Sử dụng phần mềm resysphyteach phân tích video giờ học để hỗ trợ việc đánh giá, rút kinh nghiệm một số tiết dạy vật lí ở trường trung học phổ thông

Các hoạt động của giáo viên và học sinh được sử dụng vào việc thống kê thời gian trong giờ dạy vật lí ở trường trung học phổ thông...9 2.3.3... Vìvậy, để nâng cao hiệu quả của việc đánh

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT DƯƠNG ĐÌNH NGHỆ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỂ HỖ TRỢ VIỆC ĐÁNH GIÁ, RÚT KINH NGHIỆM MỘT SỐ TIẾT DẠY HỌC VẬT LÍ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Người thực hiện: Phạm Văn Giang Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THPT Dương Đình Nghệ

Bộ môn: Vật lí

THANH HOÁ NĂM 2017

MỤC LỤC

1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Lí do chọn đề tài 2

1.2 Mục đích nghiên cứu 3

1.3 Đối tượng nghiên cứu 3

1.4 Phương pháp nghiên cứu 4

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 4

2 NỘI DUNG 5

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 5

2.1.1 Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng giờ dạy 5

2.1.2 Cơ sở của hoạt động kiểm tra đánh giá chất lượng giờ dạy 5

2.2 THỰC TRẠNG 6

2.2.1 Điều tra về các tiêu chuẩn và phương pháp đánh giá chất lượng tiết học Vật lí hiện nay ở trường THPT 6

2.2.2 Kết luận thực trạng về việc đánh giá chất lượng giờ dạy 8

2.3 GIẢI PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH 9

2.3.1 Hướng dẫn sử dụng phần mềm và công việc chủ đạo của phần mềm 9

2.3.2 Các hoạt động của giáo viên và học sinh được sử dụng vào việc thống kê thời gian trong giờ dạy vật lí ở trường trung học phổ thông 9

2.3.3 Kết quả thống kê, đánh giá và nhận xét một số giờ dạy ở trường trung học phổ thông 11

2.3.4 Cái nhìn tổng quan về các giờ dạy 13

2.4 HIỆU QUẢ 16

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Công nghệ thông tin và Truyền thông (CNTT-TT) đang phát triển với tốc độrất nhanh Nhiều chuyên gia đã dự đoán trong thập kỷ tới internet đa phương tiện,truyền thông băng rộng CD-Rom, DVD sẽ mang đến những biến đổi to lớn có tínhcách mạng trên quy mô toàn cầu trong nhiều lĩnh vực, trong đó có Giáo dục và Đàotạo Việc ứng dụng CNTT-TT vào giáo dục đã trở thành mối ưu tiên hàng đầu củanhiều quốc gia trên thế giới Đẩy mạnh ứng dụng CNTT-TT trong giáo dục và đàotạo ở tất cả các cấp học, bậc học, nghành học theo hướng sử dụng CNTT-TT nhưmột công cụ hỗ trợ đắc lực nhất cho đổi mới phương pháp học tập ở tất cả các mônhọc Trong quá trình dạy học nói riêng hay giáo dục và đào tạo nói chung thì kiểmtra đánh giá (KTĐG) là một trong những bộ phận chủ yếu và hợp thành một chỉnhthể thống nhất trong quy trình đào tạo

KTĐG không chỉ đơn thuần chú trọng vào kết quả học tập của học sinh

mà còn có vai trò to lớn của giáo viên, để đánh giá chất lượng giờ dạy của giáoviên là cả một quá trình không chỉ đơn thuần là do cách dạy của giáo viên màcòn phân bố thời gian của giáo viên trên lớp có hợp lý hay không? Phương phápdạy học hiện tại của giáo viên có đảm bảo tác động đến tính tích cực, tự lực,sáng tạo của học sinh hay không? Hiện nay việc đánh giá chất lượng giờ học chủyếu theo phương thức định tính, nên hiệu quả của việc của việc rút kinh nghiệmcho cách giảng dạy của bản thân giáo viên bộ môn chưa đạt hiệu quả cao Vìvậy, để nâng cao hiệu quả của việc đánh giá chất lượng giờ dạy, tôi nghiên cứuxây dựng phần mềm phân tích video ghi hình giờ học để hỗ trợ việc việc đánhgiá một số tiết dạy Vật lí ở trường trung học phổ thông hiện nay, nhằm nâng caochất lượng giáo dục thông

