Xây dựng hệ thống câu hỏi nhằm phát huy tính tích cực của học sinh qua tiết 26 bài 17 nước việt nam dân chủ cộng hòa (từ sau ng

Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong nghịquyết Trung Ương IV khóa VII 1-1993, nghị quyết trung ương 2 khóa VIII12-1996

2 Thực trạng của việc xây dựng câu hỏi trong dạy học bài 17 4

3.1.Nhận thức đúng về vấn đề xây dựng hệ thống câu hỏi 43.2 Xây dựng bảng hệ thống câu hỏi trong bài 17 5

3.5 Sử dụng hệ thống câu hỏi trong bài 17 83.5.1 Sử dụng câu hỏi ở phần kiểm tra bài cũ 83.5.2 Sử dụng câu hỏi nhằm cung cấp nội dung kiến thức 83.5.3 Sử dụng câu hỏi nhằm khai thác kênh hình 113.5.4 Sử dụng câu hỏi nhằm củng cố bài học 16

4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động giáo dục 17

1 Lí do chọn đề tài:

Môn lịch sử trong trường THPT là môn học có ý nghĩa và vị trí quantrọng đối với việc đào tạo thế hệ trẻ theo mục tiêu giáo dục đã được Đảng vàNhà nước ta xác định Bởi lịch sử giúp học sinh nắm được những kiến thức cơbản cần thiết về lịch sử thế giới, lịch sử dân tộc làm cơ sở bước đầu cho sự hìnhthành thế giới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, niềm tựhào dân tộc, tình đoàn kết quốc tế Trên nền tảng kiến thức đã học môn lịch sửcòn giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, hành động, có thái độ ứng xử đúngđắn trong đời sống xã hội, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển con người ViệtNam trong công cuộc công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước

Tuy nhiên, tình trạng học sử của học sinh ngày nay là một điều báo động.Học sinh không thích học sử, vô cảm trước lịch sử, và như vậy sẽ có nguy cơ vôcảm trước vận mệnh dân tộc

Nguyên nhân của thực trạng trên có nhiều, theo tôi tựu chung lại có mấy

lý do sau: Thứ nhất, Sách giáo khoa Lịch sử mang tính hàn lâm, chưa hấp dẫn, kiến thức còn dàn trải, nặng nề.Thứ hai, tác động tiêu cực của cơ chế thị trường

dẫn đến học sinh chỉ tập trung học những môn thi vào các trường đại học sau

này ra kiếm được nhiều tiền.Thứ ba, lối dạy lịch sử vẫn chủ yếu thầy nói trò nghe làm cho chất lượng bộ môn không cao.Thứ tư, vấn đề thi cử đánh giá như

hiện nay cũng ảnh hưởng tới chất lượng dạy học lịch sử Môn sử chỉ là môn tựchọn Học sinh ít chọn môn lịch sử đương nhiên các em sẽ không học lịch sử

Để khắc phục thực trạng trên cần có sự tham gia của toàn xã hội mà đặc

biệt là ngành giáo dục nước nhà để có những giải pháp tối ưu Song theo chủ

quan của tôi cần phải có những giải pháp sau: Thứ nhất, đưa môn lịch sử về

đúng với vị trí, vai trò của nó Xác định lịch sử là môn học chính khóa bắt buộc

trong chương trình giáo dục phổ thông nước ta.Thứ hai, biên soạn lại sách giáo

khoa lịch sử phổ thông theo hướng bỏ bớt tính hàn lâm để lịch sử gần gũi hơn,

sinh động hơn.Thứ ba, đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử và bồi dưỡng

đội ngũ giáo viên dạy môn lịch sử ngang tầm với yêu cầu mới

Đâu là phương pháp hiệu quả để kích thích sự say mê, tìm tòi, khám phácủa học sinh với môn lịch sử? Đi tìm trong rất nhiều phương pháp dạy học như

sử dụng tài liệu tham khảo, sử dụng đồ dùng trực quan, thì tôi thấy hiệu quả

đó là sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong họctập lịch sử Bởi vì với những câu hỏi của người thầy, người học chủ động tìmđến, khám phá và tiếp thu những cái mới chứ không chỉ thụ động như những cỗmáy chép Ngoài ra phương pháp này còn hình thành nên những thao tác tư duycho các em, rèn luyện kĩ năng tự học tốt hơn

Trong dạy học lịch sử, dạy những bài liên quan tới quân sự chiến tranh đãkhó thì dạy bài về văn hóa còn khó gấp bội Ở các bài học này khối lượng kiếnthức nhiều, vừa khái quát cao lại đi vào từng biểu hiện cụ thể, chi tiết Vì vậyđòi hỏi mỗi giáo viên phải sử dụng phương pháp thích hợp, cải tiến cách dạy thìmới đáp ứng được yêu cầu đặt ra Với mong muốn giúp cho thế hệ trẻ của ViệtNam biết và quý trọng những giá trị văn hóa của dân tộc đồng thời biết hội nhậpchứ không hòa tan, tôi quyết định chọn bài văn hóa dân tộc để nghiên cứu

