Kỹ thuật luyện ngón trên đàn phím điện tử cho sinh viên sư phạm âm nhạc trường cao đẳng văn hóa nghệ thuật tây bắc

Ngoài ra, còn bổ trợ cho SV đàn đúng giai điệu và tiết tấu để thể hiện tác phẩm một cách tốt nhất… Với mong muốn giúp SV có kỹ thuật ngón bấm tốt khi học, thi hay biểu diễn tác phẩm âm n

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG

ĐỖ THU HUYỀN

KỸ THUẬT LUYỆN NGÓN TRÊN ĐÀN PHÍM ĐIỆN TỬ

CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM ÂM NHẠC TRƯỜNG CAO ĐẲNG VĂN HÓA NGHỆ THUẬT TÂY BẮC

LUẬN VĂN THẠC SĨ

LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC ÂM NHẠC

Khóa 5 (2015 – 2017)

Hà Nội, 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG

ĐỖ THU HUYỀN

KỸ THUẬT LUYỆN NGÓN TRÊN ĐÀN PHÍM ĐIỆN TỬ

CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM ÂM NHẠC TRƯỜNG CAO ĐẲNG VĂN HÓA NGHỆ THUẬT TÂY BẮC

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học Âm nhạc

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Bích Vân

Hà Nội, 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu kết quả trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào khác

Hà Nội, ngày 20 tháng 9 năm 2017

Tác giả

Đã ký

Đỗ Thu Huyền

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG 7

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài 7

1.1.1.Đàn phím điện tử 7

1.1.2 Kỹ thuật luyện ngón trong dạy học môn Đàn phím điện tử 8

1.1.3 Một số khái niệm khác 16

1.2 Sơ lược về Đàn phím điện tử 17

1.2.1 Sự du nhập và phát triển của Đàn phím điện tử tại Việt Nam 17

1.2.2 Những đặc điểm cơ bản của Đàn phím điện tử 19

1.2.3 Vai trò của Đàn phím điện tử trong hoạt động âm nhạc tại Việt Nam 19

1.3 Thực trạng dạy và học kỹ thuật luyện ngón trong môn đàn phím điện tử của Khoa Sư phạm Âm nhạc, Trường CĐVHNT Tây Bắc 20

1.3.1 Vài nét về Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Tây Bắc 20

1.3.2 Khoa Sư phạm Âm nhạc – Mỹ thuật 22

1.3.3 Nội dung chương trình và tài liệu dạy học môn Đàn phím điện tử 23

1.3.4 Khả năng và nhận thức của sinh viên về môn Đàn phím điện tử 26

1.3.5 Thực trạng giảng dạy 27

Tiểu kết chương 1 32

Chương 2: GIẢI PHÁP KỸ THUẬT LUYỆN NGÓN TRÊN ĐÀN PHÍM ĐIỆN TỬ CHO SINH VIÊN NĂM THỨ NHẤT HỆ CAO ĐẲNG SƯ PHẠM ÂM NHẠC 34

2.1 Kỹ thuật cơ bản 34

2.1.1 Tư thế chơi đàn 35

2.1.2 Tư thế tay 36

2.1.3 Kỹ thuật tạo âm thanh 38

2.1.4 Kỹ thuật hai tay 42

2.2 Rèn luyện kỹ thuật thông qua Gamme, bài tập bổ trợ Hanon và Etude 49

2.2.1 Gamme 49

2.2.2 Bài tập bổ trợ Hanon 54

2.2.3 Etude 58

2.2.4 Hoàn thiện kỹ thuật ngón 66

2.3 Thực nghiệm sư phạm 70

2.3.1 Mục đich thực nghiệm 70

2.3.2 Đối tượng thực nghiệm 70

2.3.3 Thời gian thực nghiệm 71

2.3.4 Nội dung thực nghiệm 71

2.3.5 Tiến hành thực nghiệm 71

2.3.6 Kết quả thực nghiệm 72

Tiểu kết chương 2 73

KẾT LUẬN 74

TÀI LIỆU THAM KHẢO 77

PHỤ LỤC 80

DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

Bộ GD & ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo

Bộ VH, TT và DL Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

CĐSPAN Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc

CĐVHNT Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật

SV Sinh viên

SPNTTW Sư phạm Nghệ thuật Trung Ương

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, THỐNG KÊ

TRONG LUẬN VĂN

TT Nội dung Số trang

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, đào tạo chuyên ngành Sư phạm Âm nhạc

đã được đưa vào hầu hết các trường Văn hóa Nghệ thuật hay các trường đào tạo ngành Sư phạm thuộc hệ thống giáo dục quốc dân Đây là việc hết sức cần thiết để đáp ứng việc nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực giảng dạy Bộ môn Âm nhạc trong các trường TH, THCS trong giai đoạn hiện nay

Đầu thế kỉ XX, với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, trong đó có nghệ thuật Âm nhạc Trên thế giới, Đàn phím điện tử đã xuất hiện và được cải tiến không ngừng cho tới ngày nay Đàn phím điện tử tên tiếng Anh là Electronic Keyboard

Ở Việt Nam hiện nay, Đàn phím điện tử với những tính năng phong phú đã được sử dụng trong biểu diễn, sáng tác cũng như đưa vào giảng dạy các trường đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp hay đào tạo SPAN trong đó có Trường CĐVHNT Tây Bắc Trải qua hơn 50 năm xây dựng và trưởng thành trường đã đào tạo cho khu vực một số lượng giáo viên TH và THCS đồng thời nhiều cán bộ văn hoá, góp phần tạo ra diện mạo mới cho bộ mặt văn hóa Tây Bắc, đồng thời có nhiều chương trình văn nghệ đạt được thành tích đáng kể Tại Khoa Sư phạm Âm nhạc, bộ môn Đàn phím điện tử là môn học bắt buộc với SV Đây là môn học đặc biệt quan trọng đối với SV Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc bởi nó hỗ trợ cho SV khi ra trường và làm phong phú cho bài giảng của các “thày cô giáo tương lai”

Chính vì vậy, việc đổi mới phương pháp giảng dạy của các GV đã trở nên cấp thiết: làm sao để giờ học sẽ không còn nhàm chán mà trở nên sinh động, tươi vui hơn và đạt kết quả dạy học cao hơn Hiểu được ý nghĩa

2

và tầm quan trọng của môn Đàn phím điện tử các giảng viên dạy nhạc cụ luôn chú trọng đến việc học hỏi trau dồi kiến thức cho bản thân và truyền đạt cho SV những kiến thức để nâng chất lượng học của môn này Đặc biệt đối với SV CĐSPAN năm thứ nhất Trường CĐVHNT Tây Bắc, việc đưa vào chương trình dạy học các kỹ năng cơ bản trong đó có kỹ thuật luyện ngón là một phần rất quan trọng để SV luyện tập và đạt được trình độ nhất định Đây chính là cơ sở để SV phát triển, nâng cao kỹ năng biểu diễn Đàn phím điện tử khi học các tác phẩm âm nhạc trong những năm tiếp theo

Tuy nhiên, việc giảng dạy kỹ thuật luyện ngón trong môn Đàn phím điện tử cho SV SPAN năm thứ nhất Trường CĐVHNT Tây Bắc những năm gần đây còn nhiều bất cập Bên cạnh đó khả năng âm nhạc của SV CĐSPAN không đồng đều nên khi việc rèn luyện về kỹ thuật cơ bản trên Đàn phím điện tử còn không ít khó khăn…

Kỹ thuật luyện ngón là nền tảng quan trọng với SV khi biểu diễn trên Đàn phím điện tử Nó giúp SV có tư thế để tay đúng trên phím đàn, ngón tay linh hoạt khi tạo âm thanh chuẩn cũng như thực hiện các kỹ thuật ngón bấm phức tạp trên Đàn phím điện tử Ngoài ra, còn bổ trợ cho SV đàn đúng giai điệu và tiết tấu để thể hiện tác phẩm một cách tốt nhất…

