Các hành vi vi phạm đạo đức của học sinh diễn ra ở nhiều góc độ: nặng thì có vi phạmpháp luật, đánh nhau bằng vũ khí, uống rượu bia, chơi lô đề, cá độ bóng đá, cờbạc, trộm cắp…và phổ biế
Trang 1MỤC LỤC
II.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 4
II.1.1 Giáo dục đạo đức và vai trò của người GVCN
đối với GDĐĐHS trong tường THPT
4
II.1.2 Một số quan điểm tích cực của Phật Giáo về
giáo dục đạo đức cho giới trẻ ngày nay
5
II.2.1 Vài nét về thực trạng giáo dục đạo đức, lối sống của
học sinh trường THPT Ngọc Lặc trong những năm qua
8
II.2.2 Chất lượng GDĐĐHS lớp 10A4 năm học 2015-2016
và đặc điểm tình hình đầu năm học 2016-2017
Trang 2I MỞ ĐẦU I.1 Lí do chọn đề tài
Tôi từng nghe ở đâu đó câu nói: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của nhân loại” Ở bất cứ thời đại nào,
thanh thiếu niên cũng là mầm non tương lai của tổ quốc và dân tộc Bởi vậy màĐảng, Nhà nước và Ngành Giáo dục (GD) Việt Nam luôn chú trọng giáo dụctoàn diện “đức-trí-thể-mỹ” cho học sinh (HS) ở tất cả các cấp học, đặc biệt coi
trọng giáo dục đạo đức (GDĐĐ) cho thế hệ trẻ Bác Hồ đã từng dạy: “Đạo đức
là cái gốc rất quan trọng, nếu thiếu đạo đức, con người sẽ không phải là con người bình thường và cuộc sống xã hội cũng sẽ không phải là cuộc sống xã hội bình thường, ổn định” [5]
Ngày nay trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập với thế giới mở ra nhiều cơhội, đưa nền kinh tế đất nước ta từng bước phát triển vượt bậc, đời sống nhândân được nâng lên, cùng với sự tiến bộ mạnh mẽ của khoa học công nghệ đemlại nhiều ứng dụng rộng rãi trong đời sống… Bên cạnh đó cũng đặt ra nhiềunguy cơ lớn cho toàn xã hội, trong đó có sự xuống cấp về đạo đức, lối sống,đáng buồn thay lại xảy ra nhiều nhất trong thế hệ trẻ - những chủ nhân tương laicủa xã hội Ngày nay tình trạng vi phạm đạo đức trong thanh, thiếu niên và họcsinh, đặc biệt học sinh lứa tuổi THPT ngày càng có xu hướng gia tăng Các hành
vi vi phạm đạo đức của học sinh diễn ra ở nhiều góc độ: nặng thì có vi phạmpháp luật, đánh nhau bằng vũ khí, uống rượu bia, chơi lô đề, cá độ bóng đá, cờbạc, trộm cắp…và phổ biến có những hành vi lệch chuẩn về mặt đạo đức như:không vâng lời cha mẹ, người lớn, vô lễ với thầy cô giáo, chưa biết kính trênnhường dưới, sống hưởng thụ, thực dụng, mờ nhạt về lý tưởng, lười học, lườilao động, thiếu ý thức rèn luyện, thiếu kiến thức thực tiễn, thiếu kĩ năng sống,sống ảo… xảy ra ở một bộ phận không nhỏ HS trong trường THPT, làm ảnhhưởng tới chất lượng GDĐĐ trong nhà trường
Như chúng ta biết, nhà trường - gia đình - xã hội là bộ ba có quan hệ chặt chẽtrong việc tác động, ảnh hưởng đến hành vi đạo đức và nhân cách của người HS.Trong nhà trường, GVCN là người trực tiếp thực hiện quá trình giáo dục toàndiện HS và có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục tư tưởng, đạo đức,
kỉ luật cho HS ở trường THPT [2]
Nhận thức được tầm quan trọng ấy, bản thân trong suốt quá trình công tác(kể cả thời gian làm chủ nhiệm và thời gian tạm nghỉ làm chủ nhiệm) tại trườngTHPT Ngọc Lặc, tôi luôn trăn trở làm thế nào để trở thành một giáo viên chủnhiệm tốt, không chỉ vững về chuyên môn (truyền thụ cho các em tri thức) màcần hoàn thành trọng trách cao cả đó là giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinhlớp tôi và nhiều học sinh khác trong một trường trung tâm của huyện Để làmđược điều này GVCN không những phải thuộc lòng những lí luận và phươngpháp căn bản về công tác chủ nhiệm lớp trong trường THPT mà còn phải linhhoạt trong thực hiện nhiệm vụ, luôn tìm tòi sáng tạo Bởi cuộc sống luôn cónhững biến đổi không ngừng và con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội,
Trang 3cho nên giáo dục cần phải vận dụng nhiều phương thức khác nhau nhằm đạt đếnnhững giá trị cao nhất của con người, nhất là giáo dục về đạo đức lối sống.