Tuy nhiên, trong khuôn khổ có hạn của một SKKN tôi chỉ tập trung

trình bày về việc xây dựng hệ thống câu hỏi khi dạy tiết 26- bài 17 “Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946” ở lớp 12 chương trình chuẩn

Vì vậy để phát huy tính tích cực của học sinh, nâng cao hiệu quả dạy

học giúp các em yêu thích hơn môn học lịch sử tôi lựa chọn đề tài này đểnghiên cứu

2 Mục đích nghiên cứu:

Mục đích mà đề tài này hướng đến chính là để phát huy tính tích cực củahọc sinh, nâng cao hiệu quả dạy học giúp các em yêu thích hơn môn học lịch sử,yêu thích tìm hiểu về tinh thần cách mạng, những truyền thống tốt đẹp của nhândân ta Từ đó các em sẽ hiểu, cảm nhận được những truyền thống mà ông cha đểlại và có ý thức, trách nhiệm hơn trong việc bảo vệ đất nước

3 Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài này sẽ nghiên cứu, tổng kết về phương pháp dạy học môn lịch sử:xây dựng hệ thống câu hỏi nhằm phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập

của học sinh qua tiết 26-bài 17 “Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946” ở lớp 12 chương trình chuẩn.

4 Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp nghiên cứu trên cơ sở lý thuyết về

phương pháp dạy học môn lịch sử, phương pháp điều tra, khảo sát thực tế,

II NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong nghịquyết Trung Ương IV khóa VII (1-1993), nghị quyết trung ương 2 khóa VIII(12-1996), được thể chế hóa trong luật giáo dục (12- 1998), được cụ thể hóatrong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là chỉ thị số 5 (4-1999)

Luật giáo dục, điều 24.2 đã ghi: “ Phương pháp giáo dục phổ thông phảiphát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểmcủa từng môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụngkiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú họctập cho học sinh ”

Trong phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh cónhiều phương pháp như : đặt và giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm, phương phápvấn đáp (đàm thoại) Vấn đáp là một phương pháp trong đó giáo viên nêu câuhỏi để học sinh trả lời, hoặc học sinh có thể tranh luận với cả giáo viên; qua đóhọc sinh lĩnh hội được nội dung bài học

Sử dụng hệ thống câu hỏi nhằm phát huy tính tích cực trong dạy học lịch

sử, xét đến cùng cũng là để nâng cao hiệu quả bài học Theo một số nhà nghiêncứu giáo dục cho rằng tư duy của con người thường bắt nguồn từ những trở ngại

về mặt trí tuệ Hay nói một cách khác đó là những thắc mắc, những ngạc nhiênnhững rào cản buộc con người phải suy nghĩ để tìm ra câu trả lời Đây chính làtình huống có vấn đề đặt ra tạo động lực kích thích hoạt động tư duy của học

sinh Ví dụ khi giáo viên đưa ra câu hỏi: Vì sao Nho giáo trở thành hệ tư tưởng

chính thống của chế độ phong kiến? Hay câu: Hãy nêu những đóng góp của phong trào Tây Sơn đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc? Các câu hỏi

đưa ra học sinh phải suy nghĩ để tìm ra câu trả lời Thông qua hoạt động tư duy,

qua những hướng dẫn gợi mở của giáo viên, học sinh sẽ dần lĩnh hội được cáckiến thức Khi ấy quá trình dạy học đã đạt được hiệu quả bài học.

2 Thực trạng của việc xây dựng hệ thống câu hỏi trong giảng dạy Đối

với các tiết dạy lịch sử đặc biệt là trong tiết Như vậy với bài học trên việc xâydựng hệ thống câu hỏi là rất quan trọng Tôi nhận thấy việc sử dụng câu hỏi củagiáo viên tuy đã có nhiều chuyển biến tích cực những vẫn còn bộc lộ một số hạnchế sau:

- Giáo viên chưa có nhận thức đúng đắn về việc xây dựng hệ thống câuhỏi Vì thế trong dạy học thường tiện đâu hỏi đó hoặc hỏi cho có hỏi

- Một số tiết học giáo viên chỉ huy động một số học sinh khá, giỏi tham giatrả lời câu hỏi mà chưa quan tâm đến đối tượng học sinh yếu kém cho nên đốitượng học sinh này ít được tham gia hoạt động, dẫn đến các em thêm tự ti vềnăng lực của mình và cảm thấy chán nản môn học

- Các loại câu hỏi chưa phong phú, chưa kích thích được tư duy ham họchỏi của học sinh

- Giáo viên sử dụng quá nhiều câu hỏi, vụn vặt trong một tiết học dẫn tớibài giảng trở nên dàn trải không khắc sâu những nội dung trọng tâm

- Nhiều giáo viên chưa biết kết hợp các phương pháp dạy học đặc biệt lànêu câu hỏi để khai thác tối ưu các kênh hình trong bài học này

Qua bài học cụ thể này với việc xây dựng hệ thống câu hỏi để phát huytính tích cực, chủ động trong học tập của học sinh tôi sẽ giúp cho các em thấyhọc lịch sử còn là học văn hóa Nếu không học lịch sử sẽ là tự đánh mất đi vănhóa, bản sắc dân tộc mình Chính vì vậy vượt qua những khó khăn nêu trên tôimạnh dạn đi vào nghiên cứu vấn đề: xây dựng hệ thống câu hỏi nhằm phát huytính tích cực, chủ động trong học tập của học sinh qua tiết 26- bài 17 “Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946”

ở lớp 12 chương trình chuẩn.

