Chỉ khi sức khỏe lên tiếng chúng tamới vào cuộc, gần đây nhất là việc chế biến rượu gây ngộ độc và mất mạng chonhiều người, rồi thực phẩm thối rữa, chết thâm bầm, rau củ quả nhúng tẩm hó
Trang 1MỤC LỤC
I- Mở đầu……… Trang 21.1 Lí do chọn đề tài……… Trang 21.2 Mục đích nghiên cứu……… Trang 21.3 Đối tượng nghiên cứu……… Trang 21.4 Phương pháp nghiên cứu……… Trang 2II- Nội dung sáng kiến kinh nghiệm……… Trang 22.1 Cơ sở lí luận ……… Trang 22.2.Thực trạng của vấn đề ……… Trang 22.3 Giải quyết vấn đề……… Trang 52.4 Kết quả nghiên cứu Trang 20
III- Kết luận, kiến nghị……… Trang 203.1 Kết luận ……… Trang 203.2 Kiến nghị ……… Trang 20
Trang 2I- MỞ ĐẦU.
1 Lí do chọn đề tài
Sức khỏe con người là vốn quý, người không có sức khỏe chỉ có một mơước còn người khỏe mạnh có mọi mơ ước Trên thực tế thì chúng ta đang coisức khỏe là vốn có nên đôi khi mải miết lo vào cuộc sống bận rộn làm việc và đểquên nó, và khi nó lên tiếng thì cũng là lúc chúng ta thường bị sốc, suy sụp Lúctrẻ gần như chúng ta đều khỏe mạnh chỉ khi tuổi ngày một cao thì các cơ quan
và bộ phận trong cơ thể bắt đầu hoạt động yếu dần và hư tổn Nhất là ở một bộphận thế hệ trẻ chưa quan tâm tới sức khỏe hay phung phí sức khỏe thậm chísống buông thả để hủy hoại sức khỏe của mình lúc nào không hay biết Ở thờiđại phát triển như hiện nay sức khỏe được quan tâm rất nhiều Từ bệnh việnngày một hiện đại, phát triển đến các trung tâm khám chữa bệnh tư nhân hay cácphòng khám hiện đại với đội ngũ nhân viên giàu kinh nghiệm tư vấn trực tiếpqua các phương tiện thông tin đại chúng Đặc biệt mấy năm trở lại gần đây tathấy đảng và nhà nước ra tay quyết liệt về vấn đề thực phẩm bẩn, chất thải gây ônhiễm môi trường sống Trên sóng truyền hình vào các giờ vàng và trên cáckênh nổi tiếng vấn đề này được nói đến rất nhiều Điều đó đã giúp người dângiác ngộ ra rất nhiều.Vì vấn đề này đã âm ỉ từ rất lâu nhưng chưa có một cơquan nào dám mạnh dạn đứng ra ngăn chặn Chỉ khi sức khỏe lên tiếng chúng tamới vào cuộc, gần đây nhất là việc chế biến rượu gây ngộ độc và mất mạng chonhiều người, rồi thực phẩm thối rữa, chết thâm bầm, rau củ quả nhúng tẩm hóachất độc hại Xem xong những chương trình như thế gần như người dân bây giờđều có một thói quen đề phòng và nói không với thực phẩm bẩn Những thựcphẩm sạch được chú trọng và quan tâm Ý thức người dân đã thay đổi, họ đãbiết chăm lo cho sức khỏe của mình cũng như người thân xung quanh và cộngđồng Vì những căn bệnh hiểm nghèo không có thuốc chữa cướp đi tính mạngcủa những người thân một phần lớn xuất phát từ việc ăn uống phải thực phẩmbẩn, sống trong môi trường ô nhiễm Trong đó có căn bệnh ung thư mà bất kìngười nào khi nghe tới thôi cũng nghĩ ngay tới đường xuống âm phủ Cònnhững người mắc phải căn bệnh này thì suy sụp tinh thần và nhanh chóng tuyệtvọng Tại sao lại như thế Ta biết ung thư là một trong những căn bệnh nguyhiểm nhất hiện nay Mỗi năm ung thư cướp đi sinh mệnh của hơn 8 triệu bệnhnhân trên toàn thế giới Thực trạng căn bệnh ung thư tại Việt Nam rất đáng báođộng với khoảng 150.000 ca ung thư mới được phát hiện tại Việt Nam mỗi năm
Tỉ lệ tử vong do ung thư tại Việt Nam lên đến 74,8%, thuộc nhóm cao nhất trênthế giới Thật là một căn bệnh đáng sợ Nhưng để hiểu và biết về căn bệnh này
để có biện pháp phòng tránh, chữa trị kịp thời thì đang còn bị hạn chế Vì thế tôi
quyết định chọn đề tài "Tích hợp kiến thức về bệnh ung thư trong dạy học bài 21- Di truyền y học - Sinh học 12 nhằm nâng cao ý thức về xây dựng cuộc sống không bệnh tật"
Trang 32 Mục đích nghiên cứu
Bệnh ung thư là một vấn đề rất rộng, nhiều và khó Ở đây tôi chỉ đề cậpđến một phần nhỏ của căn bệnh nhằm giúp các em tăng thêm kiến thức và sựhiểu biết về căn bệnh nguy hiểm này Để ngay bản thân các em có một ý thứcphòng bệnh tốt nhất cũng như tuyên truyền cho người thân và cộng đông xungquanh mình Vì thế hệ trẻ nhất là học sinh lớp 12 rất cần một vốn kiến thức toàndiện để vào đời mà để làm được điều đó thì phải có một sức khỏe tốt nhất
3 Đối tượng nghiên cứu.
