VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN môn GIẢNG dạy LỊCH sử địa PHƯƠNG ở TRƯỜNG TRUNG học PHỔ THÔNG CHUYÊN LAM sơn

Do đó lúc sinh thời, Bác Hồ đã từng dạy: “Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” Tiếc rằng, trong nhiều năm qua, những tiết học về lịch sử địa phương ở trường THPT

MỤC LỤC

Trang

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 4

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4-6

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6

I.PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Lịch sử dân tộc nói chung, lịch sử địa phương nói riêng có vai trò và ý nghĩa vô cùng quan trọng đối việc giáo dục thế hệ trẻ Nó sẽ giúp học sinh hiểu biết và tự hào về quá khứ, cội nguồn của dân tộc, giáo dục cho học sinh ý thức trách nhiệm của bản thân với quê hương, đất nước qua việc bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống

Lịch sử địa phương là một bộ phận hữu cơ của lịch sử dân tộc, là đối tượng nghiên cứu của khoa học lịch sử, có quan hệ với lịch sử dân tộc và lịch sử thế Lịch

sử là quá trình phát triển theo những xu hướng nhất định của các sự kiện trong thời gian, không gian và những bối cảnh lịch sử cụ thể Bất cứ một sự kiện, hiện tượng lịch sử nào xảy ra đều mang dấu ấn, sắc thái địa phương, vì nó gắn với một vị trí không gian cụ thể của một địa phương nhất định dù rằng các sự kiện đó có tính chất quy mô và mức độ ảnh hưởng khác nhau Có nhiều sự kiện lịch sử địa phương đồng thời là sự kiện của lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới Chính vì lẽ đó, sự hiểu biết về lịch sử dân tộc còn bao hàm cả sự am tường cần thiết về lịch sử địa phương, hiểu biết về quê hương, xứ sở, nơi chôn nhau cắt rốn của mình, hiểu từ mối quan hệ giữa lịch sử địa phương và lịch sử dân tộc Do đó lúc sinh thời, Bác Hồ đã từng dạy:

“Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”

Tiếc rằng, trong nhiều năm qua, những tiết học về lịch sử địa phương ở trường THPT vẫn còn nhiều bất cập về nhận thức, về nội dung giảng dạy, về phương pháp thực hiện Do đó, lịch sử địa phương chưa xứng tầm với vị trí và vai trò vốn có Thực tế trên chính là nguyên nhân làm cho hiệu quả dạy – học lịch sử địa phương ở nhà trường hiện nay chưa cao Việc giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức thông qua lịch sử địa phương vì vậy cũng chưa đạt được kết quả như mong muốn Vậy vấn đề đặt ra là làm thế nào để giải quyết tình trạng này? Theo tôi, một giải pháp tích cực và thiết thực trước mắt chính là từ sự tìm tòi, sáng tạo, linh hoạt đổi mới phương pháp dạy học trong từng bài giảng của giáo viên

Với những lí do trên tôi quyết định chọn đề tài "Vận dụng kiến thức liên môn giảng dạy lịch sử địa phương ở trường Trung học phổ thông chuyên Lam Sơn”

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Tôi vận dụng kiến thức liên môn giảng dạy phần lịch sử địa phương ở

trường THPT chuyên Lam Sơn thuộc lớp 12, cụ thể là: Vai trò của Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống Pháp(1946-1954) và chống Mĩ (1954-1975)

- Với đề tài này, tôi sử dụng kiến thức một số môn học khác như Địa lí, Ngữ văn, Âm nhạc, Toán, Tin học để giảng dạy và làm nổi bật những nội dung trọng tâm của tiết học

- Quá trình thực hiện đề tài, tôi mong muốn thực hiện giờ học Lịch sử thực

sự là một giờ học hấp dẫn, có ý nghĩa giáo dục, giáo dưỡng và thực sự tạo được hứng thú học tập và phát triển toàn diện cho học sinh

- Tìm ra phương pháp dạy học theo hướng tích cực để giảm bớt sự khô khan trong giờ học và đưa ra phương pháp bổ trợ nhằm kích thích sự hứng thú trong học tập ở các em

- Góp một kinh nghiệm nhỏ bé trong việc giải quyết thực trạng việc dạy và học lịch sử địa phương ở các trường trung học phổ thông nói chung và THPT chuyên Lam Sơn nói riêng

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Vận dụng kiến thức liên môn giảng dạy một tiết lịch sử địa phương ở

trường THPT chuyên Lam Sơn thuộc lớp 12, cụ thể là: Vai trò của Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống Pháp(1946-1954) và chống Mĩ (1954-1975).

