Cẩm nang luyện thi đh cđ và THPT quốc gia môn ngữ văn 2018 ( phần 2)

3: Giao su Nguyen Dang Manh da danh gia Tuyen ngon Doc lap ciia Chii tich Ho Chi Minh nhu sau: "Tdi ngh^ a day la dan dung dugic mot lap luan chat che, dua ra duoc nhung luan diem, nhu

TUYỂN TẬP ĐỀ THI TÀI LIỆU ÔN THI MÔN VĂN HỌC

ĐỊNH HƯỚNG CHUNG:

A/ Những vấn đề chung

I/ Phạm vi và yêu cầu của phần đọc – hiểu trong kì thi THPTQG

1/ Phạm vi:

 Văn bản văn học (Văn bản nghệ thuật):

o Văn bản trong chương trình (Nghiêng nhiều về các văn bản đọc thêm)

o Văn bản ngoài chương trình (Các văn bản cùng loại với các văn bản được học trong chương trình)

 Văn bản nhật dụng (Loại văn bản có nội dung gần gũi, bức thiết đối với cuộc sống trước mắt của con người

và cộng đồng trong xã hội hiện đại như: Vấn dề chủ quyền biển đảo, thiên nhiên, môi trường, năng lượng, dân số, quyền trẻ em, ma tuý, Văn bản nhật dụng có thể dùng tất cả các thể loại cũng như các kiểu văn bản song có thể nghiêng nhiều về loại văn bản nghị luận và văn bản báo chí)

 Xoay quanh các vấn đề liên quan tới:

o Tác giả

o Nội dung và nghệ thuật của văn bản hoặc trong SGK hoặc ngoài SGK

 50% lấy trong SGK (và 50% ngoài SGK)

 Dài vừa phải Số lượng câu phức và câu đơn hợp lý Không có nhiều từ địa phương, cân đối giữa nghĩa đen

và nghĩa bóng

2/ Yêu cầu cơ bản của phần đọc – hiểu

 Nhận biết về kiểu (loại), phương thức biểu đạt, cách sử dụng từ ngữ, câu văn, hình ảnh, các biện pháp tu từ,…

 Hiểu đặc điểm thể loại, phương thức biểu đạt, ý nghĩa của việc sử dụng từ ngữ, câu văn, hình ảnh, biện pháp

tu từ

 Hiểu nghĩa của một số từ trong văn bản

 Khái quát được nội dung cơ bản của văn bản, đoạn văn

 Bày tỏ suy nghĩ bằng một đoạn văn ngắn

II/ Những kiến thức cần có để thực hiện việc đọc – hiểu văn bản

 Các loại câu phân loại theo cấu tạo ngữ pháp

 Các loại câu phân loại theo mục đích nói (trực tiếp, gián tiếp)

 Câu tỉnh lược, câu đặc biệt, câu khẳng định, câu phủ định,…

3/ Kiến thức về các biện pháp tu từ:

 Tu từ về ngữ âm: điệp âm, điệp vần, điệp thanh, tạo âm hưởng và nhịp điệu cho câu,…

 Tu từ về từ: So sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, tương phản, chơi chữ, nói giảm, nói tránh, thậm xưng,…

 Tu từ về câu: Lặp cú pháp, liệt kê, chêm xen, câu hỏi tu từ, đảo ngữ, đối, im lặng,…

 Phần đọc hiểu thường là câu 2 điểm trong bài thi

 Đề ra thường là chọn những văn bản phù hợp (Trong cả chương trình lớp 11 và 12 hoặc là một đọan văn, thơ, một bài báo, một lời phát biểu trong chương trình thời sự… ở ngoài SGK) phù hợp với trinh độ nhận thức và năng lực của học sinh

b/ Các câu hỏi phần đọc hiểu chủ yếu là kiến thức phần Tiếng Việt Cụ thể:

 Về ngữ pháp, cấu trúc câu, phong cách ngôn ngữ

 Kết cấu đọan văn; Các biện pháp nghệ thuật đặc sắc và tác dụng của biện pháp đó trong ngữ liệu đưa ra ở đề bài

* Hoặc tập trung vào một số khía cạnh như:

 Nội dung chính và các thông tin quan trọng của văn bản?

 Ý nghĩa của văn bản? Đặt tên cho văn bản?

 Sửa lỗi văn bản…

B/ Nội dung ôn tập

→ Đọc hiểu là đọc kết hợp với sự hình thành năng lực giải thích, phân tích, khái quát, biện luận đúng- sai

về logic, nghĩa là kết hợp với năng lực, tư duy và biểu đạt

b/ Mục đích:

Trong tác phẩm văn chương, đọc hiểu là phải thấy được:

 Nội dung của văn bản

 Mối quan hệ ý nghĩa của văn bản do tác giả tổ chức và xây dựng

 Ý đồ, mục đích?

 Thấy được tư tưởng của tác giả gửi gắm trong tác phẩm

 Giá trị đặc sắc của các yếu tố nghệ thuật

 Ý nghĩa của từ ngữ được dùng trong cấu trúc văn bản

 Thể lọai của văn bản?Hình tượng nghệ thuật?

II, Phong cách chức năng ngôn ngữ:

1 Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt:

 Khái niệm: Phong cách ngôn ngữ sinh hoạt là phong cách được dùng trong giao tiếp sinh hoạt hằng ngày, thuộc hoàn cảnh giao tiếp không mang tính nghi thức, dùng để thông tin, trao đổi ý nghĩ, tình cảm đáp ứng những nhu cầu trong cuộc sống

 Đặc trưng:

o Giao tiếp mang tư cách cá nhân

o Nhằm trao đổi tư tưởng, tình cảm của mình với người thân, bạn bè, hàng xóm, đồng nghiệp

 Nhận biết:

o Gồm các dạng: Chuyện trò, nhật kí, thư từ

o Ngôn ngữ: Khẩu ngữ, bình dị, suồng sã, địa phương

ciia Ho Chi Minh Ve net nghia khac, chu "hong" con la bieu hi#n cua CUQC van

dong tix bong to'i ra anh sang Tho Ho Chi Minh bao gio cving vay, luon huong

ve anh sang Trong bai tho Tao giai, chu Hong ay cQng da tung xuat hi^n:

Phuong Dong mau trang chuyen sang hong Bong to'i dem tan som sach khong

Chii hong ay vai chii hong trong "Chieu toi" c6 ciing mot net nghia la chi

anh sang, chi niem vui, su lac quan cua nguoi tu Con duong each mang Viet

Nam cung vay di t u trong dem truang no le, di trong chong gai de den voi con

duong vinh quang

Dau tuong som som vang duong mQC,

Chieu cua nha lao, cua van cai;

Trong nguc gio day con toi mit, Anh hong trudc mat da bung soi

(Trich Nhat ky trong tu)

3 Nghe thuat: Thanh cong ciia bai tho chinh la yeu to c6 dien ket hop vol

hi^n dai, su dung hinh anh tho gian di, mpc mac Ngoai ra, thanh cong cua bai

tho con la but phap ta canh ngu tinh, lay dong ta tinh, cac bien phap tu tir nhu:

diep ngu vong, an du, but phap mieu ta thoi gian

III T O N G K E T :

Tom lai, bai tho Chieu toi de lai trong long doc gia ve dep ve mQt buc tranh

thien nhien vung son cuoc qua nhirng net ve vua c6 thi vua hi?n dai Bai tho

da lam nguoi dpc xiic dong truoc tinh cam nhan ai bao la ciia nguoi tii chien si

cong san Ho Chi M i n h du trong hoan canh t i i day noi dat khach que nguoi

nhung N g u o i van vuot len tren tat ca mpi su kho dau, doa day ve the xac de

dua den cho nguoi doc nhung van tho tuyet biit Xin dugc mugn bo'n cau tho

ciia nha tho To Hiixi thay cho loi ket:

Lai thuong noi dpa day than Bac

M u o i bon trang te tai gong ciim

Oi chan yeu, mat mo toe bac

Ma tho bay canh hac ung dung

B T H A N BAI:

1 K h a i quat: Lai Tan la bai tho dugc sang tac trong khoang thoi gian boh

thang dau Ho Chi M i n h bj giam giii tai cac nha tu quoc dan Dang 6 Quang Tay

- Trung Quoc "Lai Tan" rut ra t u tap "NKTT" ciia Ho Chi Minh Bai tho mang npi dung phe phan che dp nha t i i va xa hoi Trung Quoc voi nghe thuat cham biem sac sao

•^Vc thyc thi phap luat, nhiing quan lai "guong mau" nhat trong viec v i pham phap luat

• Ban truang ngay ngay danh bac, canh truong an tien hoi 16 ciia pham '^han mot each trang trgn ; huyen truang thi "chong den lam cong viec" nhung 'hire chat "ngai dot den de hiit thuoc phien day Do la mot su that trong cac

^"y?n duong Quang Tay duoi thai Tuang"

Cau cuoi cung la mgt ket luan, mpt danh gia ve tinh trang ciia bp may

"^'itrinhatu:

^ " Nguoi dgc cho dgi mgt su len an quyet liet hung hon Nhung Ho Chi 'nh da khong lam n h u vay, ma ha mot cau eo ve dung dung, lanh liing: Troi dat Lai Tan van thai binh" Song don da kich doc dao bat nga ay, tham sau cay cung lai chinh la 6 cho day Thi ra tinh trang thoi nat v6 trach

121

nhifm cua bon quan lai 6 Lai Tan la chuyfn binh thuong, tro thanh ban ch^|

ciia bp may cai tri 6 day

- Cau ket, nha't la chii "thai binh" nhu an giau "mpt tieng cuoi khay" ^-^

mia mai c6 y nghia Igt tay ban cha't tho'i nat cua ca bp may nha nuoc 6 Lai Taf,

Nha phe binh Hoang Trung Thong da nhan xet "6 dau danh giac thi cii dan|^

con cai trdi da't Lai Tan nay thi van thai binh nhu muon thua"

IIL KET BAI:

O mpt cho khac, Hoang Trung Thong con viet tiep: "mpt chii "thai binh'

ma xau tao lai bao nhieu vifc lam tren von la muon thuo ciia xa hpi Trung

Quoc thoi Tuong Gioi Thach, ciia giai cap boc Ipt thong tri Chi mpt chu ay

xe toang tat ca su thai binh doi tra, nhung ma that su dai loan la 6 ben trong"

(Bac Ho lam tho va tho ciia Bac)

Nguon: Hocmai.vn

TO AY

T d H m i

1: Phan tich cai "Tot" tm tinh trong bai tho TU ay Hoac phan tich

bai tho Tit ay de lam ro su chuyen bien trong nhan thirc cua nguoi thanh

nien Ian dau tien bat gap anh sang ciia Dang ciia ly tuong Cpng San

HI/6NG DAN CHI TIET

I M d BAI

To Hihi la nha tho ciia ly tuong cpng san la la c6 dau ciia tho ca each mang

Viet Nam Tap tho Tu ay (1937 - 1946) c6 the coi la tap tho dau tay danh dau

moi duyen dau ciia To Huu voi tho ca each mang Tap tho c6 ba phan tuong

ling voi nhung chang duong tranh dau ciia nha tho: Mau lua Xieng xich

-Giai phong Bai tho "Tu ay" dupe nSm 6 phan dau ciia tap tho la mpt trong

nhung bai tho hay nha't ciia To Huu Bai tho la cai Toi trir tinh tran day niem

vui suong han hoan khi Ian dau tien giac ngp anh sang ciia Dang ciia ly tuong

Cam xiic ay dupe nha tho ghi lai bang nhung van tho tu su tru tinh tran dav

niem vui va anh sang:

Tu ay trong toi bung nang ha

' ' Khong ao com cu bat cii bo

122

II THAN BAI

1 Khai quat: Truoc khi den voi anh sang ciia each m^ng To' Huu cung

bao thanh nien khac cung thoi khong tim tha'y loi di cho minh Do la liung thang ngay ma To Hiru da tung viet "Dau nhung ngay xua toi tha'y toi/ pan khoan di tim le yeu doi/ Van vo theo mai vong quanh quan/ Muon buoc jjian oi buoc chSng roi" Nhung roi anh sang eiia Dang nhu nguon sang di$u lam bung sang tam hon thi nhan:

Tu v6 vpng, menh mong dem toi s^

Nguoi da den Choi chang nang dpi

Trong long toi 6 i Dang than yeu

Song lai roi Hanh phiic bie't bao nhieu!

Thang 7 nam 1938, To Huu dupe vinh du dung vao hang ngQ ciia Dang, phiit giay ay da thang hoa eupe doi nha tho

2 N6i dung can phan tich:

a Bai tho md dau bSng khd tho diln ta niem vui suong, niem hanh phiic tpt dinh va sy say me khi bat gap li tuong Dang cua cai toi tre trung tran day nhi?t huyet Dang nhu vang duong sang soi cupc doi thi nhan

Tu ay trong toi bimg nang ha Mat troi chan ly choi qua tim Hon toi la mpt vuon hoa la Rat dam huong va rpn tieng chim

Thang 7.1938, sau thoi gian hoat dpng trong phong trao thanh nien a Hue, To' Hmx vinh du dupe dung vao hang ngu ciia Dang Vinh du va niem vui Ion

ay la ca mpt niem han hoan Tac gia khang dinh l i tuong cpng san nhu mpt nguon sang moi lam bimg tinh, bung sang tam hon va tri tue nha tho Hai chii Tir ay, khong chi c6 y nghla nhan manh mo'c thoi gian thang 7.1938 nha tho dw^c dung vao hang ngu ciia Dang ma eon con nhah manh mo'c son dang nhd

tJ'ong tam hon ciia chang thanh nien mudi tam tuoi Nha tho dien ta anh sang

ciia Dang bang mpt hinh anh tho rat choi chang am nong do la hinh anh "bung nang ha" Tu "bung" chi anh sang phat ra dpt ngpt: bung sang, bung ngp, '^'^g tinh Anh sang ay lam danh thiic mpt tam hon dang lac loi dan nha tho vupt qua u toi de vuon toi anh sang ciia ngay moi:

Con Ion len, con tim Cach mang Anh Luu, anh Dieu day eon di • M? khong con nua, con eon Dang su Diu dat con khi chiia bie't gi >v>

123

H i n h anh " m a t t r a i chan l i choi qua t i m " la m p t h i n h anh dgc dao, bat ng,

tao bao g i a u y nghia t h a m m i m a rat c h i n h xac, g g i cam M a t t r o i la nguon sari;,

rue r d , c h o i chang va d u y nhat d u a lai su song cho m u o n loai H i n h anh "mat

t r o i chan l i " d i lien v o i n h o m t u "choi qua t i m " da d i e n ta d u g c n i e m v u i rat

d 6 i t h i e n g lieng, c6 cai g i do gan n h u "choang vang" ( c h u d u n g ciia Hoaj

T h a n h ) va sue x u y e n t h a u k i d i ^ u , m a n h me cua l i t u o n g D a n g d o i v o i tinh

cam, n h a n thuc ciia t h i si

H a i cau sau:

H o n t o i la m o t v u o n hoa la Rat d a m h u o n g va r o n tieng c h i m

V o i b u t p h a p t r i i t i n h , lang m a n c i i n g v o i h i n h anh so sanh c6 t i n h chat

khSng d i n h (To H i i u d i i n g tix " l a " c h u k h o n g d u n g t u " n h u " ) Tac gia da bay

to d u o c n i e m h a n h p h i i c v 6 bien, sue song k i d i ^ u cua tarn h o n m i n h trong

b u o i d a u den v o i l i t u o n g D a n g Cac t i n h t u chi m u c d o n h u " d a m " , "rgn" da

noi ho nha t h o ve n i e m v u i s u o n g v 6 b i e n ciia c h i n h m i n h H a n la t r u o c do,

t a m h o n t h i sT la m o t k h u v u o n m u a d o n g canh kho, la lia t h i g i o day duoc gap

g o l i t u o n g each m a n g , b o n g choc t a m h o n do t r o t h a n h m o t k h u v u o n m i i a ha

xanh t u o i , ngap t r a n anh na ng m a t t r o i , n o n g nan, r p n ra tiehg c h i m ea va ngat

ngao h u o n g she "rat d a m h u o n g va r o n tiehg c h i m " Ve dep ciia k h u v u o n tam

h o n ay, d o i v o i T o H i f u , nha t h o cpng san, con la ve d?p ciia sue song m o i cua

m o t h o n t h o m o i :

Co g i dep tren d o i h o n the

N g u o i yeu n g u o i song de y e u n h a u

D a n g cho ta trai t i m giau

T h a n g l u n g m a buoc, ngang dau ma bay!

(Bai ca xudn 61)

b K h o hai cua bai tho la kho tho bieu h i f n n h u n g nhan thiic, le song moi

cua cai toi tru tinh:

het la giac ngo ve cho d u n g N h a t h o chii d o n g , t u giac hoa "cai t o i " v o i "cai

ta" c h u n g ciia m p i n g u o i , ty nguy^n d u n g t r o n g han g n g i i n h i i n g n g u o i

kho T u "buoc" the h i e n y t h i i c t u n g u y e n sau sac va q u y e t t a m cao dp ciia T^^^

Huu n g u y e n gin bo m a t thie't, song chan hoa v o i " m p i n g u o i " , v o i " t r a m n o i '

1 2 4

V(^i q ^ ^ " c h u n g d o n g dao k h a p m o i m i e n da't nuoc N h o m t u "de t i n h trang

•;" the hien t a m h o n nha t h o n h u m u o h trai r o n g v o i cuoc d o i r p n g Ion, tao Icha nang d o n g cam sau xa v o i m p i canh ngo ciia n h u n g cupc d o i can lao

p - y la d i e u khac bi?t v o i cac nha t h o M o i d u o n g t h o i , t r o n g k h i To Hi>u giac ngP ^^^^ ' " ^ " ^ ^ ' d u o n g l y t u o n g t h i cac nha t h o m o i l ai d a n g dau buon v o i cai t o i be nho, c6 d o n , chon chat n i e m d a u t r o n g n h i r n g van t h o b i

lyy- N h a n t h u c m o i ciia T o H i r u c i i n g that khac xa v o i n h a n vat H a D u {Thuoc

, L 6 Tan), Ha D u xa roi quan chiing nhan dan de roi 6 m noi dau bi kich ciia

riguai each m a n g con To H u u lai biet d u n g ve n h a n d a n lao k h o v a giac ngp trong hang n g u ay

H a i cau sau: "De h o n t o i v o i bao h o n k h o m a n h k h o i d o i " k h a n g d i n h

tinh cam h i r u ai giai cap ciia To H i r u T a m hon ciia t h i si t u day se n g h i e n g ve

phia "bao hon k h o " de cam thong, chia se, de ca nhan hoa vao tap the, tao nen mgt sue m a n h q u a n e h i i n g d o n g dao, v l dai Sau nay, k h i da trai qua gan

40 nam d o i tho, d o i each m a n g To HiJu c i i n g da viet: "Tat ca c i i n g t o i T o i v o i muon n g u o i C h i la m o t N e n c i i n g la v 6 so!" That d a n g q u y biet bao t a m hon cao dep ay

c K h o tho cuoi cving khep lai la sxf chuyen bien sau sic trong tinh cam ciia

thi nhan L a s u hoa than ciia cai T o i vao cai ta chung ciia "kiep phoi pha":

Toi da la con ciia v a n nha

L a e m ciia va n kiep p h o i pha

La anh ciia v a n dau em nho

K h o n g ao c o m , cii bat c i i bo

To' H i i u k h a n g d i n h s u chuyen bien t i n h cam ciia m i n h Tac gia t u nhan minh la m o t t h a n h v i e n than thie't r u p t thjt t r o n g dai gia d i n h q u a n e h i i n g bj

ap buc, dau kho t r o n g xa h o i cii Cac di?p t u " l a " c i i n g v o i cac tir "con", "em",

'anh" da k h a n g d j n h d i e u do So tir uoe 1^ "van" c h i so l u p n g het sue d o n g dao H p la k i e p p h o i pha la chj vii e m v o i n o i b u o n than phan:

N a n g n h o con n a m t r o n g ciri lanh

K h o n g chan, k h o n g n e m am k h o n g m a n , ,

Co biet chang t r o n g nhii-ng g i o h i u q u a n h

N o g p i ten nang tieng da k h a n

L a lao d a y t o v o i n o i co cue than gia:

N h u cai k i e p an may

N g o i an t r o n g goc x6

B u o n t h i u n h u eon cho

A o rach chang ai m a y

Quan rach gia tuo't ca!

Lanh thi nam chong queo Tro trui nhu con meo

Khong CO vai tain ra!

(Lao day to)

La CO gai giang ho tren song Huong voi bao noi nh\ic nhan cua kiep nguoi:

Em di voi chiec thuyen khong Khi mo v6 ben roi dong dam 6!

