Các tài liệu nghiên cứu, tác phẩm, luận văn…chưa trình bày cụ thểchi tiết việc tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Lịch sử, đặc biệt đối với dạy học lịch sử địa
Trang 11 MỞ ĐẦU
1 1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Hơn 2000 năm trước, Khổng Tử (551 – 479 TCN) đã nói “Những gì tôinghe, tôi sẽ quên Những gì tôi thấy, tôi sẽ nhớ Những gì tôi làm, tôi sẽ hiểu”.Còn nhà triết học Hy Lạp, Xôcrat (470 – 399 TCN) cũng nêu quan điểm “Người
ta phải học bằng cách làm một việc gì đó; với những điều bạn nghĩ là mình biết,bạn sẽ thấy không chắc chắn cho đến khi làm nó” Những tư tưởng của các nhàgiáo dục, các nhà triết học thời cổ đại có thể được coi là nguồn gốc tư tưởng đầutiên của học qua trải nghiệm Tư tưởng này thực sự được đưa vào giáo dục hiệnđại từ những năm đầu của thế kỉ XX Đến năm 1977, học qua trải nghiệm đãchính thức được thừa nhận bằng văn bản và được tuyên bố rộng rãi khi Hiệp hộigiáo dục trải nghiệm được thành lập Ngày nay, học qua trải nghiệm đang đượctiếp tục triển khai trên phạm vi toàn thế giới và được nhìn nhận như là một triểnvọng tương lai tươi sáng cho giáo dục
Ở nước ta, trong giáo dục luôn có hai hoạt động cơ bản là hoạt động dạyhọc (thường thực hiện ở các giờ trên lớp) và một hoạt động khác gọi là hoạtđộng giáo dục (thường thực hiện song song bên cạnh các hoạt động dạy học) Cụthể, hoạt động giáo dục thường thể hiện trong chương trình hiện hành chính làhoạt động tập thể ngoài giờ lên lớp như tham quan dã ngoại Tuy nhiên ở cácnhà trường của chúng ta hầu như rất ít tổ chức các hoạt động này Có thể nói là
đa số các trường không chú ý lắm, thường làm theo kiểu có cũng được, không
có cũng được.Vì vậy, mặc dù chương trình hiện hành của chúng ta vẫn có hoạtđộng trải nghiệm nhưng không yêu cầu một cách chính thống nên trường thựchiện cũng tốt mà không thực hiện cũng chẳng sao.Vì nó không được đánh giá,không có điểm nên ít người quan tâm Ngay chuyện giám sát và quản lý cáctrường có thực hiện hay không cũng không quá chặt chẽ nên các trường coi đónhư một giá trị gia tăng, trường nào làm tốt thì có thêm giá trị gia tăng cho học
sinh, không làm cũng chẳng sao, không hề bị đánh giá [6]
Ngày nay, một trong những quan điểm đổi mới giáo dục và đào tạo được
nêu trong Nghị quyết Hội nghị trung ương 8 khóa XI của BCHTW là: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học;… Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học
tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã
hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học…” [1] Điều đó cho thấy, việc đổi mới
hình thức, phương pháp dạy học theo Chương trình mới sau năm 2015 đặc biệtnhấn mạnh hình thức học tập trải nghiệm
Đối với bộ môn Lịch sử trong những năm qua là một trong những mônhọc bị cho là môn “phụ”, nặng nề, nhàm chán, khô khan thậm chí là môn học màhọc sinh “sợ nhất” Tâm lý sợ dẫn đến chán ghét môn học đã làm chất lượng dạy
và học thấp, làm cho xã hội không khỏi lo lắng Đối với giảng dạy lịch sử địa
Trang 2phương Thanh Hóa nói chung, ở Thọ Xuân nói riêng hiện nay còn nhiều khókhăn như: thời gian giành cho các tiết học lịch sử địa phương ở cả ba khối lớpchỉ có 4 tiết trong một năm; sách, tài liệu đã biên soạn cho phần lịch sử địaphương không nhiều Khi giảng dạy giáo viên và học sinh phải tự tìm hiểu, thuthập tài liệu Cũng chính vì vậy dẫn đến trong quan niệm của một số giáo viên
và học sinh coi việc dạy và học lịch sử địa phương là một nhiệm vụ thứ yếu.Phần lớn, giáo viên chưa thực sự chú trọng đầu tư vào tiết dạy này, còn học sinhthì chỉ học cho qua loa Học sinh không hiểu biết nhiều về lịch sử quê hương nơimình sinh ra và lớn lên, thậm chí là thờ ơ, không thấy được mối liên hệ giữa lịch
sử địa phương với lịch sử dân tộc Không biết được sự phát triển của quê hương
từ đó không có sự gắn bó và tình yêu quê hương mình Chính vì vậy, việc tăngcường học tập trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trong dạy học lịch sử địaphương sẽ giúp cho bài học trở nên sinh động, dễ hiểu, gần gũi với các em bởicác em chính là người tự khám phá
Hiện tại, vấn đề hoạt động học tập qua trải nghiệm sáng tạo không phải làvấn đề mới với nhiều nước trên thế giới, nhưng với Việt Nam vấn đề này cònkhá mới mẻ Các tài liệu nghiên cứu, tác phẩm, luận văn…chưa trình bày cụ thểchi tiết việc tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Lịch
sử, đặc biệt đối với dạy học lịch sử địa phương trên địa bàn Thọ Xuân; trong khiđồng nghiệp, nhà trường chưa có kinh nghiệm để giải quyết, khắc phục
Như vậy, trong bối cảnh nền giáo dục thế giới, từ quan điểm đổi mới dạyhọc của Đảng và từ thực tế dạy học Lịch sử địa phương Thọ Xuân; tôi lựa chọn
đề tài “Một vài biện pháp tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trong dạy học Lịch sử địa phương ở trường THPT Lam Kinh - Thọ Xuân” là cấp thiết
1 2 Mục đích nghiên cứu.
