Nâng cao hiệu quả dạy học theo phương pháp tích hợp liên môn mục 1 quốc gia văn lang âu lạc (bài 14 lịch sử lớp 10) ở trường THPT

Bộ Giáo dục và Đàotạo đã triển khai nội dung đổi mới căn bản toàn diện giáo dục, trong đó việc thựchiện tích hợp, liên môn được Bộ quan tâm chỉ đạo thực hiện.Thực hiện chủ trương của Đản

sử nói riêng đang thu hút sự quan tâm không chỉ của những người làm công tácdạy học mà ngay cả các cấp, các ngành ở Trung ương và địa phương Thực tế đãcho thấy, việc đổi mới PPDH lịch sử ở các trường THPT là hết sức cần thiết tạonên những chuyển biến quan trọng về chất lượng bộ môn Bộ Giáo dục và Đàotạo đã triển khai nội dung đổi mới căn bản toàn diện giáo dục, trong đó việc thựchiện tích hợp, liên môn được Bộ quan tâm chỉ đạo thực hiện.

Thực hiện chủ trương của Đảng và chỉ đạo của Bộ Giáo dục, trong thời gianqua dạy học theo hướng tích hợp liên môn được đưa vào thực tế giảng dạy trongcác nhà trường nhằm thực hiện đổi mới nội dung, phương pháp dạy học đã đượcgiáo viên hưởng hứng

Thực tế cho thấy, dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong trường THPT ởcác môn học nói chung, môn Lịch sử nói riêng chưa đạt được kết quả như mongmuốn Nguyên nhân cơ bản đó là giáo viên chưa có các tài liệu nghiên cứu nàobàn sâu về vấn đề này nên hiểu về dạy học tích hợp kiến thức liên môn cònnhiều hạn chế, chưa hiệu quả Hơn nữa, học sinh chưa yêu thích học sử vì các

em cho đây là môn phụ nên không cần chú trọng…Vì thế, việc đổi mới PPDHtrong đó có phương pháp tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử đanggặp nhiều khó khăn

Là giáo viên có tâm huyết với nghề, nhiều năm trực tiếp giảng dạy môn Lịch

sử ở trường THPT Yên Định 1, bản thân tôi cũng như bao đồng nghiệp khácluôn trăn trở, tìm tòi, trao đổi cùng đồng nghiệp, tiếp cận công nghệ thồng tin,thử nghiệm và đúc rút kinh nghiệm từ thực tế giảng dạy môn Lịch sử Mỗi bài,phần học, hiệu quả của phương pháp dạy học tích hợp khác nhau, tùy thuộc vàonội dung bài học và sự sáng tạo trong phương pháp dạy học của giáo viên Từnhững thực trạng trên và nhiều năm giảng dạy bộ môn lịch sử tôi muốn chia sẻ

với đồng nghiệp kinh nghiệm: “Nâng cao hiệu quả dạy học theo phương pháp tích hợp liên môn mục 1 Quốc gia Văn Lang – Âu Lạc (Bài 14 – Lịch sử lớp 10) ở trường THPT ” Mong các bạn đồng nghiệp tham khảo và góp ý kiến để

sáng kiến của tôi được hoàn thiện và ứng dụng vào dạy học, nâng cao chất lượng

bộ môn

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Dạy học theo hướng tích hợp tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh pháthiện, sử dụng kiến thức vào tình huống cụ thể, biết vận dụng kiến thức đã họccủa các bộ môn để áp dụng vào quá trình tìm hiểu nội dung bài học và liên hệvới thực tiễn trong cuộc sống Qua đó, khơi dậy lòng yêu thích của học sinh với

bộ môn lịch sử, nâng cao chất lượng học tập của học sinh, giúp học sinh cóphương pháp học tập tốt phù hợp với yêu cầu hiện nay

Với sáng kiến kinh nghiệm “Nâng cao hiệu quả dạy học theo phương pháp tích hợp liên môn mục 1 Quốc gia Văn Lang – Âu Lạc (Bài 14 – Lịch

sử lớp 10) ở trường THPT ” tôi sẽ đưa ra vài kinh nghiệm nhỏ dạy học tích hợp

kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử nói chung, dạy học mục 1, Bài 14 –Lịch sử 10 nói riêng để các bạn đồng nghiệp tham khảo và ứng dụng vào giảngdạy bộ môn đạt hiệu quả