Với mong muốn giúp SV có kỹ thuật ngón bấm tốt khi học, thi hay biểu diễn tác phẩm âm nhạc một cách hoàn thiện nhất trên Đàn phím điện

tử, tôi chọn đề tài “Kỹ thuật luyện ngón trên Đàn phím điện tử cho sinh viên Sư phạm Âm nhạc trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Tây Bắc”

để nâng cao tay đàn cho SV Do năm thứ nhất là năm bắt đầu SV được làm quen với môn Đàn phím điện tử và được coi như “tiền đề” cho những năm học tiếp theo Chính vì vậy, nếu dạy học tốt phần kỹ thuật ngay từ ban đầu

sẽ giúp SV có được kiến thức và kỹ năng biểu diễn trên đàn thuận lợi hơn

để đáp ứng cho học tập và công việc sau này

3

2 Lịch sử đề tài

Luyện ngón là một phần trong quá trình học Đàn phím điện tử, bổ trợ cho SV có những kỹ thuật chơi đàn “chuẩn” và thuận lợi hơn khi biểu diễn Do đó, trong quá trình nghiên cứu tôi đã tìm hiểu một số sách, luận văn, công trình nghiên cứu khoa học của các tác giả như:

- Xuân Tứ (2001), Hướng dẫn dạy và học đàn Organ cho hệ CĐSP trường CĐSP Nhạc - Họa Trung ương tập 1-2, Nxb Âm nhạc (Tài liệu lưu

hành nội bộ); tác giả nghiên cứu về phương pháp và hướng dẫn độc tấu tác phẩm âm nhạc trên đàn Electronic Keyboard dùng cho giáo viên chuyên nhạc trong các trường phổ thông

- Xuân Tứ (2003) Phương pháp dạy và học đàn phím điện tử tập 1,

Nxb Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, tập 2 năm 2004 Cuốn sách này khái quát về nguồn gốc lịch sử, cấu tạo, kỹ thuật diễn tấu của Đàn phím điện tử

- Tuyển tập các tác phẩm cho Accordion và Keyboard của Nguyễn

Phúc Linh và Lưu Quang Minh, năm 2005 Hai tác giả đã sáng tác và biên soạn một số tác phẩm sử dụng trong đào tạo học sinh và SV chuyên ngành biểu diễn Accordeon và Đàn phím điện tử

Đã có một số luận văn cao học đề cập đến việc nâng cao chất lượng đào tạo Đàn phím điện tử trong các trường văn hóa nghệ thuật, các trường đào tạo SV SPAN… Trong đó có thể kể đến như:

- Đổi mới giáo trình và phương pháp giảng dạy đàn Organ cho SV khoa Sư phạm của Học viện Âm nhạc Huế, Luận văn Cao học được bảo vệ

tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam năm 2013 của tác giả Trương Thị Lệ Thương Trong luận văn, tác giả đã phân tích sâu về việc đổi mới giáo trình và phương pháp giảng dạy đàn Organ cho SV Sư phạm Học viện

- Luận văn thạc sĩ của Đào Thị Thanh Ngân với đề tài: Dạy Etude cho học sinh chuyên ngành đàn phím điện tử hệ Trung cấp trường Đại học

Hạ Long (2016) Luận văn của tác giả nghiên cứu đi sâu vào ứng dụng dạy

học Etude cho đàn phím điện tử của học sinh chuyên nghiệp hệ Trung cấp tại Trường Đại học Hạ Long

- Luận văn thạc sĩ “Dạy học Đàn phím điện tử cho SV đại học Sư phạm Âm nhạc trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương” của

Nguyễn Thị Hương, 2016 Tác giả đã nghiên cứu tìm hiểu thực trạng dạy học Đàn phím điện tử cho SV Đại học Sư phạm Âm nhạc, trường ĐHSPNT Trung Ương Qua đó, đề ra giải pháp nâng cao chất lượng dạy học kỹ thuật

cơ bản Đàn phím điện tử, rèn luyện kỹ năng biểu diễn và kỹ năng ngẫu hứng cho SV đại học SPAN trường ĐHSPNT Trung Ương

- Đề tài nghiên cứu khoa học của tác giả Lại Thị Phương Thảo,

Trường ĐHSP Nghệ thuật Trung Ương với đề tài: Biên soạn một số bài kỹ thuật trên đàn phím điện tử cho SV ĐHSP Âm nhạc năm nhất Trường ĐHSP Nghệ thuật Trung Ương (2011) Đề tài nghiên cứu và biên soạn một

số bài kỹ thuật tập kỹ thuật nhỏ cho SV ĐHSP Âm nhạc năm nhất Trường ĐHSP Nghệ thuật Trung ương nhưng không đi sâu vào phân tích chức

5

năng tác dụng của kỹ thuật luyện ngón

Qua tìm hiểu những luận văn trên tôi thấy của tác giả Đào Thị Thanh Ngân, Luận văn của tác giả nghiên cứu đi sâu vào ứng dụng dạy học Etude cho đàn phím điện tử của học sinh chuyên nghiệp hệ Trung cấp tại Trường Đại học Hạ Long chưa có những ứng dụng đi sau tìm hiểu dạy học Hanon hay Gamme Nguyễn Thị Hương, 2016, tác giả đã nghiên cứu tìm hiểu thực trạng dạy học Đàn phím điện tử cho SV Đại học Sư phạm Âm nhạc, trường ĐHSPNT Trung ương, rèn luyện kỹ năng biểu diễn và kỹ năng ngẫu hứng cho SV đại học SPAN trường ĐHSPNT Trung ương tác giả chỉ đi sâu vào dạy học tác phẩm, có đi qua bài tập kỹ thuật ngón những còn chưa đi sâu tìm hiểu về kỹ thuật ngón và những bài tập bổ trợ cho SV Tác giả Lại Thị Phương Thảo nghiên cứu và biên soạn một số bài kỹ thuật tập kỹ thuật nhỏ cho SV ĐHSP Âm nhạc năm nhất Trường ĐHSP Nghệ thuật Trung ương nhưng không đi sâu vào phân tích chức năng tác dụng của kỹ thuật luyện ngón mà là những bài tập do tác giả sáng tác ra để dạy cho SV hệ ĐHSP

Tất cả các tư liệu quý nói trên giúp tôi rất nhiều trong quá trình nghiên cứu và là tài liệu tham khảo Tuy nhiên, có thể thấy chưa có đề tài nào đi sâu tìm hiểu về kỹ thuật luyện ngón trên Đàn phím điện tử cho SV

SPAN năm thứ nhất, Trường CĐVHNT Tây Bắc

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở lý luận và giải pháp luyện tập kỹ thuật cơ bản, kỹ thuật luyện ngón Đàn phím điện tử để từ đó đề xuất những giải pháp luyện tập nhằm nâng cao chất lượng dạy - học Đàn phím điện tử cho SV năm thứ

nhất hệ SPAN, Trường CĐVHNT Tây Bắc

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Phân tích và rút ra giải pháp luyện tập một số bài luyện kỹ thuật cơ bản và kỹ thuật ngón tay cho SV năm nhất – hệ Cao đẳng, trường CĐVH Nghệ thuật Tây Bắc

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Chương trình và giải pháp luyện ngón trên Đàn phím điện tử cho SV năm nhất hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc, Trường CĐVHNT Tây Bắc

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong kỹ thuật luyện ngón đối với Đàn phím điện tử có rất nhiều dạng khác nhau, nhưng trong Luận văn này tôi chủ yếu tập chung vào ba dạng các bài tập cơ bản như: Gamme, bài tập Hanon, Etude

Nội dung bài: Gamme, 60 bài luyện tập Hanon, Etude Czerny op

599, op 299, op 740 và một số Etude của tác giả khác áp dụng vào việc rèn luyện kỹ thuật ngón trên Đàn phím điện tử cho SV năm thứ nhất hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc, Trường CĐVHNT Tây Bắc