Troi 6i, em biet khi mo Than em het nhuc giay v6 nam canh

(Tieng hat song Huong) Chinh v i nhiing "nguoi anh" phai song "kiep phoi pha", nhiing nguoi

"em" "cu bat cu bo" ay ma nguoi thanh nien cpng san To H i m say me boat

dpng each mang, va hp cung chinh la doi tuqmg sang tac chu yeu ciia nha tho

To Huu Khong phai ngau nhien ma tir day To Hihi da bay to niem cam thong

sau sac voi nhirng "em be mo coi", "em be ban dao", "chi vu em", "c6 gai

giang ho", "lao day to" nhihig con nguoi ma tac gia cho do la "nhimg tu

nhan khon nan cua ban ciing"

3 Nghe thuat the hien: Bai tho "Tie ay" la mpt bai tho sau sac ve noi

dung, dpc dao ve ngh? thuat Ngoi but tinh te^ diing hinh tuong tho tao bao,

tho tran day Nhac tho bien doi sinh dpng, ham ho, don dap say sua, loi cuon

Cac bi?n phap tu tir sir dung nhuan nhuyen nhu: diep tir, so sanh, an du tat

ca da lam nen mot bai tho hay va loi cuoh nguoi dpc

I I L K E T B A I

Tom lai, bai tho "Tir ay" la mpt bai tho cua mpt cai toi tran day cam xiic Do

la cai Toi Ian dau dugc giac ngo ly tuong va nguy?n dem tat ca tinh than va

tuoi tre cua minh phung su cho ly tuong cao ca ay Bai tho con la mpt tuyen

ngon ngh^ thuat va mang dam phong each tho To Hiru No xung dang la mot

tieng hat lac quan, yeu doi, dam say li tuong, ngay nay van lam xiic dong hang

tri^u trai tim dpc gia

Ban "Tuyen ngon DQC lap" la kei qua cua bao nhieu mdu da do, bao nhien tinh

da hi sinh ciia nhiing nguoi con anh diing ciia Viet Nam trong nha tii, trong trai

tap trung, trong nhimg hai dao xa xdi, tren may chem, tren chien tru&ng Ban "Tuyen

ngon DQC lap" la kit qua ciia bao nhieu hy vong, gang siec va tin tuong cua hon hai

mm trieu nhan dan Viet Nam" (Tran Dan Tien)

m 1: Ket thiic bin "Tuyen ngon DQC lap", Chu tich Ho Chi Minh da

trjnh trpng tuyen bo ring:

"Nuac Viet Nam c6 quyen hucmg tu do va doc lap, va su that da thanh mot ttuoc tu do, doc lap Todn the dan tQc Vi?t Nam quyet dem tat ca tinh than vd luc luong, tinh mang vd cua cai de'giH vOng quyen tu do, dQc lap ay"

Dva vao nhung hieu biet ve tac pham 'Tuyen ngon Dpc lap" anh (chi) hay phan tich doan van tren de lam sang t6 nhimg tu tirong Ion cua Nguoi

H I / 6 N G D A N C H I T I E T

I M 6 B A I

"Tuyen ngon doc lap" cua Chu tich Ho Chi Minh la ang van chinh luan mau

"Hrc, la ban khai sinh nuoc Vi^t Nam Dan chu Cpng hoa, mo ra mpt ki nguyen

^ l?p, tu do cua dan tpc Ket thiic ban "Tuyen ngon Doc lap", Chu tich Ho Chi

nh da trinh trpng tuyen bo': "Nude Viet Nam c6 quyen huong tu do va doc lap, va su

^ thank mot nuoc tu do, doc lap Toan the dan toe Viet Nam quyei dem toi ca tinh than lugng, tinh mang vd ciia cai de giii vimg quyen tu do, doc lap ay". Day la mpt loi

bo danh thep va himg hon, da ket tinh mpt each sang ngoi nhimg tu

^ 8 nhan van va khat vpng dpc lap tv do cita dan tpc

T H A N B A I

(jjij"^* quat: "Tuyen ngon doc lap" la mpt van ki^n lieh sir c6 y nghia trpng

' ' ^ ban khai sinh nuoc Vi?t Nam Dan chu Cpng hoa La ket tinh cua chu

127

nghla yeu nude ciia khat vong t u do, hoa binh va t u chu Ngay 2.9.1945, h{^:

Chi M i n h da dpc ban tuyen ngon nay truac hang van dong bao T h u do, m6

ky nguyen m o i cho dan toe

2 N o i d u n g p h a n t i c h : #

a Truoc het Ho Chii tich khang dinh: "Nude Viet Nam eo quyen huang tu

va doe lap". Khang d i h n h u vay v i do la dieu phu hop v 6 i dao l i va phap i,

Boi v i dat nuoc va con n g u o i Viet N a m ciing n h u tat ca m o i quo'c gia, m o i dati

toe va moi n g u o i "deu sinh ra c6 quyen binh dang, tao hoa da cho ho nhurig

quyen khong ai c6 the xam pham dugc, trong do c6 quyen dugc song, quyen

t u do va quyen m u u cau hanh phiic" ("Tuyen ngon Dpc l a p " nam 1776 cua

nuoc M y ) M a t khac "Nuoc Vi#t N a m c6 quyen h u a n g t u do va doc lap" boi Ig

"nguoi ta sinh ra t u do va binh dang ve quyen Igi, va phai luon luon dugc tu

do va binh dang ve quyen Igi" (Tuyen ngon N h a n quyen va Dan quyen cua

Cach mang Phap nam 1791) Cach lap luan m o dau cua Bac bang each lay hai

ban tuyen ngon cua Phap va M y da tao ra tien de de khang dinh doe lap t u do

cua Viet N a m la hoan toan phu hgp voi quyen binh dang quoc te

N h u n g cai hay ciia N g u o i la t u nhan quyen dugc dat ra trong ban tuyen

ngon ciia Phap va M y , H o Chii tjch da "suy rgng ra", noi den quyen t u quyet

m g i dan tgc- "Tat ca cac dan toe Iren the gioi deu sinh ra b i n h dang, dan toe

nao cijng c6 quyen song, quyen sung suong va quyen t u do" Le phai ay

" k h o n g ai ehoi cai dugc", va v6 cung thieng lieng Co the noi, sau hon 80 nam

bi thuc dan Phap thong t r i , lai tuyen bo "Nuoc Viet N a m c6 quyen huang tu

do va dge lap" bieu 16 niem t u hao dan toe va khat vong doc lap, t u do cua dat

nuoc va eon n g u o i Viet N a m

b Cach mang thing Tam thanh cong, nuoc V i f t Nam Dan chii Cpng hoa ra

doi "vd su that dd thdnh mot nuoc tu do, doc lap" Do la mpt su that lich sii

khong ai choi cai dugc. Truac khi noi ve thang Igi cua Cach mang thang Tam,

N g u o i da noi len nhi>ng kho dau mat mat cua dan toe ta bang dan chung danh

thep, l i le sac ben, hung hon H o Chii tich da vaeh tran nhiing tgi ac da man \'e

chinh trj, ve kinh te'ciia thuc dan Phap doi voi dan toe ta trong suot 80 nam troi

Chung ap bue, boc lot dan ta den tan xuong hjy, "khien cho dan ta ngheo nan,

thie'u then, nuoc ta xo xae, tieu dieu" Thuc dan Phap da tuoe doat Ur do, dim

r\han dan ta vao mau va nuoc mat trong dem truong no le: "Chiing lap ra nha tii

nhieu hon truong hoc Chiing thang tay chem giet nhung nguoi yeu nuae thuong

noi aia ta Chiing tam cae cuge khai nghla ciia ta trong nhiing be mau" Chiing

thii tieu moi quyen Igi kinh te'eiia dan tgc "cuop khong ham mo, nguyen lieu; dp^'

quyen in giay bac; boc lot cong nhan ta tan nhan" Mang tieng la bao hg ta nhung

thye te "trong vong 5 nam (1940 -1945), chiing da ban nuoc ta hai Ian cho Nhat"

19R

phap va Nhat da gay ra nan doi nam A t Dau (1945) lam cho " h o n hai tri^u dong bao ta bi chet d o i " K h i Nhat dao chinh Phap, truoc khi thua chay, bgn thuc dan phap "con nhan tam giet not so dong tii chinh tri d Yen Bai va Cao Bang"

Tie'p do, N g u o i noi len niem ty hao manh li^t ve su thang Igi ciia cugc Cach

m^ing thang Tam long troi 16 dat da lam nen lich sii nuoc nha Cach mang thang Xam bung no va thang Igi, "dan ta da lay lai nuoc Vi^t N a m t u tay Nhat, ehii Idiong phai t u tay Phap" Nuoc Viet N a m Dan chii Cong hoa ra d o i khi ba ke thu b} l?t do, bi that bai: "Phap chay, Nhat hang, vua Bao Dai thoai vi" Chi mgt cau

thoi ma N g u o i da tong ke't dugc ca mgt qua trinh v u a n len ky vT ciia dan tgc Vi^t

fjam: Ta da danh bai chii nghla thuc dan "Phap chay" Ta da dap tan xieng xich

ciia Nhat "Nhat hang" Ta da lam sup do che do Phong kien ton tai hang ngan doi

nay "Vua Bao Dai thoai v i " Do la le phai, la su that lich su khong ai ch6i cai dugc

Nhu vay, Dge Lap va T u Do la thanh qua dau tranh each mang ben bi, gan goc, lau dai eiia dan toe ta: "Mot dan toe da gan goc chong ach no 1? ciia Phap hon

80 nam nay, mgt dan tgc da gan goc dung ve phe Dong m i n h chong phat xit may

nam nay, dan toe d6 phai dugc t u do! Dan tgc do phai dugc dge lap!" Cach lap luan ay da lam "dep mat, dep long" voi cac nuoc Dong m i n h dong thoi each lap lu^n do da cho thay thai do nhuc nha ciia thuc dan Phap khi "phan bgi lai Dong minh" ban nuoc ta hai Ian cho Nhat

Nuoc Viet N a m Dan chii Cgng hoa ra doi la mgt su that Hch su, nen H o

Chii tich m o i tuyen bo mot each danh thep, hung hon: "Tuyen bo thoat l i han quan he thuc dan v o i Phap, xoa b6 het n h i i n g hiep uoc ma Phap da k i ve nu6e

V i f t N a m , xoa bo tat ca m g i dae quyen ciia Phap tren dat nuoc Vi^t Nam" Cach noi "x6a b6 het", "xoa bo tat ca" la each noi the hien su d i i t khoat ehoi bo

sy CO mat ciia n g u o i Phap tren dat nuoc ta T u nay, nuoc ta la nuoc dge lap

d D Q C lap tu do la khat vgng, la y chi ciia dat nuoc va con nguoi Vi?t

am, cua dan tgc V i ? t Nam Loi tuyen bo vang len n h u mpt loi the thieng

ieng lam chan dpng long nguoi: "Toan the dan toe Viet Nam quyei dem tat ed

inh than va luc luang, tinh mang va eiia cai de giit vitng quyen tu do, doc lap ay"

i tuyen bo hiing hon, chae njch n h u mgt loi the vang vgng khap niii s6ng

ym t u "Toan the dan toe Viet N a m " da noi len sue manh dai doan ket, trieu con n g u o i Viet N a m ket thanh mgt kho'i ma khong mgt ke thii tan bao

nao CO the khuat phue dugc Cac yeu to n h u " t i n h than", "luc l u g n g " , "tinh

'n^ng", "ciia cai" da dugc tap trung trong mgt cau ket xiet bao niem t u hao lam n g u o i dge r u n g r u n g xiic dong

L o i tuyen bo ay ciia H o Chii tjch cung la l o i canh cao nghiem khac d6i

Voi thuc dan Phap dang am m u u tai chiem Viet N a m mgt Ian r\\xa, dong thoi

keu ggi toan the dan tgc Viet N a m s i n sang chien dau h i sinh cho dge lap, t u

129

do cua To quo'c Ba muai n5m khang chien chohg Phap va chong My cua nhan

dan ta da the hi#n mpt each hung hon 16i tuyen bo' m^nh me ay Do la khat

vQng, la y chi sat da ve dpc lap t\ do cua dan tpc ta, cua nhan dan ta Mpt Ian

nua, Nguai lai Tuyen bo': "Chiing ta tha hi sinh tat ca, chu nha't dinh khong

chiu mat nuoc, nha't djnh khong chiu lam no 1§!" ("Ldi keu gpi Toan quo'c

khang chien" -19.12.1946)

Han nua the ki da troi qua, ke tu ngay Chu tich Ho Chi Minh dpc "Tuyen

ngon Doc lap". Nhiing chang duong lich su ve vang cua dan tpc ta da trai qua

rat dang t u hao: Cach mang thang Tam chien thang Di#n Bien oai hung

-Chien dich Ho Chi Minh toan thang - Non song lien mpt dai, Bac Nam sum

cua mpt dan tpc Viet Nam be nho nhung c6 sue vuon len ky vi:

Ta nhu thuo xua than Phu Dong Vut Ian len danh duoi giac An Sue nhan dan khoe nhu ngua sat

Chi cam hon ta ren thep thanh roi Lua chien dau ta phun vao mat Lii sat nhan cuop nuoc hai noi

3 Nghe thuat: "Tuyen ngon Dpc lap" eo nghe thuat lap luan chat che, l i le

danh thep, bang chiing xae thuc, giau sue thuyet phuc Ngon ngu vita chinh

xac vua gai cam Gipng van linh boat "Tuyen ngon Doc lap" ciia Bac da tro

thanh mpt ang van chfnh luan mau muc noi tieng Dang sau do la mpt tam tu

tuong van hoa eiia Ho Chi Minh, Nguoi da tong ket dupe mpt each gian d\a

dan quyen, nhan quyen ciia dan tpc ta va nhan loai

I I I K E T B A I

"Tuyen ngon Doc lap" xxing dang la mpt ang "thien c6 hiing van" No da ke

tue truyen thong vinh quang ciia "Nam quoc son ha" va "Binh Ngo dai cdo" No la

lai nuoc non cao ca va thieng lieng, the hi^n sau sac t u tuong vT dai: "Khong c6

gi quy hon dpc lap, t u do" Dpc doan van euoi ban "Tuyen ngon Doc lap", chiing

ta cang tham thia tu hao ve dpc lap, t\f do ma dan tpc ta da gianh dupe bang

xuang mau ciia bao the he, ciia bao anh hung lift sT da nga xuong cho chiing ta

dupe tu do nhu ngay hom nay

2: Phan tich ngh# thuat lap Iu|n tai tinh ciia Ho Chi Minh trong tac

H I / 6 N G D A N C H I T I E T

L M ^ B A I

tpc Viet Nam ma con dupe bie't den vai tu each la mpt nha van, nha tho Ion ciia the ky XX Nguoi de lai nhieu tac pham Ian 6 nhieu the loai nhu truyf n, ky,

tha ca, van chinh luan Trong do "Tuyen ngon Doc lap" la mpt ang van chinh

luan mau muc, mpt nghf thuat lap luan tai tinh eo mpt khong hai trong lich su van hpc dan tpc

II THAN B A I

1 K h a i quat: "Tuyen ngon Doc lap" la mpt van ki|n lich sit c6 y nghia

trpng dai, la ban khai sinh nuoc Viet Nam Dan chii Dong hoa La ket tinh ciia chii nghia yeu nuac ciia khat vpng tu do, hoa binh va t u chii Ngay 2.9.1945,

Ho Chi Minh da dpc ban tuyen ngon nay truac hang van dong bao Thii do, ma

ra ky nguyen moi cho dan tpc Ban "Tuyen ngon Doc lap" la ket qua ciia bao

nhieu mau da do, bao nhieu tinh mfnh da hi sinh ciia nhiing nguoi con anh dung ciia Vi?t Nam trong nha tu, trong trai tap trung, trong nhirng hai dao xa

xoi, tren may chem, tren chien truong Ban "Tuyen ngon Doc lap" la ket qua aia

bao nhieu hy vpng, gang sue va tin tuong ciia hon hai muai trifu nhan dan

Vi?t Nam" (Iran Dan Tien)

2 Noi dung c h i n h

a Mo dau, Nguoi neu len co sd phap li va chinh nghia ciia ban Tuyen ngon: Nguoi trich dan hai ban tuyen ngon dpc lap ciia Phap va My: Tuyen ngon

Doc lap ciia My (1776): "Tat ca moi nguoi deu sinh ra co quyen binh d^ng Too hoa

cho ho nhimg quyen khong ai co the xam pham duac; trong nhieng quyen ay, co quyen iugc song, quyen sung sit&ng va quyen mini cau hanh phuc". Tuyen ngon Nhan

quyen va Dan quyen ciia Phap (1791) cCing da noi: "Nguoi ta sinh ra tu do va

^wh dang ve quyen lai; va phdi luon ludn dugc tu do va binh dang ve quyen lai". Do 'a nhi>ng le phai khong ai co the choi cai dupe

Vife trich dan nhu the mang lai mpt each lap luan co tinh chien thu^t sac ''^n, kheo leo, khoa mifng do'i phuong Do chinh la thanh cong ciia nghf thuat Gay 6ng dap lung ong" dimg chinh lai le ciia ke thu de danh lai chiing Cai hay o cho la: Bac mpt mat nhu ngpi khen, mpt mat lai ha b§ chiing Ngoi ca '^hirng "16i bat hii ay" lam cho Phap va My eung phai mimg ro khi nghe tuyen

^•^ong lam chiing be mat boi hai chu "the ma" Chi vai hai chii ay, Bac da ha be

131

c h i i n g k h o n g t h u a n g tiec Bac da chi ro thuc d a n Phap va de quoc M y xarn

lug-c V i # t N a m la c h i n h c h u n g da d a m da p len nhOng 16i bat h u ciia cha ong

c h i i n g , l a m v a y b a n la c6 n h a n dao va chfnh nghla m a cha o n g c h i i n g da dvmg

nen M a t khac n g u a i dpc c6 the thay Bac da dat ba cupc Cach m ^ n g , ba nen doc

lap, ba b a n T u y e n n g o n ngang hang nhau KhSng d i n h t u the day t u hao ciia

m p t d a n tpc dpc lap va c6 q u y e n de h u o n g t u do v a dpc lap D a y c h i n h la s u kr

t h u a v a p h a t b u y b a n T u y e n n g o n t h u hai ciia V i e t N a m la " B i n h N g o Da,

Cao" ciia N g u y e n T r a i T r u o c do, N g u y e n T r a i da t u n g v i e t " T u T r i f u D i n h Ly

T r a n bao d o i xay n e n dpc l a p / C i i n g H a n D u o n g T o n g N g u y e n m o i ben x u n g

de m p t p h u o n g " T u y nhien, each lap l u a n ciia N g u y e n T r a i la d a n g d o i can

x u n g h a i ve m p t each ro rang, cu the, con H o C h i M i n h lai tao nen s u d a n g doi

n g a m n h u n g m a n g t i n h hieu qua cao

T u vi^c trich dan tren Bac da di den mpt lap luan sang tao: Suy r p n g ra

d i e u do CO nghla la: "Tat ca cac d a n tpc tren the g i d i d e u s i n h ra b i n h d i n g , dan

tpc nao c i i n g c6 q u y e n song, q u y e n sung s u o n g va q u y e n t u d o " N h u vay,

d u a tren hai ban t u y e n n g o n n o i ve q u y e n I p i ciia con n g u o i Bac da n a n g len

t h a n h q u y e n I p i ciia dan tpc N g h l a la ban T u y e n n g o n ciia Viet N a m con cao

h o n ca hai b a n T u y e n n g o n ciia Phap va M y

T o m lai, v o i l o i le sac ben, d a n h thep, N g u o i da xac lap co so p h a p l y ciia

ban T u y e n n g o n , neu cao c h i n h nghla ciia ta D a t ra v a n de cot y e u la dpc ISp

d a n tpc D a y c u n g la co so de N g u o i vach t p i c h i i n g t r o n g p h a n tiep theo

D i i n g n h u C h e ' L a n V i e n n h a n d j n h "Cach lap l u a n ciia H o C h i M i n h ve p h i a ta

g i o n g n h u m p t trai tao con ve p h i a ke t h u no g i o n g n h u m p t trai l u u dan nhet

vao CO h p n g c h i i n g N u o t k h o n g v 6 m a khac c i i n g k h o n g ra"

b 6 l u a n diem tiep theo H o C h i M i n h da neu len c a sd thvrc te ciia ban

T u y e n ngon:

Bac da neu len l y le va lap l u a n het siic t h u y e t p h y c ve m a t p h a p l y va thuc

te n h a m bac bo l u a n d i § u ciia b p n de quoc t h u c dan D e vach t r a n l u a n d i f u ve

cong lao " k h a i hoa" ciia Phap d o i v o i D o n g D u o n g , Bac da neu ro " N h i i n g

h a n h d p n g t r a i hSn v o i n h a n dao va c h i n h n g h i a " cua c h i i n g t r o n g 80 n a m

t h o n g t r i n u o c ta ve hai p h u o n g dien: C h i n h t r i va K i n h te

Phap ke cong " K h a i hoa", Bac vach tran t p i ac ciia c h i i n g ve c h i n h t r i : c h i i n g

tuy?t d o i k h o n g cho n h a n d a n ta m p t c h i i t h r d o d a n c h i i nao C h i i n g t h i

h a n h n h u n g l u a t p h a p da m a n C h i i n g lap ba che dp khac n h a u 6 T r u n g , N a m ,

Bac de n g a n can viec t h o n g n h a t n u o c nha ciia ta, de n g a n can d a n tpc ta doan

ket C h i i n g lap ra nha t u n h i e u h o n t r u o n g hpc C h i i n g t h a n g tay chem giet

n h u n g n g u o i y e u n u o c t h u o n g n o i ciia ta C h i i n g t a m cac cupc k h o i nghia ciia

132

t r o n g nhiJTig be mau C h i i n g rang bupc d u l u a n , t h i h a n h c h i n h sach n g u

C h i i n g dung thuoc phi^n, r u p u con de l a m cho noi g i o n g ta suy nhupc

Ch u a het, ve m a t k i n h te: c h i i n g boc Ipt d a n ta d e n tan x u o n g t i i y , k h i e n cho

j S n ta ngheo nan, thie'u t h o n , n u oc ta x o xac, tieu d i e u C h i i n g c u o p k h o n g rupng " 8 " y ^ " C h i i n g dat ra han g t r a m t h i i t h u e v 6 l y , l a m cho dan ta, nhat la d a n cay va dan b u o n , t r o nen ban cung C h i i n g k h o n g cho cac nha t u san ta ngoc dau len C h i i n g boc l o t cong n h a n ta m p t each v 6 cung tan nhan