Mặt khác, với sáng kiến kinh nghiệm này, tôi muốn làm thay đổi cách nhìnnhận đánh giá sai lệch của học sinh đối với môn sử không phải là, khô khan, khó

học, khó hiểu không cần thiết mà “Lịch sử là thầy dạy của cuộc sống” và học lịch sử để hiểu, biết về dân tộc mình như Bác Hồ từng nói “Dân ta phải biết sử

ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” Qua sang kiến này, các em biết

cách vận dụng các kiến thức Ngữ văn, Địa lí, Giáo dục công dân, Âm nhạc, Mĩthuật… của mình để trả lời, giải quyết các tình huống, các nội dung lịch sử trongbài học và áp dụng kiến thức lịch sử giải quyết vấn đề trong cuộc sống một cáchthông minh, có hiệu quả

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

- Trong phạm vi sáng kiến này, tôi chỉ tập trung đi sâu nghiên cứu kinh

nghiệm dạy học tích hợp kiến thức liên môn dạy học mục 1 Quốc gia Văn Lang – Âu Lạc, Bài 14 – Lịch sử 10.

- Học sinh lớp thực nghiệm và lớp đối chứng: lớp 10A1 và lớp 10A2,trường THPT Yên Định 1, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin

Để “ khêu gợi cái thông minh” và đáp ứng mục tiêu dạy học phát triển năng lựchọc sinh, đòi hỏi phải tăng cường yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức vào giải

quyết những vấn đề thực tiễn và đặc trưng bộ môn lịch sử đề cập đến nhiều vấn

đề của xã hội nên khi giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả tự nhiên

và xã hội, đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức tổng hợp, liên quan đếnnhiều môn học Vì vậy, dạy học lịch sử rất cần phải tăng cường theo hướng tíchhợp kiến thức liên môn

Dạy học tích hợp kiến thức liên môn là một phương pháp dạy học tích cựchiện nay Là giải pháp hiệu quả để thực hiện đề án “đổi mới căn bản toàn diệngiáo dục” của Bộ Giáo dục và Đào tạo và chiến lược “ đổi mới căn bản và toàndiện giáo dục Việt Nam” theo tinh thần Nghị Quyết 29-NQ/TƯ của Trung ươngĐảng

Tích hợp liên môn là phối hợp sự đóng góp của nhiều môn học để nghiêncứu và giải quyết một tình huống

Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dung kiến thức liên quanhai hay nhiều môn học “Tích hợp” là nói đến phương pháp và mục tiêu của hoạtđộng dạy học còn “ liên môn” là đề cập đến nội dung dạy học

Dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong bộ môn lịch sử là hình thức dạyhọc vận dụng các kiến thức Ngữ văn, Địa lí, Giáo dục công dân, Mĩ thuật, Âmnhạc, Toán học… để khai thác làm rõ cho một nội dung, kiến thức lịch sử nàođó

Dạy học tích hợp kiến thức liện môn có ưu điểm lớn làm cho nội dung bàihọc lịch sử vốn trừu tượng, khô khan, khó hiểu trở nên cụ thể hơn, sinh động,hấp dẫn hơn qua các hình ảnh, âm thanh, câu chuyện kể, thơ ca tạo ra động cơ,hứng thú học tập của học sinh; khuyến khích các em tích cực tham gia các hoạtđộng học tập, phát triển được năng lực tư duy, khả năng vận dụng các kiến thứctổng hợp hợp để giải quyết các vấn đề thực tiễn, ít phải nhớ kiến thức một cáchmáy móc Các em hiểu bài nhanh hơn, sâu hơn, không những thế còn củng cốkiến thức của các môn học liên quan Từ đó, làm cho các em yêu thích bộ mônlịch sử hơn

Dạy học tích hợp kiến thức liên môn sẽ tránh được tình trạng “đọc – chép”,giúp cho giáo viên nâng cao chuyên môn nghiệp vụ, góp phần đổi mới hìnhthức, phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập đápứng mục tiêu giáo dục hiện nay[7]

Với học sinh lớp 10, là lớp đầu cấp mặc dù các em đã được tiếp cận mônkhoa học lịch sử ở trương trình cấp THCS nhưng chưa chuyên sâu, lên cấpTHPT các em được tìm hiểu về: phần lịch sử thế giới thời nguyên thủy và cổ đại

và phần lịch sử Việt Nam từ thời nguyên thủy đến đầu thế kỉ X một cách tổngquát và chuyên sâu hơn

Ở mục 2.1: đoạn “ lịch sử là những hiện tượng rõ cho một nội dung ”

do bản thân tự viết; đoạn tiếp theo: “Dạy học tích hợp đáp ứng mục tiêu giáo dục hiện nay” tham khảo nguyên văn từ tài liệu số 7, tiếp theo tôi tự viết.