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh

- Phương pháp thưc nghiệm sư phạm

6 Những đóng góp của luận văn

7

Luận văn là công trình nghiên cứu về kỹ thuật luyện ngón trên Đàn phím điện tử cho SV năm thứ nhất hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc Trường CĐVHNT Tây Bắc

Tôi hy vọng luận văn thành công sẽ góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn Đàn phím điện tử cho SV SPAN năm thứ nhất, Trường CĐVHNT Tây Bắc đồng thời có thể là tài liệu tham khảo cho các

đề tài nghiên cứu cùng hướng

7 Bố cục của luận văn

Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Luận văn gồm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực trạng

Chương 2: giải pháp kỹ thuật luyện ngón trên Đàn phím điện tử cho sinh viên năm thứ nhất hệ Cao đẳng Sư phạm Âm nhạc

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG 1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

1.1.1 Đàn phím điện tử

Đàn phím điện tử hay còn gọi là Đàn Organ (Electronic Keyboard) thông thường có dạng bàn phím giống của đàn Piano nhưng có các kích thước khác nhau phù hợp cho các không gian khác nhau tạo ra các âm thanh chuẩn xác và mang đặc tính riêng biệt và độc đáo, chân thực, phản ánh được hết những gì mà người nghệ sĩ muốn thể hiện Với sự cài đặt ngày càng phong phú với hàng ngàn âm sắc, tiết điệu, cùng với nhiều nút chức năng đa dạng để có thể tạo ra một dàn nhạc nhỏ khi biểu diễn

Tại Việt Nam, Đàn phím điện tử còn được gọi là đàn Organ (Electronic Keyboard) cách gọi này thực chất là không chính xác, khiến người ta nhầm

8

lẫn với tên gọi của cây đàn Organ nhà thờ - Church Organ/ Pipe Organ – hay còn gọi là đàn Đại phong cầm, vốn được sử dụng trong nhà thờ hoặc các phòng hòa nhạc lớn, có lịch sử nhiều thế kỷ phát triển trong âm nhạc, kiến trúc tôn giáo ở châu Âu Với sự phát triển của công nghệ âm thanh điện tử thế kỷ XX, các chuyên gia âm thanh - âm nhạc điện tử, các hãng nhạc cụ đã

áp dụng và phát triển kỹ thuật điện tử cho cây Đàn phím điện tử này Điều đặc biệt của Đàn phím điện tử là có thể chơi những phần đệm (accompaniment) với dạng hợp âm và tiết điệu khác nhau, đồng thời mô phỏng được âm thanh của rất nhiều loại nhạc cụ như: Các nhạc cụ phương Tây: Piano, Guitar acoustic… Ngoài ra, nó còn tạo ra được những âm sắc độc đáo: tiếng chim hót, tiếng nước chảy, tiếng đi lại…nhiều loại tiết tấu khác nhau Vì vậy, tại các Trường Sư phạm Âm nhạc và Nghệ thuật, đây là một nhạc cụ hữu ích cho việc biểu diễn âm nhạc

Đàn phím điện tử ngày nay được chia nhiều loại khác nhau như: Home Keyboard là loại Đàn phím điện tử dùng trong gia đình Arranger Keyboard là loại Đàn phím điện tử dành cho các nhạc sĩ (sáng tác, phối bè) Synhesizer là loại Đàn phím điện tử dành cho các nhạc công chuyên nghiệp Workstation Keyboard (tích hợp tính năng và cấu tạo Synhesizer và Sequencer), Digital piano - Piano kỹ thuật số sử dụng thay thế cho đàn Piano truyền thống (Acoustic Piano),…

1.1.2 Kỹ thuật luyện ngón trong dạy học môn Đàn phím điện tử

1.1.2.1 Kỹ thuật luyện ngón:

Tiếng Anh gọi là Finger technique exercises, tiếng Pháp gọi là Technique de doigts, tiếng Ý là Tecnica esercizi per le dita, tiếng Đức là Technik-Übungen Finger, tiếng Nga là Техника упражнения палец

Kỹ thuật luyện ngón Đàn phím điện tử theo chúng tôi có liên quan đến

9

tư thế chơi đàn, tư thế để tay trên phím đàn, kỹ thuật tạo âm thanh legato, non legato, staccato Cách bấm ngón nhằm tạo tiếng đàn đẹp để thực hiện các kỹ thuật và thể hiện âm nhạc khác nhau khi học Gamme, bài tập luyện ngón, Etude hay biểu diễn các tác phẩm âm nhạc trên Đàn phím điện tử

1.1.2.2 Tầm quan trọng của việc học kỹ thuật luyện ngón

Để đào tạo SV Đàn phím điện tử chuyên nghiệp hay SPAN, việc cho các em học tập và rèn luyện kỹ thuật ngón bấm là một vấn đề tất yếu và khách quan Bởi vì kỹ thuật ngón bấm là nền tảng, là “chìa khóa” để SV có thể biểu diễn hoàn chỉnh cả về kỹ thuật diễn tấu và thể hiện tốt các tác phẩm âm nhạc có phong cách thời đại, tác giả, tác phẩm khác nhau

Việc rèn luyện kỹ thuật ngón được tiến hành song song với việc bồi dưỡng khả năng thể hiện âm nhạc cho SV Nó được tiến hành trong cả quá trình học Đàn phím điện tử của SV, từ khi ngồi trên ghế nhà trường cũng như khi các em đã ra trường công tác Tuy nhiên, khi trả bài trên lớp cho giảng viên hay tự học ở nhà, trước tiên giảng viên nên cho các em luyện ngón qua các bài tập chạy Gamme, bài tập luyện ngón Hanon, Etude và sau mới học đến những tiểu phẩm nhỏ, tác phẩm hình thức lớn trong nước và quốc tế Nó thường chiếm khoảng 1/3 thời gian lên lớp hoặc 15 phút đến 30 phút khi luyện tập ở nhà…

Việc dạy học kỹ thuật luyện ngón phục vụ cho việc nâng cao trình độ khi biểu diễn tác phẩm âm nhạc của SV học Đàn phím điện tử qua từng năm học

1.1.2.3 Kỹ thuật tạo âm thanh

* Legato: Legato có nghĩa là liền tiếng, ký hiệu legato là một nét vòng

cung nối các nốt nhạc với nhau

10

VD 1.1 Trích Etude 41, op 599 tác giả Czerny

* Non legato: Ngược với Legato, Non legato có nghĩa là không liền

tiếng Trong dạy kỹ thuật Đàn phím điện tử, khi chơi Non legato là chơi tách nốt nhưng âm thanh vang lên không sắc, gọn như Staccato, chơi hết trường độ của nốt nhạc Các nốt nhạc chép thông thường, không có dấu luyến và dấu chấm trên đầu có thể sử dụng kỹ thuật Non legato

VD 1.2 Trích đoạn sử dụng kỹ thuật tạo âm thanh Non legato

Trong một số tác phẩm, Non legato còn được ký hiệu bằng dấu chấm đứng trong dấu luyến

VD 1.3

Ngoài ra, ký hiệu “-” trên đầu nốt nhạc khi biểu diễn trên Đàn phím điện tử cũng thường được biểu diễn bằng kỹ thuật Non legato nhưng người

11

chơi cần bấm sâu phím và tạo âm thanh dày hơn khi chơi Non legato khi không có dấu “-”

VD 1.4

*Marcato: Thuật ngữ marcato chỉ một dạng kỹ thuật chơi “nhấn nốt”, không

quá ngắn, cũng không quá dài và thường được chơi với cường độ mạnh, ký hiệu là

dấu nhấn dọc hay nhấn ngang trên nốt nhạc “ >, /\ ”