C( h a i d o a n v a n t r e n , cai t a i t i n h ciia H o C h i i t\ch la n g h § t h u a t l a p l u a n :

cau v a n l a p ca'u t r i i c , p h e p d i e p l i e n tuc " c h i i n g t u y e t d o i c h i i n g t h i hanh chiing lap ra c h i i n g t a m cac cupc k h o i nghla c h i i n g d u n g t h u o c p h i ^ n chiing c u o p k h o n g " tao nen m p t l i e n h o a n l o i , to cao m a n h m e , d a n h thep khien c h i i n g " k h o n g the cho'i c a i " va t r o tay k h o n g k i p M a t khac, Bac c u n g tranh t h i i q u a n t a m den g i a i cap t u san, cong n h a n , n o n g d a n k h o i day t i n h

doan ket h i h i ai g i a i cap Dac b i ? t t u t p i ac t r e n ciia t h u c d a n bac d a n h thep

ket an c h i i n g da gay ra cai chet t h a m t h u o n g cho h o n 2 t r i ^ u d o n g bao m i e n Bac vao n a n d o i n a m 1945

Phap k e c o n g "Bao h p " : bao hp nghia la bao v# n h u n g c h i i n g da k h o n g l a m dupe Bac da to cao t p i ac ciia c h i i n g : T p i ac t r o n g 5 n a m (1940 - 1945) T r o n g 5 nam c h i i n g da b a n n u o c ta hai Ian cho N h a t D o la m u a t h u n a m 1940, N h a t xam l a n g D o n g D u o n g de m o r p n g can c i i d a n h D o n g m i n h b p n t h u c d a n

Phap q u y g o i d a u ha n g m o ciia n u o c ta rude Nh$t N g a y 9 t h a n g 3 n a m 1945,

khi N h a t t u o c k h i g i d i ciia q u a n d p i Phap, b p n t h y c d a n Phap hoac la b o chgy, hoac la q u y g o i d a u hang Bac vach tran t h ai d p nhuc nha ciia Phap: q u y g o i dau hang, b o chay N h u v a y la c h i i n g da p h a n b p i D o n g m i n h , k h o n g dap

UTig lien m i n h c u n g Vi^t M i n h de chong N h a t , t h a m c h i t h a n g tay k h i i n g bo',

giet n o t t i l c h i n h t r j d Y e n Bai, Cao Bang D o la l o i k h a i t u d u t k h o a t cai s i i m?nh b i p b p m ciia t h y c d a n Phap d o i v d i n u d e ta n g d t gan m p t the k i

c T r o n g p h a n t i e p theo cua b a n t u y e n n g o n , N g u o i da n e u cao n h u n g tv

hao cua Cach m a n g V i ? t N a m : Ta l u o n d i i n g ve lap t r u o n g c h i n h n g h l a " D e m dai n g h i a de t h a n g h u n g tan/ L a y chi n h a n de thay e u d n g bao" V i e t N a m khoan h o n g v d i ke t h i i b i that the: g i i i p n g u d i Phap ehay qua b i e n g i d i , bao v?

tai san v a t i n h m a n g , eiia cai cho hp L a y d i lay l ai h a i c h i i "Sif t h a t " n h a m

^han m a n h t h a n g I p i to I d n ciia Cach m a n g ta k h i d u n g ve phe D o n g m i n h chong p h a t x i t , d o n g t h d i Bac cung d i i t khoat bac b d s y cd m a t ciia Phap tren

<Jat n u d e ta c i i n g cd n g h i a la Phap k h o n g cd c d g i de qua y t r d l a i V i ? t N a m : "Sy

thgt la t u m u a t h u n a m 1940, nude ta da t r d t h a n h thupc dja ciia N h a t , c h i i

k h o n g p h a i la ciia Phap nua Su that la n h a n d a n ta da lay l a i V i ? t N a m t u tay

^ h a t c h i i k h o n g p h a i la tay Phap" T h a ng I p i to I d n eiia Cach m a n g V i ? t N a m

la: "Phap chay, Nhat hang, vua Bao Dai thoai vi" Che dp Dan chu Cpng hoa tu

do AuQC ra doi

d phan cuoi, chu tich Ho Chi Minh da phii dinh che dp thuQC dia ciig

th\rc dan Phap va khang dinh quyen dpc lap, ty do ciia dan tpc Phii dinh dut

khoat, tri^t de: "Tuyen bo thoat ly han quan h^ thuc dan voi Phap, xoa bo he't

nhiJTig hi#p uac ma Phap da ky ve nuoc Vi?t Nam, xoa bo tat ca mpi dac quyen

ciia Phap tren dat nuac Viet Nam" Cuoi cung Bac dua ra Loi tuyen bo'dpc lap

trudc the gioi: Loi tuyen bo' the hi^n li le danh thep vung vang ciia Nguoi ve

quyen dan tpc dong thoi the hi^n khat vpng tu do ciia ca dan tpc Dieu do the

hi^n qua gipng v5n hao hung manh li^t day niem tin: "Nuoc Vi$t Nam c6

quyen dupe huong tu do dpc lap va thuc su da tro thanh mpt nuoc tu do va

dpc Igp Toan the dan tpc Vi^t Nam quyet dem tat ca tinh than va luc lupng,

tinh mang va ciia cai de giii viing quyen ty do va dpc Igip ay"

3 Danh gia chung:

"Tuyen ngon dpc lap" c6 lap luan chat che, li le danh thep, bang chiing xac

thuc, giau siic thuyet phuc Ngon ngii vua chinh xac vua gpi cam Gipng van

linh boat Tuyen ngon Doc lap ciia Bac da tro thanh mpt ang van chfnh luan mau

muc noi tiehg Dang sau do la mpt tam tu tuong van hoa ciia Ho Chi Minh,

Nguoi da tong ket dupe mpt each gian di ma siic h'ch nhiing kinh nghi^m dau

tranh ciia nhieu the ky gianh dpc l$p dan tpc, dan quyen, nhan quyen ciia dan

tpc ta va nhan loai

III K E T BAI

"Tuyen ngon Dpc lap" xiing dang la mpt ang "thien co hung van" No da ke

tuc truyen thong vinh quang ciia "Nam quo'c son ha" va "Binh Ngo dai cao"

No la loi nuoc non cao ca va thieng lieng, the hi?n sau sac tu tuong vi dai:

"Khong CO gi quy hon dpc lap, tu do" Co the noi tuyen ngon dpc lap la mpt

ang van chinh luan mau muc 6 ngh$ thuat lap luan tai tinh, thau tinh dat ly

Ang van ay se mai mai song hanh trong chang duong phat trien ciia lich sii

hom qua, horn nay va mai sau

3: Giao su Nguyen Dang Manh da danh gia Tuyen ngon Doc lap ciia

Chii tich Ho Chi Minh nhu sau: "Tdi ngh^ a day la dan dung dugic mot lap

luan chat che, dua ra duoc nhung luan diem, nhung hang chiing khong at

choi cat duoc va dang sau nhung li le ay la mot tam tu tuong, tam van hoa

Ion, da tong ket duoc trong mqt van han ngan gqn, trong sang, khuc chief

kinh nghi^m cua nhieu theky dau tranh vi doc lap, tu do, vi nhan quyen cua

dan tqc vd cua nhan loai" (Gidng van Van hoc Viet Nam, Tai han Idn thii

nhat - Nhd xuat han Gido due, 1997, trang 490)

Anh/chi hay phan tich tac pham "Tuyen ngon dpc lap" de lam sang to y

k i ^ tren

HU'6NG D A N

I, MO BAI (Gioi thieu Tac gia/ tac pham/ yeu cau ciia de)

II T H A N BAI

1 Khai quat chung:

- Cach mang thang Tam thanh cong, ngay 2.9.1945, tai Quang truong Ba Dinh - Thay mat chinh phii lam thoi Ho Chi Minh da dpc ban "Tuyen ngon Dpc lap" khai sinh ra nuoc VNDCCH

Ban tuyen ngon da mo ra ky nguyen moi cho dan tpc Vi?t Nam - ky nguyen dpc lap, tu chii

2 N6i dung phan tich

a Dpc Tuyen ngon Doc lap ciia Ho Chi Minh dieu ta nhan thay dupe dau

tien la tai ngh? ciia Nguoi, do la: "dan dung dupe mpt lap luan chat che, dua

ra dupe nhirng luan diem, nhirng bang chiing khong ai choi cai dugic":

a.l: Co so phap ly ciia ban tuyen ngon

Mo dau, Nguoi trich dan hai ban "Tuyen ngon Dpc lap" ciia My va Phap:

"Tat ca moi nguoi deu sinh ra c6 quyen binh dang Tao hoa cho ho nhirng quyen khong

ai CO the xam pham duoc; trong nhirng quyen ay, c6 quyen duoc song, quyen tu do va quyen muu cau hanh phiic." (Tuyen ngon Doc lap ciia nuoc My) Tuyen ngon ciia nguoi Phap ding noi "Nguoi ta sinh ra tu do va binh dang ve quyen lai; va phdi luon luon duoc tu do va binh dang ve quyen loi"

- Vi?c trich dan nhu the'mang lai mpt each lap luan co h'nh chien thuat sac ben, kheo leo, khoa mieng doi phuong Trich dan nhu vay, tac gia vua rat kheo leo vua rat kien quyet:

+ Kheo leo vi: Nguoi da ngpi ca "Tuyen ngon Doc lap" ciia My va Phap

dupe xem la nhiing tu tuong tien bp, chan ly ciia loai nguoi, dupe the gioi thua nhan

+ Kien quyet boi vi: Nguoi da diing ngh^ thuat "gay ong dap lung ong" de eanh bao chiing neu chiing xam lupc Vi^t Nam thi chiing da cha dap len nhung loi "bat hii", da lam vay ban la co nhan dao va chinh nghia ma to tien chiing da dung nen

- Mat khae, Nguoi dung nghf thuat dang doi can xiing de: ^''''' + Tu hao va kieu hanh vi dat ba eupc each mang, ba ban Tuyen ngon,

ba nen dpc lap ngang hang nhau (Nguyen Trai trong Binh Ngo Dai cao ciing

<Ja lap luan "Tie Trieu, Dinh, Ly, Tran bao doi xay nen doc lap/ Cung Han, Duong, T^ong, Nguyen moi hen xung de mot phuong")

135

- D o n g g o p I o n cua N g u o i la a y "Suy r o n g ra": "Suy rpng ra "- Day

chinh la l a p l u a n sang tao, t u q u y e n I g i cua con n g u o i , Bac da chuyen thanh

thanh q u y e n I g i d a n tpc D a t nen m o n g cho p h o n g trao giai p h o n g thuQC dia

tren toan the g i o i

- T o m l a i , each dat v a n de kheo leo, lap l u a n chat che, g i a u t i n h chien dau,

Bac bupc the g i o i p h a i t h u a n h a n dpc lap t u d o cua d a n tpc V i ^ t N a m

a.2 C o so t h u c te cua b a n T u y e n ngon:

* C o so k h a c h quan: t o i ac t r o n g 80 n a m

- Phap ke cong " k h a i hoa": H o C h i M i n h da vach t o i c h i i n g t r e n hai

p h u o n g d i ^ n :

+ V e C h i n h t r i : "Chiing tuyet doi suy nhuac"

+ Ve K i n h te: "Chung hoc lot tan nhan "

- B u t p h a p liet ke c u n g v o i phep lap cau triic " C h i i n g t u y f t do'i chxing

t h i h a n h c h i i n g t a m cac cuoc c h i i n g c u o p " tao nen s u t r u n g d i e p ciia toi

ac ke t h i i , chat c h o n g n h u n i i i L a m p t " l i e n h o a n l o i " d a n h t h a n g vao m a t ke

t h i i k h i e n c h i i n g het d u o n g cho'i cai

- G i p n g d i e u lap l u a n m a n g h a i g i p n g d i e u : k h i n o i ve ke t h u t h i danh

thep, cam p h a n ; k h i n o i ve n o i k h o ciia d a n tpc t h i d a u d o n xot t h u o n g

- Phap ke cong "Bao h p " : H o C h i M i n h da vach t p i c h i i n g t p i ac t r o n g

5 n a m t u 1940 d e n 1945:

+ Ban n u o c ta h a i Ian cho N h a t

+ D a y d a n tpc vao n a n d o i 1945 l a m " t u Q u a n g T r i den Bac K y , h o n hai

tri§u d o n g bao ta b i chet d o i "

* C o so c h i i quan:

- D a n tpc V i e t N a m y e u c h u p n g hoa b i n h : neu Phap giet no't so d o n g t u

c h i n h t r i a Y e n Bai, Cao Bang t h i ta l u o n c h i n h nghia, n h a n dao " g i i i p cho

n h i e u n g u o i Phap chay qua b i e n t h u y "

- Cach m a n g t h a n g T a m la n i e m t u hao: b o i "Su that l a s u that la ta da

lay lai V i e t N a m t u tay N h a t c h u k h o n g p h a i t u tay Phap" L a y d i lay la i hai t u

"su that" the h i f n n i e m t u hao d a n tpc

- T o n g ket 100 n a m d a u t r a n h c h i t r o n g m p t cau: "Phap chay, N h a t hang,

v u a Bao D a i t h o a i v i "

- T u n h i j n g co so khach quan, c h i i quan H o C h i M i n h d i d e n t u y e n bo:

" B o i the cho nen, c h i i n g t o i L a m t h o i C h i n h p h i i ciia n u o c V i ? t N a m m o D a i

b i e u cho toan d a n V i e t N a m t u y e n bo thoat l i hSn q u a n h f v o i Phap, xoa bo het

n h u n g h i ^ p u o c m a Phap da k y ve nuoc V i ? t N a m , xoa bo tat ca m p i dac q u y e n

cua Phap t r e n dat n u o c V i ? t N a m " Day c h i n h la l o i k h a i t u d i i t k h o a t d o i v o i

b p n t h u c d a n c u o p n u o c

1.%

a 3- C u o i c u n g N g u o i d u a ra l o i t u y e n bo' dpc lap t r o n g n i e m xiic d o n g trao dang <^^^ h a n g t r i ^ u con n g u o i V i ^ t N a m :

"Chung toi doc lap ay" i

* Tieu ket: t r e n d a y la tai ngh? lap l u a n tai t i n h cua H o C h i M i n h v o i su

j j i e o leo, lap l u a n chat che, d a n h thep, bang c h u n g t h u y e t p h u c k h i e h ke t h u

l a i o n g t h e c h o i c a i

b b i ?t "Dang sau nhung li le ay la mot tam tu tuang, tam van hoa Ian"

tm^g Minh, tam tu tuang ay "da tong kei duac trong ptQt van ban ngan gon, trong sang, khuc chiei kinh nghiem cua nhieu theky dau tranh vi doc lap, tu do, vi nhan quyen cua dan toe vd cua nhan loai"

T a m t u t u o n g , t a m v a n hoa I o n ciia H o C h i M i n h t r o n g " T u y e n n g o n Dpc l a p " d o la:

+ N g u o i da m a n g d e n cho d a n tpc va cho n h a n loai t u t u o n g I o n ve dpc l^p t u d o d a n tpc v a q u y e n l o i ciia m o i quo'c gia t r o n g cong d o n g quoc te

+ T h u hai, T u y e n n g o n Dpc lap k h o n g chi c6 gia t r i ve m a t p h a p l y m a con m a n g gia t r i n h a n dao sau sac

- T a m t u t u o n g , t a m v a n hoa ay l ai d u o c the h i e n n g a n gpn, siic tich, chat che Da d i i c r i i t d u p e k i n h n g h i e m dau t r a n h ciia d a n tpc t u bao d o i nay dac bift la ke t h u a v a p h a t h u y n h i i n g t i n h hoa t u b a n t u y e n n g o n 1 v a 2

3 T o n g ket n g h f thuat:

- K e t cau chat che, l i le sac sao, lap l u a n giau siic thuye't phuc

- N g o n n g i r c h i n h xac, t r o n g sang, g p i cam

- G i p n g d i ^ u l i n h hoat: tha thiet, t ra ng n g h i e m , h i i n g h o n , cam phan, xot

t h u o n g

I I I K E T B A I

Tom l a i , tac p h a m " T u y e n n g o n dpc l a p " ciia tac gia H o C h i M i n h la m p t ang v a n c h i n h l u a n m a u m u c - m p t nghe thuat lap l u a n tai t i n h K h o n g chi vay, tac p h a m con la " m p t t a m t u t u o n g , t a m v a n hoa I o n , da t o n g ket dupe trong m p t v a n b a n n g a n gpn, t r o n g sang, k h i i c chiet k i n h n g h i e m ciia n h i e u the dau t r a n h v i dpc lap, t u do, v i n h a n q u y e n ciia d a n tpc v a ciia n h a n l o a i "

^ g a y nay, k h i dpc l a i tac p h a m ay, gia t r i ciia no m a i con sang gia

137

T A Y T I £ N

Q u a n g D u n g

* L6I NHAN XET - PHE BINH

Trong cuon sach "Tac pham van hpc, binh giing va phan tich", Giao

Ha Minh Due viet: "Tay Tien la mot sang tac cd gid tri ve tu tuang, ve nghe thuat

Bdi tha duac viet ra vai nhitng mau sac thd'm my phong phii Co cdi dep hiing trdng

cua nui rieng hie'm tra va ve dep binh di nen tha cua cugc song nai ban long qn^

huang; c6 cam hieng manh me hda hap vai chat trie tinh nhe nhdng mem mai trong

tha Doc "Tay Tien", nguai ta "nhu ngam dm nhqc trong mieng" (lai nhd tha Xuan

Dieu) Moi mot doan tha vai dm huang rieng, khi manh me, khi uyen chuyen da tai

hien thanh cong nhitng kho khan, gian kho cUng nhu tinh than song lac quan ciia bg

doi trong khang chien Bdi tha cd site hut manh liet giong nhu mot loqi tie tru&ng

khie'n "Tay Tien " cie "bang bang" di vdo long doc gid "

Nha phe binh Pham Xuan Nguyen noi: "Tay Tien" giong nhu mot vien ngoc

Ngoc cdng mdi thi cdng sdng, cdng lap Idnh vd hap dan Do la mot bdi tha ky dieu va

CO mot vi tri dqc Met trong long cdng chung mot bdi tha lam song day cd mot trung

doan, khien dia danh Tay Tien truang ton trong lich su vd ky itc mdi ngieai"

(Trick bdo VAN NGHE QUANDOI)

Nha giao Luong Duy Can rat say sua ca nggi Tay Tien: "Co nhimg ngmi

thdng khong the quen, cdi gian kho dc liet khong the quen, cd cdi hdo hung Idng man

Cling khong the quen May man thay, giiea nhieng ngdy thdng khong the quen dy, lai

CO nhimg bdi tha khong the quen, nhu Tay Tien ciia Quang DUng"

l.Phan tich doan tho sau trong bai Tay Tien cua Quang Dung de

lam noi bat ve d^p thien nhien Tay Bac va hinh tugtig nguoi linh bp dpi

Cu Ho:

Song Ma xa rot Tay Tim ai!

Nha veritng nui nho chcti vol Sdi Khao suong lap doan qudn mot Mucmg Ldt hoa ve trong dent hoi

n JDoc ten khuc khuyu doc thdnt tham

Heo hat con may sung nguitrm

Ngdn thuac ten cao, ngdn thuac xuong Nhd ai Pha Luong mua xa khcri

Anh ban ddi dau khong buac nua

1.^8

Guc len sting mU bo quen doi!