3 Những giải pháp thực hiện

3.1.Nhận thức đúng về vấn đề xây dựng hệ thống câu hỏi.

Chỉ khi giáo viên có suy nghĩ, nhận thức đúng về vai trò của câu hỏi thì mớitạo được động lực, quyết tâm để xây dựng hệ thống câu hỏi trong dạy học mộtcách có hiệu quả:

- Câu hỏi giúp cho học sinh phải nắm được những kiến thức cơ bản của bàihọc Kiến thức ở đây không phải là cái mà người thầy cung cấp sẵn cho họcsinh Theo như đại văn hào người Nga Lep Tônxtôi “kiến thức chỉ thực sự làkiến thức khi nó là thành quả cố gắng của tư duy chứ không phải trí nhớ ” Sửdụng hệ thống câu hỏi trong dạy học lịch sử là dạy cho học sinh biết tư duy Tưduy càng phát triển thì việc lĩnh hội kiến thức càng dễ dàng Một hệ thống cáccâu hỏi sẽ phác họa lại bức tranh chân thực về lịch sử

- Việc sử dụng hệ thống câu hỏi không chỉ giúp cho việc hình thành kiến thứcmới mà còn là phương tiện quan trọng để củng cố, kiểm tra đánh giá kiến thức họcsinh đạt được Các câu hỏi đưa ra để kiểm tra, đánh giá, người giáo viên biết đượchọc sinh nắm kiến thức ở các mức độ: biết, hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao

3.2.Xây dựng bảng hệ thống câu hỏi trong tiết 26- bài 17 “Nước Việt

Nam dân chủ cộng hoà từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946” ở lớp 12 chương trình chuẩn.

Hệ thống câu hỏi trong bài khá phong phú Tuy nhiên, do thời gian trênlớp hạn chế nên không phải câu hỏi nào cũng khai thác vì còn phải dành thờigian cho các hoạt động khác Để đạt được hiệu quả sử dụng cao, giáo viên phảichọn lọc được những câu hỏi cơ bản, có giá trị để khai thác Giáo viên tùy theomức độ của từng đối tượng học sinh để đặt câu hỏi nhằm nâng cao hiệu quả củagiờ học

- Câu hỏi 3: Từ tình hình đó, em hãy cho biết nhiệm

vụ trước mắt cần phải giải quyết của Đảng và chínhphủ ta là gì?

II Bước đầu xây

Câu hỏi 1:Đảng và chính phủlâm thời đã tiến hành xây dựngchính quyền cách mạng như thếnào?

Câu hỏi 2: Trong khi kẻ thù rasức chống phá nhưng dân ta vẫn

nô nức đi bầu cử, việc đó nói lênđiều gì?

Câu hỏi 3: Kết quả đạt đượctrong việc xây dựng chínhquyền có ý nghĩa như thế nào?

2 Giải quyết nạn đói

Câu hỏi 1: Đảng và chính phủ

đã để ra những biện pháp gì đểgiải quyết nạn đói?

Câu hỏi 2: Kết quả của nhữngbiện pháp đó như thế nào?

Câu hỏi 3: Truyền thống lá lànhđùm lá rách của nhân dân tangày nay được duy trì như thếnào?

3 Giải quyết nạn dốt

Câu hỏi 1: Đảng và chính phủ

đã để ra những biện pháp gì đểgiải quyết nạn dốt?

Câu hỏi 2: Kết quả của nhữngbiện pháp đó như thế nào?

Câu hỏi 3: Thành tích diệt giặcdốt mà chính quyền cách mạngđạt được có ý nghĩa như thếnào?

4 Giải quyết khó khăn về tài chính

Câu hỏi 1: Đảng và chính phủ

đã để ra những biện pháp gì đểgiải quyết khó khăn về tàichính?

Câu hỏi 2: Kết quả của nhữngbiện pháp đó như thế nào?

Câu hỏi 3: Tinh thần tự nguyệnđóng góp của nhân dân trongviệc hỗ trợ Đảng và Chính phủgiải quyết khó khăn về tài chínhthể hiện điều gì?