Đây là những kiến thức lịch sử khái quát, trừu tượng, khó và rất xa với thựctiễn hiện nay nên các em tiếp thu còn rất khó khăn Song với ưu điểm nổi bậtcủa của phương pháp dạy học tích hợp kiến thức liên môn như vậy, nên tôi đãtích cực tìm hiểu nghiên cứu, ứng dụng vào thực tế giảng dạy lịch sử 10 rất hiệuquả Đúng như lời nói của nhà giáo dục học W B Yeats “Giáo dục không nhằmmục tiêu nhồi nhét kiến thức mà là thắp sáng niềm tin” Vì vậy, tôi đã mạnh dạn

nghiên cứu, vận dụng để “Nâng cao hiệu quả dạy học theo phương pháp tích hợp liên môn mục 1 Quốc gia Văn Lang – Âu Lạc (Bài 14 – Lịch sử lớp 10) ở trường THPT ”.

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến ở trường THPT Yên Định 1.

* Chương trình: thiết kế nặng, không liên thông giữa các môn học, cấp học,

- Nội dung nhiều bài rất khô khan về kiến thức, thiên về nhiều sự kiện lịch

sử, chiến tranh cách mạng, ít đề cập về lịch sử văn hóa, nghệ thuật, chưa xen kẽvới văn học, khoa học…

* Học sinh:

- Ghi nhớ bài học một cách rời rạc, máy móc

- Không nắm được mối quan hệ giữa các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống

xã hội, về kiến thức liên môn Học sinh nhàm chán, không yêu thích bộ mônLịch Sử

Thực hiện Nghị quyết 29 - NQ/TƯ của Trung ương Đảng và đề án “đổimới căn bản toàn diện giáo dục” của Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy “tích hợp, liênmôn” làm trọng tâm , trong những năm học từ 2013 – 2014, phương pháp dạyhọc theo hướng tích hợp kiến thức liên môn mới bắt đầu được phổ biến trongngành giáo dục tỉnh nhà với cuộc thi “Vận dụng kiến thức liên môn để giảiquyết các vấn đề thực tiễn” dành cho học sinh và “Dạy học theo chủ đề tích hợpkiến thức liên môn dành cho giáo viên THPT” và đã được giáo viên, học sinhtrường THPT Yên Định 1 hưởng ứng nhằm học hỏi nâng cao trình độ, đổi mới

phương pháp, vận dụng quan điểm dạy học liên môn vào giảng dạy các bộ môn

để nâng cao hơn nữa hiệu quả giáo dục

Qua thực tiễn vận dụng kiến thức liên môn trong các môn học nói chung, ởmôn Lịch sử 10 ở trường THPT Yên Định 1 nói riêng vẫn còn gặp nhiều khókhăn:

Thứ nhất, phương pháp giảng dạy của một số giáo viên lịch sử vẫn còn

thiếu chiều sâu, chưa hấp dẫn đối với học sinh trong cách truyền đạt kiến thức,vẫn nặng về “quá chú trọng đến việc truyền thụ kiến thức” nên chưa gây đượchứng thú học tập

Thứ hai, phương pháp tích hợp kiến thức liên môn tuy không phải là mới

nhưng tài liệu nghiên cứu còn hạn chế, đến nay đa số giáo viên chưa hiểu đúngđắn về tích hợp kiến thức liên môn, chưa có phương pháp dạy học tích hợp kiếnthức liên môn phù hợp nên tích hợp chưa hiệu quả

Thứ ba, tích hợp kiến thức liên môn, đòi hỏi giáo viên phải có sự đầu tư

cho tiết dạy, tìm hiểu các kiến thức bộ môn của các môn học khác, biết sử dụngcông nghệ thông tin…nên nhiều đồng chí còn có tư tưởng ỷ lại, chậm đổi mới,chưa tích cực học tập, áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy

Thứ tư, cơ sở vật chất nhà trường chưa đáp ứng được nhu cầu đổi mới Thứ năm, học sinh luôn có tư tưởng coi môn sử là môn phụ, không thi vào

cấp THPT, kiến thức khô khan, nặng nề, khó học… nên không chú trọng, thiếuđầu tư, học tập một cách đối phó, không hứng thú

Từ thực tế đó, bản thân đã chăn trở nghiên cứu và vận dụng kiến thức liênmôn vào dạy học trong năm học 2016 – 2017 đã cho kết quả cao

2.3 Giải pháp vận dụng tích hợp kiến thức liên môn dạy học mục 1 Quốc gia Văn Lang – Âu Lạc (bài 14 – Lịch sử lớp 10).

Dạy học tích hợp, liên môn xuất phát từ yêu cầu của mục tiêu bài học pháttriển năng lực học sinh, đòi hỏi phải tăng cường yêu cầu học sinh vận dụng kiếnthức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn PGS.TS Mai Văn Hưng - Chủnhiệm bộ môn Khoa học tự nhiên, Trường ĐH Giáo dục (ĐHQG Hà Nội) - chorằng: “Để dạy học tích hợp liên môn có hiệu quả cần hiểu rõ bản chất của liênmôn và tích hợp; những điều kiện cần và đủ, những yếu tố liên quan đến quátrình tương tác giữa các môn học cũng như tính độc lập tương đối của chúngtrong một chỉnh thể thống nhất”[8] Vì thế, để giải quyết được thực trạng dạyhọc tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử ở trường THPT Yên Định

1 nói chung, ở mục 1: Quốc gia Văn Lang – Âu Lạc (Bài 14 – Lịch sử lớp 10)nói riêng, bản thân tôi đã nghiên cứu tài liệu bồi dưỡng thường xuyên – Xâydựng kế hoạch dạy học theo hướng tích hợp, các chuyên đề tích hợp kiến thứcliên môn, sách giáo khoa, sách giáo viên môn lịch sử 10 và các tài liệu khác liênquan đến tiết học… vào thực tế giảng dạy đạt hiệu quả cao

Ở mục 2.3: đoạn “Để dạy học tích hợp trong một chỉnh thể thống nhất” tham khảo nguyên văn từ tài liệu số 8, đoạn tiếp theo tôi tự viết.

Sau quá trình nghiên cứu, giảng dạy, tôi rút ra một số kinh nghiệm dạy họctích hợp kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử ở trường THPT Yên Định 1như sau

2.3.1 Một số kinh nghiệm dạy học tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử ở trường THPT.

Thứ nhất, trong dạy học Lịch sử có thể tích hợp liên môn kiến thức của nhiều môn học: Điều này xuất phát từ đặc trưng của bộ môn Lịch sử, đây là môn học

nghiên cứu về quá khứ đồng thời đây cũng là môn học bao hàm nhiều nội dungkiến thức phong phú đa dạng Vì vậy, để tái hiện quá khứ khách quan một cáchsinh động, chân thực, khách quan nhất, giáo viên phải kết hợp kiến thức củanhiều môn học khác nhau như : Địa lí, Văn học, Giáo dục công dân, Âm nhạc,

Mĩ thuật, Lịch sử địa phương, kiến thức môi trường, Toán học, Lí học, Sinhhọc…

Thứ hai, cần phải xác định đúng đơn vị kiến thức có thể thực hiện tích hợp liên môn trong bài học lịch sử: Việc thực hiện tích hợp, liên môn phải đúng lúc,

đúng chỗ, không được khiên cưỡng, gò ép, trong chương trình Lịch sử THPTnói chung, từng phần học, bài học lịch sử nói riêng không phải bất cứ nội dungnào cũng có thể thực hiện tích hợp liên môn Khi xây dựng kế hoạch dạy học,giáo viên cần xác định chính xác những nội dung nào của bài học có thể tíchhợp, tích hợp kiến thức môn học nào và phương pháp thực hiện tích hợp liênmôn như thế nào Làm tốt được việc này, sẽ giúp giáo viên không làm mất thờigian trong dạy học, hiệu quả của việc tích hợp liên môn sẽ tăng lên rất nhiều