Hiện nay, trên thế giới đã có những phần mềm (Interact, Observer,Videograph, Elan) có thể thống kê được thời gian hoạt động của giáo viên vàhọc sinh trong tiết học và cho phép thống kê thời gian hoạt động, đặt tiêu chí

đánh giá, nhưng những phần mềm đó không thể đáp ứng rõ mục tiêu đánh giá chấtlượng giáo viên và thông thường chi phí để có phần mềm đó là cao, nên tôi nghiêncứu xây dựng phần mềm phân tích video ghi hình hỗ trợ đánh giá chất lượng một

số giờ dạy bộ môn vật lí ở trường trung học phổ thông tại Việt Nam Bên cạnh đócũng có một số chuyên gia của các nước nghiên cứu đánh giá thời gian hoạt độngdạy học tại nhiều nước trên thế giới, phương pháp dạy học Vật lí thông qua cáchoạt động đó của học sinh và giáo viên trên nhiều quốc gia đã đạt được nhữngthành tựu quan trọng

động đó thì thời gian có phù hợp hay không? Vì vậy, tôi nghiên cứu xây dựng và

sử dụng phần mềm ResysphyTeach phân tích video giờ học để hỗ trợ việc đánh giá, rút kinh nghiệm một số tiết dạy học Vật lí ở trường trung học phổ thông

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Trong khuôn khổ của đề tài này, tôi đã tập trung nghiên cứu các nội dung sau:

- Hoàn thiện phần mềm thống kê đánh giá chất lượng giờ dạy thông qua việcphân tích video giờ học (ResysphyTeach.msi)

- Khảo sát việc đánh giá, dự giờ, rút kinh nghiệm của một số giáo viên THPT bộmôn Vật lí

- Xây dựng hệ thống các hoạt động (HĐ) của giáo viên và học sinh nhằm hỗ trợviệc đánh giá chất lượng giờ dạy Vật lí thông qua phần mềm phân tích video ghi hìnhgiờ học

- Sử dụng phần mềm để hỗ trợ trong việc nhận xét, đánh giá, rút kinhnghiệm chất lượng giờ một số giờ học Vật lý ở trường trung học phổ thông, nhằmnâng cao chất lượng giờ dạy theo hướng phát huy tính tích cực, tự lực, sáng tạo củahọc sinh.

Vận dụng lí luận về kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo viên, để xây dựngđược phần mềm phân tích video ghi hình giờ học có thể hỗ trợ đánh giá đượcchất lượng dạy học của giáo viên trong các tiết học Vật lý ở trường THPT

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: hệ thống hoá các hoạt động dạy và họctrong các giờ dạy

- Điều tra khảo sát thực tế: những thuận lợi và khó khăn trong việc đánh giá chấtlượng giờ dạy

- Thu thập thông tin của các tiết dạy bằng phần mềm Resysphyteach đã thống kêđược thời lượng cụ thể của các hoạt động của giáo viên và học sinh trong giờhọc Thông qua số liệu và các thông tin thu được giúp giáo viên tự nhận địnhđược giờ dạy của mình phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của họcsinh trong giờ học

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

- Xây dựng phần mềm Resysphyteach nhằm hỗ trợ, nâng cao hiệu quả việc đánhgiá và rút kinh nghiệm giờ dạy và nâng cao chất lượng của mỗi tiết học

- Xây dựng và phân tích hệ thống các hoạt động trong giờ dạy bộ môn Vật lí ởtrường THPT

- Sử dụng phần mềm để phân tích một số giờ học cụ thể bằng việc nhập text lời nóicủa giáo viên và học sinh trong một vài tiết dạy, thống kê thời gian (định lượng) cáchoạt động của giáo viên và học sinh trong giờ học Vật lí, hỗ trợ hiệu quả cho việcđánh giá chất lượng giờ dạy bằng phương pháp định lượng

2 NỘI DUNG

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1.1 Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng giờ dạy