VD 1.5 Trích đoạn sử dụng kỹ thuật marcato nhấn dọc

* Staccato: Staccato là đánh nảy, tạo ra âm thanh sắc gọn Ký hiệu

thường được thể hiện qua dấu chấm (.) trên đầu mỗi nốt nhạc

Ví dụ 1.6: Gamme C – dur đánh nảy

12

SV nắm bắt rõ hơn về kỹ thuật để đáp ứng những tác phẩm có kỹ thuật khó

và phức tạp Từ đó SV sẽ nắm rõ về cấu tạo và tính chất trong hệ thống Gamme như Gamme liền bậc, quãng, Gamme rải (Arpeggio), hợp âm… Qua việc học Gamme, không những ngón bấm đồng thời việc xử lý âm thanh với những cường độ và sắc thái khác nhau của SV cũng được cải thiện đáng kể

Luyện Gamme với kỹ thuật luồn ngón và vắt ngón giúp giải quyết những nét nhạc chạy dài nối liền

Ví dụ 1.7: Gamme C – dur

1.2.2.5 Bài tập luyện ngón Hanon

Bài tập luyện ngón Hanon là dạng bài tập kỹ thuật dùng chủ yếu nhằm

phát triển khả năng kỹ thuật của tác giả Charles-Louis Hanon, với tác phẩm The Virtuoso Pianist trong 60 bài tập nhằm phát triển khả năng kỹ thuật của người học đàn Mỗi bài tập của ông có một tác dụng độc lập nhằm hỗ trợ giải quyết các vấn đề gặp phải trong khi đánh tác phẩm giúp người đánh thực hiện được dễ dàng hơn

C L.Hanon đã xây dựng bài tập một cách tỉ mỉ, tạo mức độ tối ưu trong thực hành cho những người học đàn phím Để đạt được những lợi ích tối đa

từ sự tiến triển hợp lý của các bài tập, ông khuyến khích người chơi thực hành các bài tập piano hàng ngày Bằng cách đó, SV sẽ nhanh chóng nhận thấy sự khác biệt khi những ngón tay của họ trở nên mạnh mẽ hơn và

13

chuyên nghiệp hơn khi chơi các tác phẩm khó về kỹ thuật

Một yếu tố quan trọng là tăng cường luyện tập cho bàn tay và ngón tay lặp đi lặp lại hàng ngày các bài tập Hanon Ý tưởng chính là tạo sự độc lập

và linh hoạt của các ngón tay trong khi biểu diễn, tạo sự điêu luyện, mềm mại của ngón tay cho người tập

Các bài tập ngón tay có thể giúp cải thiện sức mạnh, sức chịu đựng ngón tay và nâng cao khả năng chơi đàn phím cho người học, góp phần giải quyết các vấn đề phổ biến có thể cản trở khả năng biểu diễn của một SV Chúng bao gồm "Kỹ thuật luồn ngón tay cái", tăng cường độ của các ngón tay thứ tư và thứ năm, và quadruple- và triple-trills Ngoài tăng khả năng

kỹ thuật của SV, khi được chơi theo nhóm với tốc độ cao hơn, các bài tập

sẽ còn giúp tăng sức chịu đựng của người chơi

Bài tập của Hanon là dạng bài tập kỹ thuật dùng chủ yếu nhằm phát triển khả năng kỹ thuật của người học đàn Mỗi bài tập của ông có một tác dụng độc lập nhằm hỗ trợ giải quyết các vấn đề gặp phải trong khi đánh tác phẩm giúp người đánh thực hiện được dễ dàng hơn Những bài tập Hanon giúp SV phát triển độ nhạy và phản xạ tự nhiên của các ngón tay Ngoài ra Hanon còn giúp SV điều chỉnh được âm lượng và tiết tấu nhịp điệu khi đánh đàn Tuy nhìn bài tập Hanon có vẻ đơn giản làm cho nhiều người học lầm tưởng nó không có tác dụng gì khi luyện ngón, tuy nhiên tôi thấy khi việc luyện tập tốc độ nhanh hơn và những âm hình tiết tấu thay đổi cho từng bài tập sẽ tạo nên độ khó trong kỹ thuật và giúp ích rất nhiều cho SV khi phát triển kỹ thuật luyện ngón

Ví dụ 1.6: Trích Hanon 1, tác giả C.L.Hanon

14

1.2.2.6 Etude

Etude là một tiểu phẩm dành cho các SV học nhạc cụ trong việc phát triển khả năng kỹ thuật Một Etude thường dùng cho một vấn đề đặc biệt trong kỹ thuật nhạc cụ như Gam, hợp âm rải, quãng tám, các âm luyến láy hoa mỹ… Có những Etude đặc biệt dành cho việc luyện ngón và thường được nhắc lại nhiều lần (Trích trang 300, Từ điển âm nhạc Harvard, Nxb Harvard University Press)

Theo tác giả Phạm Lê Hòa viết trong cuốn Phân tích tác phẩm: “Ban đầu Etude là khúc nhạc được viết cho một nhạc cụ nhất định luyện tập một hoặc vài kỹ xảo nào đó” [11; tr 92]

Etude là khúc luyện tập, có hình thức như những tác phẩm độc lập, mỗi bài Etude giải quyết một kỹ thuật nhằm phát triển khả năng kỹ thuật cho SV Luyện các bài Etude giúp SV phát triển kỹ thuật luyện ngón đa dạng và toàn diện hơn

Đối với bộ môn Đàn phím điện tử, Etude giữ vai trò quan trọng trong việc giúp SV nắm bắt các kỹ thuật để áp dụng khi thể hiện tác phẩm Việc học Etude giúp các em giải quyết những kỹ thuật như: chạy ngón liền bậc hay hợp âm rải, nốt hoa mỹ, luyện quãng, hợp âm, tremolo…

Etude cho Đàn phím điện tử hay còn gọi là các bài tập kỹ thuật luyện

Ví dụ 1.7: Trích Etude 3, op.599 tác giả Czerny

16

Etude Jazz được biên soạn với các loại nhịp điệu, tiết tấu mới, gần gũi với cuộc sống của thế hệ trẻ ngày nay, giúp SV từng bước làm quen với các hoạt động âm nhạc ngoài xã hội Giảng viên có thể sử dụng các tuyển tập Etude Jazz của Manfred Schmitz, Oscar Peterson…

Ví dụ 1.8: Etude số 29 De Neue Jazz Parnass tập 1, tác giả Manfred Schmitz

Để biên soạn các bài tập kỹ thuật Việt Nam, giảng viên có thể trích từ những tiểu phẩm phát triển dân ca của các nhạc sĩ trong nước Ngoài mục đích nâng cao kỹ thuật diễn tấu, các bài tập này còn có ý nghĩa nâng cao lòng tự hào dân tộc, tình yêu quê hương đất nước cho các SV

Ví dụ 1.9: Trích số 18 trong Những tác phẩm cho piano của tác giả

17

* Năng khiếu âm nhạc

Để học tốt Đàn phím điện tử, SV SPAN cần có năng khiếu âm nhạc

Theo công trình NCKH cấp Bộ, Bộ Văn hóa Thông tin - Nhạc viện Hà Nội

“Những tiêu chí xác định năng khiếu âm nhạc để tuyển chọn cho các cơ sở đào tạo âm nhạc trên phạm vi toàn quốc” do Trần Thu Hà chủ biên, Nguyễn Phúc Linh, Ngô Văn Thành, Đỗ Xuân Tùng thực hiện năm 2001,

Năng khiếu âm nhạc là khả năng tiếp thu âm nhạc bẩm sinh của học sinh nhưng năng khiếu âm nhạc còn được bồi dưỡng, phát triển qua quá trình được tiếp xúc và học tập âm nhạc Những học sinh có năng khiếu âm nhạc là các em có thính giác âm nhạc, có khả năng nhận biết nhanh, chính xác cao độ của âm thanh, có khả năng nhận biết và tái tạo được trường độ, tiết tấu âm nhạc” Bên cạnh đó, các em còn có