Trên đây là hệ thống câu hỏi mà tôi nêu ra để tạo nên khung của bài học.Trong quá trình sử dụng, tùy theo đối tượng học sinh giáo viên có thể linh hoạt

sử dụng có thêm hay bớt cho phù hợp

3.3.Nguyên tắc khi sử dụng hệ thống câu hỏi

Để nâng cao hiệu quả sử dụng câu hỏi cần đảm bảo các nguyên tắc sau:

Một là: Đảm bảo tính chính xác, khoa học Câu hỏi phải bám sát nội

dung chương trình học, có nội dung chính xác, rõ ràng, dễ hiểu Đó là những câuhỏi nêu được vấn đề cần đặt ra để có thể hiểu đúng, sâu sắc hơn sự kiện Câu hỏinhư vậy đòi hỏi học sinh phải có những thao tác tư duy mới tìm được câu trả lờithích đáng

Hai là: Đảm bảo tính sư phạm Đây là nguyên tắc rất quan trọng, bởi xét

đến cùng, mọi phương tiện dạy học dù hiện đại đến đâu thì cũng chỉ có thểphát huy được tác dụng của mình nếu giáo viên có phương pháp sư phạmtốt Nguyên tắc sư phạm trong sử dụng câu hỏi được thể hiện ở những khíacạnh sau:

- Phù hợp với trình độ học sinh Việc xây dựng hệ thống câu hỏi phải

đảm bảo tính vừa sức, không quá dễ cũng không quá khó làm giảm hứng thú củahọc sinh khi học tập Mỗi giờ giáo viên chỉ sử dụng lượng câu hỏi vừa phải Cáccâu hỏi của giáo viên phải tạo thành hệ thống hoàn chỉnh có mối quan hệ lôgicchặt chẽ làm nổi bật chủ đề, nội dung tư tưởng của bài.

- Sử dụng đúng mục đích Mỗi một loại câu hỏi có một chức năng riêng

nên chúng phải được nghiên cứu cụ thể để sử dụng đúng mục đích, phù hợp vớiyêu cầu bài học

Ví dụ: Câu hỏi đặt vấn đề khác với câu hỏi cung cấp kiến thức mới, câuhỏi kiểm tra bài cũ, củng cố bài học

- Sử dụng đúng thời điểm Giáo viên cần khắc phục tình trạng chưa cung

cấp kiến thức lịch sử mà đặt câu hỏi, cách đặt câu hỏi như vậy trái với đặc trưng

bộ môn, buộc học sinh nhìn vào SGK để trả lời chứ không hoàn toàn tự suy nghĩtìm kiến thức Khi nêu câu hỏi nhất định phải để cho học sinh có thời gian đểsuy nghĩ để trả lời, học sinh khác có thể bổ sung và tranh luận sau đó giáo viênmới nhận xét, tổng kết lại

- Thiết kế câu hỏi hợp lý, trọng tâm Câu hỏi hợp lý, trọng tâm, có ý nghĩa

rất quan trọng, nó không những phát huy được tính tích cực, phát triển khả năng

tư duy của học sinh; mà còn giúp học sinh hiểu sâu, nhớ kĩ những kiến thứcđược tìm hiểu

- Lưu ý đến nhiều đối tượng học sinh trong lớp Trong quá trình dạy học,

giáo viên đặt và sử dụng câu hỏi cần phải linh hoạt, tùy theo từng lớp và từngđối tượng học sinh Cần phải nắm vững đối tượng học sinh, phân biệt được trình

độ của các em trong việc học tập bộ môn để từ đó giáo viên điều chỉnh các thaotác sư phạm của mình cho phù hợp với Khi đặt câu hỏi cần ngắn gọn đơn giản,

dễ hiểu, phù hợp với tư duy của học sinh Không nên đặt ra những câu hỏi chungchung; những câu hỏi “Đúng” hay “Sai”, “Có” hay “Không”

- Kết hợp với nhiều phương pháp, kỹ thuật dạy học khác như: Sử dụng hệ

thống câu hỏi là một phương pháp nhưng cũng cần có sự kết hợp với cácphương pháp khác như sử dụng đồ dùng trực quan, khai thác các nguồn tài liệukhác cùng các thao tác sư phạm hợp lý để vận dụng linh hoạt trong giờ học gópphần nâng cao hiệu quả bài học lịch sử

Ba là: Đảm bảo tính truyền cảm Trong quá trình tổ chức dạy học, khi

đặt ra câu hỏi người giáo viên cần có ngôn ngữ truyền cảm, có ngữ điệu rõ ràng,

có thái độ xúc cảm đối với các sự kiện hiện tượng lịch sử Giáo viên cũng cầnđộng viên khuyến khích học sinh tích cực trả lời có thể khen ngợi các học sinhtích cực, uốn nắn học sinh thụ động chưa tích cực

3.4 Kỹ năng sử dụng hệ thống câu hỏi

3.4.1 Phân loại hệ thống câu hỏi

Theo mục đích, hệ thống câu hỏi trong một bài học lịch sử hiện nay cócách phân chia như sau:

- Câu hỏi kiểm tra bài cũ: mục đích là nhằm giúp học sinh liên hệ, nhớlại kiến thức cũ đồng thời tạo sự khởi động phấn khởi cho học sinh khi họcbài mới

- Câu hỏi nhằm phát hiện, tái hiện kiến thức: nhằm để cung cấp nộidung bài học

- Câu hỏi phát triển tư duy: nhằm giúp học sinh rèn luyện thao tác tưduy như so sánh, phân tích, tổng hợp… Vì những câu hỏi đó chỉ trả lời đượckhi có sự liên hệ suy luận với những kiến thức đã học.