- Đơn vị nghiên cứu: Một số lớp 12 Trường THPT chuyên Lam Sơn

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Trên cơ sở phương pháp luận sử học Mác- Lênin, sáng kiến được thực hiện dựa trên các phương pháp nghiên cứu chính là phương pháp lịch sử, logic, liên ngành, điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin, thống kê, xử lý số liệu

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lí luận.

Lênin từng viết “Lịch sử bao giờ cũng phong phú về nội dung, cũng đa dạng

về nhiều mặt, cũng sinh động hơn những điều mà chúng ta hình dung được” Vì vậy muốn học sinh học tốt môn lịch sử thì trong mỗi giờ học lịch sử giáo viên phải lôi cuốn các em vào bài học thông qua các dẫn chứng minh họa từ kiến thức liên môn

Vận dụng nguyên tắc liên môn trong dạy học lịch sử nói chung và phần lịch

sử địa phương nói riêng là hình thức sử dụng tri thức các môn học khác để làm sáng tỏ vấn đề lịch sử, giúp học sinh nắm vững, hiểu sâu kiến thức, biết vận dụng kiến thức lịch sử vào cuộc sống và ngược lại từ cuộc sống để giải quyết vấn đề liên quan đến lịch sử, hình thành khả năng phân tích sự kiện, tìm ra bản chất, quy luật chi phối sự phát triển của lịch sử, góp phần giáo dục tư tưởng tình cảm cho các em trong quá trình học tập

Trên thế giới, đây là một trào lưu dạy học và giáo dục phổ biến trong nhiều thập kỉ qua Ở Việt Nam thì được xem là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục, làm cho người học nhận thức được sự phát triển của xã hội một cách liên tục, thống nhất, thấy được mối quan hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, khắc phục được tính tản mạn, rời rạc trong kiến thức

Đây là một giải pháp không mới nhưng phù hợp và hiệu quả để nâng cao chất lượng bài học

2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

- Hiện nay, các trường THPT thực hiện nội dung giảng dạy trên cơ sở phân

phối chương trình do nhà trường chủ động biên soạn căn cứ trên điều kiện thực tế của đơn vị nhưng phải tuân thủ theo chương trình khung của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành từ năm học 2009-2010 Về thời lượng, đối với cấp THPT, lớp 12 là 2 tiết/năm học

- Thực tế Trường THPT chuyên Lam Sơn cũng có thực trạng thầy cô dạy sử thường rất ngại dạy các tiết lịch sử địa phương bởi nhiều lý do:

+Thứ nhất, Chương trình sử địa phương không có một bài dạy cụ thể nào,

phần lớn đều do các thầy cô chủ động biên soạn và thực hiện Vì không có giáo án thống nhất, lại bố trí ở cuối kỳ nên thường bị bỏ qua hoặc cho học sinh tự tìm hiểu lấy Điều này dẫn đến nhiều bất cập khi thực hiện triển khai tiết dạy lịch sử địa phương

+Thứ hai, môn sử vốn được xem là “môn phụ” nên giáo viên có rất ít giờ

trên lớp (thường mỗi khối lớp chỉ có 1-2 tiết/tuần), nếu vì lý do gì mà phải nghỉ học tất nhiên sẽ chậm chương trình và 2 tiết dạy sử địa phương được thầy cô chủ yếu dùng để dạy bù chương trình chậm

+Thứ ba, mỗi một giáo viên có một quan điểm và thế mạnh khác nhau về nội

dung và phương pháp dạy lịch sử địa phương nên khó thống nhất nội dung này Thầy cô giáo muốn dạy tốt tiết lịch sử địa phương thường phải bỏ ra rất nhiều công sức tìm tòi, sưu tầm tài liệu Việc sưu tầm tư liệu phục vụ cho tiết dạy lịch sử địa phương rất mất thời gian Mặt khác, nguồn tư liệu về thần phả địa phương không

có căn cứ nào, chủ yếu dựa vào các câu chuyện truyền lại trong dân gian, vì thế những kiến thức lịch sử địa phương có khi chính những người trông coi di tích cũng không nắm vững nên việc cung cấp kiến thức lịch sử địa phương cho các thầy

cô giáo quả là điều khó

+Thứ tư, tiết dạy sử địa phương không có nội dung cụ thể trong chương

trình, nên không có cơ sở để kiểm tra đánh giá dẫn đến giáo viên có thể “mạnh ai nấy làm”