“cảm xúc âm nhạc hay còn gọi là nhạc cảm, có khả năng cảm nhận, tư duy âm nhạc, có khả năng thể hiện âm nhạc một cách năng động, sáng tạo” [9; tr 10]

1.2 Sơ lược về Đàn phím điện tử

Trong những năm 30 của thế kỉ XX, khi trào lưu biểu diễn nhạc cụ điện tử được thịnh hành, Đàn phím điện tử là một loại nhạc cụ bắt đầu được mọi người chú ý tới Từ những năm 50 - 60 của thế kỉ XX khi mà phong trào nhạc Rock ra đời và lan rộng khắp hành tinh, nó có một sức lan tỏa mạnh mẽ trên trị trường âm nhạc thì Đàn phím điện tử cùng với các thiết bị điện tử khác trở thành tâm điểm của mọi sự chú ý Còn ngày nay chúng ta không còn xa lạ với Đàn phím điện tử chúng ta dễ dàng có thể bắt gặp

nó mọi lúc mọi nơi

1.2.1 Sự du nhập và phát triển của Đàn phím điện tử tại Việt Nam

18

Ban đầu những cây Đàn phím điện tử khi mới du nhập vào Việt Nam

âm sắc mô phỏng chưa được phong phú vẫn còn khô cứng, chưa chuẩn, hiện đại và nhiều chức năng như bây giờ Ví như: đàn PSS 390, 395, 595… Loại này có cấu tạo nhỏ, bàn phím chỉ có 4 quãng 8, tính năng chưa phong phú Nhưng xã hội trong bối cảnh lúc bấy giờ đất nước còn nghèo nàn, lạc hậu, vừa chấm dứt chiến tranh với một nhạc cụ có hàng trăm âm sắc, tiết điệu được cài đặt sẵn, tự động chơi với thao tác đơn giản là nhấn nút, cây Đàn phím điện tử lúc đó đã làm ngạc nhiên tất cả những người tiếp xúc với

nó và từ đây như là một hiện tượng gây chú ý Nhưng thời điểm đó đây là một nhạc cụ xa xỉ và đắt tiền so với thu nhập của người dân nên chưa được phổ biến rộng rãi

Cuối những năm 1980 đến đầu năm 1990, Đàn phím điện tử trở nên thông dụng hơn Những người đầu tiên tiếp cận và sử dụng cây đàn này đa phần là các nghệ sĩ Accordion và Piano Trong đó, trải qua thời gian nghiên cứu và một số người học tập ở nước ngoài đã tận mắt chứng kiến họ đã nhanh chóng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn, học hỏi từ các giáo trình Piano, Accordion từ đó đưa ra giáo trình sơ bộ viết riêng cho Đàn phím điện tử

Những năm 90 đầu thể kỷ XX, Đàn phím điện tử đã phát triển rộng rãi Mọi người đua nhau cho con em đi học và việc học đàn phím điện tử đã trở thành trào lưu học từ học cho vui, cho biết, cho đến việc chuyên sâu, chuyên nghiệp, thành nghề Giai đoạn này, Đàn phím điện tử đã trở thành công cụ đắc lực, hữu hiệu đưa kiến thức âm nhạc phổ thông đến công chúng Đàn phím điện tử từ một loại nhạc cụ xa xỉ chỉ dành cho gia đình khá giả, con nhà nòi, những nhóm nhạc, ở giai đoạn này đàn phím đã được hòa với mọi người, không phân biệt giai tầng xã hội, có mặt trong nhiều hoạt động âm nhạc quần chúng

19

1.2.2 Những đặc điểm cơ bản của Đàn phím điện tử

Đàn phím điện tử tương tự như đàn Piano gồm các phím màu đen và trắng xen tạo ra nhiều quãng 8, mỗi quãng có 12 phím, trong đó có 7 nốt nhạc cơ bản: đồ - rê – mi – pha – son – la - si và 5 nốt là bậc hóa các nốt cơ bản Điểm khác nhau là Đàn phím điện tử chỉ có 5 quãng 8 (61 phím) ít hơn so với đàn Piano (gồm 7 quãng 8 và 2 quãng 8 thiếu có 88 phím), phím của Đàn phím điện tử nhẹ hơn đàn Piano Đàn Piano có bộ bàn đạp gồm 3 Pedal làm tăng hiệu quả khi diễn tấu Còn Đàn phím điện tử cũng có 1 Pedal lắp ngoài, sử dụng tương tự như Pedal phải của đàn Piano Ngoài ra

nó còn có bộ căn chỉnh âm sắc, độ vang, độ thanh Do đó, có thể tham khảo kỹ thuật chơi đàn Piano cơ bản để áp dụng cho Đàn phím điện tử nhưng phải phù hợp với cấu tạo và đặc điểm của Đàn phím điện tử

Điểm khác biệt nổi bật nhất của Đàn phím điện tử là phần đệm tự động (Home Keyboard) vì có loại Đàn phím điện tử ko có bộ đệm tự động cài đặt sẵn trong Đàn phím điện tử cùng với rất nhiều nút chức năng khác như rất nhiều âm sắc (Voice), tiết điệu (Style) Ngoài ra, có thể chơi những phần đệm (accompaniment) với các dạng hợp âm và tiết điệu khác nhau…

Vì những thuận lợi trên Đàn phím điện tử đã trở thành nhạc cụ không thể thiếu trong việc biểu diễn và đệm hát…

1.2.3 Vai trò của Đàn phím điện tử trong hoạt động âm nhạc tại Việt Nam

Hiện nay, Đàn phím điện tử ngày càng phổ biến không chỉ với học sinh, SV mà mọi người đều có thể học Đàn phím điện tử có thể giúp người học rèn luyện tính kiên trì và qua đó cảm nhận được những nét đẹp nghệ thuật của tâm hồn và cuộc sống

Với những tính năng mới ưu việt đa dạng về tiết điệu, chức năng, Đàn phím điện tử là một phương tiện đắc lực trong các hoạt

Ngoài ra, Đàn phím điện tử còn được sử dụng trong những hoạt động biểu diễn, đào tạo tại các Cung văn hóa, Trung tâm Nghệ thuật Âm nhạc… Đây là những cơ sở có tầm quan trọng trong việc nâng cao hiểu biết và phổ cập âm nhạc tại các địa phương Qua đó góp phần nâng cao dân trí, tạo nguồn tuyển sinh cho những trường đào tạo Âm nhạc chuyên nghiệp

1.3 Thực trạng dạy và học kỹ thuật luyện ngón trong môn đàn phím điện tử của Khoa Sư phạm Âm nhạc, Trường CĐVHNT Tây Bắc

1.3.1 Vài nét về Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Tây Bắc

Ngày 17 tháng 12 năm 1965, Uỷ ban hành chính Khu tự trị Tây Bắc

đã quyết định thành lập Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật của Khu tự trị Tây Bắc Trường được thành lập trên cơ sở tiếp thu sáu cán bộ giáo viên

và 20 học sinh sơ cấp Ca, Múa, Nhạc, Kịch Lúc đó Trường được đặt tại Thị trấn Thuận Châu, Sơn La

Ngày 31 tháng 5 năm 1972, Trường được chuyển từ tỉnh Sơn La về tỉnh Hòa Bình Đến nay vị trí của Trường ở Phường Thịnh Lang, Thành phố Hòa Bình – Tỉnh Hòa Bình

Ban đầu, Trường được Bộ Văn hóa, Thể Thao và Du lịch giao nhiệm

vụ đào tạo và cung cấp cán bộ văn hóa nghệ thuật cho các tỉnh Sơn La, Hòa Bình, Lai Châu, Nghĩa Lộ và cả phần miền núi của tỉnh Thanh Hóa Hiện nay, trong quá trình phát triển, trường mở rộng địa bàn thu hút học sinh thuộc 14 tỉnh khu vực miền núi Tây Bắc, 7 tỉnh Đồng Bằng Bắc Bộ phụ cận Quy mô nhà trường được nâng lên dần từ 20 học sinh từ thuở ban đầu đến 150 – 200 học sinh, SV hàng năm [42]