Khẳng định vai trò và ý nghĩa của hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo,
từ đó đưa ra một vài biện pháp tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm trong dạyhọc Lịch sử địa phương ở trường THPT Lam Kinh, Thọ Xuân, Thanh Hóa
1 3 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài chính là một vài cách thức tổ chức hoạtđộng học tập trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trong dạy học Lịch sử địaphương ở trường THPT Lam Kinh, huyện Thọ Xuân
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
+ Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: đọc và phân tích, tổng hợp các tài liệuchuyên khảo, tài liệu lịch sử, phương pháp dạy học lịch sử, chương trình, sáchgiáo khoa lịch sử phổ thông và các tài liệu khác có liên quan
+ Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: tiến hành quan sát, điều tra bằng phiếu đốivới giáo viên và học sinh, trải nghiệm thực tế tại địa bàn, đối chiếu với kết quảđiều tra
2 NỘI DUNG2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Khái niệm về học tập trải nghiệm sáng tạo
Trang 3Hiệp hội “Giáo dục trải nghiệm” quốc tế định nghĩa về học qua trải
nghiệm “là một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp trong đó người dạy khuyến khích người học tham gia các trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểu biết, phát triển kĩ năng, định hình các giá trị sống và phát triển các năng lực bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và
xã hội” [2]
Hoạt động hoc tập trải nghiệm sáng tạo còn được hiểu là “hoạt động giáo dục, trong đó, từng cá nhân học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong môi trường nhà trường cũng như môi trường gia đình và xã hội dưới sự hướng dẫn và tổchức của nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách, các năng lực…, từ đó tích luỹ kinh nghiệm riêng cũng như phát
huy tiềm năng năng sáng tạo của cá nhân mình” [3]
Các khái niệm này đều khẳng định vai trò định hướng, hướng dẫn của nhàgiáo dục Nhà giáo dục không tổ chức, phân công học sinh một cách trực tiếp
mà chỉ hỗ trợ, giám sát Học sinh được trực tiếp, chủ động tham gia các hoạtđộng Từ những kết quả nghiên cứu các lí thuyết trên có thể thấy học tập trảinghiệm sáng tạo là phương thức hoạt động chỉ sự tương tác, sự tác động của chủthể với đối tượng xung quanh và ngược lại
Vậy khái niệm hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo trong nhà trườngphổ thông có thể được hiểu là các hoạt động giáo dục thực tiễn được tiến hànhsong song với hoạt động dạy học trong nhà trường Thông qua các hoạt độngthực hành, những việc làm cụ thể và các hành động của học sinh, hoạt động trảinghiệm sáng tạo sẽ khai thác kinh nghiệm của mỗi cá nhân, tạo cơ hội cho các
em vận dụng một cách tích cực những kiến thức đã học vào thực tế và đưa rađược những sáng kiến của mình, từ đó phát huy và nuôi dưỡng tính sáng tạo của
mỗi cá nhân của học sinh [5] Điều này cho thấy, so với các hoạt động ngoài giờ
lên lớp đang được tiến hành hiện nay trong trường phổ thông thì hoạt động trảinghiệm sáng tạo sẽ phong phú hơn cả về nội dung, phương pháp và hình thứchoạt động Đặc biệt mỗi hoạt động phải phù hợp với mục tiêu phát triển nhữngphẩm chất, năng lực nhất định của học sinh
2 1 2 Cơ sở xuất phát của vấn đề tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông.
