MỞ ĐẦU- Lí do chọn đề tài: Theo báo cáo tại buổi Họp báo về “Khắc phục hậu quả bom, đạn sau chiến tranh”, ngày 31.03.2016 của Bộ Lao động Thương binh - Xã hội, Ở Việt Nam, số bom, đạn c
Trang 11 MỞ ĐẦU
- Lí do chọn đề tài:
Theo báo cáo tại buổi Họp báo về “Khắc phục hậu quả bom, đạn sau
chiến tranh”, ngày 31.03.2016 của Bộ Lao động Thương binh - Xã hội, Ở Việt
Nam, số bom, đạn còn sót lại sau chiến tranh khoảng 800.000 tấn, trên 20% diệntích đất đai toàn quốc bị ô nhiễm bởi bom, đạn; hơn 100.000 người chết và bịthương sau chiến tranh… số bom, đạn chưa nổ còn nằm rải rác hầu hết ở cáctỉnh, thành phố trong cả nước, nhưng tập trung nhiều nhất ở các tỉnh Miền Trungnhư Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị……
Ở Thanh Hóa, đặc biệt ở huyện Triệu Sơn, khu vực sinh sống đa số họcsinh Trường THPT Triệu Sơn 3, trong quá trình lao động, sản xuất, sinh hoạt tạicác địa phương đã có rất nhiều loại bom, đạn được nhân dân phát hiện và đượccác cơ quan chức năng, chính quyền ở địa phương xử lí an toàn như:
Ngày 20.3.2013, tại xã Dân Lực,trong lúc khai thác đất, một nhóm thợlàm gạch đã phát hiện hai quả bom, mỗi quả nặng chừng 200 kg, dài hơn 2 m,đường kính 35-40 cm, do Mỹ sản xuất Chúng nằm cách nhau khoảng 100 m ở
độ sâu 5-7 m so với mặt đất
Ngày 18.5.2015, gia đình anh Lê Thế Khoa, trú tại thôn Diễn Hòa, xãHợp Thành tiến hành múc đất san nền trong vườn nhà đã phát hiện một vật lạ,nghi là một quả bom Sự việc sau đó đã được gia đình anh báo cáo lên chínhquyền xã và cơ quan chức năng của huyện Triệu Sơn, lực lượng chức năng của
Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh xác định, đây là một quả bom thuộc loại xuyên phá,còn sót lại từ thời chiến tranh với trọng lượng hơn 200 kg và chiều dài hơn 2m
Ngày 21.11.2015, tại Đội 5, xã Hợp Tiến, trong quá trình đào đất phục vụthi công đường cao tốc sân bay Sao Vàng (huyện Thọ Xuân) đi Khu kinh tếNghi Sơn (huyện Tĩnh Gia), phát hiện nằm quả bom nằm cách mặt đất khoảng3m, dài khoảng 1,5m và nặng khoảng 200kg
Ô nhiễm bom, mìn, tai nạn Bom, đạn gây tổn thất nặng nề tính mạng, tàisản, đời sống của nhân dân và ảnh hưởng rất lớn đến phát triển kinh tế của đấtnước Phần lớn nạn nhân đều bị mang thương tật suốt đời, cuộc sống, sinh hoạtgăp rất nhiều khó khăn, thương vong bởi bom, đạn mang lại nhiều nỗi đaukhông thể bù đắp và gánh nặng khó giải quyết cho các gia đình nạn nhân đặcbiệt là những nạn nhân chất độc màu da cam đioxin
Trong thời gian gần đây, trên địa bàn cả nước đã có rất nhiều vụ nổ dobom, đạn
Ngày 19.03.2016, vụ nổ bom xảy ra ở Khu đô thị Văn Phú (Hà Đông - HàNội), hậu quả của vụ nổ là hết sức kinh hoàng, vụ nỗ đã tạo ra một hố sâu códiện tích 4m2, sâu khoảng 1m, làm 4 người chết tại chỗ, 8 người đưa đi cấp cứu,nhiều người bị thuơg, 94 căn nhà bị hư hỏng và gần như cả một dãy phố VănPhú phải chịu cảnh tan hoang, đổ nát
Vụ nổ ngày 15.05.2016 tại xã Đức Bình Tây, Huyện Sông Hinh, Tỉnh PhúYên, hậu quả vụ nổ làm 2 người thiệt mạng tại chỗ là Ksor Y Ven (24 tuổi),