Thứ ba, kiến thức liên môn được chọn để thực hiện tích hợp phải được lựa chọn, cô đọng, chính xác: Trong quá trình dạy học lịch sử, khi sử dụng kiến thức

thức các môn học khác, giáo viên cần phải có sự lựa chọn, hết sức cô đọng, cóhiệu quả nhất, vì huy động những kiến thức thuộc các môn học khác mục đíchcuối cùng cũng là để soi sáng, làm nổi bật kiến thức trong bài học lịch sử Vìvậy, việc làm này giúp giờ học bám sát được mục tiêu bài học, tiết kiệm thờigian, tiết học không bị rời rạc, nặng nề đối với học sinh, giúp nội dung bài giảngtrở nên sâu sắc…

Thứ tư, việc thực hiện tích hợp liên môn trong dạy học lịch sử cần tiến hành một cách linh hoạt, sáng tạo dưới nhiều hình thức dạy học: Trong một tiết học

trên lớp có nhiều bước, việc thực hiện tích hợp liên môn không chỉ thực hiệntrong quá trình cung cấp kiến thức mới và còn có thể thực hiện trong lúc kiểmtra bài cũ, giới thiệu bài mới hay kiểm tra đánh giá… Ngoài việc thực hiện tíchhợp trong 1 tiết học, việc tích hợp liên môn còn được tiến hành trong tất cả cáchình thức dạy học khác như giờ học thực hành, hoạt động ngoại khóa theo chủ

đề, hoạt động học tập (dự án học tập) của học sinh theo những chủ đề cụ thể,xây dựng hệ thống bài tập mở, bài tập gắn liền thực tiễn, bài tập có nội dung vậndụng kiến thức liên môn…

Thứ năm, việc thực hiện tích hợp liên môn phải được thực hiện bằng những phương pháp, biện pháp dạy học sáng tạo, hiệu quả: Khi dạy học lịch sử, việc

đưa kiến thức của các môn học khác vào bài học là nhằm giúp học sinh hiểu sâu

sắc hơn nội dung lịch sử, muốn vậy giáo viên cần phải thực hiện việc tích hợpliên môn bằng những phương pháp, biện pháp dạy học sáng tạo, linh hoạt Muốnvậy, giáo viên cần phải xây dựng hệ thống câu hỏi tích hợp hay, hợp lí Các câuhỏi này sẽ góp phần phát huy vai trò làm chủ, tính tích cực, sáng tạo của họcsinh, làm rõ những tri thức, kĩ năng đặc thù của môn lịch sử, vừa khai thácnhững yếu tố chung giữa các môn học khác để hình thành những tri thức tổnghợp cho học sinh

Thứ sáu, cần thực hiện hài hòa và đồng bộ hai hướng tích hợp dọc và tích hợp ngang: Trong dạy học lịch sử, có hai hướng tích hợp chính là tích hợp liên

môn và tích hợp nội bộ môn học Mỗi loại tích hợp có một đặc trưng và manglại một hiệu quả riêng đối với quá trình dạy học Cả hai hướng tích hợp nàythường không tách biệt mà luôn đi liền với nhau và có mối liên hệ chặt chẽ, gắn

bó mật thiết với nhau, hỗ trợ nhau cùng làm nổi bật nội dung của bài học, đồngthời giúp học sinh hoạt động tích cực hơn, liên tục vận dụng, củng cố kiến thức

đã học

2.3.2 Các biện pháp thực hiện khi tích hợp kiến thức liên môn trong day học mục 1 Quốc gia Văn Lang – Âu lạc (Bài 14 - Lịch sử lớp 10).

