Sử dụng sơ đồ hóa kiến thức khi dạy bài phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng tám ( 1939 1945) nước việt nam dân chủ cộng hòa ra đời

Tuy nhiên dạy học Lịch sử trong các trường phổ thông hiện nayđang trở thành vấn đề đáng quan tâm của xã hội, khiến nhiều lo lắng và trăn trở.Rất nhiều học sinh không thích học Sử và khôn

Mục lục

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT DƯƠNG ĐÌNH NGHỆ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KIẾN THỨC KHI DẠY BÀI " PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG DÂN TỘC VÀ TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM (1939-1945) NƯỚC

VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA RA ĐỜI"

Người thực hiện : Vũ Thị Kim Hoa

Chức vụ : Giáo Viên

SKKN thuộc môn: Lịch Sử

THANH HÓA NĂM 2016

Phần Nội Dung Trang

Phần I Mở đầu

Phần III Kết luận, kiến nghị

SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KIẾN THỨC KHI DẠY BÀI " PHONG TRÀO GIẢI PHÓNG DÂN TỘC VÀ TỔNG KHỞI NGHĨA THÁNG TÁM ( 1939 –

1945) NƯỚC VIỆT NAM DÂN CHỦ CỘNG HÒA RA ĐỜI "

I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Giáo dục thế hệ trẻ bao giờ cũng là mối qua tâm đặc biệt to lớn của mỗi dântộc, mọi thời đại để cho xã hội tồn tại và phát triển Từ xưa, ông cha ta cũng rất chútrọng đến công tác giáo dục

Đảng Cộng sản Việt Nam, chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc

"bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau" Nhà trường phổ thông chịu trách nhiệmquan trọng cùng với xã hội, hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ trong điềukiện hiện nay Môn Lịch sử với chức năng, nhiệm vụ của mình góp phần tích cựcvào công việc này Tuy nhiên dạy học Lịch sử trong các trường phổ thông hiện nayđang trở thành vấn đề đáng quan tâm của xã hội, khiến nhiều lo lắng và trăn trở.Rất nhiều học sinh không thích học Sử và không biết gì về Lịch sử dân tộc, minhchứng là trong các kỳ thi Cao đẳng – Đại học điểm thi môn Sử rất thấp, đây thực

sự là vấn đề đáng báo động Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên như :

Do quan niện xã hội, do thi cử, chương trình sách giáo khoa, phương pháp giảngdạy của một bộ phận giáo viên chưa thật sự hiệu quả Là một giáo viên dạy Sửhơn 15 năm nay, tôi cũng băn khoăn, và trăn trở về vấn đề này và luôn cố gắng tìmtòi, ứng dụng những phương pháp mới nhằm góp phần nâng cao chất lượng môn

Sử hiện nay

Đổi mới phương pháp dạy học nói chung và môn Sử nói riêng trở thành vấn

đề cấp bách để nâng cao chất lượng giáo dục hiện nay Dạy học là một hoạt độngsáng tạo, không có phương pháp, mô hình nào là vạn năng Vậy thì giáo viên phải

là người biết tìm ra những phương pháp mới để tạo cho học sinh tính chủ độngnắm bắt, khai thác kiến thức, say mê học tập, biến những số liệu, những Chỉ thị,Nghị quyết thành những nội dung sống động, lôgic

Trong quá trình dạy học hiện đại việc rèn luyện năng lực tư duy, khả năngtưởng tượng, sáng tạo, phát triển trí tuệ , trí thông minh, khả năng thực hành, vậndụng của học sinh nói chung , được xem là nhiệm vụ chủ yếu, quan trọng nhất.Đối với bộ môn Lịch sử để thực hiện nhiệm vụ đó bản thân là một giáo viên đã trảiqua nhiều khóa dạy ,tôi đã rút ra rất nhiều bài học học kinh nghiệm, trong giảngdạy ,dưới nhiều hình thức khác nhau chúng ta có thể làm phong phú thêm bài giảngcủa mình: Như đưa những hình ảnh thước phim tư liệu trong giảng dạy, kể các câuchuyện lịch sử, sử dụng sơ đồ trong khi giảng bài qua đó để xóa bỏ quan niệmcủa các em rằng học lịch sử chỉ là đọc – chép Qua những biện pháp trên tôi thấy