Trên con đường tìm kiếm những tri thức và phương pháp hữu dụng, tôi bắtgặp những tư tưởng nhân văn tiến bộ của Phật giáo (PG), trong đó hàm chứanhiều giá trị quý báu về giáo dục nhân cách sống cho con người Tôi nhận thấy,Phật giáo thế giới cũng như Phật giáo Việt Nam (theo quan điểm chính thống,
cơ bản gồm những lời dạy của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni – chứ không phảiPhật giáo tín ngưỡng) đều nhằm giáo dục và xây dựng con người thành nhữngngười có ích, vì thế nó cũng phục vụ đắc lực cho sự nghiệp GD Việt Nam ngàynay, nhất là đối với việc giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ, trong đó cólứa tuổi HS THPT
Qua một thời gian nghiên cứu lí luận và thực hành vận dụng những quanđiểm tích cực của PG và Phật pháp ứng dụng trong dạy học một cách có hiệuquả trong việc giáo dục đạo đức cho HS năm học 2016-2017, tôi đã đúc kết
thành SKKN với chủ đề: Nâng cao chất lượng GDĐĐHS nhờ vận dụng những quan điểm tích cực của PG trong công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT Ngọc Lặc.
I.2 Mục đích nghiên cứu
-Trên cơ sở tìm hiểu lí luận và thực tiễn vận dụng những tư tưởng tiến bộcủa PG vào việc giáo dục đạo đức, lối sống cho HS ngày nay, để đề ra nhữnggiải pháp cụ thể và hiệu quả cho người làm công tác giáo dục, GVCN lớp có thể
áp dụng nhằm góp phần nâng cao chất lượng GDĐĐ cho HS trường THPTNgọc Lặc
I.3 Đối tượng nghiên cứu
- Tìm hiểu thực trạng công tác GDĐĐHS, vai trò của người GVCN vớiGDĐĐHS trong trường THPT hiện nay
-Nghiên cứu lí luận về những giá trị tích cực của PG đối với giáo dục đạođức học sinh và Phật pháp ứng dụng trong dạy học
- Khảo sát thực nghiệm quá trình giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinhlớp 11A4 trường THPT Ngọc Lặc
I.4 Phương pháp nghiên cứu
Khi thực hiện đề tài, tôi đã sử dụng các phương pháp:
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Nghiên cứu lí luận từcác tài liệu hướng dẫn về công tác GVCN trong trường THCS và THPT, cácgiáo trình về GD đạo đức; thông qua các nguồn tài liệu, tạp chí trên Internet,những SKKN của đồng nghiệp về cùng vấn đề, những sách và bài giảng củaPhật giáo và Phật pháp ứng dụng…
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Khảo sát thựctrạng đạo đức học sinh trong xã hội ngày nay, công tác GDĐĐHS của ngườiGVCN và chất lượng GDĐĐHS tại trường THPT trong những năm học trước,trò chuyện với các GVCN, GVBM, cán bộ quản lí, học sinh và PHHS, một sốđoàn thể, tổ chức địa phương để thu thập thông tin cho đề tài…
Trang 4- Phương pháp hỗ trợ: thống kê, xử lí số liệu, xây dựng tỉ lệ % về hạnhkiểm, chất lượng đạo đức học sinh của trường, của lớp chủ nhiệm trước và saukhi thực hiện đề tài.