Chieu chieu oai linh thdc gam thet Dim dem Mucmg Hich cop treu nguoi Nho di Tdy Tien com ten khoi

Mai Chdu mua em tham nep xoi

(SGK12 Ban ca bdn, NXB Giao Due 2011)

HLfdNG D A N CHI TIET

ivvri.Uiy-I, MO BAI Quang Dung la mot Nha tho - Chien si, mot ngh| sT da tai: viet van, lam tho, ve tranh, soan nhac nhung thanh cong nha't van la tho ca Cac tap tho tieu bieu ciia Quang Diing dugc ban doc biet den nhieu nhu "May dau 6",

"Mua hoa gao" Nhung ten tuoi cvia Quang Dung c6 le da gan lien vdi bai tho

"Tay Tien" Bai tho ra doi vao nam 1948 in trong tap "May dau 6" la bai tho tieu bieu nha't cua tho ca khang chien chong Phap Doan tho ta sap phan tich sau day da xay dung thanh cong ve dep thien nhien Tay Bac va hinh tugng nguoi linh bo doi Cu Ho trong nhiing nam thang khang chien chong Phap gian lao ma anh diing:

"Song Ma xa roi Tdy Tien ail

Mai Chdu miia em tham nep xoi" "

II T H A N BAI

1 K h a i quat: Tay Tien la mgt phan hieu bp dpi dupe thanh lap dau nam

1947, thanh phan chu yeu la thanh nien tri thuc Ha Npi Nhiem vu cua hp la phoi hop voi bp dpi Lao bao ve bien gioi phia Tay Nam 1948, Tay Tien giai the

de thanh lap trung doan 52 Quang Diing cung chuyen sang don vi khac Sau khi roi don vi cii chua dupe bao lau Quang Diing da sang tac bai tho nay

Do^n tho ta phan tich sau day la muoi bon cau dau

139

nua la "Tay Tien oi" la noi nho dong dpi, nho tinh dong chi cua mpt thai chinh

chie'n Do con la "nho ve rung niii" la nho dia ban hoat dpng giira thien nhieri

Tay Bac vua hung vT, hiem tra vua tho mpng t m tinh Dac biet la each noi

"Nho choi v o i " duong nhu da khac hpa dupe cai hon ciia ca bai tho Tho ca

Viet Nam khi noi ve noi nho c6 nhieu each dien ta Ca dao c6 eau:

Nha ai bot hoi boi hoi Nhu dung dong lua nhu ngoi dong than

Dien ta tinh cam each mang To Hiiu c6 eau:

Nha gi nhu nha nguai yeu i Trang len dau nui, nang chieu lung nuang

Nhung den Quang Dung thi noi nho sang tao hon ca "nho choi vol" "Choi

voi" la trang thai tro trpi giua khoang khong rpng, khong the ba'u viu vao dau

ca "Nho choi voi" c6 the hieu la mpt minh giiia the gidi hoai niem menh

mong, be bpn, khong dau, khong cuoi, khong thu t u thai gian, khong gian Do

la noi nho da diet, mien man, lung la, bang khuang, sau lang lam cho con

nguai CO cam giac dung ngoi khong yen Ngh^ thuat su dung van " o i " , ket

hpp t u lay "choi voi" la van bang tao am huong cua tie'ng gpi dong vpng mien

man khong dut lam eau tho sau lang, boi hoi cu the ngan dai tha thiet vpng

vao long nguai, vao khong gian xa tham menh mong ciia the gioi hoai niem

b Sau cau tho tiep theo, nha tho dua ta ve voi cupc hanh quan cua Tay

Tien givra nui rimg mien Tay vira hung vi lai vira tho mpng t m tinh dupe

cam nhan bang cam hung lang man va tarn hon lang man hao hoa Chat hao

sang trong tho Quang Dung la lay ngoai canh niii rimg mien Tay hiem nguy

de to d^m va khac hpa chi k h i anh hung ciia doan quan Tay Tiein:

Sai Khao suang lap doan quan moi

Nha ai Pha Ludng mua xa khai

Truoc het la mien Tay Bac hi^n len boi con duong hanh quan that gian nan,

vat va, thai tiet suang mil lanh leo, khac nghi^t nhung ciing that tru tinh:

Sai Khao suang lap doan quan moi Muang Ldt hoa ve trong dem hoi

Tren dinh Sai Khao, suong day den dp "lap" ca doan quan Doan binh hanh

quan trong suang lanh giiia niii rimg triing di^p Chii " m o i " lam hifn len

truac mat ta hinh anh ciia mpt doan quan mf t moi ra roi Tuy vay, hp van thay

con duong hanh quan that d?p va tho mpng: di trong "suong lap" that hiing

vT, trang 1$ Di qua dia danh Muong Lat vao ban dem lam ban voi loai hoa no

ngat huong, di trong dem suong toa khap khong gian huyen ao, ma mang Cai

hay cua nha tho la khong noi hoa no ma noi "hoa ve", khong noi dem suong

140

0ta noi "dem hoi" Cach dung tir ngCi do da chung to duoc ve d^p tam hon ciia

^ { j n g nguoi linh tieu tu san lang man, hao hoa

Quang Dung ta canh vupt doe, vupt deo, duong di nguy hiem voi doc cao, vycthim: r

Doc len khuc khuyu doc tham tham ,^ , Heo hilt con may sung ngid trai ; Ngan thuac len cao, ngan thuac xuong i

Nha ai Pha Ludng mua xa khai

Duoi ngoi biit cua Quang Diing, con duong hanh quan mo ra voi biet bao nhieu kho khan gian kho Duong di toan doc cao, vue tham dupe dien ta voi nhieu tir lay tao hinh: "khiic khuyu" (quanh co kho di), "tham tham" (dien ta dp cao, dp sau), "heo hiit" (xa each cupc song con nguoi) Cau tho sir dung nhieu thanh trac di lien nhau "Doe len khiic khuyu doe tham tham" (bay chir ma da c6 tai 5 chir la thanh trac) khien khi dpc len ta c6 cam giac tnic trac, m^t moi nhu dang ciing hanh quan voi doan binh vay Co the hinh dung nguoi linh Tay Tien vira leo len dupe dinh doc da met nhoai lai phai do xuohg mpt con doc khac va

cu the cupc hanh quan keo dai voi doc cao vue tham, rimg day

Cau tho "Heo hiit con may siing ngiri troi/ Ngan thuoe len cao, ngan thuoc xuong" mang den cho nguoi dpc su moi la, c6 chiit gi rat horn hinh diia vui kieu linh Mui siing cua nguoi chien binh duoc nhan hoa tao nen mpt hinh anh:

"siing ngiri trai" vira tinh nghich theo kieu linh vira giau cha't tha, mang ve dep cam hung lang man No khang dinh chi khi va quyet tam cua nguoi chie'n sT chiem ITnh moi tam cao ma di tai "Kho khan nao ciing vupt qua - Ke thii nao ciing danh thang!" No lam ta lien tuong de'n nguoi linh trong tho To Hini:

Rat dep hinh anh luc rang chieu Bong dai tren dinh doc cheo leo Nui khong de noi vai vuan t&i

La nguy trang reo vai gio deo

Chinh vi cha't linh tre trung ay ma truoc thien nhien dij" dpi nguoi linh Tay Tien khong bi mo di ma noi len day thach thiic Liic nay day, thien nhien

l^ong con la doi tupng de thuang thiic ngam nhin nxna ma la doi thu: "Ngan

woe len cao, ngan thuoc xuong" Cau tho nay co the hieu: cupc hanh quan

|>et len roi lai xuong, xuong thap roi lai len cao, deo noi deo, doc tiep doc, fiong diit Cau tho dupe tao thanh hai ve tieu doi: "Ngan thuoc len cao //

sn thuoc xuo'ng", nhu bj be doi, dien ta con doe vai chieu cao, sau rpn ngpp:

in len cao chot vot, nhin xuong sau tham th3m Hinh anh ay ta eung da timg

St gap trong "Vpng L u Son Bpe Bo" ciia Ly Bach "Phi thien true ha tam thien Bch" (Nuoc bay thang xuo'ng ba ngan thuoc) hay nhirng hinh anh rimg rpn

3ang da trong tha cua Khuang Hiru Dung:

141

Day cao vol voi doc 6ng Manh Day am am thdc doKhong Ten

Co sudi chan hum viea dedau

Co lum cay viit tuyet du&ng chim

Co canh doan quan di trong mua vira hung vT lai rat nen tho: "Nha ai Pha Ludng

mm xa khai" Cau tha dugc det boi nhimg thanh bang lien tie'p, ggi ta su em diu,

tuai mat ciia tam hon nhijng nguoi linh tre, trong gian kho van lac quan yeu doi

Nhip tho Cling cham lai, am dieu nhe nhang nhu phiit nghi chan hiem hoi ciia

nguoi li'nh Trong man mua rung, tam nhin cua nguoi chien binh Tay Tien van

huong ve nhimg ban muong, nhiing mai nha dan hien lanh va yeu thuong Tat ca

nhat nhoa trong man mua rung day dac mang cai lang man ciia niii rung mien

Tay vua c6 cai d i i doi hiem nguy nhung lai c6 cai trii tinh dang nho

c Bon cau tho tiep theo, nha tho the hif n sy hi sinh bi trang cua nguoi

linh tren ch|ng duong hanh quan day chong gai, kho khan nguy hiem:

Anh ban dai dau khong buac niea Guc len sung mil bo quen dai Chieu chieu oat linh thdc gam thet Dem dem muang Hich cop treu nguai

Su d u doi ciia niii rung ciing vat kiet sue nguoi, Quang Dung khong he ne

tranh hien thuc: "Anh ban dai dau khong buoc nvtal Guc len siing mu bo quen

doi" Nguoi linh Tay Tien trong cuoc hanh quan gian kho ay da c6 nguoi nga

xuong v i ki^t sue "Dai dau" la gian kho nang mua, doi khat "Khong buoc nxta"

la kiet sue, khong the buoc tie'p "Bo quen doi" la hi sinh Cach noi giam noi

tranh ve cai che't, vua xot xa vua ngao nghe: "khong buoc niia", roi "bo quen

doi" cu nhu mot su binh tinh, su than nhien don nhan cai che't, xem cai che't nhe

tua long hong Coi che't ma nhu cae anh dang di vao gia'e ngii Van tho noi den

cai mat mat, hi sinh nhung khong chiit bi luy, tham thuong boi no da dup-c nang

do boi doi canh eiia l i tuong "Chien truong di chang tie'c doi xanh"

De tang them su bi trang ciia su hi sinh, Quang Dung da diem to them biic

tranh thien nhien Tay Bac bang nghf thuat di^n anh voi hai am thanh ghe rgn:

"Chieu chieu oai linh thac gam thet/ Dem dem muong Hich egp treu nguoi"

Cach noi "chieu chieu" roi lai "dem dem" ggi thoi gian khae nghi?t voi biet

bao hiem nguy rinh rap A m thanh thac gao hoang da "gam thet", roi "cop treu

nguoi" ay da diem to vao biic tranh thien nhien Tay Bac von da hung vT, trang

1§ nay lai cang them bi an, hoang so Do chinh la dac trung ciia chon ma thieng

nuoc doc, lam son chuong khi Tuy nhien, doan quan van tien buoc, nguoi noi

nguoi, bang len phia truoc Uy luc thien nhien nhu bi giam xuong va gia trj

con nguoi n h u dugc nang cao han

142

J 5au chang duong dai hanh quan moi m#t, cac chien si c6 dip dimg

- l?i 6 mpt ban lang c6 ten gpi rat doi yeu thuong - Mai Chau Hai cau ''• doan tho, cam xuc boi hoi tha thiet nhu loi nhIn gui cua mpt khuc tam h* "h"' "^9* ni^m, vua bang khuang, vua tv hao:

Nho di Tay Tien cam len khoi Mai Chdu mua em tham nep xoi

"Nho 6i!" t u cam than mang tinh cam dat dao, do la tie'ng long ciia cac hien sT Tay Tien Cau tho dam da tinh quan dan Nho la nho liic nguoi linh (Jung chan, dugc dong bao na'u com cho an "com len khoi" Nho m i i i huong

"tham nep xoi" la nho huong v i niii rung Tay Bac, nho tinh nghia, nho tam long cao ca ciia dong bao than yeu Che'Lan Vien cung ttmg vie't ve huong vi ctia tinh quan dan ay trong bai tho "Tieng hat con tau":

Anh ndm tay em cudi mua chien dich Vat xoi nudi quan em giau giiea ritng Dat Tay Bac thdng ngdy khong c6 lich ,f;r ='

Biea xoi dau con toa nh& miii huong Linh Tay Tien nay da "xa roi" nhung c6 bao gio quen "Bixa xoi dau con toa

nho miii huong" ay? Hai tie'ng "miia em" la mot sang tao doc dao ve ngon ngii

thi ca "Mua em" c6 phai chang la de noi deh mua thie'u nu, voi ve dep e ap,

duyen dang da de lai trong long nguoi linh tre bao niem thuong noi nho Co le

vi vay ma dieu tho tro nen uyen chuyen, mem mai, tinh tho tro nen am ap, tuoi vui M g i kho khan gian kho nhu bi day lui ma thay vao do la niem lac quan va tinh tho dong day

3 T o n g ket nghe thuat: Doan tho de lai mot dau an dep de ve tho ca

khang chien ma su thanh cong la ket hgp hai hoa giiia khuynh huong sii thi va cam hung lang man Ben canh do con c6 cac yeu to nghe thuat: Sii dung nhieu

^ lay tao hinh, each su dyng thanh trac, diep tu, nhan hoa, doi lap tat ca da t^o nen mot doan tho hay va giau gia tri •

III KET BAI Tom lai, m u o i bon cau tho tren day la phan dau bai Tay Tien, mgt trong

nhung bai tho hay nhat vie't ve nguoi linh trong chin nam khang chien chong Biie tranh thien nhien hoanh trang, tren do noi bat len hinh anh chien si can truong va lac quan, dang dan than vao mau liia Xin dugc mugn bon cau ciia Giang Nam thay cho loi ket:

Tay Tien bien cuang ma lifa khoi Quan di lap lap dong cay rimg

Va bdi tha ay, con nguai ay ,it ' < „ ; i ;

Van song mudn dai vai nui song. ; s* i i f i ; ! ! ? '

^ 143

©^2;Binh giang doan tho sau trong bai tha "Tay Tien" (Quang Dung)

Doanh trai bieng len hoi dude, hoa , ,

Kia em xient do tu bao gio Khen len man dim ndng e ap Nhac ve Vien Chan xay hon tho Ngudi di Chdu Moc chieu suong ay

Co thay hon lau neo ben bo

Co nho dang ngttoi tren doc moc Troi ddng nuoc lit hoa dong dua

Hl/ONG D A N CHI TIET

I. M 6 B A I

Quang Dung la nghe sT da tai: viet van, lam tho, ve tranh, soan nhac

nhung thanh cong nhat van la tho ca Tho ciia Quang Dung la tieng long cua

nguoi linh, dam chat linh nhung la linh tieu tu san nen cai lang man hao hoa

luon dugc dat len hang dau Bai tho "Tay Tien" c6 mot doan tho rat hay, da ket

hop duoc chat lang man va chat hoi hoa von c6 trong tam hon Quang Diang:

"Doanh trai hung len hoi duoc hoa

Troi ddng nuoc lu hoa dong dua "

II THAN BAI

1 K h a i quat: Tay Tien la mot phan hieu bp dpi dupe thanh lap dau nam

1947 Thanh phan chu yeu la thanh nien tri thiic Ha Npi Nhiem vu ciia hp la

pho'i hpp v6i bp dpi Lao bao ve bien gioi phia Tay Nam 1948, Tay Tien giai the

de thanh lap trung doan 52 Quang Dung ctang chuyen sang don vi khac Sau

khi roi don vj cu chua dupe bao lau Quang Ddng da sang tac bai tho nay

Doan tho ta dang phan tich la doan tho thu hai trong bai "Tay Tien"

2 N6i dung phan tich:

a Bon cau dau, nha tho mang den cho nguoi dpc khong khi tuoi vui cua

dem lien hoan van nghf dam tinh quan dan Khong khi dem hpi d day dupe

Quang Dung diem to bang anh sang, am thanh va sac mau mang dau an ciia

tam hon tre trung, lang man yeu doi:

Doanh trai hung len hoi duoc hoa Kia em xiem do tu bao gia Khen ten man dieu ndng e dp Nhac veVien Chan xay hon tha

"Doanh trai" la noi dong quan cua Tay Tien cQng la noi dang dien ra le hpi

van hoa dam da tinh quan dan Dong bao dan tpc da tu hpp ve day de sinh

lioat va gop vui v6i bp dpi Tu "Btrng len" trong "Doanh trai birng len hpi

^^^oc hoa" gpi cam giac arn ap, gpi niem vui Ian toa Dem rung nui thanh dem hpi- Ng*?" duoc mia, duoc lau thanh "duoc hoa" ("Duoc hoa" la hoa chuc - cay

^gh dot len trong phong cuoi, dem tan hon, tupng trung cho hanh phuc ciia

uyen uong) 6 day, "duoc hoa" c6 y nghia la gpi khong khi am ciing gpi niem

vui/ niem hanh phiic trong long cac chieh si "Bimg" chi anh sang ciia duoc hoa, ciia lua trai, ciia khong khi nao nhiet, ciing con c6 nghia la tieng khen, tieng hat, tieng cuoi noi tung bung rpn ra To' H u u khi nho ve Vi^t Bac cung

fieng viet ve dem lien hoan sang bung trong ky ni^m:

"Nha sao lap hoc ita ^ Dong khuya duoc sang nhieng gia lien hoan "

Tu "Kia em" trong cau tho thu hai "Kia em xiem ao tu bao gio" the hi^n su ngac nhien, ngo ngang ciia linh Ha Thanh truoc ve dpp ciia c6 gai vung cao trong trang phuc "xiem ao" Ipng lay cung dang ve "e ap" rat thie'u nir Ve dep

ay khong phai la "doi mat nguoi Son Tay" ciia nguoi con gai que nha ma ve d?p tinh tu ciia nhihig c6 gai vung cao dang vao dp "mua em"

Quang Diing phat hien ra ve dep dang yeu ay ciia c6 gai bang ca niem yeu, niem say me den cam phuc Yeu say tu voc dang "e ap" den den trang phuc

"xiem ao" Chinh trang phuc truyen thong dam da ban sac van hoa ciia cac

thieu mx Tay Bac cang ton vinh len ve dep ciia hp Quang Diing khong khoi

than phuc den ngac nhien truoc ve dep ay Em tro thanh hat nhan ciia biic

tranh voi ve dep xii la phuong xa Nhirng thieu mx Muong, nhiing thieu nii

Thai, nhiing c6 gai Lao xinh dep, duyen dang "e ap", xuat hi^n trong bp xiem

ao rue ro dang lam dam say tam hon nhiing chang linh tre ^, Ngo ngang niia la tieng khen "man dieu" Khen la mot loai nhac cu ciia nguoi dan tpc mien niii Tay Bac con "man dieu" la mot dieu nhac "la" dac trung van hoa ciia nhiing con nguoi noi day Khen dang len man dieu va dang

|em cGng e ap, then thung theo tieng nhac Va hoa vao tieng khen ngat ngay ay

pa dif u miia Lam Vong quyen ru ciia nhirng c6 gai Lao da "xay hon tho" trong png cac chang linh tre Chinh cai la ay lam dam say tam hon nhiing chang trai Tay Tien go'c Ha Npi hao hoa Chinh trong khong khi ciia am nhac, vii dieu

%y da chap canh cho tam hon nhiing nguoi linh Tay Tien thang hoa, mpi moi

^?t nhu bi day liii, them vao do la long yeu doi, yeu mien dat la Chinh vi the

^Pi cam giac moi met, mpi vat va deu tan bien Thay vao do la niem lac quan, yeu doi nang buoc hp manh me hon tren con duong huong ve "Vien Chan xay hon tho" Tu do, ta c6 the thay dupe rang cac chieh sT ciia chiing ta du trong

J^hiiTig gio phiit vui ve, thoai mai nhat thi tam hon ciia hp van luon huong ve li

^ong each mang cao dep

- ^ 145

b Bon cau sau Ik khung cinh chia tay tren nen song nu6c TSy B^c vvra

thvc vua mpng hoang vang, Hnh l|ng, buon thi vi Ca bon cau la cinh sac

Tay BIc ggi dm giac menh mang, huyen ao:

Ngu&i di Chau Mgc chieu sucmg ay

Co thay hon lau neo ben ba

Co nha dang ngubi tren doc moc Troi dong nude lii hoa dong dm

So voi bon cau tho tren la hinh anh khong khi dem le hpi tung bung hoa

hop voi anh sang lung linh va tarn hon tre trung, yeu dai cua cac chien si Tay

Tien thi bon dong tho tiep theo, Quang Dung dua nguoi doc den voi hinh anh

cua con nguoi va niii rung Tay Bac trong mot buoi chieu suong:

Nguffi di Chau Moc chieu sucmg ay

Co thay hon lau neo hen ho

Thoi gian chia tay la buoi chieu, khong gian chia tay la mpt khong gian

bang lang khoi suong nhu trong coi mpng Thien nhien Tay Bac hi^n len theo

chieu huong nh? hoa Cai d u dpi, khoc li^t cua "Ngan thuoc len cao ngan

thuoc xuong" dup-c day liai di va thay vao do la nhiing hinh anh nh^ nhang va

tho mong Hinh anh dau tien la hinh anh "chieu suong" cho ta thay net dac

trung von c6 ciia nui rung noi day Nhung suong 6 day khong phai la "suong

lap", suong che hay suong phii ma la mot khong gian niii rung mo mang trong

suong khoi Mot buoi chieu c6 suong nui giang mac khap khong gian mo mo,

ao ao Khong gian ay dii tao nen noi buon man mac nhung v6 ciing thi v i Co

nguoi cho rang "Chieu suong ay" la chieu suong trong cai nhin hoai niem nen

tat ca mo ao, nhat nhoa Ch^ng biet c6 phai the hay khong nhung doc cau tho

len ta thay no rat dac bif t Dai tu "ay" lam ro nghia hon cho tu "chieu suong"

de nha'n manh rang day la mot buoi chieu suong rat dac bi^t, chieu suong

trong noi nhd da thanh ky niem nen tinh nguoi ciang man mac, bang khuang!