Trang 2Ksor Y Thắng (22 tuổi) trong tình trạng thi thể không nguyên vẹn và Kpá YLong (16 tuổi) bị đa chấn thương và chết trên đường đưa đi cấp cứu
Vụ nổ ngày 1.6.2016 xuất phát tại nhà anh Nguyễn Văn Bé (sinh năm
1982, Thôn Quý Hải, xã Long Hải, Huyện Phú Quý, Tỉnh Bình Thuận) do nhà
bị chập điện gây cháy, ngọn lửa cháy tác động đến số thước nổ TNT đã gắn kíp
nổ mà anh Bé đã tàng trữ trái phép sau nhà, vụ nổ làm anh Bé bị thương nặng,nhiều người bị thương nhẹ, sập hoàn toàn nhà của ông Bé và làm ảnh hưởng đến
51 căn nhà khác, ước tính thiệt hại ban đầu sau vụ nổ lên đến 1 tỉ đồng
=> Các vụ nổ này là một lời cảnh tỉnh, để tất cả chúng ta phải giật mìnhnhìn lại thực trạng bom mìn còn sót lại sau chiến tranh
Với những lí do trên, tôi đã chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm mang tên :
Tôi nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích:
Đổi mới phương pháp giảng dạy, tạo hứng thứ học tập, tìm kiếm, lĩnh hộikiến thức mới cho học sinh
Định hướng, giáo dục kỹ năng phòng tránh bom, đạn, giáo dục kỹ năng hòanhập cộng đồng cho học sinh cho học sinh lớp 10 nói riêng và học sinh THPTnói chung
Trên cơ sở kiến thức được học giúp học sinh tuyên truyền cho gia đình,người thân, bạn bè…về Bom, đạn và cách phòng tránh bom, đạn, kỹ năng hòanhập cộng đồng của các em học sinh với các nạn nhân của bom, đạn, nạn nhânchất độc da cam đioxin
- Đối tượng nghiên cứu.
Đề tài được viết trên đối tượng nghiên cứu là các hình ảnh bom đạn, hìnhảnh nạn nhân của bom, đạn được lồng ghép vào tiết học 23 - Bom đạn và cáchphòng tránh, môn GDQP-AN 10 thông qua đó nhằm giáo dục kỹ năng phòngtránh bom, đạn, kỹ năng hòa nhập cộng đồng và giúp cho học sinh có cái nhìnmới về nạn nhân của bom, đạn đặc biệt những nạn nhân của chất độc da camđioxin trên nhóm học sinh khối 10, trong năm học 2015-2016 của Trường THPTTriệu Sơn 3 gồm:
Lớp đối chứng: 10C1 (44 học sinh), 10C3 (46 học sinh)
Lớp thực nghiệm: 10C2 (47 học sinh), 10C4 ( 43 học sinh)
Các lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm tương đồng nhau về
tỉ lệ giới tính, ý thức học tập, năng lực học tập, thái độ học tập với môn học
- Phương pháp nghiên cứu:
Trong quá trình viết SKKN tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
+ Nghiên cứu tài liệu:
Sách giáo khoa GDQP_AN 10
Sách giáo viên GDQP_AN 10
Trang 42.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh có thể quan niệm là việc tổ chức cáchoạt động giáo dục đa dạng, phong phú nhằm kích thích học sinh tham gia mộtcách tích cực chủ động vào các quá trình hoạt động, qua đó hình thành hoặc thayđổi hành vi của trẻ theo hướng tích cực nhằm góp phần phát triển nhân cách toàndiện; giúp học sinh có thể sông an toàn, khỏe mạnh và tích cực , chủ động trongcuộc sống hằng ngày Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là giáo dục cho các
em có cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, là xây dựng hoặc thay đổi ở các
em các hành vi theo hướng tích cực phù hợp với mục tiêu phát triển toàn diệnnhân cách người học trên cơ sở giúp học sinh có tri thức, giá trị, thái độ và kỹnăng phù hợp
Kỹ năng sống là gì?