Nhìn chung, việc đánh giá chất lượng giờ dạy của giáo viên THPT hiện

nay dựa vào “hướng dẫn đánh giá và xếp loại giờ dạy ở bậc trung học” Thực

hiện nghị quyết 40/2000/QH10, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành văn bản số3668/vp ngày 11/5/2001 về kế hoạch triển khai Nghị quyết 40/2000/QH10 củaQuốc hội về đổi mới giáo dục phổ thông

2.1.2 Cơ sở của hoạt động kiểm tra đánh giá chất lượng giờ dạy

Dựa vào bảng tiêu chuẩn đánh giá xếp loại giờ dạy hiện nay:

Nội

Dung

1 Chính xác, khoa học (khoa học bộ môn,quan điểm

tư tưởng, lập trường chính trị)

2 Đảm bảo tính hệ thống, đủ nội dung, làm rõ trọngtâm

3 Liên hệ với thực tế (nếu có, có tính giáo dục)Phương

pháp

4 Sử dụng phương pháp phù hợp với đặc trưng của

bộ môn, với kiểu bài lên lớp

5 Kết hợp tốt các phương pháp trong các họat độngdạy và học

Kết quả 10 Đa số học sinh hiểu bài, nắm vững trọng tâm, biết

ở thành phố Thanh hoá (THPT Hàm Rồng, THPT Chuyên Lam Sơn…) bằng cáccâu hỏi sau:

Câu hỏi 1: Việc đánh giá chất lượng giờ dạy của quý thầy (cô) với mục đích là gì? Câu hỏi 2: Sau khi quý thầy (cô) dự giờ thì việc rút kinh nghiệm có được diễn ra thường xuyên và chặt chẽ hay không?

Câu hỏi 3: Để đánh giá tiết dạy Vật lý tốt thì quý thầy (cô) thường đánh giá như thế nào? Tiêu chuẩn chính mà quý thầy cô căn cứ để đánh giá là gì?

Câu hỏi 4: Tiết dạy vật lý khi sử dụng thiết bị thí nghiệm và ứng dụng công nghệ thông tin của quý thầy (cô) diễn ra có thường xuyên hay không? Hiệu quả như thế nào?

Câu hỏi 5: Để đánh giá chất lượng của giờ dạy Vật lý một cách chính xác, thì theo quý thầy, cô có nên sử dụng một phương án định lượng nào?

Câu hỏi 6: Theo quý thầy (cô) giờ dạy như thế nào sẽ phát huy được tính tích, tự chủ của học sinh? Thời gian hoạt động của giáo viên và học sinh được căn cứ như thế nào?

Câu hỏi 7: Theo quý thầy (cô) làm thế nào để có thể nhận ra việc mình giảng dạy có đúng với yêu cầu của bài dạy và tự mình đánh giá được chất lượng giờ dạy của mình?

Câu hỏi 8: Theo quý thầy (cô) để đánh giá định lượng giờ dạy thì quý thầy cô cần những yếu tố nào?

Câu hỏi 9: Để xem xét việc trình bày bảng, chữ viết, hình vẽ, lời nói rõ ràng, mang tính chuẩn mực, hợp lí của tiết dạy thì quý thầy cô đã sử dụng những biện pháp nào?

Câu hỏi 10: Để nâng cao chất lượng giờ dạy thông qua đánh giá thì theo quý thầy (cô) nên có những biện pháp nào?

* Nhận xét: Qua việc tổng hợp các ý kiến và tỉ lệ trả lời trong quá trình điều

tra trên, tôi nhận thấy những thuận lợi và khó khăn của giáo viên trong việckiểm tra, đánh giá chất lượng giờ dạy:

 Thuận lợi:

- Đa số giáo viên đều muốn có một phương pháp, cách thức đánh giá giờ dạy

để nâng cao chất lượng giờ dạy chứ không mang tính chất đào thải giáo viên

- Đa số giáo viên khi tham gia đánh giá, rút kinh nghiệm sau giờ dạy đều cóthể rút kinh nghiệm về việc giảng dạy của bản thân

- Các giáo viên đều dựa trên quy chuẩn do Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra nênviệc đánh giá là đồng bộ ở các trường THPT

 Khó khăn:

- Hiện nay, ở nhiều trường thường tổ chức đánh giá, xếp loại giờ dạy của giáoviên Mục đích của việc làm này là giúp giáo viên phát huy ưu điểm và khắc phụcnhững tồn tại yếu kém trong giảng dạy

- Một bài, hay một chương có thể phải thực hiện trong nhiều tiết dạy Các tiếtdạy khác nhau sẽ truyền thụ các đơn vị kiến thức khác nhau và do đó, phương phápthực hiện có thể khác nhau

- Hiện nay, chúng ta chưa có một quy chuẩn xếp loại riêng cho từng môn học

- Thực tế cho thấy, dự giờ để đánh giá xếp loại thì người dự cần phải cóchuyên môn và phải có phẩm chất đạo đức tốt, dự giờ với tinh thần xây dựng

- Khi đánh giá chất lượng giờ dạy mang tính máy móc, dập khuôn

- Trước khi đánh giá, việc trao đổi, tranh luận của giáo viên còn hạn chế

- Việc đánh giá chất lượng giờ dạy mang tính chất định tính

- Các thống kê các hoạt động trong giờ dạy chưa được tiến hành.

- Việc xác định câu hỏi, câu trả lời, và những hành động, hoạt động của giáoviên được xem xét lại thông thường rất khó khăn

2.2.2 Kết luận thực trạng về việc đánh giá chất lượng giờ dạy

Các giáo viên đều ý thức được rằng: cần phát huy tính tích cực, tự lực,sáng tạo trong học tập của học sinh, làm cho học sinh chủ động tìm kiếm,chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kỹ năng, tránh làm cho học sinh học tập m angtính thụ động một chiều Giảng dạy theo phương pháp cá thể hoá, quan tâmđến đặc thù của các đối tượng học sinh Trên cơ sở nắm được năng lực, nhịp

độ làm việc, thói quen làm việc của từng học sinh, phát hiện những lỗ hổngkiến thức, hiểu được những khó khăn của từng đối tượng trong học tập đểgiúp đỡ một cách có hiệu quả

Cần chọn và sử dụng các phương pháp giáo dục có phù hợp với đặcđiểm của học sinh và của môn học (thuyết giảng, đàm thoại, trực quan, traođổi nhóm, các hoạt động khác nhau trong cùng một giờ dạy ), chú ý việc sửdụng ngôn ngữ có trong sáng, dễ hiểu hay không?

Từ những thuận lợi, đặc biệt là những khó khăn trong quá trình đánhgiá chất lượng giờ dạy hiện nay, chưa đáp ứng được mục tiêu của việc kiểmtra đánh giá chất lượng giờ dạy Dựa vào phương pháp thống kê, định lượngcác hoạt động trong nhiều lĩnh vực của nhiều quốc gia trên thế giới, tôi đãtiến hành nghiên cứu xây dựng và bước đầu sử dụng phần mềm hỗ trợ việcđánh giá chất lượng giờ dạy nhằm nâng cao chất lượng dạy học trong giáodục

phần mềm làm việc, trước tiên máy tính cần được kết nối internet để cập nhật và càiđặt phần mềm dotnetfx4.0.exe (phần mềm này bạn có thể download trên internet rất

phổ biến), sau đó bạn cài đặt phần mềm này bằng file Resysphyteach chương

trình chạy trên nền của Windows

2.3.1.2 Các chức năng chính của phần mềm

 Chức năng chương trình Resysphyteach có những chức năng sau:

Bảng 3.1: Liệt kê chức năng chính của phần mềm

Hệ

thống Hoạt động

Video Clip Chức năng

Báo cáo – thống kê

Trợ giúp

Close Chạy toàn bộ video

2.3.2 Các hoạt động của giáo viên và học sinh được sử dụng vào việc thống

kê thời gian trong giờ dạy vật lí ở trường trung học phổ thông

2.3.2.1 Các hình thức hoạt động của giáo viên và học sinh trong tiết học

Bước đầu sử dụng phần mềm phân tích video ghi hình giờ học để hỗ trợđánh giá chất lượng giờ dạy, dựa trên các số hoạt động cơ bản của giáo viên vàhọc sinh mà chúng tôi đã thống kê, dựa trên mục tiêu, tiêu chuẩn đánh giá chấtlượng giờ dạy hiện hành Dựa trên cơ sở đó phần mềm sẽ góp phần giúp giáoviên tham gia dự giờ, cũng như trực tiếp giảng dạy có thể phân tích và nhận biếtkhả năng thực hiện chuyên môn của mình đạt ở mức độ nào khi nghiên cứuvideo ghi hình giờ học