Để tích hợp kiến thức liên môn trong chương trình lịch sử 10, mục 1 Quốc

gia Văn Lang – Âu Lạc, Bài 14 tôi đã tiến hành như sau:

2.3.2.1 Nghiên cứu nội dung bài học để xác định nội dung cần tích hợp.

Nghiên cứu nội dung bài học là một biện pháp vô cùng quan trọng, là chìakhóa dẫn đến thành công một tiết giảng dạy của người giáo viên Bởi có nghiêncứu nội dung bài học giáo viên mới xác định được kiến thức cần truyền đạt chongười học, mới định ra được kế hoạch, phương pháp thực hiện giảng dạy và xác

định được nội dung cần tích hợp Với mục 1: Quốc gia Văn Lang – Âu Lạc (Bài

14 - Lịch sử lớp 10) cũng vậy, để thực hiện được tiết học tích hợp kiến thức liên

môn thành công, bản thân tôi đã nghiên cứu kĩ nội dung phần học, bài học quachuẩn kiến thức kĩ năng, sách giáo khoa, sách giáo viên, thiết kế bài giảng mônlịch sử 10 cùng các tài liệu có liên quan để xác định các đơn vị kiến thức trọngtâm, các nội dung giáo dục, giáo dưỡng, kỹ năng cần đạt được trong tiết học Cụthể:

BÀI 14: CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI TRÊN ĐẤT NƯỚC VIỆT NAM

* Mục tiêu dạy học:

a Kiến thức: Giúp học sinh hiểu

- Sự ra đời của quốc gia Văn Lang - Âu Lạc là quá trình phát triển liên tục

và dựa trên cơ sở của nền văn hóa Đông Sơn

- Văn Lang – Âu Lạc là nước nông nghiệp có nghề đúc đồng rất phát triển

tạo đoàn kết gắn bó, sinh hoạt giản dị đều có cơ sở bắt nguồn từ tình cảm và ýthức cộng đồng của tổ tiên ta

- Giáo dục lòng yêu nước và ý thức về văn hóa dân tộc

- Có ý thức giữ gìn và phát huy những nét đẹp trong truyền thống văn hóadân tộc

c Kĩ năng:

- Bước đầu làm quen với phương pháp phân tích, so sánh, suy luận

- Rèn luyện thêm những kĩ năng liên hệ thực tế, quan sát hình ảnh và nhậnxét

2.3.2.2 Xác định kiến thức các môn học dùng để tích hợp trong phần học, bài học.

Qua nghiên cứu nội dung mục 1 Quốc gia Văn Lang – Âu Lạc, Bài

14-Lịch sử lớp 10 tôi đã xác định được các môn học có nội dung kiến thức tích hợp

trong tiết học như sau:

* Lịch sử: Cơ sở khoa học, các tư liệu lịch sử chữ viết và truyền miệng về

đời sống vật chất và tinh thần của cư dân Văn Lang

- Việc phát hiện hàng loạt các lưỡi cuốc đá được mài nhẵn toàn bộ ở các dichỉ Hoa Lộc, Phùng Nguyên, Đông Sơn, Cổ Loa cùng với dấu tích của các hạtgạo cháy, dấu vết thóc lúa bên cạnh các bình, vò đất nung lớn chứng tỏ cây lúadần trở thành lương thực chính của con người

- Công cụ xới đất của người Việt thời Văn Lang – Âu Lạc là các lưỡi càyđồng, hình dáng thon, cứng sắc, có thể tra cán Diện tích canh tác được mở rộng,sản phẩm làm ra nhiều hơn

- Các cổ vật: Mũi giáo đồng, dao găm đồng, lưỡi cày đồng, lưỡi liềm đồng,thạp đồng Đào Thịnh, trống đồng Đông Sơn đã cho biết nghề đúc đồng đã pháttriển đạt trình độ cao ở thời Văn Lang – Âu Lạc

- Nông nghiệp: trồng lúa, rau, đậu, bầu, bí…, chăn tằm đánh cá, nuôi giasúc Các nghề thủ công: làm đồ gốm, dệt vải, xây nhà, đóng thuyền, luyện kimphát triển là cơ sở cho đời sống vật chất và tinh thần của cư dân Văn Lang ngàycàng no đủ, phong phú thể hiện qua các lễ hội, phong tục, tín ngưỡng của ngườithời Văn Lang – Âu Lạc và tạo nên tình cảm cộng đồng sâu sắc

* Địa lý: Biết xác định trên bản đồ:

- Vị trí địa lý của nhà nước Văn Lang – Âu Lạc: nhà nước Văn Lang thuộcvùng đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ nước ta ngày nay với kinh đô của VănLang (Bạch Hạc - Phú Thọ), nhà nước Âu Lạc lãnh thổ được mở rộng đó là kếtquả của quá trình liên minh bộ lạc giữa bộ lạc Lạc Việt với bộ lạc Tây Âu thànhnhà nước Âu Lạc, kinh đô của nhà nước Âu Lạc (Cổ Loa – Đông Anh – Hà Nội)