Có nhiều định nghĩa và quan niệm khác nhau về kỹ năng sống Mỗi địnhnghĩa được thể hiện dưới những cách thức tiếp cận khác nhau Thông thường, kỹnăng sống được hiểu là những kỹ năng thực hành mà con người cần để có được
sự an toàn, cuộc sống khỏe mạnh với chất lượng cao
- Theo tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO), kỹnăng sống là năng lực cá nhân để họ thực hiện đầy đủ các chức năng và tham giavào cuộc sống hàng ngày, những kỹ năng đó gắn vói 4 trụ cột của giáo dục:
Học để biết: gồm các kỹ năng tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết
định vấn đề, nhận thức được hậu quả của việc làm…;
Học để làm: gồm kỹ năng thực hiện công việc và nhiệm vụ như kỹ năng
đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm ;
Học để làm người: gồm các kỹ năng cá nhân như ứng phó với căng thẳng,
kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin…;
Học để chung sống: gồm các kỹ năng như giao tiếp, thương lượng, khẳng
định hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông;
- Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kỹ năng sống là kỹ năng thiết thực màcon người cần để có cuộc sống an toàn và khỏe mạnh, đó là những kỹ năng tâm
lý xã hội và giao tiếp mà mỗi cá nhân có thể có để tương tác với những ngườikhác một cách hiệu quả hoặc ứng phó với những vấn đề hay thách thức của cuộcsống hằng ngày
Tương đồng với quan niệm của WHO, còn có quan niệm kỹ năng sống lànhững kỹ năng tâm lý xã hội liên quan đến những tri thức, những giá trị vànhững thái độ, cuối cùng được thể hiện ra bằng những hành vi làm cho các cánhân có thể thích nghi và giải quyết có hiệu quả các yêu cầu và thách thức củacuộc sống
- Theo UNICEF, Kỹ năng sống là tập hợp rất nhiều kỹ năng tâm lý xã hội vàgiao tiếp cá nhân giúp cho con người đưa ra những quyết định có cơ sở, giaotiếp một cách có hiệu quả, phát triển các kỹ năng tự xử lý và quản lý bản thânnhằm giúp họ có một cuộc sống lành mạnh và có hiệu quả Kỹ năng sống đượcthể hiện ở những hành động cá nhân và những hành động đó sẽ tác động đến
Trang 5những hành động của những người khác cũng như dẫn đến những hành độngnhằm thay đổi môi trường xung quanh, giúp nó trở nên lành mạnh.
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
Thông báo 242-TB/TW ngày 15/4/2009 của Bộ Chính trị (khóa X) về tiếptục thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 (khóa VIII) và phương hướng phát triểngiáo dục và đào tạo đến năm 2020, đã nêu một trong những hạn chế của giáodục phổ thông như sau: “Giáo dục phổ thông mới chỉ quan tâm nhiều đến “dạychữ”, chưa quan tâm đúng mức đến “dạy người”, kỹ năng sống và “dạy nghề”cho thanh thiếu niên” Thời gian qua, dù giáo dục kỹnăng sống có được quantâm nhưng hiệu quả vẫn còn nhiều hạn chế thể hiện qua thực trạng về kỹ năngsống của học sinh còn nhiều khiếm khuyết
Thực tế cho thấy, tình trạng học sinh thiếu kỹ năng sống vẫn xảy ra, biểuhiện qua hành vi ứng xử không phù hợp trong xã hội, sự ứng phó hạn chế vớicác tình huống trong cuộc sống như: ứng xử thiếu văn hóa trong giao tiếp nơicông cộng; thiếu lễ độ với thầy cô giáo, cha mẹ và người lớn tuổi; chưa có ýthức bảo vệ môi trường, giữ gìn vệ sinh công cộng, gây phiền hà cho người kháckhi sử dụng điện thoại di động, đặc biệt học sinh còn có cái nhìn chưa thiện cảm