II NỘI DUNG
II.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
II.1.1 Giáo dục đạo đức và vai trò của người GVCN đối với GDĐĐHS trong trường THPT:
Ngày nay, giáo dục đạo đức cho HS là giáo dục cho các em lòng trungthành đối với Đảng, hiếu với dân, yêu quê hương đất nước, có lòng vị tha, nhân
ái, cần cù lao động, liêm khiết và chính trực Đó là đạo đức XHCN, là đạo đứccủa cá nhân, tập thể và chủ nghĩa nhân đạo mang tính chân thực, tích cực, khácvới đạo đức vị kỉ, cá nhân GDĐĐHS gắn chặt với giáo dục tư tưởng - chính trị,giáo dục truyền thống và giáo dục bản sắc văn hóa, dân tộc, giáo dục pháp luậtNhà nước XHCN, cung cấp cho HS những phương thức ứng xử đúng đắn trướcnhững vấn đề của xã hội… Giúp cho các em có khả năng tự kiểm soát đượchành vi của bản thân một cách tự giác, có khả năng chống lại những biểu hiệntiêu cực, lệch lạc về lối sống [5]
Trong trường THPT, “GVCN là người trực tiếp quản lí toàn diện tập thể
HS một lớp học để triển khai các tác động giáo dục, các hoạt động giáo dụcnhằm đạt mục tiêu giáo dục.” [2] GVCN là người thực hiện sự phối hợp liên kếtbền chặt với giáo viên bộ môn, các đoàn thể trong nhà trường và giữa “Gia đình
- Nhà trường - Xã hội”
GDĐĐHS là một công việc đòi hỏi sự kiên trì, cần phải có tâm huyết vớinghề, có phương pháp chủ nhiệm tốt và một kế hoạch toàn diện, hợp lý Từ việctìm hiểu, nắm bắt hoàn cảnh gia đình, năng lực từng học sinh, học sinh có hoàncảnh khó khăn, học sinh cá biệt…đến việc xử lí mọi tình huống với học sinh,
phụ huynh, nhà trường và xã hội Đòi hỏi cần phải có sự nghiêm minh của người thầy(cô), đồng thời cần phải có tấm lòng yêu thương, thể hiện trách nhiệm, lòng
vị tha như một người cha, người mẹ đối với con cái, thông cảm, chia sẻ niềm vuinỗi buồn, giúp các em vượt qua khó khăn, dành thời gian để tâm sự và cho các
em những lời khuyên bảo chân tình, tạo được niềm tin và động lực cho học sinhphấn đấu hoàn thiện
Hình ảnh người thầy (cô) trong trường THPT ảnh hưởng không nhỏ đến sựphát triển nhân cách, lối sống của HS Chính vì vậy GVCN (và tất cả những aiđược gọi tiếng thầy-cô) không những cần năng lực chuyên môn mà đòi hỏi phảithật sự là tấm gương sáng về tác phong, tư cách đạo đức, chuẩn mực trong trangphục, lời nói, cách ứng xử… có như vậy lời nói của GVCN mới có trọng lượngđối với HS, việc GDĐĐ mới có hiệu quả
Trang 5II.1.2 Một số quan điểm tích cực của Phật giáo về giáo dục đạo đức cho giới trẻ ngày nay:
* Tư tưởng PG về đạo đức, lối sống: Tư tưởng từ bi, hỉ xả của PG hướng
con người đến việc xây dựng nếp sống trong sáng, lành mạnh, một tinh thầnhướng thiện thực sự
- Là một trong những thành tố tạo nên nền văn hóa dân tộc trong suốt hàngnghìn năm, Phật giáo ngày nay vẫn lưu giữ những giá trị tích cực có thể góp
phần xây dựng đạo đức lối sống cho con người Việt Nam Tính hướng thiện của
PG là một trong những nguồn gốc của chủ nghĩa nhân đạo, lòng từ bi, bác ái,góp phần cứu giúp người hoạn nạn, giữ vững tinh thần “lá lành đùm lá rách” của
dân tộc Triết lí Vô thường, Vô ngã giúp con người giảm bớt cái tôi vị kỷ…
- Giáo lý nhà Phật còn khuyên con người luôn nhớ đến “đạo hiếu”, lấy chữhiếu làm đầu: “Muôn việc trên thế gian này không gì hơn công ơn nuôi dưỡngcủa cha mẹ”…
Đó chính là những giá trị tích cực, thiết thực góp phần giáo huấn con người, giúp cho thế hệ trẻ vững bước trước những cám dỗ của cuộc đời, khích lệ
họ quan tâm đến số phận của cộng đồng, sống lương thiện, coi trọng tính nhânbản…
- Phật giáo khuyên con người giữ ngũ giới: không sát sinh, không trộmcướp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu/bia…
- Phật giáo khuyên con người nên đạt được các Pháp hoàn thiện gồm: Bốthí, Trì giới, Xuất gia, Trí tuệ, Tinh tấn, Nhẫn nại, Chân thật, Quyết định, Tâm
từ, Tâm xả Phật dạy: “Hãy để cho con người vượt qua sự giận dữ bằng tình thương, hãy để cho con người khắc phục tội lỗi bằng điều thiện” Đức Phật chỉ
dẫn, nếu bất cứ ai thực hành theo các cách này sẽ gặt hái được ích lợi
Sau khi thực hành, các đức tính phát triển là đại từ, chánh nhân, vị tha,chánh kiến và xa lìa kiêu ngạo, tự phụ… Trước lúc nhập diệt, Người còn căn
dặn rằng: “Hủy diệt là thuộc tính của vạn vật trên thế gian này Các con hãy tự cứu lấy mình với sự chuyên cần”.