- Câu hỏi củng cố: thường là những câu hỏi ở cuối mỗi bài giúp họcsinh hệ thống kiến thức trong bài học Giáo viên tùy theo bài học có thể mởrộng liên hệ thực tiễn hiện nay

Việc phân loại câu hỏi sẽ giúp cho giáo viên xác định các biện pháp sưphạm để hướng học sinh lĩnh hội kiến thức, bởi mỗi loại câu hỏi thể hiện mộtnội dung khác nhau thì phương pháp sử dụng cũng khác nhau

3.4.2 Các bước tiến hành

Việc sử dụng câu hỏi phải được tiến hành theo các bước sau:

Bước1: Giáo viên cung cấp kiến thức hoặc gợi nhớ những nội dung lịch

sử đã học trước khi tìm hiểu nội dung mới

Bước2: Giáo viên đưa ra câu hỏi nêu vấn đề và tổ chức, hướng dẫn học

sinh tìm hiểu nội dung bài học

Bước 3: Học sinh trình bày, trả lời câu hỏi mà giáo viên đã nêu.

Bước 4: Giáo viên nhận xét, bổ sung ý kiến trả lời của học sinh, hoàn

thiện nội dung câu hỏi cho học sinh

3.5 Sử dụng hệ thống câu hỏi trong tiết 26- bài 17 “Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày 19/12/1946” ở lớp 12 chương trình chuẩn.

3.5.1 Sử dụng câu hỏi nhằm cung cấp nội dung kiến thức của bài học

*Sử dụng câu hỏi ở mục I: Tình hình nước ta sau cách mạng tháng Tám năm 1945

Câu hỏi 1: Nước ta sau cách mạng tháng Tám phải đối mặt với những khó khăn nào?

Câu hỏi này được đưa ra ngay đầu mục 1 Sử dụng câu hỏi này nhằm giúphọc sinh hiểu rõ được nước ta bước vào kỉ nguyên mới sau cách mạng thánhTám thắng lợi, chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, nước Việt Nam dân chủcộng hoà phải đối mặt với không ít khó khăn thử thách:

+ Chính quyền cách mạng còn non trẻ

+ Quân đội các nước Đồng minh dưới danh nghĩa giải giáp quân đôi Nhật

đã lũ lượt kéo vào nước ta Từ vĩ tuyến 16 trở ra Bắc là 20 vạn quân Trung Hoadân quốc và tay sai thuộc các tổ chức phản động luôn tìm mọi cách để lật đổchính quyền cách mạng Từ vĩ tuyến 16 trở vào Nam, quân Anh tạo điều kiệncho quân Pháp quay trở lại xâm lược nước ta Ngoài ra còn khoảng 6 vạn quânNhật đang chờ được giải giáp nhưng một bộ phận quân Nhật theo lệnh quân Anhđánh vào lực lượng vũ trang của ta, tạo điều kiện cho quân Pháp mở rộng phạm

Câu hỏi này được sử dụng sau khi giáo viên đã giúp học sinh hiểu rõ đượcnhững khó khăn, thách thức của nước ta sau cách mạng tháng Tám Bên cạnhnhững khó khăn đó, cách mạng nước ta cũng co những thuận lợi cơ bản đó là lànhân dân ta đã giành được độc lập và chính quyền, nhân dân ta đoàn kết, gắn bóvới chế độ mới, Đảng ta đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh sáng suốt lãnh đạo

Câu hỏi 3: Từ tình hình đó, em hãy cho biết nhiệm vụ trước mắt cần phải giải quyết của Đảng và Chính phủ ta là gì?

Câu hỏi này được đưa ra sau khi học sinh đã nắm được những thuận lợi và

khó khăn của nước ta sau cách mạng tháng Tám năm 1945 nhằm giúp học sinhthấy được trong bối cảnh đầy khó khăn thử thách đó, nhiệm vụ cấp bách cần giảiquyết của Đảng và chính phủ lâm thời là phải đề ra những biện pháp đúng đắnnhằm xây dựng chính quyền cách mạng từ TƯ đến địa phương, giải quyết nạnđói, nạn dốt và khó khăn về tài chính nhằm nhanh chóng ổn định tình hình đấtnước, ổn định đời sống nhân dân, tạo nên sức mạnh to lớn của toàn thể dân tộc

đủ sức chống lại thù trong giặc ngoài

* Sử dụng câu hỏi khi dạy mục II: Bước đầu xây dựng chính quyền cách mạng, giải quyết nạn đói, nạn dốt và khó khăn về tài chính

Ở mục 1 về việc xây dựng chính quyền cách mạng, giáo viên sử dụng hệ

thống câu hỏi sau để làm nổi bật việc đứng trước muôn vàn khó khăn, thử thách,các thế lực thù địch trong và ngoài nước ra sức chống phá nhưng chính phủ cáchmạng lâm thời vẫn hoàn thành tốt việc xây dựng chính quyền cách mạng

Câu hỏi 1: Đảng đã lãnh đạo nhân dân ta làm gì để xây dựng chính quyền cách mạng?