về các nạn nhân của bom, đạn, nạn nhân của chất độc màu da cam đioxin
Giáo dục kỹ năng phòng tránh bom, đạn, giáo dục hòa nhập cộng đồng lànhiệm vụ quan trọng trong giáo dục kỹ năng sống cho thể hệ trẻ, những chủnhân tương lai của đất nước Tuy nhiên, hơn 90% học sinh của Trường THPTTriệu Sơn 3, xuất phát từ nông thôn, nên việc trang bị về công nghệ thông tin,truyền thông của khu vực này còn hạn chế Sự hiểu biết về Bom, đạn và vật liệu
nổ của học sinh trong trường còn hạn chế, chỉ có trong sách vở, đa số các embiết về máy tính, về internet… nhưng chỉ phục vụ cho nhu cầu cá nhân của bảnthân, hầu như các em không quan tâm đến và các em thực sự chưa có cái nhìntốt đối với nạn nhân bom, đạn
Hiện nay các chương trình ngoài giờ lên lớp của trường được tổ chức có
kế hoạch công phu, chất lượng xong các chương trình này chưa nhiều và hầunhư chưa có nội dung về giáo dục kỹ năng sống, đặc biệt là kỹ năng phòng,tránh bom, đạn, kỹ năng hòa nhập cộng đồng của học sinh với nạn nhân củabom, đạn, nạn nhân chất độc màu da cam đioxin, do vậy việc hiểu biết của emqua hoạt động này còn hạn chế
Hiểu được vấn đề trên cương vị là giáo viên phụ trách môn Giáo dục quốcphòng – An ninh, trong năm học 2015-2016, trước tiết học 23, tôi dành thời gian
15 phút cho học sinh điều tra hiểu biết của các em về kỹ năng phòng tránh bom,đạn và kỹ năng hòa nhập của học sinh với nạn nhân của bom, đạn (mức độ quantâm của các em đến nạn nhân của bom đạn) lấy cơ sở từ sự hiểu biết của họcsinh thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp, thông qua báo chí, truyền hình,internet…, qua đó để đó làm cơ sở để đua ra được các giải pháp cụ thể nhằmgiáo dục kỹ năng phòng tránh bom, đạn, kỹ năng hòa nhập cộng đồng của họcsinh với nạn nhân của bom, đạn
Trang 6Nội dung của phiếu điều tra được trình bày ở Phụ lục 1 (Lưu ý: Phiếu điều
tra không ghi tên học sinh để đảm bảo tính khách quan)
Kết quả điều tra như sau:
2.2.1 Về kỹ năng phòng tránh bom, đạn của học sinh.
- Lớp thực nghiệm: 10C2 (47 học sinh), 10C4 ( 43 học sinh).
STT Lớp Sĩ số
Mức độ hiểu biết Biết và hiểu kĩ năng
- Lớp đối chứng: 10C1 (44 học sinh), 10C3 (46 học sinh).
STT Lớp Sĩ số Biết và hiểu kĩ năng Mức độ hiểu biết
Quan sát vào kết quả điều tra được thống kê của 4 lớp gồm 180 học sinh
cả 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng chúng ta thấy:
- Có 43/180 học sinh, biết và hiểu về kĩ năng phòng tránh bom, đạn chiếm24.4%
- Có 62/180 học sinh không biết về kĩ năng phòng tránh bom, đạn chiếm 34.4%
2.2.2 Về kỹ năng hòa nhập (mức độ quan tâm) của học sinh với nạn nhân của bom, đạn.
- Lớp thực nghiệm: 10C2 (47 học sinh), 10C4 ( 43 học sinh).
Quan sát vào kết quả điều tra được thống kê của 4 lớp gồm 180 học sinh
cả 2 nhóm thực nghiệm và đối chứng chúng ta thấy:
Trang 7Mức độ quan tâm của học sinh đến nạn nhân của bom, đạn còn hạn chế cótổng số 49/180 học sinh đạt 27.2%.