đã phát huy được tính chủ động của học sinh, các em hăng hái tham gia, việc ghichép cũng được giảm bớt ,trên cơ sở đó các em tự tìm tòi, nghiên cứu

Đối với chương trình lịch sử khối 12 hiện hành, chương trình lịch sử baogồm cả lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam thời hiện đại.Với lượng kiến thức rấtnhiều, ngày tháng, sự kiện nhiều luôn là nỗi ám ảnh của học sinh Đặc biệt là bài :

"Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng Tám ( 1939 -1945) NướcViệt Nam dân chủ cộng hòa ra đời" là bài có rất nhiều sự kiện, hội nghị, chủchương, chỉ thị của Đảng, Để học sinh nắm bắt và hiểu được bản chất vấn đề làmột vấn đề rất khó khăn đòi hỏi giáo viên phải tìm tòi, sáng tạo vận dụng cácphương pháp mới một cách hiệu quả nhất

Xuất phát từ thực tiễn dạy học bài "Phong trào giải phóng dân tộc và tổngkhởi nghĩa tháng Tám ( 1939 -1945) Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời".thuộc khoá trình lịch sử lớp 12 trong học kì 1 Tôi đã rút ra một số phương phápdạy học Lịch Sử để học sinh có thể hiểu những kiến thức Lịch Sử một cách hiêụquả nhưng khắc sâu nhất ,có thể vận dụng các kiến thức lịch sử để phối hợp tronghọc tập các môn học khác cũng như áp dụng những kiến thức lịch sử trong thựctiễn cuộc sống

Vì vậy tôi đã mạnh dạn nghiên cứu đề tài : "Sử dụng sơ đồ hóa kiến thức khi dạybài "Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng Tám ( 1939 -1945).Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời" Nhằm đổi mới phương pháp giảng dạy,

và mong muốn mang lại hiệu quả cao trong giảng dạy

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu mà tôi áp dụng cho đề tài này là các lớp 12B1,12B2 trường

4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Thông qua thao giảng, dự giờ đồng nghiệp trao đổi rút kinh nghiệm qua từngtiết dạy

- Tôi sử dụng phương pháp lịch sử, ngoài ra còn sử dụng phương pháp phântích, so sánh, đánh giá, tổng hợp, tích hợp

Trang 4

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lý luận

Lịch sử là một môn khoa học xã hội, là những sự kiện, hiện tượng đã xảy ratrong quá khứ xã hội loài người, nó tồn tại độc lập, khách quan với ý muốn của conngười Do đặc trưng của môn Lịch sử rất khác so với các môn học khác là: Họcsinh không được chứng kiến các sự kiện, hiện tượng lịch sử vì lịch sử không lậplại, không biểu diễn được trong phòng thí nghiệm Hơn nữa vấn đề nhận thức lịch

sử cũng khác so với các môn học khác nó nhận thức chung quy luật của loài người

từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, đến thực tiễn Đồng thời nhận thứclịch sử cũng có sắc thái riêng, nhận thức sự kiện phải theo lôgic sự kiện, sự thậtkhách quan chứ không phải theo trí tưởng tưởng của từng người Vì vậy mỗi tácđộng của giáo viên đều ảnh hưởng đến học sinh