Vì những nguyên nhân trên, tiết dạy lịch sử địa phương đã từng bị xem nhẹ, thậm chí là bỏ qua

- Vận dụng kiến thức liên môn khiến giáo viên và học sinh gặp nhiều khó khăn:

+ Một là, giáo viên phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn

học khác

+ Hai là, vấn đề tâm lý chủ yếu vẫn quen dạy theo chủ đề đơn môn

nên khi dạy kiến thức liên môn, các giáo viên sẽ vất vả hơn nên không tránh khỏi làm cho giáo viên có cảm giác ngại thay đổi

+Ba là, đối với học sinh, dạy tích hợp là cả một quá trình từ tiểu học đến THPT nên giai đoạn đầu này, đặc biệt là thế hệ HS hiện tại đang quen với lối mòn

cũ nên khi đổi mới học sinh thấy lạ lẫm và khó bắt kịp

+ Bốn là, xu thế chọn ngành nghề theo thực tế xã hội nước ta hiện nay và việc quy định các môn thi trong các kì thi tuyển sinh nên đa số các học sinh và phụ huynh kém mặn mà (coi nhẹ) với các môn không thi, ít thi (môn phụ), trong đó học sinh trường chuyên có tư duy tốt nhưng thường học lệch nên chưa có niềm say mê học lịch sử, thường mang tính đối phó

- Tuy nhiên để có sáng kiến kinh nghiệm này thì bản thân tôi gặp một thuận

lợi rất cơ bản là từ năm học 2010-2011, Trường THPT chuyên Lam Sơn đã lắp máy chiếu đa năng trên tất cả các phòng học Thêm vào đó, tôi cũng biết thiết kế và sử dụng giáo án điện tử nên việc thực hiện rất thuận tiện và thấy hiệu quả trực tiếp rõ rệt

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1.Nhận thức:

-Trước hết tụi phải xỏc định đỳng vị trớ và vai trũ của lịch sử địa phương ở trường trung học phổ thụng

- Thứ hai, tỡm hiểu cỏc kiến thức liờn mụn liờn quan đến bài dạy

- Thứ ba, vận dụng kiến thức liờn mụn để thiết kế giỏo ỏn

- Thứ tư, giao nhiệm vụ cụ thể từng nội dung trong bài cho học sinh tỡm hiểu trước nhàm nõng cao hiệu quả giờ học

2.3.2.Tổ chức thực hiện

- Tụi đó ỏp dụng kiến thức liờn mụn dạy phần Lịch sử địa phương lớp 12 với nội

dung: “Vai trũ của Thanh Húa trong cuộc khỏng chiến chống Phỏp (1946-1954)

và chống Mĩ (1954-1975)” như sau:

LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG

Vai trũ của Thanh Húa trong cuộc khỏng chiến chống Phỏp (1946-1954)

và chống Mĩ (1954-1975)

I Mục tiờu bài học

1 Về kiến thức

- Hiểu rừ vai trũ to lớn của nhõn dõn Thanh Húa trong hai cuộc khỏng chiến thần thành của dõn tộc là khỏng chiến chống Phỏp và chống Mĩ Thanh Húa luụn xứng đỏng là hậu phương lớn trong hai cuộc khỏng chiến

2 Về tư tưởng:

- Tự hào về truyền thống vẻ vang trong sự nghiệp giữ nước của nhõn dõn

Thanh Húa

- Giỏo dục truyền thống cỏch mạng cho học sinh với sự cảm phục, biết ơn, trõn trọng những người con ưu tỳ của quờ hương xứ Thanh…, từ đú tự soi vào bản thõn mỡnh trong quỏ trỡnh học tập và rốn luyện