2.1.2.1 Xuất phát từ mục tiêu, chiến lược đào tạo con người trong bối cảnh mới
Hội nghị lần thứ 8 của BCH TƯ Đảng khóa XI đã xác định mục tiêuchung là “Bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổcủa Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ XHCN, bảo vệ sựnghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc,bảo vệ an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và nền văn hóa Việt Nam, giữvững ổn định chính trị và môi trường hòa bình để phát triển đất nước theo định
hướng XHCN” [1]
Đứng trước xu thế phát triển của đất nước, giáo dục - đào tạo đóng vaitrò quan trọng nhằm phát huy nguồn lực con người, phục vụ cho sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Giáo dục trong xã hội mới, thời đại
Trang 4mới phải là “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, trithức, sức khỏe, thẩm mĩ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc
và CNXH, hình thành và bồi dưỡng phẩm chất, năng lực của công dân, đáp ứng
yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [4]
Như vậy, đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới phương pháp dạy họcnói riêng trong đó có bộ môn Lịch sử là con đường duy nhất từng bước nâng caochất lượng giáo dục, đặc biệt là giáo dục phổ thông bởi "giáo dục phổ thông lànền tảng văn hóa của một nước là sức mạnh tương lại của một dân tộc" Tronggiáo dục, bằng các phương pháp đạo tạo thích hợp, phải khơi dậy được năng lực
tự học, tự tư duy độc lập nhận thức, hình thành và phát triển nhân cách sáng tạocủa học sinh nhằm đáp ứng sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước
2.1.2.2 Xuất phát từ đặc trưng của việc nhận thức lịch sử
Khác với tri thức của nhiều bộ môn khoa học khác, tri thức lịch sử cónhững đặc trưng nổi bật như: mang tính quá khứ, tính không lặp lại, tính cụ thể,tính hệ thống, tính thống nhất giữa sử và luận
2.1.2.3 Xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương pháp, chương trình, sách giáo khoa THPT sau năm 2015.
Nội dung đổi mới chương trình sách giáo khoa sau năm 2015 xác định:chương trình mới tiếp cận theo hướng hình thành và phát triển năng lực chongười học; không chạy theo khối lượng tri thức mà chú ý khả năng vận dụngtổng hợp các kiến thức, kĩ năng, thái độ, tình cảm, động cơ… vào giải quyết cáctình huống trong cuộc sống hàng ngày Tiếp cận theo hướng năng lực đòi hỏihoc sinh làm, vận dụng được gì hơn là học sinh biết những gì Tránh tình trạngbiết rất nhiều nhưng làm, vận dụng không được bao nhiêu, biết những điều rấtcao siêu, nhưng không làm được những việc rất thiết thực đơn giản trong cuộc
sống thường nhật [6]
2.1.2.4 Các hình thức, phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà trường phổ thông:
Có nhiều hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà
trường phổ thông như: tham quan học tập; điều tra khảo sát địa phương; dự án;
đóng vai; các câu lạc bộ; các hoạt động xã hội - tình nguyện; diễn đàn; giao lưu;hội thảo - sự kiện, việc công ích; trò chơi…
2.2 THỰC TRẠNG CỦA VIỆC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT LAM KINH.
Để có thể hiểu được thực trạng của việc tổ chức hoạt động trải nghiệmsáng tạo cho học sinh ở trường THPT Lam Kinh hiện nay, tôi đã tiến hành traođổi và phiếu khảo sát cho giáo viên và học sinh ở trường THPT Lam Kinh với
tồng là 03 giáo viên dạy Lịch sử và 92 học sinh (Xem phần phụ lục 1)
2.2.1 Mục đích khảo sát:
Để thấy rõ việc cần thiết tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạotrong quá trình dạy học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông Đồng thời tìm hiểunhững thuận lợi và khó khăn của giáo viên và học sinh trong quá trình tổ chức
Trang 5các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và từ đó đề xuất ý kiến nhằm nâng cao hiệuquả của việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong chương trình Lịch
+ Mặc dù ý thức được vai trò của hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo nhưngcác GV lại có quan niệm, nhận thức khác nhau về hoạt động trải nghiệm sángtạo: Có 1/3 thầy cô (chiếm khoảng 33,3%) cho rằng là hình thức tổ chức cho họcsinh tham gia các hoạt động tham quan dã ngoại hoặc là hình thức hoạt độngngoài giờ lên lớp, nhằm bổ sung hỗ trợ các hoạt động học tập trên lớp Trong khi
đó 2/3 thầy cô (chiếm khoảng 66,7%) cho rằng đó là hình thức học tập học sinhđược trực tiếp trải nghiệm, tham gia vào các hoạt động Không có giáo viên nàoquan niệm khái niệm hoạt động trải nghiệm sáng tạo trùng với khái niệm hoạtđộng ngoại khóa
- Quan niệm của học sinh với môn học:
+ Kết quả cho thấy nhiều học sinh không yêu thích môn Lịch sử Chỉ có 36/92học sinh tỏ ra yêu thích (chiếm khoảng 40%) Trong khi đó số học sinh tỏ ra thờ
ơ và không yêu thích môn học này là 56/92 học sinh (chiếm khoảng 60%) + Tuy nhiên, đa số học sinh đều đánh giá được tầm quan trọng của môn học Cótới 76% số học sinh được khảo sát cho rằng Lịch sử là môn học quan trọng,trong khi đó không có ý kiến nào cho rằng đây là môn học không quan trọng.Việc học sinh ý thức được tầm quan trọng của môn học là một trong những tínhiệu tích cực trong việc dạy và học môn Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay + Về mức độ cần thiết khi tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo tronghọc tập lịch sử thì kết quả thu được là 68,5% học sinh đồng ý cần thiết và chỉ có31,5% học sinh cho rằng không cần thiết Như vậy, học sinh có nhận thức đúng
về tầm quan trọng của việc tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo trongdạy học lịch sử
Điều tra, khảo sát ý kiến của giáo viên và học sinh không chỉ giúp choviệc đưa ra những nhận xét, đánh giá về thực trạng dạy học nói chung, vấn đề tổchức hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo nói riêng mà còn là cơ sở nêu ranhững đề xuất nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn học
2.3 MỘT SỐ HÌNH THỨC VÀ BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ
Trang 6ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG THPT LAM KINH.