Với câu hỏi này, giáo viên sẽ giúp học sinh ghi nhớ 3 sự kiện: Tổng tuyển

cử trong cả nước ngày 6/1/1946 bầu Quốc hội khoá đầu tiên; Quốc hội khoá Ihọp kì thứ nhất (2/3/1946) bầu chính phủ cách mạng ( Chính phủ liên hiệpkháng chiến) đầu tiên; Quốc hội khoá I họp kì thứ hai (9/11/1946) thông quaHiến pháp đầu tiên của nước ta Ngoài 3 sự kiện trên, sau bầu cử Quốc hội, tạicác địa phương( tỉnh, xã) thuộc Bắc Bộ và Trung Bộ đã tiến hành bầu cử Hộiđồng nhân dân và thành lập Uỷ ban hành chính các cấp

Về quân sự, Đảng và chính phủ cũng đã chú trọng xây dựng lực lượng vũtrang Việt Nam giải phóng quân được thành lập tháng 5/1945 đến tháng 9/1945được chấn chỉnh và đổi tên thành Vệ quốc doàn, đến tháng 5/1946 đổi thànhquân đội quốc gia Việt Nam; Lực lượng dân quân tự vệ cũng được tăng lênnhanh chóng, có mặt ở hầu hết các thôn, xã, đường phố trên khắp cả nước

Câu hỏi 2: Trong khi kẻ thù ra sức chống phá nhưng dân ta vẫn nô nức

đi bầu cử, việc đó nói lên điều gì?

Sử dụng câu hỏi này sau khi giáo viên đã truyền tải cho học sinh thấy đượccuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nhân dân ta trong cả nước bầu Quốc hội diễn

ra trong bối cảnh bọn phản động ra sức chống phá, từ đó học sinh thấy đượcniềm tin của nhân dân đối với Đảng, sự ủng hộ tuyệt đối của nhân dân đối vớichế độ mới

Câu hỏi 3: Kết quả đạt được trong việc xây dựng chính quyền có ý nghĩa như thế nào?

Câu hỏi này được sử dụng sau khi giáo viên đã trình bày xong việc xây dựng

chính quyền mới của Đảng và Chính phủ ta Bộ máy chính quyền thống nhất,chặt chẽ, hợp pháp từ TƯ đến địa phương được xây dựng đã tạo cơ sở pháp lývững chắc cho nhà nước Việt nam dân chủ cộng hoà để thực hiện những nhiệm

vụ đối nội, đối ngoại trong thời kì đầy chông gai, thử thách

Kết quả đạt được đó cũng đã nâng cao uy tín Việt Nam trên trường Quốc tế,thể hiện ý chí của khối đoàn kết toàn dân, giáng một đòn mạnh vào âm mưu chia

rẽ, lật đổ và xâm lược của đế quốc, tay sai

Ở mục 2, giải quyết nạn đói, giáo viên sử dụng hệ thống câu hỏi sau:

Câu hỏi 1: Đảng và chính phủ đã đề ra những biện pháp gì để giải quyết nạn đói ?

Câu hỏi này được đưa ra ngay khi tìm hiểu về việc giải quyết nạn đói củaĐảng và Chính phủ Chính phủ cách mạng đã đề ra nhiều biện pháp kinh tếnhằm giải quyết nạn đói:

- Những biện pháp trước mắt: tổ chức quyên góp, phát huy tinh thần lá lành đùm

lá rách, tinh thần nhường cơm sẻ áo

- Những biện pháp hàng đầu có tính chất lâu dài giải quyết căn bản nạn đói nhưkêu gọi tăng gia sản xuất, không một tác đất bỏ hoang

- Chính phủ cách mạng đề ra những sắc lệnh, thông tư đem lại quyền lợi chonhân dân, trước hết là nông dân

Câu hỏi 2: Kết quả của những biện pháp đó như thế nào?

Câu hỏi này được sử dụng sau khi đã trình bày cho học sinh thấy được nhữngbiện phát trước mắt và lâu dài của chính quyền cách mạng trong việc giải quyếtnạn đói Những biện pháp tích cực trên đã làm cho sản xuất nông nghiệp đượcnhan chóng phục hồi, nạn đói dần dần được đẩy lùi

Câu hỏi 3: Truyền thống lá lành đùm lá rách của nhân dân ta ngày nay được duy trì như thế nào?

Giáo viên sử dụng câu hỏi này nhằm một lần nữa khắc sâu cho học sinh thấyđược đây là một trong những truyền thống tốt đẹp của nhân dân ta Trong bất kìhoàn cảnh khó khăn nào, tinh thần tương thân tương ái, đùm bọc lẫn nhau luônđược phát huy cao độ Tinh thần đó ngày nay vẫn được phát huy qua nhiềuchương trình của Đài truyền hình Việt Nam như ”Trái tim cho em”, ”Nối vòngtay lớn”

Ở mục 3, giải quyết nạn dốt, giáo viên sử dụng hệ thống câu hỏi sau:

Câu hỏi 1: Đảng và chính phủ đã để ra những biện pháp gì để giải quyết nạn dốt?