Theo tiến sĩ Trần Đình Châu với cách ghi chép thông thường, tức là bằng kí tự

và con số chúng ta mới chỉ sử dụng một nửa bộ não – não trái mà chưa sử dụngchức năng của não phải, nơi giúp chúng ta tiếp nhận thông tin qua hình vẽ, màusắc, sơ đồ Vì vậy việc sử dụng các sơ đồ trực quan trong dạy học lịch sử có tácdụng rất lớn trong việc tái hiện lại các sự kiện lịch sử Sơ đồ hóa kiến thức là mộtloại đồ dùng trực quan không có sẵn mà do giáo viên hoặc học sinh tự thiết kế dựatrên nội dung của bài học Quy luật nhận thức của bộ não đi từ các hoạt động nghe,nhìn, thực hành, vận động Phương pháp sử dụng sơ đồ phù hợp với quy luật nhậnthức của bộ não Chính vì vậy nên tôi cho rằng đây là phương pháp hay trong dạyhọc lịch sử, phù hợp với mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh làmtrung tâm của Bộ Giáo dục và Đào tạo

2 Thực trạng của vấn đề

Việc giảng dạy bộ môn Lịch sử ở trường THPT nói chung và trường THPTDương Đình Nghệ nói riêng hiện nay đang có nhiều bất cập Vấn đề ở đây là khốilượng kiến thức quá dài trong một năm học, đặc biệt đối với chương trình lịch sửlớp 12 học kì I là 2 tiết trên một tuần, trong khi đó đây là năm cuối cấp, áp lực thi

cử từ các môn rất nhiều Với quan niệm môn Sử là môn phụ lại là môn có quánhiều sự kiện, ngày tháng nhiều, khó học, khó nhớ nên đa số các em đều e ngại khichọn môn sử làm môn thi tốt nghiệp của mình Thực tế mấy năm gần đây điểm thimôn Sử trong các kì thi Cao đẳng, Đại học là vấn đề nhức nhối, đáng báo động.Điều đó lại càng làm cho các em e ngại hơn khi lựa chọ môn Sử để thi tốtnghiệp.Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh không thích học,không lựa chọ môn Lịch sử Trước hết phải kể đến chương trình sách giáo khoakhá nặng nề, quá tải về kết cấu các nội dung, về thời lượng của chương trình.Chương trình còn nặng về lý thuyết, ít số tiết thực hành, ôn tập trong mỗi bài dạylại có quá nhiều sự kiện làm cho học sinh ít hứng thú học tập Tiếp đến là do quanniệm xã hội, thi cử, do một bộ phận giáo viên chưa thực sự tâm huyết , chưa chịutìm tòi đổi mới phương pháp dạy học khiến chất lượng bộ môn chưa cao

Đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử là một vấn đề quan trọng hiện naynhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Trong dạy học nói chung và dạy họcLịch sử nói riêng có rất nhiều đồ dùng trực quan với các cách sử dụng khác nhau

nhưng đều có tác dụng nâng cao hiệu quả bài học Để nâng cao chất lượng mônhọc mỗi giáo viên khi lên lớp cần tìm cho mình một phương pháp riêng phù hợp,trong đó nhấn mạnh phương pháp lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tíchcực chủ động nắm bắt, lĩnh hội kiến thức của học sinh.

Trong chương trình Lịch sử lớp 12, bài "Phong trào giải phóng dân tộc vàtổng khởi nghĩa tháng Tám ( 1939 -1945) Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa rađời" có rất nhiều sự kiện, chủ trương, chỉ thị, hội nghị của Đảng, nhất là các hộinghị, chỉ thị các em rất dễ nhầm lẫn nội dung của Hội nghị này sang hội nghịkhác và Hội nghị với chỉ thị Như Hội nghị Trung ương 6 ( 11/1939), Hội nghịTrung ương 8( 5/1941), chỉ thị " Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúngta"