Có thể nói, quan niệm về từ bi, hỉ xả và làm việc thiện là một trong những
quan niệm giá trị nhất của Phật giáo Nó không chỉ giúp con người sống cuộc đời đạo đức, lành mạnh mà còn giúp ngăn ngừa và vượt qua các tệ nạn xã hội (nhất là trong xã hội ngày nay) Đồng thời nó kích thích con người yêu thương
lẫn nhau và làm việc thiện (nhất là trong mặt trái của nền kinh tế thị trường ngàycàng nhiều người sống ích kỷ, mưu lợi cho cá nhân, suy đồi nhân cách) Nếu cónhiều quốc gia và người dân thực hành các pháp hoàn thiện như Đức Phật đãthực hành thì chúng ta sẽ xây dựng được một cộng đồng chia sẻ, đùm bọc nhau
trong tình thân ái Vì thế, Hồ Chí Minh cũng đã nhận xét: “Tôn chỉ mục đích của đạo phật nhằm xây dựng cuộc đời thuần mĩ, chí thiện, bình đẳng, yên vui và
no ấm” [3]
* Trong mối quan hệ giữa con người với con người, tư tưởng Phật giáo luôn hướng đến việc xây dựng các mối quan hệ bình đẳng, ôn hòa, tôn trọng lẫn nhau:
Trang 6- Về vấn đề bình đẳng giới: Bình đẳng giới tính và nữ quyền thuộc về nhữngvấn đề quan trọng nhất của thời đại mới Trong đa số các nền văn hóa, giới nữthường chịu nhiều bất công Do đó đấu tranh bình đẳng giới thường đồng nghĩavới đấu tranh cho nữ quyền Ở Việt Nam hiện nay, công tác đấu tranh cho bìnhđẳng giới vẫn đang là một trong những nội dung quan trọng trong việc xây dựngmột xã hội bình đẳng Trong cuộc đấu tranh này, sự đấu tranh về tư tưởng làđiều quan trọng nhất, bởi khi nhận thức thay đổi thì hành động cũng thay đổitheo Về mặt tư tưởng bình đẳng giới, thì nhiều tạp chí cũng đã chỉ ra Phật giáochứa đựng những tư tưởng rất thiết thực …
- Tư tưởng Phật giáo luôn hướng con người có thái độ hành xử công bằng
và tôn trọng các quyền cơ bản của con người Từ khi có mặt trên thế giới này, sựcông bằng, bình đẳng, dân chủ và tự do là những ước vọng muôn đời của con
người Những niệm ý ấy được đặt trên nền tảng của đạo đức Nếu thiếu đạo đức
thì công bằng xã hội chỉ mang tính lý thuyết nhiều hơn là hiện thực Liên quanđến vấn đề này, hơn 2500 năm qua, Phật giáo đã thể hiện được rất nhiều sự quantâm thiết thực, mục tiêu của đạo Phật là kiến tạo cho đời sống nhân sinh nhữnggiá trị mang chất liệu của hạnh phúc, yêu thương, an lạc
Trong rất nhiều bộ Kinh, Đức Phật đã dạy về công bằng xã hội và nhânquyền Theo Phật giáo mỗi người đều giống nhau và đáng được giữ gìn nhânphẩm và sống cuộc sống có phẩm chất Một trong những lời bình dị đơn giản
của Đức Phật Thích Ca đã nói, nhưng ít ai để ý đến đó là: “Một người trở nên cao quý hay thấp kém là do ba nghiệp của họ, chứ không phải do nơi chốn mà
Khi bàn về những ảnh hưởng tích cực đến môi trường sống của nhân loại từgiáo pháp người ta nhận thấy, yếu tố cần thiết phải xét đến là cách giải quyết đờisống kinh tế của loài người, bởi đây là một trong những nguyên nhân gây ra sựtàn phá môi trường Về điều này, Đức Phật đã dạy đệ tử cần phải thực hiện
“chánh mạng” trong Bát Chánh Đạo, nghĩa là phải kiếm sống một cách lươngthiện, đúng đắn, không làm tổn hại cho mình, cho người và muôn loài Có thểnói đó là những việc làm thiết thực, âm thầm và lâu dài trong việc bảo vệ môitrường sống của con người một cách hoàn hảo nhất [3] …
* Quan điểm của Phật giáo về giáo dục:
Hơn 2.500 năm trước cho đến ngày nay, lịch sử hoằng truyền của Phật giáothực sự chính là một bộ giáo dục uyên thâm Hết thảy thế gian này không chỗnào không gói gọn trong phạm trù giáo dục của Đức Phật
Trang 7Đức Phật Thích Ca sinh ra trong dòng tộc cao quý, những thứ Người nhậnđược gần như đều thuộc giáo dục quý tộc, nhưng lúc Người tiến hành triển khai giáo dục, thì hoàn toàn lại đứng trên lập trường tất cả chúng sinh bình đẳng để thí giáo Vì vậy, cách làm và tư tưởng giáo dục của Người là thuộc đại chúng hóa, dân chủ hóa Mục đích giáo dục của Đức Phật không chỉ là mở mang, phát hiện tiềm năng hoặc là truyền đạt kinh nghiệm cho chúng sinh, mà điều quan trọng nhất là cung cấp phương pháp giải thoát tự ngã cho tất cả chúng sinh.