Doan tho dam mau sac hpi hpa Cai thvc cua khi troi Tay Bac, cai mong cua

khong khi bang lang suong khoi hi|n len nhu mpt mien c6 tich Co le chat hoa

sT ciia Quang Diing da an sau vao tho 6 doan nay Net but phac thao ciia

Quang Diing that la tai hoa Chi mpt vai net chain pha vay ma cai hon ciia canh

vat va con nguoi hi^n len that sinh dpng day sue cuon hut

Song nude hoang dai den nen tho Bang thu phap nghe thuat nhan hoa,

Quang Diing da cam nhan nhiing canh lau qua hai tir v6 ciing tinh te^ do la

"hon lau" gpi cam giac hoang vang, tinh lang, giau chat tho sau lang vira c6

chiit gi do thieng lieng phang pha't chiit tarn linh rimg nui "Neo ben bo" c6

nghIa la: neo - loi di "Neo ben bo" la nhin dau ciing thay menh mang hon lau

"Hon lau" - nhiing cay lau khong con v6 tri v6 giac ma c6 linh hon Phai la

mpt hon tho nhay cam, tinh te, tai hoa va lang man moi cam nhan dupe ve dep

nen tho ay Che Lan Vien ciing da timg thon thiic trudc ngan lau trang:

146

"Ngan lau clran trong nang Hon ciia miia thu ve Hon cua miia thu di Ngan lau xao xdc trang"

(Che Lan Vien) IChong gian nen tho ay lam nen cho nguoi tho xuat hi^n: Giiia hinh anh thien nhien Tay BSc hien len day sue song va lang man thi hinh anh con nguoi noi day hi?n len mang mpt ve d?p khoe khoan, bat khua't, kien cuong: "Co nho dang nguoi tren doc mpc" Di?p ngii "c6 thay - c6 nho" luyeh lay nhu khac

ch^m vao long nguoi mpt noi nho da diet, chay bong khon nguoi Dpc mpc la mpt loai thuyen dupe lam tu than cay go Ion, dai Dang nguoi tren dpc mpc 6

(Jay CO the la hinh anh mem mai, uyen chuyen aia nhiing c6 gai Thai, Meo

dang dua cac chien sT vupt song Ciing c6 the hieu la dang hinh kieu diing ciia cac chien si Tay Tien dang cheo cho'ng con thuyen vupt song, vupt thac dii tien

ve phia truoc Tat ca nhiing hinh anh ay deu da de l^i trong long aia Quang Diing mpt hinh anh kho phai nhoa

Cau tho cuoi sir dung nghf thuat doi lap: "Troi dong nuoc lii hoa dong

dua" Do la su doi lap giiia cai dii dpi ciia thien nhien "Troi dong nuac lii" voi cai mem mai, de thuong "hoa dong dua" da lam cho thien nhien hoa hop ciing

voi xiic cam cua con nguoi Tir lay "dong dua" dupe sir dyng ra't gpi Khong phai canh hoa rirng troi noi dap denh tren dong nuoc lii ma la "dong dua"

theo gio Co the hieu canh hoa rimg nhu ciing quyen luyen con nguoi Canh hoa rirng nhu ban tay vay chao nguoi linh, tien nguoi linh vupt song di danh giac Dang hoa ay hoa hpp voi dang nguoi tren dpc mpc lam nen mpt biic tieu hpa that lang man ma ciing that hao hiing V|y moi hieu dupe each noi cua nguoi xua "Thi trung hiiu hpa" la nhu vay

3 Tdng ket nghe thuat: Doan tho de lai mpt dau an dep de ve tho ca khang chien ma su thanh cong la ket hpp hai hoa giiia khuynh huong sir thi va cam hung lang man Ben canh do con c6 cac yeu to'nghf thuat: Ngh^ thuat nhan hoa day sue gpi Ngon ngir tho mpc mac, gian di, hon tho mang dam chat lang ''^^n, hao hoa Nhiing tir ngii nhu "c6 nho", "c6 thay" luyeh lay, khac hpa them iioi nho luu luyeh, boi hoi Tat ca da tao nen mpt doan tho hay va giau gia trj

III K E T BAI Tom lai, tam cau tho cua kho hai da ve nen khung canh thien nhien, con

•^gu-oi mien Tay voi ve dep m i 1§, tho mpng, trir tinh Chat nhac, chat hoa, chat

"^o mpng hoa quyf n chat che voi nhau trong doan tho tao nen mpt the gioi cua

'^ai dep Tirng net ve cua Quang Diing deu mem mai, tinh \e, uyen chuyen Day

'a doan tho bpc Ip ro nhat su tai hoa, lang man ciia Quang Dung trong tong the bai tho

^ 147

^ 1 3 ; Binh giing do?n tho sau trong bai tho Jay Tien (Quang Dung)

Tay Tien doan binh khong mgc toe Qudn xanh mau Id die oai hum Mdt trieng gid mong qua hien giai Dim mo Ha NQI dang kieu thorn Rdi rdc hien cuong mo vien xH Chien truang di chang tiec dbi xanh

Ao bdo thay chieu anhvedai r~

Song Md gam len khuc dgc hdnh

(NgUvdn 12, NXB Gido due 2011)

H U ' 6 N G D A N C H I T I E T

I. M 6 B A I

Quang D u n g la nha tho a i a linh, da song mot d o i linh oanh liet hao hung

Co le chinh v i vay ma d o i l i n h da an sau vao d o i tho "Tay Tien" la bai tho ciia

linh Viet ve linh nen k h i doc len ta da thay ngay chat hao h u n g b i trang cua

n h i j n g chang trai "Thach Sanh cua the ky XX":

Tay Tien doan binh khong mgc toe Quan xanh mau la die oai hiim Mat trifng gid mong qua hien gicri Dim ma Ha Noi dang kieu thom Rai rdc hien cuang mo vien sif Chiih truang di chang tiec dai xanh

Ao hao thay chieu anh vedat Song Ma gam len khuc doc hanh

I I T H A N B A I

1 K h a i q u a t : Tay Tien la mot phan hieu bo doi dugc thanh lap dau nam

1947 Thanh phan chu yeu la thanh nien t r i thuc Ha N p i N h i e m cua ho la

phoi hop v a i bo doi Lao bao ve bien gioi phia Tay N a m 1948, Tay Tien giai the

de thanh lap trung doan 52 Quang Diing cung chuyen sang d o n v i khac Sau

khi r o i d a n v i cia chua dugc bao lau Quang D i i n g da sang tac bai tho nay

Doan tho ta dang phan tich la do^n tho t h u ba trong bai Tay Tien

2 N 6 i d u n g p h a n t i c h :

a G i u a nen t h i e n n h i e n khac nghi^t, h i n h anh n g u d i l i n h h i e n len that bi

trang Q u a n g D u n g da d u n g n h u n g h i n h anh rat hi?n thuc de to dam cai p h i

t h u o n g ciia ngutri l i n h :

Tay Tien doan hinh khong moc toe Quan xanh man Id die oai hiim

llai cau tho m o dau gpi len ve dep bi trang Dau tien do la cai bi thuong ggi len

^ j^goai hinh ciia nguoi linh o m yeu, tieu tyy, dau trpc, da de xanh n h u mau la poan quan trong that k i di: "khong moc toe", "quan xai^h mau la" Theo loi ke aia

Quang Diing, thoi ky do bp dpi ta phai cao trpc dau de de dang trong sinh boat va (Janh giap khang Phap nhiing anh linh n h u vay eon gpi la anh "Ve

"Ve trpc" Va nguyen do niia ma nguoi linh Tay Tien dau trpc, da xanh la

do hgu qua ciia nhiing thang ngay hanh quan vat va vi doi va khat, la dau ah cua phung tran sot ret ac tinh lam toe rung khong mpe lai dupe, da de heo lia n h u tau

la Nhihig con sot ret r i m g ac tinh ay khong ehi eo trong tho Quang Diing ma con

de lai dau ah trong tho ea khang chien chong Phap noi chung:

Toi vai anh biel tieng can an lanh So't run nguai vieng tran dam mo hoi

(Dong ehi - Chinh H i i u )

Cugc dai gid bui pha xuang mau Doi ret hao Ian xe thit da

Khudn mat da tin mau tat henh Dau con tuai nUa nhihig ngay hoa!

Long toi xao xuyen tinh thuang xdt Muon viit hdi tho tham le nhod Tang nhitng anh toi tieng rb mau Dem than xa xdc giie sanhd

(Len Cam Son - Thoi H i i u ) Ben canh cai b i ta con thay cai hao himg: thii phap ngh^ thuat doi lap giiia

ngoai hinh o m yeu va tam hon ben trong da lam nen k h i chat m a n h me trong the a i a n g u o i linh: "Doan binh khong mpe toe" Cau tho ta cai ngang tang cua n g u o i linh, lai n h u eo net diia vui, h o m hinh: khong can toe mpe Lai c6 them "Quan xanh m a u la", tuong phan voi " d u oai h i i m " Cach noi ay cho

thay nhiing n g u o i l i n h Tay Tien rat lac quan, yeu d o i , coi t h u a n g gian kho

Thuong lam sao n h i i n g con n g u o i anh dung, nuoc da xanh va dau khong mpe toe vi sot ret r i m g , the ma hp van quae thuoc hien ngang, x u n g tran danh giap

la ca " d i i oai h i i m " lam cho giae Phap kinh hon bat via M a t khac cai hao hiing

'^on hien len qua each d i m g tit H a n Vi?t "Doan b i n h " C h i i "doan b i n h " chii khong phai la "doan q u a n " da gpi len dupe s\f m a n h me la t h u a n g ciia su

^^ng diing, trong do c6 dang dap cua "Quan di di^p diep t r i i n g t r i i n g " (Viet

ac ~ To H i i n ) , ciia " T a m quan ti ho k h i thon n g u u " (Sue m a n h ba quan nuo't

*''oi trau) trong tho Pham N g u Lao Ba tir " d i i oai h i i m " gpi len dang ve oai P^Ong lam li$t, oai ciia chiia son lam Qua do ta thay n g u a i linh Tay Tien van

'^^nh me lam chii tinh hinh, lam chii n i i i r i m g , che'ngv m p i khac n g h i f t xung

^^anh, dap bang mpi gian kho

b Ben canh chat bi hung, doan tho con de l ? i dau an lang man cua nhung

chang trai H a N Q I mang tarn hon hao hoa:

Mat trimg gin mgng qua Men gi&i Dim ma Ha Noi dang kieu them '

Hai chu " M a t t r u n g " ggi nhieu lien tuong: "mat t r i m g " la mat m o to nhin

thang ve phia ke thii v o i chi k h i manh me the song chet v o i ke thu N h u n g doi

"mat t r u n g " ay con " g u i mpng qua bien g i o i " la doi mat c6 tinh, doi mat thao

thuc nho ve que h u o n g H a N o i ve mot dang kieu t h o m trong mpng trong mo,

V o i y nghla ay ta thay, nguai linh Tay Tien khong chi biet cam siing cam guom

theo tieng goi ciia non song ma con rat hao hoa, giira bao nhieu gian kho, thie'u

thon trai t i m hp van rung dpng, nho nhung ve ve d?p ciia H a N p i : do c6 the la

p h o ' d i , t r u o n g xua, n h i i n g con duong mua thu thorn l u n g hoa sua hay chinh

xac hon la nho ve mot "dang kieu t h o m " , bong dang cua n h i m g n g u o i ban gai

Ha N p i , thanh lich, yeu kieu, diem 1^ Co mot thoi nguoi ta hieu rang cau tho

nay mang m p n g tieu t u san qua nhieu lam giam d i cha't chien dau N h u n g thoi

gian da chiing m i n h rang do la mpt ve dep ciia tarn long luon huong ve To quoc,

huong ve Thu do N g u o i linh dau a nai bien cuong hay vien x u xa xoi nhung

long luc nao ciing h u o n g ve H a N p i , ve que huong Chinh que h u o n g tang them

cho hp sue manh de d i "Lay mau no tra thu nay" Tho ca khang chieh chohg

phap ciing da khac hpa bao guong mat noi nho n h u the Do la noi nho rupng

dong "Ba nam roi g u i lai mai leu tranh/ Luong cay dat do/ Tieng mo dem

truong/ It nhieu n g u o i v p tre / M o n chan tren coi gao canh k h u y a " (Hong

Nguyen) Do la noi nho "gieng nuoc goc da nho nguoi ra l i n h " M o i guong mat

noi nho ay la linh nong dan hay linh thanh thi thi noi nho ay ciing la noi nho cua

nhung tarn hon luon huong ve dat nuoc, to quoc, que huong

c Hai cau tiep theo ngoi len ve d?p li tuong ciia thoi dai: "Quyet tu cho

To Quoc quyet s i n h "

Rai rdc bien cuang mo vien xu Chien truong di chang tiec dai xanh

Cau tho "Rai rac bien cuong mo vien x u " toan tvr H a n Vi^t goi khong k h i c6

k i n h : "bien cuong", "vien x u " la noi bien gioi xa xoi, nai heo hut hoang lanh

Nha tho n h i n thang vao su khoc liet ciia chieh tranh, mieu ta ve cai che't, khong

ne tranh hien thuc N h i i n g nam mo hoang lanh v6 danh moc len dpc duong

quan hanh n h u n g khong lam chun buoc chan Tay Tien K h i mieu ta n h i i n g

n g u o i linh Tay Tien, ngoi b u t ciia Quang D u n g khong he nhah chim n g u o i dpc

vao cai b i thuong, bi luy Cam h u n g cua ong m o i k h i chim vao cai b i t h u o n g lai

dupe nang d o bang d o i canh cua l i tuong, ciia tinh than lang man C h i n h v i

vay ma h i n h anh n h i i n g nam mo chieh si rai rac n o i r u n g hoang bien gioi xa

xoi da b i m o d i truoc l i t u o n g quen m i n h v i To quoc ciia n g u o i l i n h Tay Tien

Vi the cho nen cau tho tiep theo dir dpi n h u mpt l o i the song n i i i : "Chieh tnjong d i chang tiec d o i xanh" Van tho ay khien ta nho toi h i n h anh n h i i n g chai^g trai "chua trSng np anh h u n g " trong tho Chinh H u u :

Nha dem ra di, dat trai bo'c liea te , i < i

Ca kinh thanh nghi ngiit chdy sau lung ^' ' •<*' - • Nhung chang trai chua trang ng anh hiing ' Hon muai phuang phd't pha ca do tham

Rdch ta tai roi doi gidy van dam Bui truang chinh phaibac do hdo hoa '

Bon t u "chang tiec d o i xanh" vang len khang khai, vua gpi ve phong tran dong thoi mang ve dep thoi dai "Quyet t u cho to quoc quyet sinh" Biet bao xot thuong va t u hao an chua trong van tho mau liia ay Quang D u n g la mpt trong n h i i n g nha tho dau tien ciia nen tho ca khang chieh noi rat cam dpng ve

su hy sinh anh d i i n g ciia cac chieh si v6 danh H o n 20 nam sau, n h i i n g thi sT thai chong M i m o i viet duoc n h u n g van tho cam dpng n h u the:

Ho da song vd chet

Khong ai nha mat dat ten Nhung ho da lam ra Dat nuac

("Dat n u o c " - N g u y e n Khoa Diem)

"Chieh t r u a n g " la b o m dan khoc liet la cai chet can ke la d i i d p i nguy nan

nhung sao a day cau tho diem tinh qua va c6 phan ngao d o i k h i n h k h i Hai t u

"chang tiec" vang len chac nich mang cai ve bat can, mang cai ve ngao nghe rat linh " D o i x a n h " la tuoi tre, la cupc song non xanh m a n m a n T u o i tre ai chang mang cho m i n h khat vpng hanh phiic, tinh yeu, ai chang m o n g cho m i n h dupe song v o i tuoi thanh xuan day hoa mpng The n h u n g n g u o i linh 6 day lai

"chang tiec" cho m i n h Phai chang 6 hp, cai mau anh h u n g ciia thoi dai da ngam sau da i n d a m vao trong t r i nao, vao dong mau Lac H o n g may ngan lich sii H i e u lam chii, biet lam chu n h i i n g con n g u o i ciia thoi dai anh f^iing, trong hp chi c6 mpt dieu tam niem do la To Quoc - tieng gpi than thuong gan giii n h u l a i tho Che Lan Vien:

Oi to quoc ta yeu nhu mau thit

Nhu me cha ta nhie va nhu chong , v>

Oi to quoc neu can ta chel ,^ , •j.j,, i

Cho moi ngoi nha, ngon nui, dong song • i •

Chet cho to quoc chinh la che't cho l i tuong Con quyet tam nao cao quy va Weng lieng hon the'niia chang ?

1 C 1

Ta chgt nho toi tich Kinh Kha sang dat Tan hanh thich b^o chiia Tan Thuy

Hoang, ben ba song Djch chang dut ao ra di voi khau khi yeng hung trang sT;

"Song D}ch u u gio thoi/ Trang si mpt d i khong tra ve" Vay la nguoi linh cu Ho

khong chi mang ve d?p cua thoi d^i ma con mang mpt ve d^p c6 kinh duc^m

mau hi$p sT xa xua

d Hai cau tha cuoi, Quang Dung noi ve s\f hi sinh bi trang cua nhung

nguoi linh:

Ao bao thay chieu anh vedat Song Ma gam len khuc doc hanh

Cach noi "ao bao thay chieu" la each noi bi trang hoa, trang 1$ hoa su hi

sinh cua nguoi linh Chiec chieu coi nhau rach kia da tung theo ho suo't chien

truong, la vat bat l i than d i n g la tarn ao bao aia long thanh kinh dua nhirng

nguoi con u u tii cua dan tQC ve voi dat m? " A n h ve dat" la each noi giam, noi

tranh d i cai chet lam cau tho bi ma khong luy Dat nuoe ta nam t h i n g ay con

ngheo, cae anh nga xuong thi do dae quan trang khong chon theo ma lai de lai

cho ban be N h i i n g nguoi ban cua hp lai m^c chinh chiec ao ciia dong dpi minh

da nga xuong de tiep tuc chien dau va cong hieh Ta chpt cam dpng truoc loi

tho ciia Che'Lan Vien:

Con nho anh con ngucri anh du kick ' Chiec do nau anh mac dim cong don

Chiec do ndu suo't mot dai vd rdch Dim cum ciing anh cai lai cho con

Trong bai tho "Vieng ban" Hoang Lpc ciing da xiic dpng k h i viet:

dddy khong go vdn Viii anh trong tarn chan Cua dong bao Cua ngan Tang toi ngdy so tdn

Hp chet la ve voi m? nen cai chet cua hp da hoa thanh bat t u , cai chet da

lam cho "Nhung cuoc doi da hoa nui song ta" Toi chpt nho toi cau tha cua nha

ngoai cam Phan Thi Bich Hang sau khi t i m dupe gan 400 ngoi mp Li^t si 6

Knac (Tay Nguyen):

Nguoi hi sinh dai hoi sinh Mdu nguoi hoa ngoc lung linh giiea den

Vang! Cai chet cua hp, mau xuong ciia hp da g u i ve dat m?, lam cho "la ca

each mang them do tham" (Ho Chi Minh) lam cho tinh than Vi^t Nam cang bat

khuat kieu hiing Thuang lam sao con song Ma, chung nhan ciia lich su, ban

dong hanh ciia Tay Tien, cung nho dong 1^ cam thuang lay dpng ca dat troi, da

'-jf, len "khuc dpc hanh" khiic trang ca bi hung rue ro net su thi "Song Ma gam

khuc doc hanh" Tieng gam ay la khiic nhac bi trang, khiic nhac thieng tien

jjua ngwc^i linh ve v o i noi an nghi cuoi cung

5i that cam dpng va kinh men biet bao nhCing nguoi anh hung ay, nhiing anh

hting da 'i*^*^ tuong dai Vi?t Nam bat t u voi thai gian thuang nho ta cang tham thia lai can dan thiet ta ciia Nguyen Khoa Diem:

Em oi em Dai nude Id mdu xuong cua minh t Phdi biii gan bovdsanse , ,

Phdi biii hoa than cho ddng hinh xu so Lam nin dai nude muon doi ' '

Vang! Thoi gian da di qua, bui thoi gian c6 the da day len nam thang nhung tinh than ciia mpt thoi dai thi con song mai toi muon doi Gia t r i ciia Tay Tien chinh la 6 day!