- Các địa danh tìm thấy công cụ lao động thời Văn Lang – Âu Lạc: vùngđồng bằng sông Hồng, sông Mã, sông Cả

- Các địa danh tìm thấy trống đồng trên đất nước ta: Sơn La, Lai Châu, CaoBằng, Lạng Sơn, Thanh Hóa, Nghệ An, Đồng Nai, Sông Bé, Khánh Hòa, VũngTàu và ở nhiều nước trong khu vực như Malaixia, Inđônêxia, Thái Lan

* Ngữ văn:

- Truyền thuyết “Bánh chưng, bánh giày” và các tư liệu lịch sử đã cho biết

thức ăn chính hàng ngày của người Việt là: cơm nếp, cơm tẻ, cà, rau, đậu, thịt,cá Đặc biệt, trong ngày Tết người Việt còn có tục làm bánh chưng, bánh giày

để cúng trời đất, tổ tiên

- Truyện “Trầu cau” và “Con Rồng cháu Tiên” cho ta biết nguồn gốc củangười Việt, đồng thời thời Văn Lang – Âu Lạc, người Việt đã có tục ăn trầu,nhuộm răng đen, xăm mình giống hình Rồng để tỏ lòng thành kính tổ tiên và đểchống các loài thủy quái[6]

* Mỹ thuật:

- Thông qua hình ảnh minh họa biết được cách ăn mặc của người Viêt:

Ngày thường, nam đóng khố, mình trần, đi chân đất còn nữ thì mặc váy, áo xẻgiữa, có yếm che ngực Mái tóc có nhiều kiểu: hoặc cắt ngắn bỏ xõa, hoặc búi

tó, hoặc tết sam thả sau lưng

- Ngày lễ, họ thích đeo đồ trang sức như vòng tay, hạt chuỗi, khuyên tai.Phụ nữ mặc váy xòe kết bằng lông chim, đội mũ cắm lông chim hay bông lau

* Giáo dục công dân:

- Giáo dục lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, ý thức về cội nguồn

- Giáo dục ý thức gìn giữ, bảo vệ các di sản văn hóa vật thể (Đền Hùng,thành Cổ Loa, các di tích, danh lam thắng cảnh ), các di sản văn hóa phi vật thể(hát xoan, ngày Quốc giỗ 10/3 âm lịch ) của đất nước

- Giáo dục ý thức, trách nhiệm bảo vệ môi trường, cảnh quan, danh lamthắng cảnh, di tích lịch sử văn hóa dân tộc

bị cho một tiết học phải cả 2 phía: người dạy và người học

* Giáo viên:

- Bản đồ Việt Nam, tranh ảnh, băng hình liên quan đến bài học như tranhminh họa nhà sàn, thạp đồng, trống đồng, hình trang trí trên trống đồng, trangphục và kiểu tóc của người Việt thời Văn Lang – Âu Lạc

- Bài giảng điện tử, các thiết bị công nghệ cần thiết cho tiết dạy: máy chiếu,loa, máy tính,

- Phiếu học tập, Sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu chuẩn kiến thứclịch sử, kênh hình dạy học lịch sử ở trường phổ thông

- Kiến thức của các môn học có liên quan đến bài học

2.3.2.4 Phương pháp tích hợp kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử.

Phương pháp dạy học theo hướng tích hợp là lồng ghép nội dung tích hợpvào các bài dạy, tùy theo từng môn học mà lồng ghép tích hợp ở các mức độ nhưliên hệ, lồng ghép bộ phận (một đơn vị kiến thức, bài tập, tổng kết toàn bài )hay là toàn phần Khi tích hợp giáo viên cần sử dụng ngôn từ kết nối sao cholôgic và hài hòa Từ đó giáo dục và rèn kĩ năng sống, giá trị sống cho học sinh.Song để tích hợp kiến thức liên môn vào tiết học đạt hiệu quả, giáo viênphải kết hợp nhuần nhuyễn, linh hoạt các phương pháp đặc thù bộ môn: Trựcquan, vấn đáp, nêu vấn đề, tường thuật, thuyết trình, tạo biểu tượng với cáchoạt động dạy học tích cực như hoạt động nhóm, khăn phủ bàn, sơ đồ tư duy, tròchơi

2.3.2.5 Cách thức tiến hành tích hợp kiến thức liên môn trong nôi dung các hoạt động dạy học mục 1 Quốc gia Văn Lang – Âu Lạc (Bài 14 – Lịch

sử lớp 10).