2 3 1 Xác định nội dung kiến thức lịch sử địa phương Thọ Xuân cần tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trường THPT Lam Kinh.
+ Đối với học sinh lớp 10: Tổ chức cho các em học tập trải nghiệm sáng tạo tại
di tích lịch sử - văn hóa đền thờ Thứ quốc công Nguyễn Nhữ Lãm tại xã ThọDiên huyện Thọ Xuân
+ Đối với học sinh lớp 12: Tổ chức cho các em hoạt động học tập trải nghiệmsáng tạo về làng nghề ở địa phương: làng bánh gai truyền thống Tứ Trụ, xã ThọDiên, huyện Thọ Xuân
2 3 2 Qui trình thực hiện hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trong dạy học Lịch sử địa phương.
Bước 1 Chọn đề tài (đặt tên) và xác định mục tiêu của bài trải nghiệm sáng tạo
Công việc của giáo viên: Giáo viên phân chia lớp thành các nhóm, hướngdẫn người học đề xuất, xác định chủ đề, định hướng cho học sinh về mục đíchbài học
Công việc của học sinh: Học sinh lắng nghe và tiếp thu những gợi ý, địnhhướng về đề tài của giáo viên, của nhóm làm việc
Bước 2 Xây dựng đề cương bài lịch sử
Công việc của giáo viên: hướng dẫn cho học sinh xác định: nội dung,phương pháp, phương tiện, hình thức trải nghiệm, thời gian dự kiến, nguồn tàiliệu, kinh phí thực hiện Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh xây dựng “bộ câuhỏi khung” liên quan đến những vấn đề của bài trải nghiệm
Công việc của học sinh: Sau khi đã được phân công vào các nhóm, cácnhóm thống nhất kế hoạch cụ thể thực hiện nhiệm vụ Giáo viên hướng dẫn, gợi
ý học sinh cách thức thu thập thông tin (lấy ở đâu, lấy bằng cách nào, phươngtiện gì), cách xử lý thông tin (lựa chọn thông tin có giá trị phải đảm bảo độ tincậy và có ý nghĩa), cách tổng hợp và trình bày kết quả
Bước 3 Thực hiện hoạt động.
Công việc của giáo viên: Gặp gỡ thường xuyên các nhóm để biết rõ tiếntrình làm việc của từng nhóm, kịp thời giúp đỡ và điều chỉnh những vướng mắc
Công việc của học sinh: Thực hiện hoạt động theo nội dung
Bước 4 Trình bày sản phẩm
Kết quả của việc học tập trải nghiệm sáng tạo có thể được viết dưới dạng
ấn phẩm (bản tin, tập san, báo, áp phích, thu hoạch, báo cáo…) và có thể đượctrình bày trên power point, được thiết kế thành các đoạn phim, video…
Bước 5 Đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm
Công việc của học sinh: Các nhóm trình bày kết quả thực hiện của nhómmình Các nhóm khác theo dõi, thảo luận, trao đổi, nhận xét, đóng góp ý kiến vềkết quả làm việc của nhóm bạn Học sinh các nhóm đánh giá lẫn nhau và tựđánh giá kết quả của nhóm mình
Công việc của giáo viên: Giáo viên nhận xét quá trình thực hiện hoạt động
và sản phẩm của mỗi nhóm; rút kinh nghiệm qua việc thực hiện hoạt động của
Trang 7các nhóm Giáo viên lưu kết quả hoạt động vào hồ sơ của học sinh [6]
2 3 3 Hoạt động học tập trải nghiệm sáng tạo tại di tích lịch sử - văn hóa đền thờ Thứ quốc công Nguyễn Nhữ Lãm, xã Thọ Diên, huyện Thọ Xuân
2 3 3 1 Các bước tiến hành.