3 Về kĩ năng:

- Củng cố kĩ năng trỡnh bày, tường thuật, đánh giá, phân tích các sự kiện lịch

sử để rút ra những nhận định v à bài học lịch sử

- KÜ n¨ng c¶m nhËn lÞch sö qua tranh ¶nh vµ t liÖu kh¸c, kÜ n¨ng sö dông các bảng biểu so sánh, đọc bản đồ

II Thiết bị và tài liệu dạy học

- Số liệu về đóng góp của Thanh Hóa trong hai cuộc kháng chiến

- Bản đồ hành chính Việt Nam và Thanh Hóa

- Phim và tranh ảnh tư liệu

- Một số bài hát, clip về Thanh Hóa

- Máy chiếu

III Tổ chức tiến trình dạy- học

1 Kiểm tra bài cũ:

2 Dẫn dắc vào bài mới

“ Cối kê chuyện cũ người nên nhớ

Hoan - Ái còn kia chục đạo quân”

Những vần thơ tràn đầy niềm lạc quan của vua Trần Nhân Tông đã khẳng định: Thanh - Nghệ là chỗ dựa vững chắc cho sự nghiệp giữ nước Đại Việt vào thế

kỉ XIII Trong sự nghiệp giữ nước của dân tộc từ 1945 - 1975, Thanh Hóa vẫn luôn xứng đáng là niềm tin yêu, là hậu phương to lớn và vững mạnh của cả nước Tiết học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu điều đó

3 T ch c các ho t ổ chức các hoạt động dạy- học ức các hoạt động dạy- học ạt động dạy- học động dạy- học ng d y- h c ạt động dạy- học ọc

Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cơ bản

* Hoạt động tập thể

- Trước hết tôi trình chiếu lược đồ Việt Nam để

học sinh định hình vị trí của Thanh Hóa và phát

vấn: Tên gọi Thanh Hóa có từ bao giờ? Ý nghĩa

của tên gọi đó?

=> Mục đích là để học sinh có thể hiểu kiến thức

sơ đẳng về vùng đất mình đang sinh sống và học

tập Trên thực tế rất nhiều học sinh không hề biết

1 Vị trí của Thanh Hoá trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ

gì về kiến thức này.

- Sau đó tôi trình chiếu bản đồ hành chính Thanh

Hóa và tiếp tục phát vấn:

- Nêu vài nét về vị trị trí địa lí của Thanh Hóa?

- Học sinh trả lời và bổ sung cho nhau Giáo viên

nhận xét và chốt lại ý chính

=> Đây là nội dung mà tôi vận dụng kiến thức địa

lí để học sinh hiểu rõ không những về vị trí như

tiếp giáp những tỉnh nào? Địa thế sông, núi, rừng,

biển, tài nguyên khoáng sản ra sao? Từ đó có thể

hiểu được vì sao vùng đất Thanh Hóa lại có vị thế

đắc địa như một vương quốc riêng và điều đó đã

tác động hình thành nên tính cách, phong tục của

người dân nơi đây? Tại sao gọi gọi là vùng đất đế

vương, đất “thang mộc”? Vì sao nhà Trần đã từng

phải cho người bí mật, đục núi, lấp sông nơi đây để

trấn yểm các huyệt mạch đế vương ? Hay tại sao

quân Tây Sơn trước khi tấn công quân Thanh lại

rút lui về phòng tuyến Tam Điệp? Ngay cả Bác Hồ

cũng đã từng nói:

“ Xứ Thanh biển bạc rừng vàng

Ruộng đồng bát ngát, xóm làng liên miên”

- Tôi chuyển ý bằng một câu hỏi: Vậy Thanh Hóa

có vị trí như thế nào trong hai cuộc kháng chiến

chống Pháp và chống Mĩ?