2.3 Giải pháp thực hiện để giải quyết vấn đề:
2.3.1 Xác định vai trò của sử dụng hình ảnh bom, đạn và hình ảnh nạn nhân của bom đạn trong tiết học:
Để xác định được vai trò của sử dụng hình ảnh bom, đạn và hình ảnh nạnnhân của bom đạn trong tiết học, tôi căn cứ vào chuẩn kĩ năng, kiến thức nộidung chính của tiết học để lựa chọn được các hình ảnh phù hợp nhằm tạo chohọc sinh ấn tượng sâu sắc về tiết học, giúp tạo nên hứng thú trong học tập chohọc sinh
Khi lựa chọn các hình ảnh tôi chọn các hình ảnh “hot”, thời sự nhất có thểhọc sinh mới được nghe trên tivi, tạo cho học sinh sự hứng thú khi xem lại vàphân tích về đoạn phim, hỉnh ảnh đó sẽ làm cho tiết học của tôi sôi động, kiếnthức nắm được của họ sinh sẽ cô đọng, nhớ lâu…
Các hình ảnh mới nhất, phù hợp với đối tượng tôi đang hướng tới đó làhọc sinh
Áp dụng các phương pháp dạy học đặc trưng để khai thác hình ảnh
Ví dụ:
- Ở phần mở đầu, giới thiệu bài học, giáo viên sử dụng các hình ảnh phùhợp với nội dung của tiết học, để dẫn học sinh vào bào học mới thay thế cho cácphương pháp truyền thống như thuyết trình, giảng giải, vấn đáp…nhằm tạo chohọc sinh hứng thú và tâm lí thoải mái muốn khám phá bài học của học sinh
2.3.2 Các bước sử dụng hình ảnh.
Để tạo được hứng thú, kết quả học tập tốt cho học sinh, có kỹ năng phòngtránh bom, đạn, kỹ năng hòa nhập với nạn nhân của bom, đạn, ngoài việc tìm tòicác hình ảnh, lên kế hoạch bài dạy…thì tôi cần phải sử dụng hình ảnh hợp lí để
có hiệu quả tối ưu nhất, và tôi đã thực hiện như sau:
2.3.2.1 Sử dụng hình ảnh để giới thiệu nội dung tiết học:
Để học sinh hiểu nội dung tiết học, tôi sử sụng hình ảnh sau:
Bom sử dụng trong chiến tranh Bom sử dụng trong chiến tranh
Trang 8Bom còn xót lại sau chiến tranh Bom còn xót lại sau chiến tranh
Khu đô thị Văn Phú Nạn nhân chất độc da cam
Hỏi: Những hình ảnh trên đề cấp đến vấn đề gì?
(học sinh quan sát hình ảnh, nêu vấn đề)
Giáo viên: Đây là những hình ảnh về bom, đạn và hậu quả của bom đạn sauchiến tranh ở Việt Nam
Qua những hình ảnh trên chúng ta thấy, trong các cuộc chiến tranh xâmlược và chống phá cách mạng Việt Nam, kẻ địch đã dùng nhiều loại bom đạnkhác nhau để đánh phá, hủy diệt sự sống của ta, gây cho nhân dân ta những thiệthại vô cùng to lớn về người và của, hơn thế nữa là hủy diệt môi trường sống, đểlại di chứng của chiến tranh cho đến ngày hôm nay Vậy để hiểu rõ hơn về vấn
đề này, chúng ta sẽ đi vào tìm hiểu nội dung của bài học hôm nay Tiết 23: Bom,đạn và cách phòng tránh
2.3.2.2 Sử dụng hình ảnh để giới thiệu nội dung từng phần kiến thức của tiết học:
Nội dung 1: Đặc điểm, tác hại của một số loại bom, đạn.
Giáo viên chiếu các hình ảnh về Bom, đạn cho học sinh quan sát
Trang 9Tên lửa hành trình TOMAHAWK BOM ĐIỀU KHIỂN GBU
BOM ĐIỀU KHIÊN CBU-55 GBU-29/30/31/32/15JDAM
Trang 10Hỏi: Quan sát các hình ảnh trên, em hãy kể tên các loại bom, đạn? đặc điểm củanó?
Học sinh: Quan sát hình ảnh, trình bày nội dung - học sinh còn lại nghe,nhận xét và bổ sung
Giáo viên: Nhận xét, bổ sung và kết luận:
- Các loại bom, đạn: Tên lửa hành trình Tomahawk, Bom có điều khiển (gồm:CBU-24, CBU-55, GBU-17, GBU-29/30/31/32/15JDAM, bom hóa học, bommềm, bom điện từ, bom từ trường)
- Đặc điểm: Độ chính xác cao (có điều khiển từ xa), được điều khiển bằng nhiềuphương pháp, có chương trình định sẵn đến mục tiêu
Tiếp theo: Để học sinh hiểu rõ tác hại của các loại bom, đạn này, giáo
viên tiếp tực trình chiếu cho học sinh quan sát một số hình ảnh
CBU-55- Phát quang cây cối Nạn nhân của Bom hóa học đioxin