Bước 1: Chọn đề tài và xác định mục đích của buổi trải nghiệm
a Lựa chọn chủ đề của buổi trải nghiệm: “Đền thờ Thứ quốc công Nguyễn Nhữ Lãm – di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia bên bờ sông Giang”.
b Xác định mục tiêu chủ đề của buổi trải nghiệm
- Kiến thức:
+ Biết được thời gian, địa điểm xây dựng ngôi đền
+ Biết được giá trị lịch sử, nghệ thuật của ngôi đền
- Kĩ năng:
+ Phát triển kĩ năng phân tích, thu thập và xử lý thông tin, trình bày trước lớp + Biết tìm kiếm thông tin qua nhiều phương tiện khác như: sách, báo, mạng.+ Có khả năng làm việc nhóm, khả năng hợp tác và tổ chức để thực hiện buổitrải nghiệm sáng tạo có hiệu quả
- Thái độ:
+ Hứng thú và say mê học môn Lịch sử
+ Thêm tự hào về mảnh đất và con người Thọ Xuân, biết gìn giữ và phát huynhững giá trị văn hóa tinh thần của địa phương
Bước 2: Xây dựng kế hoạch buổi trải nghiệm sáng tạo tại đền Nguyễn Nhữ Lãm, xã Thọ Diên, huyện Thọ Xuân.
Đối tượng: dành cho lớp 10C9, sĩ số 45 học sinh.
Thành phần tham gia: giáo viên chủ nhiệm + giáo viên bộ môn + học sinh Địa điểm : Di tích lịch sử - văn hóa đền thờ Thứ quốc công Nguyễn Nhữ Lãm Quản lý chung: Giáo viên chủ nhiệm Giáo viên chủ nhiệm chia học sinh thành
các nhóm nhỏ và yêu cầu học sinh quản lý và làm việc theo nhóm
Xây dựng kế hoạch buổi trải nghiệm sáng tạo đền Nguyễn Nhữ Lãm (tại lớp học
trước khi trải nghiệm sáng tạo) (Xem phần phụ lục 2)
Kế hoạch cụ thể.
- Lập chương trình (Xem phần phụ lục 3)
- Xây dựng nội quy buổi trải nghiệm sáng tạo
+ Lớp chia thành các nhóm nhỏ 6-7 học sinh Mỗi nhóm cử ra nhóm trưởngquản lý các thành viên trong nhóm
+ Các nhóm thành viên phải tuân thủ theo sự quản lý của trưởng nhóm và giáoviên chủ nhiệm
+ Phải đi theo đoàn, không tách đoàn đi một mình
+ Không vứt rác bừa bãi Thực hiện qui định của khu di tích
+ Thực hiện theo nhiệm vụ được phân công và tuân thủ thời gian quy định
- Xác định thời gian: 1 buổi sáng
Xây dựng phiếu học tập dành cho học sinh (Xem phần phụ lục 4)
Bước 3: Thực hiện buổi trải nghiệm
a Thu thập thông tin:
Trang 8- Giáo viến hướng dẫn học sinh đi thực địa thu thập thông tin thông qua quansát, phỏng vấn trực tiếp Ông Nguyễn Mậu Phú – Trưởng ban trị sự Chi đại tôndòng họ Nguyễn Mậu toàn quốc.
- Nhận thông tin về khu di tích đền trên các phương tiện như báo, đài…
- Tìm hiểu vị trí địa lí và lịch sử của đền Nguyễn Nhữ Lãm
- Phương tiện thực hiện: máy ảnh, máy quay phim, vở ghi chép
- Sau khi thu thập thông tin xong, các nhóm tập trung lại, ghi vào phiếu học tậpxem mình đã học tập được những gì qua buổi trải nghiệm
- Chuẩn bị không gian cho cả lớp báo cáo, đại diện các nhóm lên trình bày
- Tập thể lớp và giáo viên đưa ra các câu hỏi trao đổi về nội dung báo cáo
Bước 5: Đánh giá về hoạt động giáo dục trải nghiệm
Có nhiều cách để đánh giá hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo củahọc sinh: có thể cho bản thân học sinh tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau hoặc giáoviên đánh giá năng lực của học sinh
2 3 3 2 Kết quả cụ thể của từng nhóm.