Đức Phật giáo dục (dạy dỗ) đệ tử, không dùng đến biện pháp la mắng đánh đập, cũng chẳng cần dùng đến cách cự tuyệt, quở trách, phần lớn Người
đều dùng phương thức cử thí (nêu ra ví dụ) hoặc khích lệ, để đệ tử biết được đời
người tốt lành, từ đó mà không làm tổn thương đến danh dự của họ Khả năng
đặc biệt nhất của Đức Phật là biết quan sát căn cơ của từng đối tượng mà dụ dẫn
dạy bảo Đồng thời còn khơi gợi “tự ngã giáo dục” (tự giáo dục), như thiên kinh
vạn luận đều hướng dẫn đại chúng cách phát hiện tự tính, tự yêu cầu, tự giải thoát Đức Phật rất chú trọng giáo dục tự tâm [4]
Có thể tóm nêu mấy phương pháp giáo dục của Đức Phật như sau:
1- Mọi người đều nhận được sự giáo dục như nhau (hữu giáo vô loại): Đức Phật
giáo dục chúng sinh, không phân nghèo giàu quý tiện, không từ kẻ trí người ngu hay cơ lợi tính thuần, Người đều giúp đỡ, giáo hóa trên tinh thần bình đẳng không phân biệt
2- Dạy dỗ không biết mệt mỏi (hối nhân bất quyện): Đức Phật không vì chúng
sinh lì lợm, ương bướng mà quăng bỏ chúng, trái lại diễn thuyết vô lượng pháp môn, làm lợi ích chúng sinh …
3- Phương tiện thiện xảo: Đức Phật mượn “giấy gói đàn hương” và “dây buộc
cá”, để nói với đệ tử về đạo lý “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”; Đức Phật dùng chậu nhơ không thể chứa được nước pháp trong sạch, nhằm giáo dục La
Hầu La (Rahula), từ đó làm cho La Hầu La giác ngộ… Đều là do Đức Phật dựa vào cá tính, hứng thú, nhu cầu của chúng sinh, dùng phương tiện thiện xảo để giáo hóa, phát huy nghệ thuật cao nhất trong việc dạy học.
4- Lấy mình làm gương (dĩ thân tác tắc): Việc giáo dục lấy mình làm gương của
Đức Phật thì chúng ta có thể thấy rải rác khắp trong các kinh điển, như Đức Phậttừng xe chỉ luồn kim giúp cho Tỳ-kheo (Bhikkhu) già cả bị lù lòa, cho thấy Ngài
đã gương mẫu thể hiện tình thương yêu, lòng từ bi vô hạn
5- Lấy độc trị độc (dĩ độc công độc): Đôi khi “lấy độc trị độc” cũng là một trong
những phương pháp giáo dục của Đức Phật
6- Lấy xưa chứng nay (dĩ cổ chứng kim): Mượn các tích xưa của Đức Phật để
dẫn dắt, gợi ý tinh thần tự lợi lợi tha
Trang 8Tư tưởng giáo dục và phương pháp giáo dục trong Phật pháp, thực sự rất đáng được chúng ta học tập và vận dụng vào công tác giáo dục và dạy dỗ học trò, đặc biệt trong việc giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh Các kinh luận Phật giáo, đều là cách hướng dẫn, chỉ bảo con người làm thế nào để “thân, khẩu
và ý” trở nên đúng đắn, hài hòa, và trọn vẹn nhất, làm cho con người buông bỏ mọi thói hư tật xấu như tham lam, sân hận và si mê, từ đó mà có thể thay tâm đổi tính, sống một cuộc đời lành mạnh, tự tại và an vui [4]
II.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
II.2.1 Vài nét về thực trạng đạo đức, lối sống của học sinh trường THPT Ngọc Lặc trong những năm qua:
Trường THPT Ngọc Lặc được thành lập từ năm1961, hiện nay trường có
32 lớp với 1296 học sinh Là trường nằm ở trung tâm của một huyện miền núi,với HS chủ yếu là người dân tộc thiểu số, và một bộ phận học sinh cư trú trênđịa bàn Thị trấn huyện Ngọc Lặc thuộc gia đình làm ăn kinh tế, buôn bán, hoặc