Nhiệm vụ của Nhà trường là đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao dân trí về văn hóa nghệ thuật cho khu vực miền núi Tây Bắc, với hơn 20 dân tộc sinh sống từ lâu đời Nhà trường hiện nay đã và đang đào tạo các ngành: Múa, Âm nhạc, Sư phạm Âm nhạc, Hội họa, Sư phạm Mỹ thuật, trong đó Âm nhạc gồm hai chuyên ngành: Nhạc cụ truyền thống và Nhạc

cụ phương Tây

Trải qua hơn 50 năm phát triển, Nhà trường đã đào tạo hàng ngàn cán bộ Văn hóa Nghệ thuật cho ngành Thông tin – Văn hóa – Âm nhạc của khu vực miền núi Tây Bắc, trong đó có nhiều người đã trở thành cán bộ

22

quản lý, nghệ sĩ, giảng viên

Từ khi thành lập đến nay, Trường luôn là cơ sở đào tạo Văn hóa Nghệ thuật trọng điểm của vùng Tây Bắc Trong thời gian tới, Trường phấn đấu trở thành Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Tây Bắc, hướng đến hội nhập quốc tế phát triển đào tạo nguồn nhân lực chất lượng trên lĩnh vực Văn hóa, Văn nghệ và Du lịch Đồng thời bảo lưu và phát huy những giá trị văn hóa của các dân tộc khu vực Tây Bắc góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc

1.3.2 Khoa Sư phạm Âm nhạc – Mỹ thuật

Khoa Sư phạm Âm nhạc – Mỹ thuật là sự kết hợp của khoa Sư phạm

Âm nhạc và Sư phạm Mỹ thuật Khoa Sư phạm Âm nhạc là khoa đào tạo chuyên ngành Sư phạm Âm nhạc bậc Trung cấp và bậc Cao đẳng cho các tỉnh miền núi Tây Bắc như Hòa Bình, Yên Bái, Sơn La, Lai Châu, Lào Cai, Điện Biên và các huyện miền núi của các tỉnh phụ cận như Hà Tĩnh, Nghệ

An, Thanh Hóa, Ninh Bình, Hà Nam, Vĩnh Phúc, Phú Thọ và khu vực Hà Nội 2 Tính đến nay Khoa đã cung cấp cho các trường Tiểu học và THCS của 14 tỉnh nói trên hàng ngàn giáo viên Âm nhạc Giúp cho chương trình phổ cập giáo dục âm nhạc trong các trường phổ thông dần được hoàn thiện

Mục tiêu vạch ra trong kế hoạch hoạt động thường xuyên của Khoa

là đào tạo giáo viên Sư phạm Âm nhạc có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp,

có quan điểm lập trường chính trị vững vàng; có đạo đức lối sống trong sạch, lành mạnh, có lương tâm nghề nghiệp, ý thức tổ chức kỷ luật cao, góp phần tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước

Khoa Sư phạm Âm nhạc được thành lập vào tháng 10 năm 2008 Tiền thân là Hệ Âm nhạc Năm 2015, Khoa Sư phạm Âm nhạc ghép vào Khoa Sư phạm Mỹ thuật và đổi tên là Khoa Sư phạm Âm nhạc –

23

Mỹ thuật Mặc dù năm 2008 Khoa mới được thành lập, nhưng ngành Sư phạm Âm nhạc đã được Nhà trường đưa vào chương trình đào tạo từ năm 1997 Trong những năm đầu chỉ với gần 50 SV ra trường, đến nay

số SV tốt nghiệp mỗi năm đều lên tới gần100 em Tỷ lệ học sinh - SV người dân tộc chiếm khoảng gần 60%

Khoa thường xuyên quản lý quá trình học tập, rèn luyện và các hoạt động khác của SV Tổ chức, theo dõi và báo cáo số lượng SV thường kỳ, đánh giá, xếp loại SV theo quy định; phối hợp với các đơn

vị liên quan trong việc tổ chức cho SV tham gia các hoạt động ngoại khóa Trong đó, đặc biệt chú trọng đến việc rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, thực tập sư phạm, nâng cao kỹ năng chuyên môn, kỹ năng sư phạm cho SV

Trải qua hơn 50 năm với những nỗ lực của các cán bộ, giảng viên, Khoa Sư phạm Âm nhạc đã được Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Hòa Bình ghi nhận là cơ sở đào tạo giáo viên Âm nhạc có trình độ tốt, những cán bộ văn hóa cho các tỉnh miền núi Tây Bắc và các tỉnh lân cận

1.3.3 Nội dung chương trình và tài liệu dạy học môn Đàn phím điện tử

1.3.3.1 Mục tiêu đào tạo môn Đàn phím điện tử

Mục tiêu đào tạo của Trường là cung cấp nguồn nhân lực cán bộ giáo viên cho các trường TH và THCS với trình độ cao nhằm phục vụ sự nghiệp xây dựng và đổi mới đất nước

Những năm gần đây việc nâng cao chất lượng dạy học cho SV SPAN ngày càng được chú trọng, trong đó môn Đàn phím điện tử được trường đặc biệt chú trọng Môn Đàn phím điện tử hầu như là môn bắt buộc đối với SV hệ Cao đẳng Sư phạm chính quy của Khoa Sư phạm Âm nhạc, trường CĐVHNT Tây Bắc Là môn thực hành nên môn học này được tổ

1.3.3.2 Nội dung chương trình

Môn học Đàn phím điện tử năm thứ nhất hệ CĐSP Âm nhạc gồm 2 đơn vị học trình (tổng 30 tiết, mỗi kỳ 15 tuần, mỗi SV 1 tiết/1 tuần)

Học kỳ I: Giới thiệu về Đàn phím điện tử

Thực hành trên Đàn phím điện tử: bài tập kỹ thuật cơ bản, luyện tập chạy Gamme C – dur, a – moll (tự nhiên, hòa thanh, giai điệu) Ngoài ra

SV làm quen một số tác phẩm ở mức độ đơn giản

Học kỳ II: Hướng dẫn kỹ thuật luyện ngón Hanon số 1 và 2

Gamme liền bậc và Arpeggio

Tiểu phẩm piano, tác phẩm hình thức lớn như Sonatine, Rondo; Tác phẩm Việt Nam hoặc nước ngoài biên soạn cho Đàn phím điện tử có sử dụng bộ đệm tự động…

1.3.3.3 Tài liệu dạy học

Nhà trường luôn cố gắng bổ sung nguồn tài liệu về cả số lượng và chất lượng để phục vụ công tác giảng dạy

Một số giáo trình mà giảng viên thường dùng như: N

Liubomydrovoi, K.Sorokina, A.Tumanian (1973), Sách giáo khoa tập

1, 2 dạy đàn Piano cho học sinh sơ cấp 1, 2, 3, 4, Nxb Moscow, Nga; Xuân Tứ (2003) Phương pháp dạy và học đàn phím điện tử tập 1, Nxb

Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, tập 2 năm 2004; Lê Vũ –

Quang Đạt (1999), Độc tấu trên đàn Organ Keyboard, tập 1, 2, 3, 4,

25

Nxb Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh; Các Etude và tác phẩm của nhạc sĩ nước ngoài tiêu biểu như: C.Czerny, W.A.Mozart, L.W.Beethoven, J.S.Bach, M.Clementi, F.Kuhlau, Richard Clayderman…

Nhà trường cũng tổ chức cho các giảng viên biên soạn nhiều

giáo trình, tài liệu phục vụ dạy và học như: Đệm hát cơ bản của Nguyễn Văn Hạnh, giáo trình Lý thuyết âm nhạc cơ bản của Đặng Vân