Nhóm 1 Giới thiệu về quê hương và Thứ quốc công Nguyễn Nhữ Lãm
Tứ Trụ là vùng đất thuộc làng Thịnh Mỹ xưa, nay thuộc xã Thọ Diên, tỉnhThanh Hoá Thời hậu Lê, Thịnh Mỹ thuộc huyện Lương Giang, phủ Thanh Hoa.Thời Nguyễn, nơi đây thuộc huyện Lôi Dương, tổng Diên Hào Tứ Trụ (ThịnhMỹ) là một vùng quê có bề dày lịch sử và truyền thống văn hoá lâu đời Đâychính là đất "địa linh nhân kiệt", là nơi phát tích của hai triều đại phong kiếntrong lịch sử Việt Nam: Tiền Lê và Hậu Lê; đã sinh ra nhiều nhân tài, tướng giỏicho đất nước và tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đầu TK XV (1418) như:Nguyễn Nhữ Lãm, Đỗ Đại, Trần Vận, Lê Trinh khiến giặc Minh bạt vía kinhhồn
Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn giành thắng lợi, Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế(1428), lập ra một nhà nước Đại Việt độc lập, tự chủ và ban tước cho các khaiquốc công thần tham gia cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Thịnh Mỹ (Tứ Trụ ) có bốn
vị khai quốc được ban tước và giữ chức vị cao trong triều đình: Nguyễn NhữLãm (Lê Nhữ Lãm), Đỗ Đại (Đỗ Khuyển), Trần Vận, Lê Trinh Đây chính là TứTrụ triều đình (đất Tứ Trụ có bốn vị khai quốc làm quan trong triều đình), họ lànhững người có công lao to lớn trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước, đưa đấtnước Đại Việt phát triển bền vững và hưng thịnh Không những thế, Thịnh Mỹcòn là nơi sinh ra Cung từ Quốc Thái mẫu Trần Thị Ngọc Trần (vợ vua Lê Thái
Trang 9Tổ, mẹ vua Lê Thái Tông) và cũng là quê hương của Linh từ Quốc thái mẫuTrịnh Thị Ngọc Lung (bà là chính phi của Tây vương Trịnh Tạc) Một vùng đấtvăn hoá lâu đời, nhiều nơi không thể có được:
" Cảnh quan di tích một làng quê
Thịnh Mỹ hậu Lê sự tích đề
Bia đá lịch sử vang vọng mãi
Lịch truyền văn hoá nét son phê"
Nguyễn Nhữ Lãm sinh năm 1378 chính quán xã Văn Xá, huyện ThanhLiêm, phủ Lý Nhân, trấn Sơn Nam Theo gia phả họ Nguyễn thì thân sinh củaNguyễn Nhữ Lãm tên là Công Thân làm quan cuối thời Trần, vì cảnh đời nhiễunhương nên ông đã từ quan về quê, mẹ là Lê Thị Lịch một người phụ nữ hiềnthục được nhiều người quý mến Khi Lãm lớn lên dáng người cao đen, học giỏi,
có tài biện luận, gặp lúc vận suy, quân Minh xâm lược đất nước, muốn tìm nơi
ẩn thân dấu tiếng, Nhữ Lãm bí mật đem cả gia quyến đến dựng nhà, mở trại tạiThịnh Mỹ, huyện Cổ Lôi Ông xin nhập tịch làm dân địa phương và bỏ tiền giúp
đỡ dân nghèo, những người gặp cảnh khó khăn, cơ nhỡ vùng Lương Giangkhông kể dân cày hay chài lưới đều được nương nhờ họ Nguyễn Nhữ Được ítlâu, Nhữ Lãm mới tìm đến Lam Sơn cầu thân Lê Lợi, ông gia nhập lực lượngnghĩa quân và dự hội thề Lũng Nhai Năm 1418, ông trong số những người thamgia khởi nghĩa Lam Sơn cùng Lê Lợi từ những ngày đầu, phụ trách việc rèn vũkhí và quân lương cho nghĩa quân
Ngày mùng 2 tháng giêng năm Mậu Tuất (1428) Lê Lợi dựng cờ khởinghĩa ở Lam Sơn, Nguyễn Nhữ Lãm là một trong những người được phongchức thừa tướng chia nhau đốc xuất quân ra đối địch với quân Minh Trongcuộc khởi nghĩa Lam Sơn, Nguyễn Nhữ Lãm từng làm sứ giả tới các nước AiLao, Chiêm Thành vận động vua nước làng giềng giúp voi, ngựa và lương thực.Nhờ tài ngoại giao của ông, các nước đã đồng tình giúp đỡ