- Tôi gọi học sinh trả lời, sau đó nhận xét và chốt

ý Một mục đích của tôi trong phần này là học sinh

sẽ hiểu hơn vì sao trong bối cảnh những tháng đầu

- Là địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng

+Hậu phương vững chắc của hai cuộc kháng chiến +Là cầu nối giữa chiến trường Bắc Bộ với Bình Trị Thiên

+ Là cửa ngõ tiếp giáp với Tây Bác, Việt Bác và Thượng Lào

2 Vai trò của nhân dân Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến chống

của cuộc kháng chiến toàn quốc, công việc bề bộn

khó khăn, đường xá xa xôi, nguy hiểm, Bác Hồ lại

về thăm Thanh Hóa vào 20/2/1947 Sau đó chuyển

sang phần 2

- Tôi khái quát hành động đánh phá địa bàn Thanh

Hóa của Pháp từ khi Pháp mở rộng chiến tranh

xâm lược 1946 trở đi Đồng thời cung cấp số liệu

quân dân Thanh Hóa đã đánh bao nhiêu trận, diệt

bao biêu tên, thu bao nhiêu vũ khí Phần này tôi sử

dụng kiến thức địa lí thông qua việc so sánh các số

liệ bằng biểu đồ

- Sau đó tôi minh họa bằng hai ví dụ :

+ Minh họa thứ nhất tôi nêu vấn đề để học sinh trả

lời : Các em có biết vì sao trong khuôn viên của cơ

quan Công an Tỉnh Thanh Hóa có tượng đài một

người phụ nữ tên là Nguyễn Thị Lợi và ở Sầm Sơn

cũng có một ngôi trường mang tên Trường THPT

Nguyễn Thị Lợi không ? Bà là ai ? Có chiến công

gì ?

- Sau khi học sinh nêu sự hiểu biết của mình, tôi

nhận xét, bổ sung, tạo biểu tượng về nhân vật qua

việc trình chiếu hình ảnh, tường thụât trận đánh để

minh họa cho tinh thần chiến đấu của một điệp báo

viên, dù không phải quê gốc ở Thanh Hóa, nhưng

trận đánh diễn ra trên quê hương Thanh Hóa dưới

sự tổ chức và dìu dắt của trưởng ty công an Thanh

Hóa lúc bấy giời là Hoàng Đạo

+ Minh họa thứ hai bằng chính câu ca: « Thanh

Pháp (1946-1954)

* Kiên quyết giáng trả mọi

âm mưu đánh chiếm và

Hóa ăn rau má phá đường tàu » Học sinh sẽ hiểu

đây là hành động yêu nước của nhân dân Thanh

Hóa như thế nào để thực hiện lời kêu gọi của Bác

Hồ « Tiêu thổ kháng chiến » Từ đó liên hệ với sự

xuyên tạc, biến tấu ngày nay của nhiều người

- Tôi chốt ý bằng một câu hỏi: Vai trò đầu tiên của

nhân dân Thanh Hóa trong cuộc kháng chiến

chống Pháp là gì ?.

- Đồng thời nêu vấn đề tiếp cho học sinh thảo luận

trả lời: Nhân dân Thanh Hóa còn làm gì cho cuộc

kháng chiến ?.

- Tôi nhận xét và bổ sung, đồng thời cung cấp các

số liệu về thanh niên nhập ngũ, thanh niên xung

phong, dân công phục vụ kháng chiến, xe đạp thồ,

thuyền các loại thông qua tiếp tục vận dụng kiến

thức và kĩ năng của môn địa lí bằng các loại bảng

biểu, kết hợp trình chiếu một số hình ảnh minh hoạ

như : Anh Cao Văn Tỵ chở 320kg trên chiếc xe

đạp thồ trong chiến dịch Điện Biên Phủ, Xe cút kít

của ông Bầm được trưng bày tại Bảo tàng Chiến

thắn lịch sử Điện Biên Phủ, mũ, quần áo, dép cao

su, túi xách… những vận dụng quen thuộc của dân

công Thanh Hóa dùng để phục vụ chiến dịch Điện

Biên Phủ

=> Thông qua những đóng góp này học sinh sẽ

hiểu rõ vì sao trong lần thứ hai về thăm Thanh

Hóa, Hồ Chí Minh nói “ Bây giờ tiếng Việt Nam

đến đâu, tiếng Điện Biên Phủ đến đó Tiếng Điện

phá hoại của kẻ thù, giữ yên “kho hậu cần” của cuộc kháng chiến

* Đóng góp sức người, sức của cho tiền tuyến, đặc biệt là chiến dịch Điện Biên Phủ

=> Ý nghĩa : Góp công góp

sức làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp, đặc biệt là chiến thắng Điện Biên Phủ 1954

3 Vai trò của nhân dân Thanh Hóa trong cuộc