Hà, giáo trình Đọc ghi nhạc của Hà Thị Tô Thắm và Đặng Thị Thùy Linh, giáo trình Hòa âm của Đặng Vân Hà và Phạm Quang Dụ Nhưng

chưa có giáo trình, tài liệu riêng môn Đàn phím điện tử về kiến thức cơ bản ban đầu cho SV mới học năm nhất…

Qua những tài liệu về môn Đàn phím điện tử của Trường, chúng tôi thấy chưa có sự mở rộng chuyên sâu hơn về dạy học kỹ thuật cơ bản cho

SV nhằm nâng cao hiệu quả học môn Đàn phím điện tử Ngoài việc học những tác phẩm, đệm hát…nên còn trang bị thêm cho các em kỹ thuật cơ bản về luyện ngón Để có kỹ thuật luyện ngón tốt không chỉ cần đến thời gian luyện tập còn cần việc rèn luyện chuyên sâu Nhưng ở đây, giáo trình

và chương trình chưa được thống nhất, giáo trình giảng dạy môn Đàn phím điện tử trong thư viện còn thiếu thốn và chưa phong phú, đa dạng Giảng viên còn phải tự sưu tầm tài liệu học tập cho SV

Qua việc tham khảo và so sánh với một số chương trình giảng dạy cho học sinh Trung cấp Đàn phím điện tử tại Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam và chương trình đào tạo SV SPAN tại Trường Đại học SPNTTW, chúng tôi thấy còn thiếu các giáo trình luyện kỹ thuật ngón Có thể tham khảo thêm các giáo trình, tài liệu học tập về Gamme, Etudes Cổ điển của nhiều tác giả khác nhau, Etude Jazz và các bài tập kỹ thuật Việt Nam…

Chương trình và tài liệu dạy học là những yếu tố hết sức quan trọng,

26

giúp thống nhất những nội dung của môn học Giáo trình, tài liệu giúp cho giảng viên dạy tốt và SV chủ động và tích cực trong việc tự học Từ đó, cần phải có nội dung chương trình phù hợp, giáo trình, tài liệu dạy học và tham khảo phong phú để giúp cho giảng viên đổi mới phương pháp giảng dạy và

Trong tuyển sinh đầu vào, để ôn thi vào trường còn có em học Đàn phím điện tử truyền tay nên không nắm bắt được những kiến thức âm nhạc

và kỹ thuật chơi đàn trước khi học một tác phẩm âm nhạc… Cũng có trường hợp SV đã được học Đàn phím điện tử trước khi vào trường và có thể chơi những tác phẩm khó nhưng thực tế các em không được học một cách bài bản về thế tay và kỹ thuật luyện ngón nên khi học đã ảnh hưởng rất nhiều trong việc thể hiện tác phẩm Đa số SV năm thứ nhất hệ CĐ SPAN Trường Văn hóa Nghệ thuật Tây Bắc khi vào trường đều từ 18 tuổi trở lên và hầu như là vừa tốt nghiệp trường THPT Do tuổi đã lớn mới được

27

học đàn nên ngón tay không được linh hoạt… Ngoài ra, cũng có một số SV

đã được học Trung cấp tại Trường Văn hóa Nghệ thuật Tây Bắc rồi thi lên

CĐ nên khả năng học và tiếp thu nhanh hơn những SV chưa được tiếp xúc với Đàn phím điện tử

Như vậy, chúng ta thấy khả năng tiếp thu âm nhạc của SV có sự không đồng đều Với những SV đã học qua Trung cấp, khả năng nhận thức

và tiếp thu thuận lợi hơn rất nhiều nên các em ít gặp trở ngại về kỹ thuật luyện ngón Còn SV học xong lớp 12, sau đó thi vào hệ CĐSP thời gian tiếp xúc với Đàn phím điện tử chưa nhiều nên còn gặp nhiều hạn chế

1.3.4.2 Nhận thức của sinh viên về kỹ thuật luyện ngón trên Đàn phím điện tử

Qua khảo sát thực tế, đối với SV năm thứ nhất – hệ CĐSP Trường CĐVHNT Tây Bắc, hầu hết các em chưa từng học hay làm quen với những bài tập luyện ngón, luyện kỹ thuật nên việc tiếp thu những kiến thức và kỹ thuật chơi đàn gặp nhiều khó khăn Do đó, kỹ thuật cơ bản của hầu hết SV năm nhất CĐSP còn yếu như tư thế để tay chưa chuẩn, ngón tay khi đánh đàn còn cứng và thiếu sự linh hoạt, kỹ thuật tạo âm thanh chưa tốt…

SV chưa hiểu được tầm quan trọng của việc luyện ngón nên chưa chú trọng đến luyện tập kỹ thuật luyện ngón Các em mới chỉ chú ý đến việc tập bài tác phẩm để đối phó khi kiểm tra nên dẫn đến thiếu phương pháp tập luyện khoa học

Giảng viên cần làm cho SV nhận thức rõ việc học tốt các kỹ thuật luyện ngón không chỉ là chìa khóa giúp cho các SV âm nhạc nói chung và

SV SPAN biểu diễn tốt, hoàn thiện và hấp dẫn các tác phẩm âm nhạc mà còn học tốt môn đệm hát

1.3.5 Thực trạng giảng dạy

28

1.3.5.1 Tổ chức lớp học

Trang thiết bị, cơ sở vật chất: phòng học được trang bị cách âm, phòng chưa có sẵn Đàn phím điện tử cho SV mà SV phải tự chuẩn bị Đàn phím điện tử của mình để mang đi học Chưa có trang thiết bị công nghệ như: đầu đĩa, công nghệ kết nối mạng để SV nghe

Thời lượng dạy Đàn phím điện tử trên lớp còn ít, với hình thức học theo nhóm (từ 7 – 10 SV) nên số lượng SV học trong 1 tiết còn đông Điều này khiến giảng viên thiếu thời gian thực hiện nội dung luyện ngón cho SV hay có phương pháp giảng dạy phù hợp với khả năng âm nhạc của từng em

Nó còn ảnh hưởng đến việc thị phạm của giảng viên và thực hành trên đàn cho các em…

1.3.5.2 Phương pháp giảng dạy

Đội ngũ giảng viên Bộ môn Đàn phím điện tử Khoa SPAN có số lượng hạn chế, chỉ có 03 giảng viên với trình độ Đại học tại chức và 01 giảng viên trình độ ĐH chuyên ngành SPAN tại Đại học Sư phạm I Phần lớn giảng viên được đào tạo không chuyên sâu về môn Đàn phím điện tử nên kiến thức

và khả năng biểu diễn trên đàn còn có những hạn chế nhất định

Giảng viên chỉ mới thực hiện giảng dạy theo chương trình, chưa có

sự sáng tạo và linh hoạt trong việc thực hiện nội dung đào tạo Có giảng viên còn chưa chú ý đến đặc điểm thiếu đồng đều về trình độ và khả năng

âm nhạc của SV Do vậy, khi giảng viên giao bài cho các em còn thiếu tính đồng đều, thống nhất giữa các lớp, dù SV ở trình độ tương đương nhau, dẫn đến sự chênh lệch về trình độ

Thêm đó, thời gian lên lớp rất hạn hẹp, số SV còn đông nên giảng viên không thể sửa kỹ về kỹ thuật ngón cho từng SV mà chỉ đưa ra yêu cầu

và nhận xét chung cho cả nhóm Do đó, giải pháp dạy học kỹ thuật ngón

29

của các giảng viên có sự chênh lệch, không đồng đều, chưa thật sự khoa học, có hệ thống và hấp dẫn người học…

Đàn phím điện tử là môn học gồm cả lý thuyết và thực hành Vì vậy,

nó luôn đòi hỏi giảng viên cần trau dồi chuyên môn cũng như cập nhập các thông tin mới của môn học Nhưng ở đây, giảng viên còn chưa có nhiều nghiên cứu đan xen các nội dung dạy học một cách sinh động, để tạo hứng thú cho SV trong các hoạt động khi lên lớp Hầu hết giảng viên chỉ giao bài

và hướng dẫn sửa bài, ít thị phạm hay sử dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, hướng dẫn SV tìm hiểu mở rộng thêm bài học Điều này dẫn đến