3 Tdng ket nghe thuat: Thanh cong ciia doan tho noi rieng va bai tho noi

chung chinh la viee nha t h d s u dung nhieu thii phap ngh^ thuat: phep tuong phan, doi lap gay ah tuong manh Doi lap, tuong phan giiJa cai ngoai hinh om yeu, tieu tuy voi rinh than chien dau manh me 6 ben trong; su dung nhieu t u Han Vi?t gpi sac thai c6 kinh; bi?n phap tu t u nhan hoa, an du ngon ngir su thi, lang man, hao hung Chat tho mang dam dau ah ciia tri thue tieu t u san

III K E T BAI Tom lai, thanh cong ciia doan tha la nha tha da su dung nhieu t u Han Vi^t gpi

sac thai c6 kinh, trang nghiem! Su dung nghe thuat doi lap, nhan hoa, noi giam noi tranh Lai tho ham sue vua dupm chat hi?n thue vua gpi chat hao hung, bi trang But phap lang man va su thi da lam nen hinh tuong nguoi linh eu Ho trong chin nam khang chien gian lao ma oai hiing lam lift Nha phe binh Pham Xuan

Nguyen noi: "Toy Tien" giong nhu mot viin ngoc Ngoc cdng mai thi cdng sang, cdng '«p lanh vd hap dan Do Id mot bdi tho ky dieu vd co mot vi tri doc biet trong long cdng

nhiing mot bdi tho Idm song day ca mot tning dodn, khiih dia danh Tay Tim truong ton

^ong lich sie vd ky uc moi nguoi" (Trich bao Van nghf quan dpi)

4: Phan tich hinh tupng nguoi linh Tay Tien trong bai "Tay Tien"

j u a Q u a n g Dung

H I /6N G D A N CHI T I E T

I MO BAI

Quang Dung la nghe si da tai: viet van, lam tho, ve tranh, soan nhac

•^utig thanh cong nhat van la tho ca Cac tap tho tieu bieu ciia Quang Dung

d u g c ban dpc biet d e n n h i e u n h u " M a y d a u 6", " M u a hoa gao", " T u y e n t^p

t h o v a n Q u a n g D u n g " N h u n g ten t u o i cua Q u a n g D u n g c6 le da gan Hen v6i

bai t h o "Tay T i e n " Bai t h o ra d o i vao n a m 1948 i n t r o n g tap " M a y d a u 6"

bai t h o t i e u b i e u nha't cua t h a ca k h a n g chien chong Phap Bai t h o da xay d u n g

t h a n h cong h i n h t u g n g n g u o i chien b i n h Tay T i e n v u a b i t r a n g v u a lang man

hao hoa da de lai t r o n g l o n g b a n dgc bao the h? nhiJTig t i n h cam d?p

I I T H A N B A I

1, K h a i q u a t : Tay T i e n la m o t phan h i ? u bp d p i d u p e t h a n h lap dau nam

1947, t h a n h phan chu y e u la t h a n h nien t r i thuc H a N p i N h i e m v u ciia hp la

pho'i h p p v a i bo d p i Lao bao v ^ b i e n g i o i p h i a Tay N a m 1948, Tay T i e n giai the

de t h a n h lap t r u n g d o a n 52 Q u a n g D i i n g c i i n g c h u y e n sang d o n v i khac Sau

k h i r o i d o n v i cu chua d u p e bao l a u Q u a n g D u n g da sang tac b a i t h o nay tai

m o t n g o i nha n h o Phu L u u C h a n h ben d o n g song D a y

2 N 6 i d u n g p h a n t i c h :

a N g u o i l i n h T a y T i e n l a n h u n g con n g u o i rat d o i hao hoa, hao h u n g Deri

song, m o i t n r t m g c h i e n d a u cua n g u o i l i n h la d o i s o n g p h i t h u c m g :

N g u o i l i n h Tay Tien, qua cam h u n g lang m a n ciia Q u a n g D i i n g d u p e xuat

h i f n t r e n cai b o i canh h o a n g so, k i v i , du d p i , h i e m t r o m a c i i n g rat khoe d^p va

t h i v i v o i d i i n u i cao, v u c t h a m , doc d u n g , thac g a m c u n g v o i n h i m g con

m a y heo h u t , s u o n g lap, m u a xa k h o i , cpp treu n g u o i :

"Doc let! khuc khuyu doc tham tham Heo hut con may sung ngui trai Ngan thu&c len cao, ngan thuac xuong Nha ai Pha Ludng mua xa khai"

N h i j n g c h i tiet, h i n h anh t h o ciia tac gia day an t u p n g S u o n g day n h u lap

ca d o a n quan, m u a n h i e u den n o i l a m cho nhOng n g o i nha n h u t r o i b o n g benh

g i i i a b i e n k h o i " N h a ai Pha L u o n g m u a xa k h a i " N h i e u cau t h o su d u n g

hang loat t h a n h trac: "doc", " k h i i c k h u y u " , " t h a m " l a m h i e n len cai gap

ghenh, t h a m t h a m , k h u c k h u y u , cheo leo ciia con d u o n g h a n h q u a n T i e p do la

phep n h a n hoa v o i ba chir d i i n g rat bao: " s i i n g ngvri t r o i " g p i len d p cao chong

m a t cua n i i i n o n H a i cau sau c6 s u p h o i t h a n h rat dpc dao C a u t r e n nhieu

t h a n h trac, do x u o n g gan n h u thang d u n g , cau t h o n h u b i be d o i gap xuong:

" N g a n t h u o c len cao, ngan t h u o c x u o n g " , va cau t h o sau t h i toan t h a n h bang:

" N h a ai Pha L u o n g m u a xa k h o i " Ta n h u h i n h d u n g d u p e n g u o i l i n h dang leo

len n h i r n g "con m a y " , m o t h o r n nao do, d i r n g chan ben doc n i i i p h o n g t a m mat

n h i n n g a n g ra xa, thay nha ai d o thap thoang an h i f n qua m p t k h o n g g i a n m i '

m j t s u o n g m i l , m a y n i i i N h i i n g dia d a n h n h u Sai Khao, M u o n g Lat, M u d n t

H i c h , Pha L u o n g rat xa la, l a m tang t h e m ah t u p n g ve s u h o a n g so, k i vT, bi

jn^t ruTig t h i e n g C h i i n g cho biet k h o n g c h i m i e n da't m a n g u o i l i n h da d i

qua m a k h i " v i r a m o i dpc len t h o i da thay m o n chan m o i go'i" (Tran Le V a n ) ,

b T r e n cai n e n t h i e n n h i e n h i e m tror, h o a n g v u , h u n g vi d o , n g u o i l i n h

T i e n xuat h i ? n c u n g that o a i p h o n g l a m l i ? t , d u d p i , p h i t h u o m g

p h i t h u o n g 6 s u g i a n k h o c i i n g cue: an d o i , mac rach, b ^ n h tat, so't ret den

xanh da, trpc toe "Tay Tien doan b i n h k h o n g mpc toe/ Q u a n xanh m a u la du oai

hiim"- H i " ^ n g u o i l i n h d u p e tac gia khac hpa that dpc dao v a c6 p h a n k i la

g5't ret l a m cho than the ciia hp tieu tuy T u y nhien, hp v a n giu d u p e ve hao hiing- V o i b u t p h a p lang man, tac gia da n h a h m a n h s\f t u o n g p h a n g i i i a ngoai

hjnh va n p i tam, g i i i a h i n h t h i i c c6 p h a n xanh xao tieu t u y v o i sue m a n h t i n h than m a n h liet ben t r o n g " K h o n g mpc toe" la each n o i ngang tang rat l i n h , horn hinh v u i d i i a v o i k h o k h a n gian kho ciia m i n h M a t khac cai hao h i i n g con hien len qua each d i m g tir H a n V i ^ t "Doan b i n h " Chir "doan b i n h " c h u k h o n g phai

la doan quan da g p i len dupe sy m a n h me la t h u o n g cua s u h u n g d i i n g , t r o n g do

CO dang dap cua " Q u a n d i diep diep t r i i n g t r i m g " t r o n g t h o T o ' H i h i , cua "Tam

quan t i ho k h i t h o n n g u u " (Sue m a r J i ba q u a n nuo't t r o i trau) t r o n g t h o Pham

N g i i Lao Ba tir "dix oai h i i m " g p i len dang ve oai p h o n g l a m liet, oai cua ehiia

son lam Q u a d o ta thay n g u o i l i n h Tay Tien v a n m a n h me l a m chu t i n h hinh, lam chu n i i i r i m g , che n g u m p i khac nghi^t x u n g quanh, dap bang m p i gian kho

Do la n h i i n g con n g u o i p h i t h u o n g : t r a n day k h i phach a n h h i m g chang nhirng d a m d u o n g dau v o i m p i thir thach gian t r u a n : d o i ret, b ? n h tat, r i r n g

thieng n u o e dpc, t h i i d i i m a con c6 t h a i dp, t u the, k h i phach h i e n ngang

truoc cai chet:

"Rdi rdc bien cucmg mo vien xie Chien truang di chang tiec doi xanh"

Cau t h o "Rai rac b i e n c u o n g m o v i e n x u " sir d u n g n h i e u t i r H a n V i e t g p i su

CO k i n h N h i r n g t i r n g i i n h u "bien c u o n g ", " v i e n x u " g p i len cai hoang lanh,

bi t h u o n g N h u n g cau t h o Q u a n g D i i n g m o i Ian n h a n c h i m n g u o i dpc vao b i

t h u o n g t h i cau sau d o c6 n h i ^ m v u nang t a m h i n h anh len t h a n h b i trang Cau tho "Chien t r u o n g d i chang tiec d o i x a n h " da nang y t h i i e len t h a n h b i trang boi cai p h u o n g c h a m song, triet l i song rat dep cua t u o i tre t h o i ay " Q u y e t tir cho to quoe q u y e t s i n h " N g u o i l i n h Tay T i e n m a n g d a n g ve cua n h i r n g n g u o i

' C h i i nghia l a n g m a n c i i n g t h u o n g hay n o i ve n o i b u o n , cai chet vc?i y nghia

^ieu h i e n cai dep v o i chat b i h i i n g D o p h a i chien d a u t r o n g h o a n canh v 6 c i i n g

155

ac liet, cue kho, cac chien si chet v i so't ret r u n g n h i e u h o n la v i chien tran, va

k h i chon cat, d e n ngay m a n h chieu che than c u n g k h o n g c6 n h u n g d i i vay,

h i n h t u g n g n g u o i l i n h t r o n g t h o v a n p h a i d^p, p h a i sang, p h a i hao h u n g Co

n g u o i da nga x u o n g t r o n g t u the l a m l i ^ t :

Anh ban dai dau khong buac nm -m,! > i Guc len sung mil bo quen dai

Co n g u o i l i n h da nga x u o n g t r o n g tieng nhac b i t r a n g ciia m i i song:

"Ao bao thay chieu anh vedd't Song Ma gam len khuc doc hanh"

T i e n g g a m ciia song M a n h u m o t k h i i c "doc h a n h " t i e n d u a n g u o i chien sT

d i ve l o n g da't m e vTnh hang, g o i len bie't bao tiec t h u o n g n g a m n g u i D i e u do

l a m cho cai chet cua n g u o i l i n h c6 b i m a k h o n g c6 l u y , v a n d^p va hao h u n g

bie't bao Bai t h o "Tay T i e n " c6 m o t m a u sac b i trang rat doc dao la n h u vay

c N g u o i l i n h T a y T i e n con c6 mpt ve d?p khac: chat lang man, hao hoa

boi hp la n h u n g chang trai tieu tu san dat H a thanh

N g u o i l i n h Tay tien k h o n g chi c6 ve dep lang m a n hao h u n g , m a con c6 mpt

ve d^p d a n g y e u khac D o la chat hao hoa, t h a n h lich, chat m o m p n g rat lang

m a n D o a n q u a n Tay T i e n g o m h a u het la n h i i n g n g u o i t h a n h n i e n H a thanh

tai hoa, t r o n g d o c6 Q u a n g D u n g

Chat t a i hoa ay bat rat nhay cam v d i n h i i n g h i n h anh dep de, n e n t h o , cai

net t i n h te ciia canh va n g u o i , dac b i f t la n h u n g cai dep m a n g m a u sac x u la

p h u a n g xa T u m o t c o n m u a r u n g c i i n g t h a n h cai n h i n t h o m p n g " N h a ai pha

l u o n g m u a xa k h o i " T u m p t loai hoa chon r u n g t h i e n g n u o c dpc c i i n g thanh

" M u o n g L a t hoa ve t r o n g d e m h o i " hay " T r o i d o n g n u o c lu hoa d o n g d u a " T u

m p t d e m h p i "duo'c hoa" n h u t r o n g m i e n c6 tich da xoa d i bao m o i m e t gian

t r u a n m a n g d e n bao cam xiic t u o i v u i den n g o ngang:

"Doanh trai bimg len hoi duo'c hoa Kia em xiem do tu bao gia

Khen len man dieu nang e op Nhac veVien Chan xay hon tho"

D e m h p i ay m a i la d a u an dpp cua m p t h o n t h o lang m a n NhiSng tu n g u

t u o i v u i n h u t a m h o n " b u n g " len day sue song A n h l i n h H a T h a n h hoa vao

d e m h p i , ngay ngat, d a m say b o i m p t k h i " k h e n m a n d i p u " da len, m p t k h i

"nang e a p " t h i cho d i i c6 m o i m^t, 6'm d a u n h u the'nao chang nixa t h i t r o n g

l o n g n g u o i l i n h tre v a n r p n rang, t u o i v u i

D e h n h i j n g b o n g hoa " d o n g d u a " ra't t i n h t u ben d o n g n u o c l u , t u m p t Ian

s u o n g chieu m o ao d e n m p t d a n g hoa lau n i i i pha't p h o , d o n so, g p i cam; tat ca

(Jeu i f d a m t r o n g t a m h o n n g u o i l i n h de tao nen n h i r n g hue t r a n h vtra thyc,

v t r a m p n g :

"Nguoi di Chdu Moc chieu sucmg ay

Co thay hon lau neo hen ha , "•

Co nha dang nguoi tren doc moc '' ' '•

Troi dong nuac lU hoa dong dm" ' '

N h u n g con n g u o i ay so'ng v 6 c i i n g g i a n k h o n o i r t m g m i i , t h u o n g x u y e n phai tie'p xiic v a i chet choc, h i s i n h n h u n g d e m d e m h o n m p n g ciia hp v a n bay

v o i nhirng c6 gai H a N p i dep m p t each t h a n h lich, d i u dang:

"Mat tritng giei mong qua bien giai Dem ma Ha Noi dang kieii thorn"

H a i chir " M a t t r u n g " g p i n h i e u lien t u o n g : m a t t r u n g la m a t m o to n h i n thAng ve phia ke t h u v o i chi k h i m a n h me the so'ng chet v o i ke t h u N h u n g d o i

mat t r u n g ay con " g u i m p n g qua b i e n g i o i " la d o i m a t c6 t i n h , d o i m a t thao

thiic n h o ve que h u o n g H a N p i ve m p t dang kieu t h o m t r o n g m p n g t r o n g m o

Voi y nghla ay ta thay, n g u o i l i n h Tay Tien k h o n g chi bie't cam s i i n g cam g u o m

theo tie'ng g p i cua n o n song m a con rat hao hoa, giiia bao n h i e u g i a n kho, thie'u thon trai t i m hp v a n r u n g d o n g , n h o n h u n g ve ve dpp cua H a N p i : d o c6 the la pho c i i , t r u o n g xua, n h i i n g con d u o n g m u a t h u t h o m l u n g hoa siia hay chinh xac h o n la n h o ve m p t "dang kieu t h o m " , b o n g d a n g ciia n h i i n g n g u o i

ban gai H a N p i y e u kieu, d i e m le Co m p t t h o i n g u o i ta h i e u rang cau t h o nay mang m p n g tieu t u san qua n h i e u l a m g i a m d i chat chien da'u N h u n g t h o i

gian da c h u n g m i n h rang d o la m p t ve dep ciia t a m l o n g l u o n h u o n g ve To

quo'c, h u o n g ve T h i i do N g u o i l i n h d a u 6 n o i bien c u o n g hay v i e n x i i xa x o i

n h u n g l o n g liic nao c i i n g h u o n g ve H a N p i , ve que h u o n g C h i n h que h u o n g

tang t h e m cho hp sue m a n h de d i " L a y m a u no tra t h i i nay"

T h o ca k h a n g chien cho'ng phap cGng da khac hpa bao g u o n g m a t n o i n h o nhu the D o la n o i n h o r u p n g d o n g "Ba n a m r o i giii lai m a i leu t r a n h / Luo'ng

p y da't do/ Tie'ng m o d e m t r u o n g / I t n h i e u n g u o i v p tre / M o n chan t r e n coi

|gao canh k h u y a " ( H o n g N g u y e n ) D o la n o i n h o "gieng n u o c goc da n h o n g u o i

157

III KET BAI

Quang Dung da khac hpa mpt each kha day du chan dung tap the a i a nguoi

linh Tay Tien tir di^n mao den tam hon, khi phach anh hung, thai dp truac cai

chet cung nhu ve hao hoa rat Ha Npi aia hp Bai tho xung dang la n\pt tupng dai

bang ngon ngu da bat t u hoa pham chat anh hung cua anh bp dpi cv H o trong

cupc khang chien cho'ng Phap rat doi gian kho va v u i tuoi, hao hung:

"Tdy Tien bien cuang mo khoi liea

Quart di lap lap dong cay rimg , i

Va con nguai ay, bai tha ay Van song mudn doi Cling niii song"

(Giang Nam)

T6Hmi

• L 6 I B I N H V E T H O T O H C U

"Tho To Hihi khong phai la mpt tro tieu khien ma la mpt khf cu dau tranh,

mpt cong tac van dpng cua nguoi each mang Nguoi To H i n i la mpt thi sT, mpt

chien sT nhung chiing ta dung quen cot each cua no la thi sT" (Lai giai thieu tap

Tha cm ToHihi, Van hoa Cuu quoc Viet Nam xuat ban, 1946)

"To H u u khong to ve len nhan vat quan chiing nhung net son hao nhoang,

gia tao Tinh cam a i a nhan vat tho anh bieu hifn len tir ban chat giai cap, t u

doi song thuc N g u o i bp dpi chiem mpt dia v i quan trpng trong tap tho Vi?t

Bac, chinh la nguai nong dan ngheo kho" Hoang Trung Thong (Chang duang

moi cua chung ta, 1961)

f "Phong each dan tpc a To Hun the hien a cho tho anh giau chat nhae, anh

nam rat viing cai am di^u, van di^u aia dan tpc Tho anh la 16'i tho lay cai

duang d i toan doi, lay cai hai toan tap, lay cai t i i toan bai la chinh " (CheLan

Vien - Lai noi dau cho tuyen tap 1938 -1963 Cua To Him, Van hoc, 1964)

"Tha a i a chang thanh nien To H i i u khi ay t u trai t i m vpt ra ciing n h u tho

aia chiing toi, ciing lang man nhu the chiing toi, nhung la thii lang man khac,

CO nhieu mau huyet han; tha chiing toi chi dap cho ma aia trai, nhung tho To

H i m thi moi c6 chia khoa: Cach mang, giai phong dan tpc, giai phong cho

nguoi lao kho" (Xudn Dieu)

- ToHihi vaichiing toi, 1975)

"Mpt tieng noi yeu thuong luon luon chan hoa anh sang, t y no d i n g la anh

sang, lai het siic linh hoat va uyen chuyen, moi liic mpt khac, moi noi mpt

khac, ke ca nhirng liic chi la su i m lang giiia cac dong tho Phai chang day

chinh la ban sac rieng ciia tha To H i r u " {Hdai Thanh - Chuyen tho, 1978)

158

1: Anh /Chj hay phan tich tam tr^ng ta - minh trong d o ^ tho sau

ciia bai tho "Vi?t Bac":

Minh vetninh c6 nha ta ? Mttai lam nam ay thiei tha man nong Minh veminh c6 nha khong ?

Nhin cay nha niii nhin song nha nguon Tieng ai tha thiet ben can

Bang khuang trong da ban chan buac di * • ^

Ao chdm dua buoi phan ly Cam tay nhan biei noi gi ham nay

H l / d N G D A N C H I T I E T

I M 6 B A I

To H i h i la nha tho aia ly tuong cpng san, la cd dau ciia nen tho ca each mang Vi?t Nam M o i thoi ky lich sii d i qua To H i m deu de lai dau ah rieng

mang dam hon tho t r i i tinh chinh tri: Tit ay, Viet Bac, Gio long, Ra tran, Mdu va

hoa Trong do, Vi^t Bac la dinh cao ciia tho To H i j u noi rieng va tho ca chong

Phap noi chung Bai tha dupe lam vao thang 10.1954, khi TW Dang va Chinh phii cung can bp chien sT roi chien khu de ve tiep quan thii do Ha Npi Lay cam hung tir khong khi aia buoi chia tay lich sii ay To H i i u da xiie dpng viet nen bai tho nay Bai tha c6 hai nhan vat "Ta - Minh", trong buoi chia tay lich sir ay, hai nhan vat ay da de lai bao tam trang thiet tha boi hoi:

"Minh veminh co nha ta?

Cam tay nhau biel noi gi horn nay "

II T H A N BAI

1 K h a i quat: Viet Bac la khu can eii dia khang chien dupe thanh lap tir

n3m 1940, gom sau tinh viet tat la "Cao - Bac - Lang - Thai - Tuyen - Hd" N o i

<*ay, can bp chien sT va nhan dan Viet Bac da co m u o i lam nam gan bo keo son,

"ghla tinh Sau chien thang D i f n Bien, Phap phai ky hiep djnh Gioneve tra lai

Ha Npi Nay can bp phai ve xuoi tiep tuc nhi^m vu each mang Buoi chia tay

^V/ biet bao ky ni^m cir iia ve xoan xuyt vao long khien nguai di ke 6 ray rut, ''on chon khong yen

Cai dpc dao aia To H i m chinh la mupn the tho dan tpc, the tho luc bat de

ta tinh cam each mang (tif xua toi nay luc bat von Id the tha de di vao long nguai

bai dm dieu ngot ngdo von co cua no Neii dung dedien ta tinh cam thi that khong

gi hay bdng) Hay hon niia la vi^c tac gia van dung thanh cong 161 hat doi dap

159

trao duyen trong ca dao de ah tong vac buoi chia tay Ijch su Chuy?n an tinh

each mang da du^c To H i h i kheo leo the hi?n nhu tarn trang cua tinh yeu lu-g

doi Vi the cho nen, xuyen suot toan bai tho ta cii ngo nhu khuc hat an tinh each

mang ngan nga sau lang vang len t u nhung doi lua yeu nhau

2 N6i d u n g p h a n t i c h

a Bon cau tho ma dau la loi cua Vi?t Bic udm hoi, khoi ggd ky ni?m ve'

mpt giai doan da qua, ve khong gian nguon cpi, nghia tinh ; qua do the hi^n

tarn trang ciia nguoi d lai:

Minh veminh CO nhcr ta ?

Muai lam nam ay thick tha man nong

• Minh veminh CO nha khong?