Bảng 3.2: Dự kiến thống kê thời gian và số hoạt động của GV và HS

Sốlần

Mô tả hiện tượng, thí nghiệm hoặc lý thuyết vật lí.

GV đặt câu hỏi, yêu cầu HS hoạt động nhóm, trả lời,làm bài

GV giải thích hiện tượng, thí nghiệm, lý thuyết vật líhoặc câu hỏi

GV hướng dẫn học sinh hoạt động (nhóm, trả lời câuhỏi, làm bài tập, giải thích hiện tượng, mô tả…)Tiến hành thí nghiệm

Nhận xét, đánh giá chất lượng câu trả lời, bài làm củahọc sinh

Thể chế hoá kiến thức

Ổn định lớp, nhắc nhở, khích lệ, động viênGhi bảng

Những hoạt động chưa đạt, chưa đúng mục tiêu, mụcđích của bài dạy (thời gian trống)

Trả lời câu hỏi

Mô tả hiện tượng, giải thích kết quả làm bài

Trao đổi, hoạt động nhóm, tiến hành thí nghiệm (hoạtđộng này có thể đứng độc lập)

Làm bài trên bảng, nhận thiết bị, trình bày kết quảthảo luận

Tự làm bài tập, suy nghĩ trả lời câu hỏiNhắc lại kiến thức, các kết luận

Nhận xét bài làm, trả lời của bạn, kết quả thí nghiệmGhi bài

Hoạt động chưa đạt, chưa đúng mục tiêu, mục đíchcủa bài dạy (thời gian trống)

2.3.2.2 Sử dụng hệ thống hoạt động và phần mềm để đánh giá giờ dạy

Khi sử dụng phần mềm, tôi có thể thống kê được thời gian của từng hoạtđộng, tổng thời gian của từng loại hoạt động, tổng thời gian hoạt động của giáoviên và học sinh, từ đó thực hiện phép so sánh từng loại hoạt động của giáo viên và

học sinh Đối với nội dung “hoạt động chưa đạt, chưa đúng mục tiêu, mục đích

của bài dạy” thì trong quá trình đánh giá, nếu những hoạt động từ 1 – 10 đối với

giáo viên, và hoạt động từ 1 – 9 đối với học sinh mà chưa đạt thì quá trình ngườitham gia đánh giá sẽ chọn để tính số lần hoạt động chưa đúng vào thời gian củahoạt động đó Tôi đã đưa ra một số nhận định về tiết học mà hình thức dạy học của

tiết học: phát huy tốt tính tích cực, tự chủ của học sinh trong tiết học; đảm bảo tính tích cực, tự chủ của học sinh trong tiết học; chưa đảm bảo tính tích cực, tự chủ của

học sinh trong tiết học

2.3.3 Kết quả thống kê, đánh giá và nhận xét một số giờ dạy ở trường trung học phổ thông

2.3.3.1 Video 1: Giáo viên thực hiện Đoàn Thị Hải Quỳnh (trường THPT

Nguyễn Tất Thành – Hà Nội) Bài định luật Bôi-lơ − Ma-ri-ốt

 Kết quả thống kê thời gian các hoạt động của GV và HS, bảng 3.2

 Biểu đồ phân bố thời gian hoạt động của GV và HS trong tiết học

GV và HS trong tiết học

 Nội dung cụ thể lời nói, khoảng thời gian hoạt động và các thời điểmcác hoạt động của tiết dạy (Phụ lục)

2.3.3.2 Video 2: Giáo viên thực hiện: Quách Phương Đoan (THPT Hoà Bình)

 Kết quả thống kê thời gian các hoạt động của giáo viên và học sinh

 Biểu đồ phân bố thời gian hoạt động của GV và HS trong tiết học