Sử dụng câu hỏi này nhằm giúp học sinh thấy được những biện pháp củachính quyền cách mạng nhằm đẩy lùi nạn dốt, xoá nạn mù chữ cho nhân dân,nâng cao dân trí, góp phần vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước

Công tác giải quyết nạn dốt được triển khai như sau:

- Ngày 8/9/1945, Hồ chủ tịch kí sắc lệnh thành lập Nha bình dân học vụ để

thực hiện việc xoá nạn mù chữ và kêu gọi nhân dân cả nước tham gia phong tràonày

- Khai giảng sớm trường học các cấp phổ thông và Đại học nhằm đào tạonhững công dân và cán bộ trung thành có năng lực phục vụ Tổ quốc nội dung

và phương pháp giáo dục được đổi mới theo tinh thần dân tộc dân chủ

Câu hỏi 2: Kết quả của những biện pháp đó như thế nào?

Trong điều kiện vô cùng thiếu thốn về cơ sở vật chất, nhưng trong vòng một

năm từ tháng 9/1945 đến tháng 9/196, cả nước đã tổ chức được 76.000 lớp học,xoá mù chữ cho hơn 2,5 triệu người

Câu hỏi 3: Trong điều kiện thiếu thốn như vậy, nhân dân ta vẫn hăng say học chữ, việc đó nói lên điều gì?

Giáo viên sử dụng câu hỏi này để học sinh thấy được sự quyết tâm xoá nạn

mù chữ của bà con Trong điều kiện còn khó khăn, thiếu thốn, nhưng bà con vẫnchăm chỉ học chữ để đẩy lùi bóng đêm ngu dốt Điều đó cũng đã thể hiện truyềnthống hiếu học của nhân dân ta và thể hiện khí thế của một dân tộc đang vươnlên làm chủ vận mệnh của mình

Câu hỏi 4: Thành tích diệt giặc dốt mà chính quyền cách mạng đạt được

có ý nghĩa như thế nào?

Giáo viên sử dụng câu hỏi này sau khi trình bày xong về kết quả xoá nạn mù

chữ của nhân dân ta Thành tích diệt giặc dốt mà chính quyền cách mạng đạtđược nhằm nâng cao dân trí, cùng với các yếu tố khác tạo nên sức mạnh chochính quyền cách mạng bước vào cuộc đấu tranh chống các thế lực phản độngtrong và ngoài nước

Ở mục 4 giải quyết khó khăn về tài chính, giáo viên sử dụng hệ thống câu hỏi sau:

Câu hỏi 1: Đảng và chính phủ đã để ra những biện pháp gì để giải quyết khó khăn về tài chính?

Câu hỏi này được sử dụng để làm nổi bật chủ trương, biện pháp của Đảng và

Chính phủ khi giải quyết vấn đề khó khăn về tài chính Chính phủ cách mạng đề

ra sắc lệnh về Quỹ độc lập, phát động phong trào tuần lễ vàng nhằm động viên

tinh thần tự nguyện đóng góp của nhân dân cả nước ủng hộ nền độc lập của Tổquốc Chính phủ đề ra sắc lệnh phát hành tiền Việt Nam Quốc hội quyết địnhcho lưu hành tiền Việt Nam trong cả nước thay cho tiền Đông Dương của Pháptrước đây

Câu hỏi 2: Kết quả của những biện pháp đó như thế nào?

Câu hỏi này đưa ra sau khi giáo viên đã trình bày xong những chủ trương,biện pháp của Đảng và Chính phủ trong việc giải quyết khó khăn về tài chính.Kết quả đó là nhân dân đã hưởng ứng rộng rãi: chỉ trong thời gian ngắn, nhân

dân ta đã tự nguyện đóng góp 370 kg vàng, 20 triệu đồng vào Quỹ độc lập, 40 triệu đồng vào Quỹ đảm phụ quốc phòng

Câu hỏi 3: Tinh thần tự nguyện đóng góp của nhân dân trong việc hỗ trợ Đảng và chính phủ giải quyết khó khăn về tài chính thể hiện điều gì?

Câu hỏi này được giáo viên đưa ra nhằm một lần nữa khẳng định lòng yêunước sâu sắc của nhân dân ta, niềm tin đối với Đảng và sự gắn bó của nhân dânvới chế độ mới

Như vậy, với những câu hỏi trên giáo viên giúp cho học sinh tích cực, chủ

động trong việc đi tìm hiểu những nội dung kiến thức

3.5.3 Sử dụng câu hỏi nhằm khai thác các kênh hình dạy họctrong bài

17 “Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà từ sau ngày 2/9/1945 đến trước ngày

19/12/1946” ở lớp 12 chương trình chuẩn, việc sử dụng câu hỏi nhằm khai

thác kênh hình là yêu cầu bắt buộc để phát huy tính tích cực của học sinh, nângcao hiệu quả dạy học.Để nâng cao hiệu quả sử dụng kênh hình cần đảm bảo cácnguyên tắc sau:

Một là: Đảm bảo tính chính xác, khoa học Nội dung đưa ra phải ngắn

gọn, súc tích, không quá sức đối với học sinh Muốn làm được điều này đòi hỏigiáo viên phải nắm chắc nội dung cơ bản của kênh hình, có sự chuẩn bị chu đáocẩn thận, nghiên cứu kỹ nội dung các kênh hình trước khi lên lớp Chuẩn bị lờinói ngắn gọn, dễ hiểu và gây hứng thú cho học sinh

Hai là: Đảm bảo tính trực quan Kênh hình khi đưa ra sử dụng phải được

trình bày đẹp, rõ ràng, dễ quan sát

Ba là: Đảm bảo tính sư phạm như phù hợp với trình độ học sinh, sử

dụng đúng mục đích, sử dụng đúng thời điểm, thiết kế câu hỏi hợp lý, trọng tâm,lưu ý đến nhiều đối tượng học sinh trong lớp, kết hợp với nhiều phương pháp,

kỹ thuật dạy học khác

Sau khi nghiên cứu bài học, tôi đã lựa chọn những câu hỏi gắn với nhữngkênh hình trong bài như sau:

Câu hỏi 1: Quan sát bức ảnh ở hình 1, em hãy nhận xét về tinh thần bầu

cử của nhân dân ta trong cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội năm 1946?

Hình 1: Nhân dân Hà Nội bầu cử

Hình 2: Nhân dân Nam Bộ bầu cử

Câu hỏi này được sử dụng trong phần giảng dạy về xây dựng chính quyềncách mạng sau tháng Tám năm 1945 Sau khi gọi học sinh trình bày phần nhậnxét của mình, giáo viên bổ sung, chốt ý: Ngày 5/1/1946, trước tổng tuyển cử mộtngày, Hồ chủ tịch kêu gọi toàn dân đi bỏ phiếu Hưởng ứng lời kêu gọi củaNgười, ngày 6/1/1946, với tinh thần yêu nước nồng nàn và khí thế hào hùng củacách mạng tháng Tám, nhân dân ta trên khắp mọi miền đất nước đã nô nức thamgia bầu cử bất chấp sự phá hoại điên cuồng của các thế lực phản động

Trong cuộc tổng tuyển cử này đã có không ít những lá phiếu nhuốm máu của

cả người đi bầu, của cả người tổ chức bầu cử Ở Nha Trang, Mĩ Tho, Cần Thơ,Tây Nguyên…quân Pháp đã ném bom bắn phá làm một số người chết và bịthương Chỉ riêng ở Sài Gòn-Chợ Lớn có tới 42 cán bộ chiến sĩ hi sinh khi làmnhiệm vụ bảo vệ cuộc Tổng tuyển cử

Tại Hà Nội- nơi có Hồ Chủ tịch ra ứng cử, hàng chục vạn cử tri thủ đô đilàm nghĩa vụ công dân Có những cụ già 70, 80 tuổi được con cháu cõng đi bỏphiếu Có những người bị mù đã nhờ người thân dẫn đến tận hòm phiếu để tựtay mình làm nghĩa vụ công dân

Hình 4: Cụ Ngô Tử Hạ kéo chiếc xe bò vận động mọi người quyên góp gạo

cho đồng bào bị đói.

Câu hỏi 3: Giáo viên giới thiệu về bức ảnh hình 4: đây là hình ảnh cụ Ngô

Tử Hạ đang kéo chiếc xe bò đi vòng quanh hồ Hoàn Kiếm vận động mọi người

quyên góp gạo cho đồng bào bị đói Giáo viên đặt câu hỏi: Trình bày những hiểu biết của em về cụ Ngô Tử Hạ?

Sau khi học sinh trả lời, giáo viên chốt ý: cụ Ngô Tử Hạ là đại biểu Quốchội khoá I cao tuổi nhất (64 tuổi), cụ là người có nhiều đóng góp cho cách mạngViệt Nam Cụ Ngô Tử Hạ khi kéo chiếc xe qua phố Tràng Tiền, nhà nào cũng

có người chờ sẵn bên hè phố, người thì bơ gạo, người thì nắm ngô, người thì góptiền Đi chưa hết một vòng bờ Hồ thì xe gạo đã đầy

Khi xe gạo về đến Nhà Hát lớn gặp Bác Hồ, cụ chỉ cho bác xem chiếc xe chởgạo lẫn lộn đủ các thứ: gạo đỏ, gạo trắng, gạo nếp, lại có thêm mấy ống đỗ Bác

Hồ nói: Đây mới là gạo đoàn kết Nước ta có nhiều thứ gạo ngon, nhưng bây giờthì đấy là thứ gạo ngon nhất

Hình ảnh Cụ Ngô Tử Hạ khi đấy đã 64 tuổi mặc áo the, khăn xếp, kéo chiếc

xe bò đó đã tác động mạnh mẽ trong việc vận động mọi người nhường cơm xẻ

áo, giúp đỡ lẫn nhau, thể hiện truyền thống lá lành đùm lá rách của ông cha ta từngàn xưa để lại