Nhin cay nha nui nhin song nha nguon

Cau hoi tu t u "Minh veminh co nha ta ?" mai dpc len da thay ngay tinh cam

dat dao thuong men boi tac gia su dung hai dai t u nhan xung "Minh - Ta" mot

each ngot ngao, sau lang dam da chat ca dao:

Minh veta chang cho ve

Ta nam vat do ta debdi tha Trong cau hoi tren, "Minh" la chi nguoi ra di, "Ta" la chi nguoi 6 lai Nguoi

6 lai hoi nguoi ra di: Co nho "Ta" trong "muai lam nam ay" hay khong ? " Mim

lam nam ay" la trang ngu chi thoi gian, do la thoi gian chi do dai gan bo nho

thuong v6 van giua nguoi di ke 6 Thoi gian ay duoc tinh t u nam 1940 sau

khoi nghia Bac Son cho den thang 10.1954 vua diing m u o i lam nam Do la

muoi lam nam "Minh day ta do dang cay ngot bui" Muai lam nam c6 hoa cung

chia CO phiic ciing huong, m u o i lam nam "Mua nguon suot lH nhung may ciimi

mil", m u o i lam nam "Bat com chain muoi moi thu nang vai" lam sao ke xir;

dugc bao nghia bao ttnh Bon chir "thiet tha man nong" da cho thay tinh can

giua Vi?t Bac va nguoi can bo that thuy chung sau nang, keo son ben chnt

Giao su Nguyen Dang Manh nhan xet ring; " Cau tha "Muai lam nam ay thici

tha man nong" mang dang dap mot cau Kieii "Nhung la ray uac mai aol Muai lam

nam ay biet bao nhieu tinh" Kim Kieu xa each nhau muai lam nam ma van "biel bao

nhieu tinh" noi chi den Can bo va nhan dan Viet Bac da c6 thai gian gan bo, sat cam

ben nhau nhung muai lam nam" Nha nghien cmi Nguyen Due Quyen cho rang:

"Muai lam nam ay" khong chi do bang thuac do thai gian ma con do bang thuac do

tinh cam con nguoi Do chinh la thie thuoc thu lam tang them su gan bo keo son"

Hai cau dau la ggi nhac ky ni^m muoi lam nam gan bo, hai cau sau la I d

nhSc nho chan tinh, loi dan do kin dao ma rat doi thiet tha:

Minh veminh c6 nha khong ? Nhin cay nha nui nhin song nho nguon

160

Nguoi 6 lai hoi Minh veminh co nha khong ? la cau hoi tu tir, hoi khong phai

de tim cau tra loi ma hoi de nhac nho Ve Ha N p i roi, thay cay thi phai nho den

niii ru'^g chien khu, thay song thi phai nho den suoi nguon Vi^t Bac Cach ggi

nhac nay cho thay dugc loi dan do kin dao rat doi chan thanh: V i f t Bac la cgi

nguon Cach mang, "Que huang each mang dung nen Cong Hoa", la trung tam

dau nao cua cugc khang chieh Xin nguoi ve dung quen cgi quen nguon ma hay luon nho ve nguon cgi Cau tho nay phai chang la su van dung rat linh

hoat va tai tinh cua To H i h i voi cau tuc ngii "Uong nuac nho nguon" Qua do,

jiha tho cung nhac nho the h f chau con phai biet huong ve goc gae, ve ncri ben

j l , ve cai noi cho ta hinh hai

b Bon cau tho tiep theo la tieng long ciia nguoi ve xuoi mang bao noi nho thuong, bin rin:

Tieng ai tha thiet ben con Bang khudng trong da bon chon buoc di *

Ao chdm dua buoi phan ly Cam tay nhau biet not gi horn nay

Mot "tieng ai" nghe bang khuang xao xuyen la lung Phai chang Heng "ai" kia la loi cua nguoi Vi^t Bac vdi nhiing chan tinh tha thiet Va ky ni?m ngay ve

mang theo bao noi niem kho ta khien cho "Bang khuang trong da bon chon buoc di" Diing n h u loi tho Che Lan Vien da tung viet:

Khi ta b dat chi la nai a Khi ta di dat bong hoa tam hon Vi?t Bac trong giay phiit chia ly ay da "hoa tam hon" trong long nguoi can

bo Hai t u lay hang khudng va hon chon da gop phan lam nen tam trang nguoi

ra di "Bang khuang' co nghia la nho nhung, luyeh tie'c, buon v u i lan Ign (buon

vi phai xa VB, vui v i dugc tro lai que huong cua minh) ma buon nhieu hon vui

"Bon chon" la tir lay dien ta tam trang cam xiic day dut, hoi hgp, non nao

trong long khien cho buoc chan d i cung ngap ngung, bjn rin khong muon chia

'^a "Buoc di mot buoc Idu lau lai ditng"

Buoi chia tay ay co hinh anh "Ao chdm dua buoi phan ly" day cam dgng Ao (^ham la mau ao ngheo kho, binh di cua nguoi dan Vift Bac la hinh anh hoan

de chi con nguoi Vi§t Bac Do la nhirng con nguoi ngheo kho "hat hiu lau xdm" nhung luon "dam dd long son" thiiy chung, man nong Chinh mau ao ay,

con nguoi ay da gop phan lam nen chieh thang ve vang cua cugc khang chieh chong Phap H o i lam sao nguoi di co the quen dugc mau ao an tinh ay?

Cau tho "Cam tay nhau biet noi gi horn nay" day tinh chat bieu cam "Biet noi hotn nay " khong phai la khong co gi de noi, co nhieu dieu de noi lam chu! (Muoi Idm nam gan bo nghia tinh sao lai khong co dieu gi de'noi dugc?) Khong noi

161

du'(?c vi xuc dpng ngh^n ngao khong thot dugc nen lai Nhiing loi khong noi

ay CO le da nam het trong ba chu "Cam tay nhau" Cam tay la bleu hxgng cixa

tinh yeu thuang doan ket Cam tay la da du noi len bao cam xiic trong long

roi Mat khac, ba dau chain lung dat 6 cuoi cau nhu cang tang them cai tinh

cam man nong ay No giong nhu not lang trong mot khuon nhac ma 6 do tinh

cam cu ngan dai sau lang

3 T6ng ket nghe thuat: "Viet Bac" la mpt kiet tac ciia To Hiiu ma cung

la ki?t tac cua tho ca each mang, tho ca khang chieh Bai tho noi chung va doan

tho noi rieng the hien tai hoa nhieu mat ciia nha tho To Hiha The tho luc bat

dugc tac gia pho dien nhiing tinh cam, tu tuong moi ma van dam da ban sac

dan toe Loi hat doi dap tao ra giai dieu phong p h i i cho bai tho Nhieu bien

phap tu h J dupe tac gia van dung kheo leo (Hoan du, cau hoi tu tu) Ngon ngii

trong sang, nhuan nhi, va c6 nhieu net each tan (dac biet la hai dai tu Ta

Minh) Tieng noi yeu thuong net noi bat trong phong each tho To Huu

-khong CO bai nao tham thia hon Viet Bac

III KET BAI

Doan tho tam cau la khuc nhac dao dau ciia bai tho "Vi?t Bae" gpi bao

nghia tinh yeu thuong gSn bo An tugng de lai trong long ban doe do chinh la

tinh cam giiia ke d nguoi di dupe dien ta bang the tho luc bat dam da tinh dan

tpc Qua do ban doc hieu sau sac hon ve tinh cam quan dan ve nghia tinh each

mang (Cach mang va nhan dan la hai yeu to khong the tach roi) Doan tho

Cling la loi nhac nho hay nho ve Viet Bae - Vi?t Bae la que huong eiia Cach

mang da lam nen nen doe lap cho dat nuoe, non song

2: Phan tich gia tri npi dung va ngh? thuat ciia doan tho sau trong

bai tho "Vi?t Bic":

Minh di c6 nha nhung ngdy

Mm nguon suoi lU nhung may cung mu Minh vied nha chien khu

Mieng cam cham muoi mot thu nang vai Minh ve rieng nui nho at

Tram biti derung, mang mai degia Minh di c6 nha nhiing nha

i Hat hiu lau xdm dam da long son

' ' Minh ve cdn nha nui non

Nha khi khdng Nhat thud cdn Viet Minh Minh di minh lai nho minh Tan Trdo, Hong Thai, mai dinh, cay da

viet nen bai tho nay Bai tho "Viet Bac" la ban hung ca each mang ve nhung

nam thang gian nan ma tinh nghia Bai tho de lai dau ah ve npi dung va ngh?

thuat dac sac ma tieu bieu la doan tho sau day:

"Minh di CO nha nhung ngay

Tan Trao, Hong Thai, mai dinh, cay da" I ,

IL THAN BAI

1 Khai quat: Viet Bac la khu can cii dia khang chieh dupe thanh lap tu

nam 1940, gom sau tinh viet tat la "Cao - BSc - Lang - Thai - Tuyen - Ha" Noi

day, can bp chieh sT va nhan dan Vi^t Bac da eo muoi lam nam gan bo keo son, nghia tinh Sau chieh thang Difn Bien, Phap phai ky hi?p dinh Gioneve tra lai

Ha Npi Nay can bp phai ve xuoi tiep tyc nhi^m vu each mang Buoi chia tay

ay, biet bao ky ni?m eii iia ve xoan xuyt vao long khien nguoi di ke 6 ray rut, bon chon khong yen

Doan tho tren gom muoi hai cau, la loi ciia Vi?t Bae noi voi nguoi ra di bang hang loat nhiing cau hoi tu h i (cu the la 6 eau) Moi mpt cau hoi hi h i di lien voi mpt ky ni^m khang chieh gpi len nhiing ky lie kho phai mo ve Vi?t Bae trong nhiing nam thang da qua Qua do khSng dinh, Vi^t Bae la chieh khu an toan, nhan dan an tinh, thiiy chung, het long voi each mang va khang chieh

2 N6i dung can phan tich, cam nhan:

a Bon cau tho dau nguoi Vi?t BIC hoi nguoi ra di, chinh la nhiing cau hoi tvr ggi nhac nhimg ky ni^m khang chien gian kho nao ai de nguoi quen:

Minh di CO nha nhiing ngay Mua nguon suoi lU nhimg may ciing mil , ,^ Minh ve CO nha chieh khu

Mieng cam cham muoi moi thii nang vai -jj-j

Cau hoi tu t i i thii nhat, Vi^t Bac hoi: Minh di c6 nho nhung ngay ma ta va

•^inh da song chung voi lu, cung chiu dung thai tiet khac nghiet "nhieng may mil" hay khong? Cau hoi da khoi gpi trong long nguoi ra di nhiing ngay 8ian kho Nhiing ngay ay "giac den giac lung", de bao v? to chiic each mang eon

163

non tre, can hq> va nhan dan Vift Bac da phai rut vao rung sau chiu canh "an

tuyei nam sucmg", "nem mat nam gai" cha thoi co den Thai tiet 6 day khac

nghi?t, d i i dpi "mua nguon sud't lu"; lanh leo "may cung mil" Nhimg hinh anh

ay la an du ngh# thuat noi den nhimg thang ngay vat va, cue kho gian nan cua

can bp va nhan dan Vi^t Bac ma suot doi c6 khi nao nguoi quen?

Cau hoi tu tir thu hai, Viet Bac gpi nhac den chien khu voi sv thieu thon ve

vat chat "mieng cam cham muo'i" Ngay ay, dan ta con ngheo, trang thiet bi cho

bp dpi con tho so, lucmg thuc thi lai cang ban che Nhac den "mieng cam cham

muoi" lai quan long v i doi vi gian kho va thieu thoh Nhung hp tam thoi quen

di nhung kho khan ay boi dang phai ghanh vac mot nhi^m vu nang ne, to Ion

Do la moi thu giac Phap dang de nang len doi vai cua dan tpc The moi biet,

quyet tam cua Viet Bac ciia dan tpc ta cao dp den chung nao! Hp san sang quen

di cai rieng, cai ca nhan de boa vao cai chung, cai cpng dong rpng Ion Diing i\hu

Ioi Bac Ho can dan "Kho khan nao ding vugt qua, ke thu nao cung ddnh thang"

b Bon cau tho tiep theo, nguoi Vi?t BIC tiep tuc ghi khac vao long cua

nguoi ra di bang nhirng cau hoi tu tu khoi gpi nhung ky n i f m g i n bo voi

thien nhien nui rung khang chien va con nguoi nang nghia nang tinh:

Minh veritng niii nhd ai Tram biii derung, mang mai de'gia Minh di c6 nha nhimg nha Hat hiu lau xam dam da long son

Cau hoi tu tu thu nhat gpi tinh cam thien nhien voi con nguoi Cach noi

"Rieng niii nha ai" la nghe thuat nhan hoa gpi noi niem bang khuang da diet

"Rimg nui" lai la hoan du chi nguoi Viet Bac Tu "ai" trong "nha ai" la chi

nguoi can bp Cau tho c6 hai hinh anh Tram va mang "Tram biii derung, mang

mai degia". Tram va mang la luong thuc chu yeu cua bp dpi ta khi con 6 Viet

Bac Nay nguoi di roi, tram de rung, mang de gia khong nguoi thu hai nen

buon nhd menh mong Thien nhien mang noi buon thieu vang Qua do de

thay, khong chi con nguoi nho nhung ma canh cxing mang noi biii ngui buc boi

nhu thuc vao long ke 6 nguoi di Thien nhien nhu cung nang tinh, nang nghTa

voi con nguoi

Cau hoi tu tu thu hai gpi nho den con nguoi Vi?t Bac "Hat hiu lau xam I daw

da long son". Cau tho c6 hai hinh anh tuong phan: nhimg ngoi nha la don so,

mpc mac, ngheo kho trong dang ve "hat hiu lau xam" gpi noi buon hiu quanh

Ben trong "nhimg nha" ay lai chua dtmg tam long son sac thuy chung, nghia tinli

cua nhan dan Viet Bac doi voi each mang Do la nghia tinh sau nang cua nhiing

con nguoi da gop phan lam nen Di^n Bien "Limg lay nam chau chan dong dia cau "•

c Bon cau tho cuoi, Vi#t Bac ggi nhic nhung sif ki|n lich su gSm lien voi

jihfing danh, nhung ten gpi da tro thanh diem moc cua chien khu:

Minh vecdn nhd niii non I

Nha khi khang Nhat thua con Viet Minh Minh di minh lai nha minh Tan Trao, Hong Thai, mai dinh, cay da Cau hoi tu tir thu nhat gpi nhac nguoi di hay nho ve niii rimg Vi§t Bac noi

can cu dia khang chien ciing voi hai su ki?n lich sir: "Khi khang Nhat thua con Viet 0nh". Phong trao khang Nhat la nam 1940 khi Nhat vao xam lupc nuoc ta Niii non Viet Bac bat dau vao cupc chien daii Phong trao Viet Minh dupe thanh lap nam 1941 (Con gpi la Vi$t Nam dpc lap dong minh hpi) Day la phong trao Ion

nianh da tao thanh mot mat tran vu trang gop phan lam nen chien thang cua

Cach mang thang Tam va tien de cho nhiing thang Ipi khang Phap sau nay

Cau hoi tu tir thii hai: "Minh di minh co nhd minh" Chu ''mirth" thu nhat la chi nguoi can bp, chu "Minh" thu hai la chi Vif t Bac Ca hai chir "Minh" cung

CO the hieu chi la mot (Ke 6, nguoi di da hoa vao nhau Di hay 6 deu cimg mot tam trang buon nho nhu nhau) Hinh anh cay da Tan Trao gpi nhac su ki^n l}ch sir ngay 22.12.1944 dong chi V6 Nguyen Giap lam le xuat quan cho dpi Vi?t Nam tuyen truyen giai phong quan (sau nay la Quan Dpi Nhan Dan Viet Nam); Mai dinh Hong Thai gpi nhac nhiing cupc hpp quan trpng mang tam chien lupc di den su thang Ipi cua Cach mang Ca bon cau tho deu eo chung mpt y nghia: khang dinh Vift Bac la cai noi cua Cach mang la trung tam dau

nao cua cupc khang chien da lam nen "thien sit vang" cho dan tpc

3 Tdng ket nghe thuat: De lam nen thanh cong ciia doan tho tren To Hihi da sir dung mpt so thu phap ngh| thuat mang dam dau ah phong each ngh? thuat ciia ong: The tho luc bat mang dam tinh dan tpc, phii hpp voi each the hi^n tinh cam A m huong nhimg bai hat doi dap giao duyen trong ca dao

dan ca Cach xung ho "Minh" ngpt ngao, tham thie't Ngon ngu tho gian d| Sir

dyng nhieu cau hoi tu tir, nghe thuat hoan dy, tuong phan, di^p tir "nho" Dac biet doan tho mang tinh nhac ro net voi phep di^p " M m h di - Minh ve" roi lai Minh ve - Minh d i " Phep di?p ay nhu mpt khiic nhac cu vang len, ngan mai trong long ciia nguoi di ke 6

ni K E T BAI Tom lai, doan tho tren la noi long thuong nhd, la Ioi tam tinh cua Vi?t Bac oan tho tren tieu bieu sac thai phong each To Hihi, gipng di?u tho ngpt ngao

truyen cam, mang dam phong vi ca dao dan gian, de cap den con nguoi va

^9c song khang chien Thong qua hinh tupng Vi?t Bac, tac gia ca ngpi pham chat each mang cao d^p cua quan dan ta, khang dinh nghia tinh thuy chung sat cua nguoi can bp, chien si doi voi Vi?t Bac

165

3: Phan tich gia tri npi dung va ngh§ thu^t cua doan tho sau trong

bai tho "Vi#t B5c":

Ta vetninh c6 nh6 ta

Ta vita nha nhitng hoa cilng nguai Rieng xanh hoa chuoi do tuai Deo cao nang dnh dao gai that lung Ngay xuan ma nd trang rieng '' •

M i a nguai dan non chuoi titng SQ giang

Ve keu rieng phdch dd'vdng Nha CO em gdi hai mang mgt minh Rieng thu trang rqi hda binh Nha ai tieng hat an tinh thiiy chung

(SGK 12 tap 1, NXB Giao dye 2012)

H l / d N G D A N C H I T I E T

I. M 6 B A I

To' H m i la nha tho cua ly tirong cpng san, la c6 dau cua nen tho ca each

mang Vi^t Nam Moi thoi ky Ijch su di qua To H m i deu de lai dau ah rieng

mang d ^ hon tho tru tinh chinh trj: Tit ay, Viet Bac, Gio long, Ra trqn, Mdu va

hoa Trong do, "Vi?t Bac" la dinh cao cua tho To' H u u noi rieng va tho ca

eho'ng Phap noi chung Bai tho dugc lam vao thang 10.1954, khi Trung uong

Dang va Chinh phu ciing can bp chien si roi chie'n khu de ve tiep quan thii do

Ha Npi Lay cam hiing tu khong khi ciia buoi chia tay Ijch su ay To' Hiha da

xiic dpng viet nen bai tho nay Doan tho ta sap phan tich sau day la doan tho

hay nha't aia bai tho Vi^t Bac voi canh d?p bo'n miia Xuan - Ha - Thu - Dong

Ta vemtnh c6 nha ta Nha ai tieng hat an tinh thuy chung

I I T H A N B A I

1 K h a i quat: Vi^t Bac la khu can cu dia khang chieh dupe thanh lap tu

nam 1940, gom sau tinh viet tSt la "Cao - Bac - Lang - Thai - Tuyen - Ha" Noi

day, can bp chie'n sT va nhan dan Vif t BSc da eo mudi lam nam gan bo keo son,

nghla tinh Sau chie'n thang Di|n Bien, Phap phai ky hi^p dinh Gioneve tra lai

Ha Npi Nay can bp phai ve xuoi tiep tuc nhi^m v\ each mang Buoi chia tay

ay, bie't bao ky ni?m cu iia ve xo^n xuyt vao long khien ngudi di ke 6 day dut,

bon chon khong yen

166

2 Ndi dung cAn phan tich:

a Hai cau tho mo dau mang cam xiic chu d^o cua toan do^n tho Do la cam xiic nh6 nhung khong ngudi ve Vif t BIc:

Ta ve^mink CO nha ta '"'

Ta ve ta nha nhitng hoa Cling nguai

Doan tho mo dau bang mot cau hoi tu tu bang khuang tham vao hon nguoi

va canh vat Van la each xung ho "Ta-Minh" ngpt ngao trong ca dao gpi nhieu cam xuc "Ta" chi nguoi di, "minh" chi nguoi 6 lai Di^p tu "ta" dupe nhMc l?i bon Ian eiing voi tu "hoa" la am "a" (am mo) khien cho dong cam xiic cua

nguoi di nhu bong tro nen menh mang sau lang hon Ngudi ve mang theo noi

nho "nhimg hoa ciing nguai" "Hoa" la ve d?p ciia thien nhien Vi^t Bac con

"nguoi" la ve dep ciia eon nguoi lao dpng Viet Bac Bon cap cau tiep theo, cau luc nhac den hoa thi cau bat lai noi den nguoi Hoa va nguoi deu hai hoa trong

nhijng cau tho day lang man, tre trung eiia hon tho To' Hiiu Noi "nha nhimg hoa ciing nguai" phai ehang la noi nho trong noi niem bang khuang, da diet cu tuon chay khap thien nhien, niii rung chie'n khu

b Buc tranh mua dong mo ra thien nhien niii rung Vif t Bac day sue song:

Rieng xanh hoa chuoi do tuai Deo cao nang dnh dao gdi that lung

To Huu viet bai tho Vi^t Bac vao thang 10.1954, khi ay mien Bac nuoe ta

dang vao mua dong Cho nen, miia Dong la miia trong hien tai, cung la mua

mo ra bp tranh tu binh Cung c6 y kie'n cho rang, so di mua dong la miia bSt dau trong doan tho nay la v i To' Hini lay cam hung tu thang Ipi eiia chieh djch

Vi^t Bac thu dong ,f>j ;

Sue song mua dong ciia Vi?t Bac truyen thang den ngudi dpe b^ng mau xanh tram tinh ciia dai ngan (mau xanh la mau eiia sue song ehii khong phai la canh rung trui la) Diem xuye't tren eai nen mau xanh bat ngat bao la eiia canh

rimg, la mau "hoa chuoi do tuai" dang no rp lung linh duoi anh nang mat trdi

Tu xa trong toi, bong hoa nhu nhiing bo duoe thap sang rue tao nen mpt biie

tranh hoang so, ky vT Mau do la gam mau nong, lai them "do tuai" lam cho

thien nhien Vif t Bac tro nen tuoi sang, arn ap va nhu tiem an mpt sue song, '^ua di eai hoang so lanh gia hiu hat vo'n eo eiia niii rung Canh nen tho, canh

CO hon chu khong v6 hon nhu biic tranh mua dong thang gia ma ta timg tha'y trong tho eo kim va hi^n dai:

Mua dong lanh gio liia qua phen ciea Phia trai xa may cUngiie buon Cay trui Id dieng tan ngan ngo nho '"^

Ai CO vetoi giei do len cho

(VietPhuang)