là cán bộ, công chức Còn lại là học sinh con em nông thôn và trong các xã xathị trấn, điều kiện kinh tế khó khăn
- Trải qua bề dày giáo dục hơn 50 năm, nhà trường đã đạt được nhiều thànhtích rất đáng tự hào với biết bao nhiêu thế hệ học sinh thành đạt, trở thành nhữngcông dân có ích cho xã hội… Trong những năm gần đây, chất lượng giáo dụctoàn diện ở trường cũng đạt được những kết quả khả quan Đa số các em đều có
ý thức tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất đạo đức, nhân cách của mình và phấn đấuhọc tập tốt Bên cạnh những kết quả đáng khích lệ thì tỉ lệ HS vi phạm cácchuẩn mực đạo đức ở các mức độ khác nhau ngày càng gia tăng Theo thống kê
từ Ban nền nếp nhà trường trong năm học trước (2015-2016) tỉ lệ HS vi phạmcác chuẩn mực đạo đức quả thực là một con số không nhỏ:
+ Số HS có hành vi vi phạm nhiều nhất là: Nói tục, chửi thề, gây gổ, đánhnhau, trốn học, chơi games, bỏ giờ, gian lận trong thi cử… (Ở mức độ thỉnhthoảng chiếm khoảng 85 %, và mức độ thường xuyên khoảng 15%) Hiện tượngkhiến phụ huynh và thầy cô đau lòng nhất là tình trạng học sinh gây gổ đánhnhau, không chỉ có học sinh nam, mà có cả học sinh nữ, diễn ra cả bên trong vàbên ngoài trường, nguyên nhân chủ yếu là do xích mích trong tình bạn, tình yêu,kết bè, kết nhóm, do ảnh hưởng của phim ảnh, các trò chơi bạo lực trên mạng…+ Hiện tượng học sinh bỏ giờ, trốn học chủ yếu rơi vào những em chưa có ýthức trong học tập, động cơ học tập không rõ ràng, thiếu sự quan tâm của giađình, do học yếu, ham chơi nên bị bạn bè lôi kéo, rủ rê…
+ Ngoài ra, số học sinh có những hành vi vi phạm như: gian lận trong thi
cử, hút thuốc lá, uống rượu/bia vô lễ với giáo viên, chơi bài, cá độ, vi phạm luậtgiao thông cũng chiếm một tỉ lệ đáng kể
Điều này gây ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục đạo đức trong nhà trường
Trang 9Có thể thấy việc HS có những hành vi vi phạm đạo đức như hiện nay là donhững nguyên nhân sau:
- Về phía các em là nguyên nhân chủ quan, do những biến đổi tâm sinh lílứa tuổi HS THPT Tâm sinh lí, tình cảm của các em chưa bền vững, không ổnđịnh, khả năng làm chủ bản thân, “sức đề kháng”, bản lĩnh còn non yếu trướcnhững tác động tiêu cực từ môi trường bên ngoài
- Về phía gia đình: Gia đình là cái nôi của sự hình thành và phát triển nhâncách của trẻ Những HS có hành vi vi phạm đạo đức kể trên chủ yếu thuộc cácgia đình kinh tế khó khăn, bố mẹ không có điều kiện quan tâm đến việc họchành của con cái Hoặc gia đình có điều kiện kinh tế tốt, nhưng do cha mẹnuông chiều, đáp ứng mọi nhu cầu về vật chất mà ít quan tâm đến đời sống tinhthần và những đặc điểm phát triển tâm sinh lí lứa tuổi của con cái Bố mẹ chỉ lolàm giàu mà khoán trắng việc giáo dục con cái cho nhà trường Hoặc gia đình vợchồng sống không hạnh phúc, các mối quan hệ trong gia đình thiếu chuẩn mựcgiữa bố mẹ và con cái, bố mẹ luôn trong tình trạng mâu thuẫn hoặc đã li hôn,trong gia đình có thành viên sa vào nghiện hút, rượu chè, cờ bạc… Sự thiếugương mẫu của người lớn chính là những tấm gương xấu làm trẻ chịu ảnhhưởng
- Về phía xã hội ngày càng xuất hiện nhiều tệ nạn như: rượu chè, nghiệnhút, cờ bạc, xâm hại tình dục, trộm cắp… là nguy cơ khiến trẻ bị lôi kéo, hoặctrước những cám dỗ của đồng tiền, không ít học sinh sa ngã, lơ là học tập vì hamkiếm tiền sớm…