SV chưa hiểu kỹ về những kỹ thuật ngón, các em chưa hứng thú trong luyện tập, chưa có phương pháp học tập khoa học nên khi thực hành gặp rất nhiều hạn chế…

30

1.3.5.2 Kết quả học tập của sinh viên

Với môn Đàn phím điện tử tiến hành kiểm tra cuối kỳ, cuối năm theo hình thức thực hành biểu diễn Chúng tôi tiến hành thống kê kết quả học tập của SV trong 3 năm gần đây

Bảng 1.1: Kết quả học tập Đàn phím điện tử của SV CĐ 1 SPAN

lệ SV có kết quả học tập khá giỏi còn ít, loại trung bình là đa phần, một số

em còn thuộc yếu kém

Môn học Đàn phím điện tử cũng như các môn nhạc cụ khác, đòi hỏi người học phải có năng khiếu và đặc điểm tâm sinh lý phù hợp như cấu tạo bàn tay, ngón tay phù hợp, có tâm lý vững vàng, hứng thú khi ra biểu diễn… Bên cạnh đó, các em cần có thày dạy tốt, SV cần tập trung chú ý cao độ khi lên lớp và chăm chỉ luyện tập ở nhà, có phương pháp học tập khoa học…

Qua thực tế tìm hiểu, chúng tôi thấy những SV đạt kết quả học tập giỏi và khá là những em có năng khiếu âm nhạc tốt, ngón tay linh hoạt Các

em đã được học Đàn phím điện tử qua bậc Trung cấp hay đã được làm

31

quen với Đàn phím điện tử trước khi vào trường… Các SV này còn chăm chỉ học tập khi lên lớp cũng như khi tự học ở nhà Các em được gia đình trang bị cho Đàn phím điện tử và các phương tiện học tập khác như đầu đĩa, máy tính nối mạng để phục vụ nghe nhạc… Các em còn biết tận dụng

cơ sở vật chất phục vụ đào tạo của nhà trường để học tập như phòng tập, nhạc cụ, Thư viện… Vì vậy, khi kiểm tra hết học kỳ hay thi cuối năm học các em thường trình bày hoàn chỉnh cả phần kỹ thuật ngón và thể hiện tác phẩm âm nhạc… nên đạt được điểm khá và giỏi

Bên cạnh đó, những SV đạt kết quả trung bình và yếu do các em có năng khiếu âm nhạc không tốt, tay cứng Hoặc do SV có năng khiếu âm nhạc nhưng lười học, lên lớp không tập trung tư tưởng, luyện tập ở nhà chưa khoa học, thiếu đàn riêng nên chưa đủ thời gian luyện tập để biến

“lượng thành chất” Có SV còn ngồi chưa thẳng lưng, tư thế để tay chưa đúng, ngón bấm còn bị gẫy hay bị duỗi quá thẳng, chưa khum tròn một cách tự nhiên Khi tạo âm thanh Legato, Staccato, Non legato có một số SV chơi chưa rõ, khi chạy ngón với tốc độ nhanh còn bị ríu ngón, chưa đều nhịp Có em lúc tập gamme hay trình bày bài tập kỹ thuật, việc chuyển ngón, luồn ngón còn chưa tốt; việc học hợp âm 3 nốt, các ngón tay còn chưa xuống đều một thời điểm trên phím đàn Khi học và thi có em còn chơi vấp, quên bài, chưa chơi hoàn chỉnh kỹ thuật từ đầu tới cuối bài… Vì vậy, ở các SV này, phần kỹ thuật ngón không hoàn chỉnh đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc thể hiện tác phẩm nên kết quả thi của các em chưa cao

Ngoài ra, có SV còn chưa ý thức được tầm quan trọng của kỹ thuật luyện ngón và chỉ tập trung vào tập tác phẩm Có em chưa nắm vững đầy

đủ những kiến thức về kỹ thuật cơ bản nên khi vào học các tác phẩm âm nhạc trong nước và quốc tế, SV chưa giải quyết tốt phần kỹ thuật của tác phẩm hay chưa biết cách xử lý bài cho đúng và hay hơn

32

Việc học kỹ thuật có thể làm SV thấy đơn điệu và thiếu sự hấp dẫn nên thường nhanh chán Cũng có em do chưa ý thức được ý nghĩa và tầm quan trọng nên còn ngại và lười luyện tập kỹ thuật ngón thường xuyên Có SV còn học để đối phó, chưa kiên trì tập Gamme, bài tập kỹ thuật với nhiều âm hình tiết tấu, kỹ thuật tạo âm thanh, âm sắc và tốc độ khác nhau nên hiệu quả chưa cao… Có em còn bố trí thời lượng luyện tập kỹ thuật và tác phẩm chưa cân xứng…

Tiểu kết chương 1

Trong chương 1, luận văn đã trình bày khái quát về sự hình thành và phát triển của Đàn phím điện tử, khái niệm về kỹ thuật luyện ngón, giới thiệu Gamme, bài tập kỹ thuật Hanon, Etude; Vai trò của các bài tập luyện ngón trong dạy học môn Đàn phím điện tử và đưa ra một số kỹ thuật cơ bản thường được sử dụng…

Chúng tôi còn đi sâu vào thực trạng giảng dạy kỹ thuật luyện ngón Đàn phím điện tử cho SV năm thứ nhất hệ CĐ SPAN, Trường CĐ VHNT Tây Bắc Đó là: Nhà trường đã chú trọng đầu tư trang thiết bị dạy học cho

bộ môn Đàn phím điện tử Đội ngũ giảng viên luôn tích cực trong học tập, nghiên cứu để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đổi mới phương pháp giảng dạy, truyền thụ kiến thức tốt nhất cho SV

Tuy nhiên, còn có những khó khăn như giáo trình, tài liệu dạy học còn thiếu, chưa phong phú, đa dạng nên chưa hấp dẫn được người học, chưa có sự thống nhất trong giảng viên… Trong tổ chức lớp, nhà trường sắp xếp khá đông SV trong 1 tiết học nên thời lượng để dạy kỹ thuật luyện ngón môn Đàn phím điện tử cho SV còn thiếu Bên cạnh đó, sự không đồng đều về khả năng âm nhạc và nhận thức của SV đã tạo nên những hạn chế nhất định trong việc tiếp thu kỹ thuật luyện ngón của các em

33

Tìm hiểu trực trạng giảng dạy kỹ thuật luyện ngón môn Đàn phím điện

tử của SV năm thứ nhất hệ CĐ SPAN, Trường CĐ VHNT Tây Bắc, tôi thấy giảng viên còn chưa phối hợp tốt việc dạy lý thuyết với thực hành, chưa chú ý đến phương pháp giảng dạy hiện đại, sử dụng các phương tiện nghe nhìn, Công nghệ thông tin và Truyền thông trong giảng dạy Có giảng viên chưa chú trọng đến thị phạm cho SV trong giờ lên lớp

Bên cạnh các SV khá, giỏi, còn một số SV yếu kém do có năng khiếu đầu vào còn yếu, tay cứng, không linh hoạt Có SV còn lười học nên kết quả chưa cao Đó là do các em chưa nhận thức được tầm quan trọng của kỹ thuật luyện ngón, chưa có phương pháp học tập khoa học, thiếu nhạc cụ chuẩn để luyện tập

Việc nâng cao chất lượng kỹ thuật luyện ngón trên Đàn phím điện tử cho SV năm thứ nhất hệ CĐSPAN, trường CĐVHNT Tây Bắc là điều cần thiết để SV có thể hoàn thành tốt chương trình học tập Đàn phím điện tử trong nhà trường và sau khi ra trường có thể vận dụng những kiến thức đã học đáp ứng được thực tiễn công tác