167

Buc tranh mau dong cang song dpng hon boi su xua't hi§n ciia con nguoi,

ay la con nguoi cua vung chien khu len nvii lam nirong, phat ray san xua't

luong thuc cung cap cho khang chien Con nguoi toa sang trong tung cau chii

"Deo cao nang dnh dao gai that limg" 6 day nha tho khong khac hpa guong mat

ma chop lay mot net than tinh rue sang nha't Do la anh mat troi chop loe tren

ludi dao rung 6 ngang lung 6 day cau tho vira mang ngon ngu tho nhung lai

vua mang ngon ngu cua nghe thuat nhie'p anh Con nguoi nhu mot diem hoi

tu ciia anh sang Con nguoi ay ciing da xua't hi?n 6 mot v i tri, mpt tu the dep

nha't - "deo cao" Con nguoi dang chiem linh dinh cao, chiem ITnh nui rung, tu

do, lam chii lao dong, lam chii tinh the'voi doi canh tay nhu hai canh bay len:

"Nui rieng day la cua chung tal Trai xanh day la cua chung ta" (Nguyen Dinh Thi)

Day la cai tu the lam chu day kieu hanh va viing chai Co the noi, giita hoang

so trang Ip, giua troi cao bao la va rimg xanh menh mang Con nguoi ay da tro

thanh linh hon cua buc tranh mua dong Viet Bac

c Biic tranh mua xuan Ian toa va bung sang mpt sue song hoang dai va

manh lift ciia hoa ma:

Ngay xuan ma no trang rimg Nha nguoi dan nan chuot timg sai giang

Neu nhu phuong Nam nang gio noi tie'ng voi sac vang cua hoa Mai, Ha Noi

voi mau do ciia hoa dao thi Vipt Bac c6 dac trung rieng boi mau trang ciia hoa

mo Bao trum len canh vat miia xuan la mau trang diu dang, trong treo, tinh

khiet ciia hoa mo no khap rung Dpng tu "no" nam 6 giira cau lam sue song

miia xuan Ian toa va tran tre nhua so'ng No trang ca thoi gian "ngay xuan", no

trang ca khong gian "trang ritng" Nhu vay la mau trang duong nhu Ian at tat

ca mpi mau xanh ciia la, va lam bung sang ca khu rung boi sac trang mo mang,

bang khuang, dm mat ciia hoa mo Day khong phai la Ian dau tien To H i m viet

ve mau trang ay, nam 1941 Vipt Bac ciing don Bac Ho trong mau sac hoa mo:

Oi sang xuan nay xuan 41 Trang rimg bien giai na hoa ma

* Bac veim lang con chim hot

Thanh thot ba lau vui ngan nga

Duoi bong hoa mo diu mat, thap thoang hinh anh con nguoi lao dpng voi

hogt dpng "chuot timg sai giang" Nguoi Vipt Bac dpp t u nhien trong nhirng

cong vipc hang ngay, do la cong viec dan non bang thii cong, mpt nghe truyen

thong ciia Vipt Bac Tir "chuot" va hinh anh tho da noi len dupe ban tay va

pham chat ciia con nguoi lao dpng: can man, ti man, kheo leo, tai hoa, nhanh

nhpn, cham chiit do ciing chinh la pham chat tan tao ciia con nguoi Vipt Bac

tao nen net dang yeu ciia con nguoi lam chii noi day

hoa nha't te dong loat tro bong, ca rimg phach lai lang sac vang "Cha do duac

iiing that chinh xdc, tinh te No vita gai su bien chuyen mau le cua sac mau, vita dien

ta tai tinh timg dat mua hoa ritng phdch khi co ngon gio thoang qua, vita thehien chinh xdc khodng khac he sang Tdc gid sit dung nghe thuat dm thanh degoi day man sac, diing khong gian demieu ta thai gian Bai vay canh thuc ma v6 ciing huyen do

Mdu cua cay phdch do vang ca sum ngan duang nhu lam cho dnh nang ciia miia he va

cd tieng ve keu ram ran kia nUa ciing tra nen ong vang ra" (Nguyin Thi Ha). Day

la mpt biic tranh son mai dupe ve len bang hoai niem, nen lung linh anh sang, mau sac va rpn ra am thanh Dac biet, cau tho tua nhu mpt biic son mai cang ngam cang dep, cang ngam cang say me Tranh miia he ma cii cam tuong nhu mau vang trong tranh ciia nhirng danh hpa phuong Tay ve ve miia thu

Hipn len trong cai thien nhien ong vang va rpn ra ay, la hinh anh co gai ao

cham can man di hai blip mang rimg cung cap cho bp dpi: "Nha co em gai hdi mang mot minh" Trong tho xua, nguoi phu n\x mien niii thuong xua't hien voi

nhiing than phan dau buon hay su co don, hiu hat:

Co hdi ma ail Co gdiai! , Chang tra lai toi lay mot lai

Cit lang md di roi khud't bong : ,, Rimg ma hiu hat Id ma red v f >

(Nguyen Binh)

Trong tho To'HiJu, nguoi ehi xua't hien rat trir tinh, tho mpng, gan gui than thuong Hai chii "mpt minh" ma van khong gpi len cai co don hiu hat boi co dang lam ban voi thien nhien tuoi dpp, dang lam chii lao dpng, lam chii tu do

^inh anh tho ciing gpi len dupe ve dpp chiu kho chiu thuong cua co gai Dang

do, an chiia biet bao niem cam thong, tran trpng ciia tac gia Ba chii'

niang - mot - minh" di lien voi nhau tao nen nhac tinh lam gipng tho tro nen

diet bang khuang Nguoi di roi ma duong nhu hon con lac giiia bat ngan '^oaphach , , ,

169

e Buc tranh mua thu khep lai bp tranh tu binh bing tieng hat chia tay gjg

ban de lai am vang nghia tinh khang chien:

"Rimg thu trang roi hoa binh Nha ai tieng hat an tinh thiiy chung"

Co ai do da noi rang: niii rimg Viet Bac nhieu sac hoa nhung c6 loai hoa Ig

"Hoa trang". Trang dep nhat la trang mua thu Co le chinh vi vay ma biic tranh

thien nhien va con nguoi cang tra nen gan giii, than thuong hon bao gio he't,

Chu "rqi" rat hay, no dien ta duoc anh trang tran ngap ca khong gian bao la

Do la anh trang ciia tu do, ciia hoa binh rgi sang niem vui len timg niii rung

tung ban lang Viet Bac

Giua bao la anh trang vang diu mat ay lai vang len tieng hat Do la tieng hat

trong treo cua dong bao dan toe, la tieng hat nhac nho thuy chung an tinh Day

cung chinh la tieng hat ciia Viet Bac ciia niii rung ciia tinh cam muai lam nam

gan bo thiet tha man nong

Minh ve thanh thi xa xdi ,' Nha cao, con thay nui doi nua chang? ' Phodong, con nha ban lang

Sang den, con nho manh trang giifa rung?

Vang! Biic tranh mua thu Viet Bac da lam hoan chinh biic tranh tuyet my cua

niii rung va khep lai doan tho bang tieng hat "an tinh thuy chung" ggi cho nguoi

ve va ca nguoi doc nhiing rung dong sau xa ciia tinh yeu que huong dat nuoc

3 T6ng ket nghe thuat: Thanh cong ciia doan tho tren la nha vao mot so

thii phap ngh$ thuat: the tho luc bat vai am dieu nh^ nhang tinh cam, mang

phong v i ca dao, dan ca dam hon dan toe Cach mieu ta giau hinh anh, sii dung

nhieu dong tit va hinh anh giau tinh bieu cam Pho'i mau song dpng Diep tir

nhirng hoa cung nguoi; nha nguai dan non - nho c6 em gai - nha ai tieng hat

Tat ca da lam nen mpt doan tho giau tinh tao hinh ve thien nhien va con nguoi

Viet Bac, ma rong han niia, do la tinh yeu que huong dat nuac sau nang trong

tam hon ciia nha tho each mang - To Huu

I I I T O N G K E T

Tom lai, voi nhiing net cham pha don so gian di, vua c6 dien vua hien dai

doan tho tren ciia To' Hihi da lam noi bat dugc biic tranh canh va nguoi qn '

bon mua ciia chien khu Viet Bac Canh va nguoi hoa hop voi nhau to diem ch^'

nhau, lam cho biic tranh tra nen gan giii than quen, song dong va c6 hon hon

Tat ca da tan chay thanh noi nha nhung quyen luyeh thiet tha trong tam hon

nguoi can bp ve xuoi

0e 4;Phan tich doan tha sau trong bai tho Vi|t Bic (16 Huoi):

"Nhung duong Vi^t Bac ciia ta Dem dem ram r^p nhu la dat rung Quan di di^p di?p trung trung Anh sao dau siing ban cung mu nan Dan cong do duoc tvmg doan • ' Budc chan nat da, muon tan lua bay

Nghin dem tham tham suang day Den pha bat sang nhu ngay mai len ' Tin vui chien thang tram mien

Hoa binh Tay B3c, Difn Bien vui ve Vui tu Dong Thap, An Khe Vui len Vigt Bac, deo De, niii Hong"

H U ' 6 N G D A N C H I T I E T

I M 6 B A I

Sau chien thang Dien Bien Phii, vao thang 10 nam 1954 Trung uong Dang

va chinh phii roi Viet Bac ve tiep quan thii do Ha Npi Nhan su kien lich su trpng dai ay To H u u da sang tac bai tho Viet Bac Ca bai tho la mot niem hoai ni^m nho thuong tuon chay ve nhung nam thang 6 chien khu Vi^t Bac rat gian kho nhung rat doi hao hung Doan tho de lai ah tupng sau dam nhat trong bai tho Viet Bac c6 le la doan tho noi ve sue manh eiia quan va dan ta trong nhung ngay khang chien:

"Nhung duong Viet Bac cua ta

*" Vui len Viet Bac deo De, nui Hong"

II T H A N B A I

1 K h a i quat: Neu nhu a nhung doan tho truoc To H u u ty su ve nhiing

ky niem vaii thien nhien va con nguoi Vi^t Bac Nhiing ky niem ay dupe dien bang nhung cau tho mang dam dau ah ca dao dan ca dam da tinh nghla, thi

^ doan tho nay nha tho lai tap trung dien ta cupe thanh chien eiia dan toe "Bon

"^woi the ky cung ra tran" Doan tho la nhiing hinh anh gai ra ah tupng chung sue manh eiia dan toe trong khang chien, la hinh anh eiia nhiing doan quan

•"a tran v6 tan di^p trung, la hinh anh hung vi eiia cupe chien tranh nhan dan tu

^inh anh nhiing doan dan cong, hinh anh nhiing doan xe ca gioi tren duong ra lam bimg sang nhiing dem khang chien

171

2 N6i dung can lam ro:

a Tnroc het do la an tugmg chung ve sue m^nh tong hgrp ciia dan tpc ta

trong khang chien qua hai cau tho dau :

Nhimg duang Viet Bac cua ta

! Dim dim ram rap nhu la dai rung

Cau tho dau tien vang len rat doi t u hao Do la niem t y hao ve nhimg con

duong Vi?t Bac Hai chu "cua ta" vang len khang khai, chac nich, hung hon

Khi tac gia noi " N h i i n g duong Vi^t Bac" do la nhung con duong vua rat thuc

nhu tac gia t i m g vie't:

i Ta di giita ban ngay

> Trin duang cai,ung dung tahuoc

! Duang ta rang thenh thang tdm thuac

Duong Bac San, Dinh Ca,Thdi Nguy in

;: Duong qua Tdy BSc, duang len Dien Bien

Duong each mang, dai theo khang chien

Din hom nay duang xudi vebien

- Mai tinh khoi mdu da't do tuoi

t Dep vd Cling, Toquoc ta ail

Do la nhung con duong mo ra ciing voi chien thang cua quan dan ta,

nhung cung la con duong day y nghla tug-ng trung khai quat ca mot qua trinh

di len cua khang chien va each mang Con duong ay dang mo toi chien cong

Con duong day lua mau ay da tro thanh con duong chien thang trong Viet

Bac V i the an tugng chung ve sue manh ciia dan toe da gan lien v o i ah tugng

ve con duong chien thang nay, mgt con duong "Dim dim ram rap nhu la dd't

rung" Do chinh la sue manh ciia quan va dan ta, sue manh da duge do bang

thuoc do song nui Dge cau tho ta da thay ngay am huong he't sue himg trang

evia bai ca khang chien vang len t u nhirng di^p t u "dim dim", t u lay "ram rap"

Va tir ggi ta hinh anh "dat rung" Nhimg tir ay deu la nhii'ng tir duge cau tao

boi phu am no {d - "dim dim"), nhiing phu am rung (r - "ram rap") Tat ca da

tao nen buc tranh tong hgp cua sue manh V i f t Nam "Nuac Viet Nam tu trong

bien maul Nguai vuan lin nhu nhung thien than"

b Hinh knh mpt Vi^t Bic trong nhung nam thang hao hung bong trd nen

vfc sang va hung vi boi hinh anh ciia nhung doan quan ra tran Do la sue

m^nh cua quan dpi nhan dan Vif t Nam:

"Quan di diep diep trung triing Anh sao dau sung ban ciing mil nan",

Con nhd ngay 22 thang 12 nam 1944, tai cay da Tan Trao, dong chi V6

Nguyen Giap lam le xua't quan cho dgi Vi?t Nam tuyen truyen giai phong

172

quan Khi <Jo quan dgi ta mdi chi 34 nguoi Den thoi diem Di§n Bien Phu quan

^ ^ i ta da truong thanh voi "Quan di di§p di§p triing triing" Sy hiing trang, sy jo^nh me cua doan quan duge the hi#n qua ngh§ thuat di$p tir " d i f p d i f p",

"triing triing" tao an tugng ve mgt su Ion manh khong 16 cua quan dgi nhan dan Viet Nam eo the duong dau dap tra va dap tan m g i hanh dgng gay hah ciia ke thii Doan quan noi dai tren nhiing con duong V i ^ t Bac that hiing vT dong dao nhu trai dai vuon rgng khap mgi neo duong Viet Bac

Hinh anh doan quan ra tran da duge cam hung lang man tao nen tam voc

yy tru bai hinh anh "anh sao dau sung", mgt hinh anh rat thuc nhung ciing rat

lang man Do la hinh anh nhirng nguoi linh trong dem hanh quan D i d u o i

troi sao, anh sao troi soi vao dau siing thep anh len lap lanh, ciing eo the hieu

la nhii'ng ngoi sao tren mu nguoi chien si anh len d u o i sao troi Co le v i vay

ma ta n h u thay ca da't troi dang hanh quan cimg nguoi linh ra tran Khau

Sling tugng trung cho y chi danh giac cua nguoi linh, chie'e m i l la each noi

hoan du de noi ve nguoi linh nhung dong thai lai de chi tam voc vuon toi

sao troi eiia nguoi linh Quang Dung ciing c6 each noi tuong t u "Heo hut con may sung ngid troi" Tir hinh anh ay To H i r u n h u dung len truoe mat nguoi

dgc ve d?p ciia nhirng doan binh ra tran ma n h u mgt dai ngan ha lap lanh cuon cugn do ve phia tien phuang

c Trong buc tranh tong hgp ve sue manh ciia dan tpc ta trong khang chien To H u u da khai quat them mgt sue manh Do la sue manh cua doan dan cong, nhung con nguoi da cung quan dpi ta lam nen trang su vang cho dan tpc:

"Dan cong do duo'c timg doan Bu&c chdn ndt dd mudn tan lua bay"

Dan cong la nhiing nguai di mo duong, xe niii, Ian bom gop phan lam nen chien thang ve vang Trong bai Hoan ho chien si Di^n Bien, To Hiru timg vie't ve cac anh chi dan cong:

May tang mdy, gid Ian muato

^Bfe^ Doc pha Din, chi gdnh anh tho

Deo Lung Ld, anh ho chi hat

^ H j ; Dii bom dan, xuong tan thit ndt

Khong son long, khong tiec tuoi xanh

H r (Hoan ho chien si D i ^ n Bien)

^ ^ C a u tho khong he c6 mgt chir "diep diep", "triing triing" nao ma ta van thay

diep trimg ay Do la cam giac c6 duge boi cau triic he't sue dge dao ciia cau

^^o Tac gia khong vie't "Timg doan dan cong do duoc", ma m o dau cau tho la hai

"dan cong", cuoi cau tho la hai chir "timg doan" Cau tnie ay ggi ra sy di^p

173

triing v6 tan cua nhung doan dan cong O day la hinh anh "Buac chati nat da

mudn tan liea bay". Hinh tugng ban chan la hinh tugng bleu trung cho siic

manh cua con nguai gan lien vdi nhung chang duang dau tranh each mang :

Nhung ban chan tit than bui, lay biin

Da buac dual mat trai each mang ' • Nhung ban chan cua Hoc Mon, Ba To, Cao Lang '''' ' Limg lay Dien Bien, chan dong dja cau

Nhimg ban chan da vung day dap dau

Lu chua dat xuong bun den van kiepl ,

O day hinh anh ban chan da dugc thii phap phong dai, cuong difu lam

bung sang len anh sang lang man nhung day khi theoai hung lam li^t tua nhu

"tam qudn ti ho khi than nguu" (themanh ba quan nhuhobdo nud't troi trdu)

d Voi hai dong tho tiep theo, buc tranh khang chien hifn len vai nhung

hinh anh mod La hinh anh nhung doan xe co gioi am am keo nhau ra mat

tran Anh den pha rye sang xuyen thung ca man suong day :

Nghin dem tham tham suang day Den pha bat sang nhu ngdy mai len

Hinh anh tho that hiing vT, su hung vT cua no dugc do bang thuoc do ciia

anh sang chien thang "Nghin dem tham tham suang day" la cu the hoa nhirng

nam thang dem truong no le ciia ca dan tpc, nay dem truong ay da bi xua di

boi "Den pha bat sang nhu ngay mai len" Sy tuong phan giiia qua khu "tham

tham sucmg day" voi anh sang cua "ngdy mai len" la su tuong phan lam noi bat

gia trj ciia nghin dem khang chien Onvt "bat sdng" nham nhah manh cai khoanh

khac choi loa, khang chien chuyen sang thoi ky moi, thoi ky chien thang

e Bon cau tho cuoi To Huu mieu ta khong khi chien thing dang don d^p

tren khap ca nuac:

Tin vui chien thang tram mien Hoa Binh, Tdy Bac, Dien Bien vui ve Vui tit Dong Thdp, An Khe

Vui len Viet Bac, deo De, nui Hong

Ciang la mpt thii phap li^t ke nhung nhCrng dja danh 6 day khong gan voi

chu "nha" nhu 6 nhung dong tho mo dau ciia Vi?t Bac ma gan voi nhiing chif

"vui" de thay tin vui dang nhu bay len tu khSp tram mien Ket cau cua bon cau

tho nay ciang la mgt ket cau kha chat che Cau mot la cam xiic bao quat: "Tin

vui chien thang tram mien", con 6 cau sau nham the hien su Ian toa ciia nhiing

tin vui khSp tram mien ay Vi the nhCrng dja danh lien tiep xuat hifn gan lien

voi cac tin vui chien thang Su liet ke cac dia danh chien thang cung chua dung

nhiing gia trj tu tuong - ngh^ thuat Do la sy sap xep nham lam noi bat tin vui

1 7 / 1

jihu" hay di trong mot toe dp "sieu toe" Vua moi do la Hoa Binh Tay Bac

-pien Bien, tiep sau da la Dong Thap (Nam Bp), An Khe (Tay Nguyen), lai da la Yi^t Bac deo De niii Hong Cau ket la tin vui ve Vift B5c, chung to su tran trpng ciia tac gia dol voi Vi^t BSc - trung tam dau nao ciia cupc khang chien

3, T6ng ket nghe thuat: Thanh cong ciia doan tho tren la nho vao mpt so' thii phap nghe thuat: sir dung the tho luc bat truyen thong Cac bi^n phap tu tu,

go sanh ,trung di^p Tu lay tuong hinh, tupng thanh; hinh anh tho sinh dpng, gpi

cam- • • Gipng tho hao himg, soi noi Ngon ngif su thi trang 1^, hao hung

III K E T BAI Tom lai, doan tho phan rich 6 tren nhu mpt buc tranh tong ket ve khong ]^\\ hao hung, soi noi ciia quan va dan ta trong khang chien chong thuc dan phap The tho luc bat dam da tinh dan tpc nhung lai rat dam chat sir thi va lang man da lam nen mpt doan tho d^c sac ve ca npi dung va ngh§ thuat khieh itioi Ian gap trang sach lai ta khong the nao quen

5: Phan tich ngh^ thuat giau tinh dan tpc trong bai tho "Vi^t Bic"

(ToHiru)

DAN Y

1 G i a i thieu ve tac gia, tac pham:

- Tac gia To Hiru la nha tho trCr tinh chinh tri, la la c6 dau cua tho ca each

mang Vi^t Nam

- Tac pham "Viet BSc" la dinh cao aia tho ca khang chien chong Phap Bai tho la khiic ca nghia tinh each mang ciia nhiing nam thang gian nan ma hao himg

2 B i e u hien cua tinh dan toe trong bai tho "Viet Bdc":

a. Tinh dan tpc the hi^n 6 the tho Luc bat (the tho truyen thong aia dan tpc) Gipng tho mem mai, uyen chuyen, giau tinh nhac, de di vao long nguoi:

Nha gi nhu nha nguai yeu Trang len dau nui nang chicu lung nuang Nha timg ban khoi ciing sucmg S&m khuya bep lua nguai thuang di ve

b Tinh dan tpc the hi^n qua hinh thuc hat doi dap trong ca dao trii tinh truyen thong Thuong la hat dol dap giira nam va nir qua do bpc Ip tinh yeu

^ue huong dat nuoc con nguoi 6 day, nguoi ve xuoi va nguoi Vi|t Bac doi '^^P voi nhau

Tinh dan tpc the hi$n a each xung ho: "ta - minh" mpc mac, dan da, ngpt

^8ao huong v i ca dao, tham dupm nghla tinh quan dan Viet Bac va nguoi can

^ g i o n g nhu mpt doi ban tinh