Lê Thái Tổ lên ngôi lấy niên hiệu là Thuận Thiên năm thứ nhất (1428).Ngày mùng 3 tháng 5 năm 1429 Lê Lợi xét công, ban thưởng cho các tướnglĩnh Nguyễn Nhữ Lãm, được ban quốc tính lấy họ vua (Lê Nhữ Lãm) Vinhthăng Suy trung phụ quốc công thần nhập nội thượng thư lệnh, Kiểm giáo Tháibảo Đình thượng hầu Ngày 25 tháng 5 năm 1437 Nguyễn Nhữ Lãm mất vàđược truy tặng: Nhập nội Thái bảo, thuỵ Trung Tĩnh
Quê hương, con người Tứ Trụ - Thọ Xuân thật đáng tự hào, chúng ta làthế hệ con cháu, phải sống sao cho xứng đáng với công lao cha ông đã vun đắp
Nhóm 2: Trình bày đặc điểm của nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc của ngôi đền
Đền thờ Nguyễn Nhữ Lãm nằm trên địa bàn làng Thịnh Mỹ, xã Thọ Diên,huyện Thọ Xuân, cách khu di tích lịch sử Lam Kinh khoảng 6 km về phía ĐôngNam, theo quốc lộ 47 cũ (nay là quốc lộ 506) Từ huyện lị Thọ Xuân theo hướngTây đi gần đến km 9 rẽ phải khoảng 500m là đền thờ Nguyễn Nhữ Lãm
Là kiến trúc thời Nguyễn, Tự Đức năm thứ 3 (1851), được di chuyển từ bờsông Chu vào địa điểm hiện nay Đền thờ Nguyễn Nhữ Lãm có diện tích 62,4m
Trang 10vuông gồm tiền đường và hậu cung Kiến trúc vì kèo ở tiền đường được tạo bởi
4 hàng chân cột, với “vì kèo suốt” Ngăn cách giữa nhà từ đường và hậu cung làsân “thiên tỉnh” Nhà chính tẩm được chia làm hai cung, cung trong cùng làcung cấm – nơi đặt bàn thờ, long ngai và bài vị của Nguyễn Nhữ Lãm Cungngoài là nơi thờ hội đồng gia tộc Sự phân chia các cung được tạo bởi một bứctường với ba cửa ra vào được dựng khá chắc chắn Mặt trước của chính tẩmcũng được trổ ba cửa vào Phía trên ở ngoài được đắp nổi hình hổ phù và longhóa đăng đối Cũng như nhà tiền đường, vì kèo gỗ được cấu trúc thông thườngtheo lối nhà dân gian truyền thống
Trước cổng có hai trụ đá gần vuông, bốn chiều tương đối bằng nhau, đượckhắc chữ Hán hai mặt Hai pho tượng võ sỹ được tạo tác trang phục võ quan, mũgiáp trụ Mỗi pho tượng có chiều cao 1,03m, rộng 0,85m được tạo tác bằng mộtkhối đá nguyên, đứng trên một đế cao 30cm, rộng 60cm; cùng với sập đá, chó
đá, voi đá, long ngai, bài vị bằng đá xanh được chạm khắc tunh xảo, là nhữngtác phẩm nghệ thuật đặc biệt có giá trị, giúp các nhà nghiên cứu mĩ thuật tìmhiểu một giai đoạn phát triển của nền mĩ thuật Việt Nam thời Lê sơ
Với những giá trị to lớn về lịch sử và nghệ thuật, khu di tích đền thờ vàlăng mộ Nguyễn Nhữ Lãm đã được Nhà nước xếp hạng là di tích quốc gia
Nhóm 3: Trực tiếp quay một đoạn video, nhóm trưởng Lê Thị Ngọc Anh đóng vai là một hướng dẫn viên du lịch giới thiệu về di tích đền Nguyễn Nhữ Lãm
Kính thưa quí khách!
Đến với vùng đất Thọ Xuân – Thanh Hóa, tìm về cội nguồn lịch sử khôngthể không nhắc đến khu di tích Lam Kinh, gắn liền với chiến công chống giặcMinh oanh liệt một thời của vị anh hùng Lê Lợi Nhưng cũng là thiếu sót nếunhư chúng ta không nhắc đến các vị khai quốc công thần, góp sức không nhỏvào trang sử vẻ vang đó Hôm nay quí khách sẽ được tới thăm một ngôi đền nằmbên bờ sông Lương Giang thờ một trong số các vị khai quốc công thần, đó làThứ quốc công Nguyễn Nhữ Lãm
Đền thờ Nguyễn Nhữ Lãm nằm trên địa bàn làng Thịnh Mỹ, xã Thọ Diên,huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hoá Cách khu di tích lịch sử Lam Kinh khoảng6km về phía Đông Nam, theo Quốc lộ 47 cũ (nay là Quốc lộ 506) Từ huyện lỵThọ Xuân theo hướng Tây đi gần đến km9 rẽ phải khoảng 500m là đến đền thờNguyễn Nhữ Lãm
Nguyễn Nhữ Lãm chính quán người xã Vân Xá, huyện Thanh Liêm, phủ