- Về phía nhà trường: Ban giám hiệu nhà trường đôi lúc còn chưa kịp thờinắm bắt các hiện tượng vi phạm đạo đức học sinh để răn đe, ngăn chặn kịp thời.+ Một số giáo viên bộ môn chỉ chú trọng việc “dạy chữ” và cho rằngGDĐĐ cho HS là việc của GVCN, của Ban nền nếp nhà trường
+ Một số ít giáo viên và cán bộ quản lí chưa thực là “tấm gương sáng để HSnoi theo”, việc áp dụng các phương pháp GDĐĐ còn cứng nhắc, thậm chí ápdụng sai nguyên tắc: xem nhẹ yếu tố thuyết phục, đối xử thô bạo với học HS…+ Một số GVCN chưa tâm huyết, năng lực còn hạn chế, chưa đi sâu, đi sáttừng HS để nắm bắt hoàn cảnh riêng của từng em Chưa thực hiện tốt sự kết hợpvới gia đình HS trong công tác GDĐĐ
II.2.2 Chất lượng GDĐĐHS lớp 10A4 năm học 2015-2016 và đặc điểm tình hình đầu năm học 2016-2017:
- Năm học 2015-2016 lớp 10A4 có tỉ lệ học sinh xếp loại hạnh kiểm tốtchiếm khoảng 61%, khá 27% và trung bình 12%
- Vào đầu năm học 2016-2017 tôi bắt đầu nhận lại lớp chủ nhiệm và quakhảo sát ban đầu, tỉ lệ trên hầu như không thay đổi, cụ thể hơn về tình hình đạođức của lớp:
Nhìn chung các em đều ngoan, biết vâng lời thầy cô giáo, một số em rấttích cực trong cả học tập và mọi hoạt động Song phần lớn các em đều có đặcđiểm là lười lao động, ham đọc truyện hoặc ham xem điện thoại vào các giờ rachơi, thậm chí cả trong giờ học, lười học bài cũ ở nhà, các em có quan niệm lệch
Trang 10lạc về giáo dục, chỉ tập trung chú ý ở một số môn học khối, không chú ý hoặckhông học nghiêm túc các môn như GDCD, GD thể chất… một bộ phận HS(chủ yếu gồm các HS nam và một số ít HS nữ) thường xuyên vi phạm nội quytrường lớp, kết bè phái, rủ nhau đi chơi điện tử, đi ăn chơi quán xá, uốngrượi/bia, có hành vi vi phạm khi tham gia giao thông, đánh nhau, nghỉ họckhông xin phép, hùa theo nhau cười nói tự do, thiếu ý thức trong một số giờ họcgây ảnh hưởng đến giờ dạy của GVBM và tập thể lớp Những HS ngoan gọi một
số bạn như thế là “nhây”, là “lầy”…
- Về HS cá biệt: theo những thông tin của năm học trước, và quan sát banđầu thống kê được trong lớp có 5 HS được coi là “cá biệt” (4HS nam và 1 HSnữ), trong đó 2 HS thuộc gia đình có điều kiện, là con một nên được nuôngchiều, sinh ra tâm lí kiêu ngạo thích thể hiện, hay có biểu hiện vô lễ với giáoviên, tâm lí không cần học, đặc biệt rất lười lao động, vô tổ chức về mặt thờigian Một em mẹ mất sớm, ở cùng bác ruột để ăn học lại có những hành vi nhưthờ ơ với nhiệm vụ học tập, lười tham gia lao động và các hoạt động tập thể, bỏhọc đi chơi điện tử; và một HS nữ có mẹ đi lao động xa nhà, ở với bố mà bốthường xuyên say xỉn, em lười học, hay nghỉ học vô cớ, hoặc uể oải, ngủ tronggiờ học, được biết em hay bán một số mặt hàng online, ham kiếm tiền sớm…
II.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
II.3.1 Giải pháp 1: Thay đổi nhận thức của mỗi người trong tập thể sư phạm
nhà trường (các nhà quản lí giáo dục, giáo viên, học sinh) về Phật giáo và những quan điểm tích cực của Phật giáo, nên xem tư tưởng Phật giáo về giáo dục là một trong những tư tưởng giáo dục tiến bộ của nhân loại.