Xuất phát từ thực tiễn giảng dạy của mình, tôi thấy khi giảng dạy theo phươngpháp cũ đối với bài này vấn đề đặt ra ở đây là kiến thức quá dài, nhiều nội dung,được chuyển tải trong 3 tiết, nếu như chúng ta giảng truyền thống học sinh sẽ rấtkhó nhớ hết các sự kiện, dễ nhầm lẫn, không hiểu rõ bản chất vấn đề một cáchnhanh nhất Vì vậy thay bằng việc cung cấp kiến thức truyền thụ một chiều tôi đãnghiên cứu sử dụng hệ thống các sơ đồ khi dạy bài "Phong trào giải phóng dân tộc

và tổng khởi nghĩa tháng Tám ( 1939 -1945) Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa rađời"

Ưu điểm lớn nhất trong việc sử sơ đồ hóa kiến thức

- Là một trong những biện pháp đổi mới phương pháp giảng dạy

- Phát huy hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

- Hệ thống hóa khối lượng kiến thức lớn vào sơ đồ, với lời lẽ ngắn gọn súc tích, dễhiểu

- Thông qua đó có thể trình chiếu thêm những hình ảnh tài liệu có liên quan

- Tạo nên hứng thú cho người học, tránh việc cho các em ghi nhiều nhưng sau đólại không thể học được vì quá dài, quá khó

3 Biện pháp giải quyết

Trong phạm vi bài 16 "Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa thángTám ( 1939 -1945) ,Chương trình lớp 12 ( cơ bản) Từ tiết 23đến tiết 25

Tôi sẽ thiết kế sơ đồ hóa kiến thức theo nội dung trong sgk từng mục cụ thể cóthể áp dụng cho bài học

Trong dạy học lịch sử có rất nhiều loại hình sơ đồ như : Sơ đồ khuyết, sơ đồ câm,

sơ đồ thiết kế sẵn , hoặc sơ đồ học sinh tự thiết kế, sơ đồ tư duy Tùy từng bài tôi

mà sử dụng sơ đồ theo cách thức khác nhau và các loại hình phù hợp, trong phạm

vi bài này tôi chủ yếu sử dụng hình thức sơ đồ khuyết và sơ đồ câm để phát huytính chủ động, sáng tạo khi lĩnh hội kiến thức của học sinh

Trong khi thiết kế sơ đồ tôi sẽ đưa lên máy chiếu và giảng trực tiếp bằng máy chiếuhoặc chia nhóm yêu cầu học sinh hoàn thành và lên bảng trình bày kết quả

Trong quá trình học, các câu hỏi luôn được đưa ra để cho học sinh có thể tìm tòinghiên cứu và cùng hợp tác với giáo viên Hệ thống câu hỏi được đưa ra cùng với

hệ thống kiến thức,dưới nhiều dạng khác nhau

Trang 6

Trên thực tế khi tôi làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm này tôi đã sử dụng máychiếu đến từng mục ,cả GV và HS đều cùng nhau giải quyết ,GV đưa câu hỏi, họcsinh theo dõi trả lời, học sinh làm việc theo nhóm, giáo viên nhận xét và chốt ý Còn khi làm đề tài này tôi đã chuyển toàn các bộ sơ đồ mà mình áp dụng vào mộtphần riêng ( Sơ đồ đã hoàn thiện ), còn cách thức tổ chức, dẫn dắt ở phần sau của

sơ đồ

Bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng tám ( 1939- 1945) Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra

đời.

Trang

Địa điểm: Bà Điểm-Hóc Môn-Gia Định

Người chủ trì: TBT

Nguyễn Văn Cừ

HỘI NGHỊ BCHTW ĐẢNG CS ĐÔNG DƯƠNG THÁNG 11/1939

Nội dung

Nhiệm vụ,

mục tiêu đấu

tranh

Khẩu hiệu đấu

Thành lập chính quyền dân chủ cộng hòa

Đấu tranh bí mật, bất hợp pháp

Mặt trận thốngnhất dân tộc phản đế Đông Dương

8

=>Ý nghĩa: Đánh dấu bước chuyển hướng quan trọng, đưa nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu.