Lý Nhân, trấn Sơn Nam (nay thuộc tỉnh Hà Nam) Theo gia phả dòng họNguyễn, ông thân sinh Nhữ Lãm là công thần làm quan cuối đời Trần, vì cháncảnh đời nhiễu nhương nên từ quan về quê Là gia đình giàu có, vợ ông là LêThị Lịch, một phụ nữ hiền thục, được mọi người quý mến Mãi ngoài 40 tuổi bàLịch mới sinh được một cậu con trai, ông bà đặt tên là Nhữ Lãm Nhữ Lãm lớnlên dáng người cao đen, học giỏi lại có tài biện luận, gặp lúc vận nước suy, quânMinh xâm lược, muốn tìm nơi ẩn thân dấu tiếng Nghe nói đất Lam Sơn, xứThanh Hoa, có hào trưởng Lê Lợi, mấy lần quân Minh trao cho quan chức mà
Trang 11không nhận Nhữ Lãm nghĩ chắc là bậc hào kiệt ngầm nuôi chí lớn, bí mật đem
cả gia quyến đến dựng nhà, mở trại tại làng Mỹ Thịnh, huyện Cổ Lôi (nay thuộc
xã Thọ Diên - Thọ Xuân)
Khi ở Lam Sơn, Lê lợi giấy nghĩa, giữa lúc nhân tài như lá mùa thu, tuấnkiệt như sao buổi sớm, Nguyễn Nhữ Lãm là một trong số 51 tướng lĩnh đã sớmđúng dưới cờ Bình Định Vương Mặc dù ông không trực tiếp xông pha chiếntrận như các tướng văn, võ khác mà chuyên phụ trách đội quân thuyền chài vận
tải, tiếp tế binh lương, khí giới Đặc biệt, trong những ngày tháng nghĩa quân
Lam Sơn phải đối mặt với nhiều gian nan thử thách, tưởng chừng như không thểvượt qua, phải ba lần rút lên núi Chí Linh ẩn náu Tại núi rừng Chí Linh, binh sỹmệt mỏi, lương thực khô cạn, phải ăn măng với rau củ dại, vua đành phải giếtvoi, ngựa để làm thức ăn cho binh lính Trước tình hình đó, Nguyễn Nhữ Lãm
đã trở về phường Đa Mỹ cùng với đội quân thuyền chài dùng thuyền đánh cá bímật chở gạo, muối tiếp tế cho nghĩa quân Nhờ đó mà binh lính nhanh chóngđược tiếp thêm sức mạnh để giáng cho quân Minh những đòn chí mạng
Sau 10 năm kháng chiến đầy gian khổ, đất nước được thanh bình, vualuận công để phong tặng chức tước, đại ban cho ông quốc tính (mang họ vua),vinh thăng Thôi Trung Phụ Quốc công thần, Nhập nội Thượng thư lệnh Nhậpnội thuyên hiệu Thái bảo Đình huyện hầu
Thuận thiên năm thứ 4 (1431), sau khi ổn định xong đất nước Thái tổ CaoHoàng đế Lê Lợi sai tránh xứ Nguyễn Nhữ Lãm sang nhà Minh cầu phong VuaMinh bằng lòng sai xứ mang ấn sắc sang phong cho Lê Lợi là An Nam quốcvương, thừa nhận Đại Việt là quốc gia độc lập Đây là một thắng lợi của vua tôinhà Lê Sau sự kiện này Nguyễn Nhữ Lãm được thăng Hữu bộc xạ - một chứcquan đại thần tham dự triều chính, hàm ngang Thượng thư Vua còn ban choNguyễn Nhữ Lãm chữ Mậu, từ đó dòng họ Nguyễn Mậu ra đời
Đến thời Thái Tông năm Ất Mão (1435), Nguyễn Nhữ Lãm lại có côngtrong việc bình thường hóa quan hệ với Chiêm Thành, củng cố uy tín của vươngtriều Lê Trong thời gian này, vua Lê Thái Tổ còn sai Nguyễn Nhữ Lãm đếnLam Kinh dựng miếu thờ Thái Mẫu
Kính thưa quí khách!
Có thể nói, Nguyễn Nhữ Lãm không những là nhà chính trị ngoại giao đạitài mà còn là một kiến trúc sư giỏi, được coi là người đầu tiên vẽ bản thiết kếxây dựng điện miếu Lam Kinh
Nguyễn Nhữ Lãm được mang họ vua, lúc mất (1437) khi đang giữ trọngtrách Thượng thư lệnh, Tham Tri Chính sự, Tri Bắc đạo quân dân bạ tịch sự, tư-
ớc Đình Thượng Hầu Do có công lao, ông đã được truy tặng Nhập Nội TháiBảo, thuỵ là Trung Tín, tước Thàng Quốc Công Đến đời vua Lê Thánh Tôngnăm Hồng Đức thứ 15 (1448), ông lại được truy phong Khang Tế Hầu
Sau khi Nguyễn Nhữ Lãm mất, nhà vua đã sắc dụ cho dân phường Đa Mỹcùng các làng lân cận của ba tổng Diên Hào, Bất Náo, Kiên Thạch và con cháu dòng họ Nguyễn Mậu an táng và xây đền thờ, lăng mộ ở chính quê ông