Như những kinh nghiệm tôi đã trình bày, tích hợp có hai hướng là tích hợpliên môn và tích hợp nội bộ Hai hướng tích hợp này không tách biệt mà luônsong song và bổ trợ nhau làm cho nội dung bài học liền mạch, chặt chẽ và tạo sựhứng thú cho người học Tích hợp được thực hiện ở từng khâu từng phần Vớitiết học này, tôi tích hợp ngay từ phần giới thiệu bài vừa để gây hứng thú và liênkết bài trước với bài sau để học sinh định hướng cho bài học mới

Các hoạt động dạy học diễn ra bình thường nhưng giáo viên cần khéo léotích hợp kiến thức các môn học ngữ văn, địa lí, mỹ thuật, âm nhạc, giáo dụccông dân, liên hệ thực tiễn một cách nhịp nhàng để học sinh hiểu rõ hơn, sâuhơn, vận dụng tốt hơn nội dung bài học

Giáo viên tích hợp với nội dung kiến thức tiết trước: Ở bài trước các em đãđược học về quá trình xuất hiện con người trên đất nước Việt Nam, sự xuất hiệncông xã Thị tộc và bộ lạc và quá trình phân hóa giàu nghèo trong xã hội nhưngchưa rõ rệt Bài học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu về sự xuất hiện các quốc gia

cổ đại trên đất nước Việt Nam đặc biệt là Quốc gia Văn Lang – Âu Lạc cùng vớiđời sống vật chất và tinh thần của người Việt thời kỳ này để hiểu rõ hơn về cộinguồn của dân tộc

Hoạt động 2: Tìm hiểu nội dung mục học

Mục 1 Quốc gia Văn Lang – Âu Lạc:

a Cơ sở hình thành nhà nước

* Kinh tế:

- Về Nông nghiệp: Ở phần này kiến thức lịch sử và kiến thức Địa lí cần

được GV kết hợp một cách khéo léo, linh hoạt để giúp HS xác định được vị trí

chính xác của nước Văn Lang xưa và nay, vị trí ấy có ảnh hưởng như thế nàođến sản xuất nông nghiệp; Các ngành kinh tế chính của cư dân Văn Lang Câuhỏi cụ thể:

Em hãy xác định trên Bản đồ vị trí của nhà nước Văn Lang - Âu Lạc xưa và nay (bản đồ treo tường) Vị trí ấy có tác động như thế nào đến sản xuất nông nghiệp của cư dân Văn Lang- Âu Lạc?

Sau phần trả lời của học sinh, giáo viên chiếu một số hình ảnh về công cụ

bằng đồng HS quan sát hình: Lưỡi cày đồng [9].

Ngoài việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu về công cụ sản xuất chính của cưdânVăn Lang trong nông nghiệp, giáo viên gợi cho học sinh sử dụng kiến thức

mỹ thuật để chỉ ra những ưu điểm của công cụ sản xuất bằng đồng so với công

cụ đá Cụ thể:

So sánh hình dáng của cuốc đá và lưỡi cày đồng, em hãy đưa ra nhận xét

về công dụng và năng suất lao động của các công cụ lao động của người nguyên thủy và người Việt thời Văn Lang – Âu Lạc? (Tích hợp kiến thức mỹ thuật)

Trong nông nghiệp cư dân Văn Lang biết làm những nghề gì? (Tích hợp kiến thức địa lí)

Sau phần trả lời của học sinh, giáo viên kết luận:

- Văn Lang – Âu Lạc là một nước nông nghiệp, ở mỗi vùng, tùy theo đất đaingười Việt có cách gieo cấy trên nương rẫy của mình

- Công cụ xới đất của họ là lưỡi cày bằng đồng

- Lúa là cây lương thực chính Ngoài ra họ còn biết trồng đậu, khoai, bầu, bí,chuối, cam

- Họ chăn nuôi tằm, nuôi gia súc như chó, lợn, gà Nghề đánh cá phát triển