Trang

Chủ trì: Nguyễn Ái

Quốc

HỘI NGHỊ BCHTW ĐẢNG CS ĐÔNG DƯƠNG LẦN VIII (Từ 10

-19/5/1941)

Địa điểm: Pác Bó – Cao Bằng

Nội dung

Nhiệm vụ Khẩu hiệu đấu

tranh

Hình thức mặt trận

Hình thái của cuộc khởi nghĩa

Giải phóng

dân tộc

-Tạm khác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất

- Chỉ đưa

ra khẩu hiệu Giảm

Thành lập nước VNDCCH

Mặt trận Việt Minh

Từ khởi nghĩa từng phần tiến lêntổng khởi nghĩa

9

=>Ý nghĩa của Hội nghị : Hoàn chỉnh sự chuyển hướng chiến lược của Đảng, đưa nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu.

QUAN ĐIỂM CỦA QUỐC TẾ CỘNG SẢN VÀ HỒ CHÍ MINH VỀ VẤN ĐỀ DÂN TỘC.

(Giải thích qua sơ đồ)

1 Quan điểm Quốc tế Cộng sản

Cùng nhảy

Việt Nam + Lào+ Campuchia

Hàng ngang

Thử thách

2 Quan điểm của Hồ Chí Minh

Nước nào có thực lực thì nhảy trước

Trang 10

Việt Nam, Lào, Campuchia

Mâu thuẫn giữa

Nhật – Pháp về

Đông Dương

Nhật thất bạinặng nề trên các chiến trường

Ở Đông Dương, quânPháp chuẩn

bị chờ thời

cơ phản công Nhật

11

2.Chủ trương của Đảng Cộng sản Đông Dương

Trang

Đêm 9/3/1945 Nhật đảochính Pháp Pháp đầu hàng

Chỉ thị “ Nhật – Pháp bắn nhau vàhành động của chúng ta”

12/3/1945

HỘI NGHỊ BTVTW ĐẢNG9/3/1945 (Đình Bảng – Từ Sơn- Bắc Ninh

Nội dung

12

Xác định kẻ thùchính

Khẩu hiệu đấu tranh

Hình thức đấu tranh

Nhật đảo chính Pháp tạo những điều kiện làm chín muồi nhanh chóng thời cơ cách mạng Đông Dương, đặt ĐD

Nhật

+Từ bất hợp tác, bãi công mít tinh, biểu tình đến vũ trang du kích, khởi nghĩa từng phần+ Phát động cao trào kháng Nhật

HOÀN CẢNH LỊCH SỬ

13

= > Thời cơ Tổng khởi nghĩa đã đến

Chủ trương của Đảng phát lệnh tổng khởi nghĩa

Trang

(1)15/8/1945Nhật đầu hàng Đồng Minh

(2)

Ở ĐD quân Nhật rệu rã

(3)Chính phủ Trần trọng Kim hoang mang cực

(1)13/8 /1945

Ủy ban khởi nghĩa toàn quốcđược

(2)14-15/8 Hội nghị toàn quốccủa Đảng họp

(3)16- 17/8 Đại hội quốc dân họp

DIỄN BIẾN CỦA CÁCH

Cho biết tính chất của CM tháng 8/1945

Trang

(1 14/8

Nhiều địa

phương

đã phát

động khởi

nghĩa

16/8 Giải phóng trị

xã Thái Nguyên

18/8 Bắc Giang, Hải Dương HàTĩnh, Quảng Nam giành chính quyền sớm nhất

19/8

Hà Nội giành chính quyền

23/8 Huế giành chính quyền

25/8 Sài Gòn giành chính quyền

28/8 Đồng Nai thượng,

Hà Tiên

15

Trang 16

Với hệ thống các sơ đồ trên tôi đã tổ chức thực hiện như sau:

Bài "Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa tháng tám (1939 -1945) Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa" được dạy trong 3 tiết ( PPCT : tiết 23,24,25) để nâng cao hiệu quả bài học tôi đã phối hợp nhiều phương pháp, hình thức khác nhau trong một tiết dạy như dùng hệ thống câu hỏi gợi mở, phát vấn, sử dụng lược đồ ,tranh ảnh trong đó tôi đặc biệt nhấn mạnh việc áp dụng hình thức sơ đồ hóa kiến thức Tùy từng nội dung của bài mà tôi áp dụng sơ đồ hóa

Ví dụ : Ở tiết 1 của bài ( tiết 23 PPCT) tôi đã áp dụng ( sơ đồ trang 7) khi dạy

phần II – mục 1: Hội nghị Ban Chấp hành trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương ( 11/ 1939) Tôi tổ chức các bước thực hiện như sau:

Bước 1: Trước hết giáo viên sử dụng sơ đồ trống đã chuẩn bị trước trình bày trên

máy chiếu cho học sinh quan sát

Bước 2: Giáo viên chia lớp thành 4 nhóm và giao nhiệm vụ cho từng nhóm:

Nhóm 1: Tìm hiểu thời gian, địa điểm và người chủ trì Hội nghị

Nhóm 2: Tìm hiểu mục tiêu, nhiệm vụ của cách mạng được trình bày trong

Hội nghị Nhóm 3: Tìm hiểu khẩu hiệu đấu tranh

Nhóm 4: Tìm hiểu phương pháp đấu tranh và hình thức mặt trận

Bước 3: Gv yêu cầu các nhóm hoàn thiện sơ đồ trên bảng với nội dung ngắn gọn cô

đọng nhất theo nhiệm vụ được giao Học sinh các nhóm đọc kênh chữ ở sách giáokhoa trang 104, 105 để tìm nội dung cơ bản nhất

Bước 4: Đại diện các nhóm trình bày bằng ngôn ngữ nói để hoàn thiện sơ đồ trống

cho trước trên máy chiếu các nhóm khác theo dõi và nhận xét, bổ sung

Bước 5 : Giáo viên kết luận, đánh giá hoạt động của học sinh và trình chiếu sơ đồ đã

hoàn thiện

Bước 6: HS quan sát tự vẽ sơ đồ vào vở.

Giáo viên đặt câu hỏi chung cho cả lớp: Qua sơ đồ hãy tìm điểm khác cơ bản

của Hội nghị này với Hội nghị BCHTW Đảng tháng 7 năm 1936?

Sau khi học sinh trả lời GV giải thích: Hội nghị tháng 7/1936, đề ra mục tiêu đấutranh trước mắt là đòi tự do, dân chủ, cơm áo và hòa bình ( tạm gác độc lập dân tộc).Còn đến Hội nghị này, mục tiêu đấu tranh là đòi độc lập dân tộc ( tạm gác nhiệm vụ

dân chủ)

Qua sơ đồ giáo viên nhận xét và làm rõ thêm một số nội dung: Trong bối cảnh tìnhhình thế giới và trong nước có nhiều thay đổi, Đảng đã chủ trương đặt nhiệm vụ giảiphóng dân tộc lên hàng đầu Sự chuyển hướng của Đảng được thể hiện ở nghị quyếttại Hội nghị BCH Trung ương Đảng tháng 11/1939 Nghị quyết này chứng tỏ sự

nhạy bén về chính trị của Đảng nên có những quyết định đúng đắn, kịp thời " Bước đường sinh tồn của các dân tộc Đông Dương không có con đường nào khác hơn là con đường đánh đổ đế quốc Pháp, chống lại ách ngoại xâm vô luận, da trắng hay

da vàng để giành lấy giải phóng dân tộc" ( Nghị quyết Hội nghị Trung ương tháng 11/1939)

Qua đó HS tự rút ra ý nghĩa của Hội nghị

Trang 17