- Bản thân những người làm công tác giáo dục, dù trong lĩnh vực khoa học
xã hội hay khoa học tự nhiên cũng đều nhắm đến việc giáo dục cho con ngườiphát triển toàn diện, nên để việc giáo dục hiệu quả và sâu sắc hơn, các nhà giáodục nên vận dụng kết hợp tư tưởng Phật giáo với các tư tưởng khác để tuyêntruyền và giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trong giảng dạy cũng nhưtrong các hoạt động giáo dục khác (Hiện nay tư tưởng giáo dục chính thống ởViệt Nam là chủ nghĩa Mác - Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh Những tư tưởngnày không chỉ có ý nghĩ trong đời sống chính trị xã hội mà còn được vận dụng
và mang lại nhiều hiệu quả tích cực trong lĩnh vực giáo dục, nghiên cứu lí luậncho thấy những tư tưởng của Phật Giáo về giáo dục có nhiều nét tương đồng vớichủ nghĩa Mác - Lê Nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, hơn nữa ngôn từ và cách diễngiải của Phật giáo lại rất gần gũi, dễ hiểu, dễ đi sâu vào lòng người)
Tuy vậy, để học sinh và giới trẻ ngày nay quan tâm và thực hành những lờidạy tốt đẹp của Đức Phật về cách làm người thì việc cố vấn, chỉ dẫn và địnhhướng của các thầy giáo, cô giáo và những người làm công tác giáo dục là rấtcần thiết Để làm được điều này, người dạy cần phải có những hiểu biết và nhậnthức nhất định về Phật giáo nói chung và giá trị về đạo đức, lối sống của Phậtgiáo nói riêng
Trang 11II.3.2 Giải pháp 2: Tiếp tục thực hiện cuộc vận động “mỗi thầy cô giáo là một
tấm gương đạo đức và sáng tạo”
Theo quan điểm “lấy mình làm gương” trong giáo dục của PG cũng nhưtheo lí luận GD cơ bản, chúng ta nhận thấy để góp phần nâng cao chất lượngGDĐĐ cho HS, trước hết đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và mỗi thầy cô giáocần là một “tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”, có ý thức tu dưỡng, rènluyện đạo đức cách mạng, đạo đức nghề nghiệp, thường xuyên tự học nâng caotrình độ chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ và sáng tạo trong các hoạt động giáodục Muốn vậy cần:
- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tọa đàm, hội thảo về những phẩm chất đạođức nhà giáo, tôn vinh nghề dạy học, nhận thức đúng vai trò, vị trí của cuộc vậnđộng
- Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện cuộc vận động một cách khoa học, phùhợp với thực tiễn của nhà trường và đơn vị
- Tổ chức cuộc vận động gắn liền với đẩy mạnh phong trào thi đua yêu nước,dạy tốt - học tốt và lồng ghép với các cuộc vận động khác đang tổ chức trongnhà trường và đơn vị
- Tăng cường công tác kiểm tra việc tổ chức thực hiện cuộc vận động
II.3.3 Giải pháp 3: GVCN khéo vận dụng những những bài học của PG vào
các tình huống sư phạm nhằm GDĐĐ cho HS
Quan trọng hơn cả người thực hiện (giáo viên, nhà giáo dục) phải biết cáchlồng ghép, đưa vào một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, hợp lý, hợp tình huống những
tư tưởng tiến bộ của PG trong các tiết dạy, các tiết sinh hoạt đầu giờ, trongnhững bài nói chuyện, những buổi hoạt động ngoại khóa, những lần giảng giải,căn dặn, khuyên bảo về kỹ năng, cách sống… cho học sinh
Chẳng hạn:
- Trong các buổi sinh hoạt 15 phút đầu giờ, ngoài cách sinh hoạt theo cácchủ đề thông thường (hát, chữa bài tập, thu tiền…), GVCN có thể xen kẽ vàochủ đề kể chuyện (điều này cần thông qua trước với Ban nền nếp và Đoàntrường) Theo đó, ban đầu giáo viên có thể kể những câu chuyện dí dỏm, cáctình huống thực tế qua “lăng kính” Phật pháp để tạo được ấn tượng sâu sắc chohọc sinh về những nguyên lý sống và cách hành xử trong cuộc sống đời thường.Giáo viên cũng có thể cho học sinh tự kể về mình và những chuyện xảy ra trongcuộc sống xung quanh các em, về gia đình, về xã hội… rồi cùng các em phântích thảo luận (dựa theo những triết lý của Phật giáo) Dần dần giáo viên có thểđưa vào các buổi sinh hoạt những bài giảng của Phật pháp phù hợp với lứa tuổi,tâm lí của các em, có ý nghĩa giáo dục đạo đức sâu sắc với lứa tuổi… để họcsinh nghe, suy ngẫm và hành động
- Dựa theo Phật pháp ứng dụng trong dạy học mà người giáo viên có thể tựchế biến ra những câu “niệm chú” nôm na, dễ nhớ, dể hiểu mà chứa đựng ýnghĩa giáo dục thâm sâu cho học sinh đọc ở mỗi tình huống cụ thể Ví dụ như:Vào đầu mỗi tiết học, khi giáo viên vào lớp, các em thường còn lộn xộn, chưa
ổn định, có em thì còn đùa nghịch nhau, có em còn mải mê xem điện thoại, chơi