Vấn đề ung thư trong bài 21 di truyền y học sinh học lớp 12 THPT
4 Phương pháp nghiên cứu.
Trên cơ sở vấn đề đạt ra tôi sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng lí thuyết
+ Nghiên cứu tài liệu về vấn đề dạy học tích hợp
+ Nghiên cứu cấu trúc, nội dung bài 21
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp thực nghiệm
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu
Sử dụng phương pháp thống kê toán học để thống kê, xử lí, đánh giá kếtquả thu được
II- NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
1 Cơ sở lí luận.
Bộ GD & ĐT đang thực hiện chủ trương đổi mới căn bản và toàn diệntrong giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu đào tạo những chủ nhân tương lai củađất nước thành những con người chủ động, tích cực, sáng tạo Có như vậy mới
có được những thế hệ đủ sức đảm đương gánh vác những trọng trách của đấtnước trong thời kì mới, thời kì hội nhập, thời kì mà nền kinh tế tri thức giữ vaitrò chủ đạo Những người trực tiếp đứng lớp làm nhiệm vụ giảng dạy trong thờigian gần đây được ngành giáo dục quan tâm, tạo điều kiện học hỏi, nắm bắtnhiều phương pháp giảng dạy mới để thực hiện mục tiêu nêu trên Mà gần đâynhất là vấn đề lựa chọn môn học của học sinh theo định hướng nghề nghiệp,nhất là học sinh lớp 11,12 Trong đó một môn học bắt buộc cho học sinh mớinhất là học theo chủ đề.Việc tích hợp căn bệnh ung thư vào bài 21 như một chủ
đề nhằm tăng hứng thú học tập cũng như việc cung cấp kiến thức sâu rộng chocác em là rất cần thiết Trong khi chờ đợi bộ giáo dục thay mới sách giáo khoa
2 Thực trạng vấn đề.
2.1 Tình hình bệnh ung thư trên Thế giới và Việt Nam.
Mỗi năm có khoảng 14,1 triệu người trên thế giới được chẩn đoán mắcbệnh ung thư và 8,2 triệu người chết vì căn bệnh này Trong một so sánh tổngthể, cứ 4 người chết thì có 1 chết vì bệnh có bướu Nam giới thường mắcbệnh ung thư phổi và phế quản và ung thư tuyến tiền liệt, ở nữ giới, ung thư
Trang 4quản Hiện khoảng 23 triệu người đang sống chung với ung thư Nếu không cócác biện pháp can thiệp kịp thời thì con số này sẽ lên tới 30 triệu vào năm
2020 Những việc phòng ngừa đúng cách và sống lành mạnh có thể giảm mộtphần ba những trường hợp mắc bệnh, một phần ba nữa có thể giảm qua việcthường xuyên kiểm tra sức khỏe và xét nghiệm sàng lọc sớm
Tại các nước phát triển, ung thư là nguyên nhân gây tử vong đứng hàngthứ hai sau tim mạch và hàng thứ ba sau bệnh nhiễm trùng, ký sinhtrùng .Vào ngày ung thư thế giới năm 2010, người đoạt giải Nobel về yhọc Harald zur Hausen khởi xướng việc nâng cao ý thức của người dân toàn cầu,
và đề nghị cha mẹ và ông bà trên thế giới nên nêu gương sống lành mạnh cho trẻ
em và các cháu: "Lối sống sẽ góp phần đáng kể vào việc mà bạn và con bạnđược khỏe mạnh Ai sống phóng túng, nguy hiểm, không chỉ gây hại cho sứckhỏe của chính mình, mà còn của con trẻ của mình Một sự thay đổi lối sốnglâu dài là có thể ngăn chặn khoảng một nửa trong số tất cả các bệnh ung thư"
Theo thống kê của ngành Ung thư và Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam cókhoảng 150 000 ca mới mắc và trên 75 000 trường hợp tử vong do ung thư.Trong bản đồ ung thư thế giới, tỷ lệ mắc ung thư ở nam giới Việt Nam được xếpvào nhóm nước cao thứ 3, với gần 200 ca mắc trên 100.000 người Tuy nhiên, tỷ
lệ nam giới tử vong do ung thư ở Việt Nam lại nằm trong nhóm nước dẫn đầuthế giới, với hơn 142 trường hợp tử vong trong số 100.000 người Tại các nướcphát triển, trên 80% ca bệnh ung thư có thể chữa khỏi được Tại Việt Nam tỉ lệnày thấp hơn bởi lẽ, có tới 70% bệnh nhân ung thư ở Việt Nam đi khám và pháthiện ở giai đoạn muộn Ước tính trong năm 2020 sẽ có ít nhất gần 200.000 caung thư mới mắc Dẫn đầu ở nam là ung thư phổi, sau đó đến dạ dày, gan, đạitrực tràng, thực quản, vòm họng, hạch, máu, tiền liệt tuyến Tỷ lệ mắc mới ở
nữ nhiều nhất lần lượt là ung thư vú, dạ dày, phổi, đại trực tràng, cổ tử cung,giáp trạng, buồng trứng
2.2 Bệnh ung thư trong bài 21 di truyền y học.
Qua nhiều năm giảng dạy tôi thấy bài 21 '' Di truyền y học" sinh học 12
có đề cập một phần về bệnh ung thư Nhưng tôi thấy với nội dung còn đơn giản
và ngắn gọn, chung chung Cụ thể là bài học mới chỉ dừng lại ở mức độ giớithiệu từ khái niệm,nguyên nhân, cơ chế và hình ảnh minh họa còn đơn giản
2.3 Hiểu biết của học sinh về bệnh ung thư.
Bệnh ung thư đang là vấn đề rất quan trọng đối với toàn xã hội cũng như
là vấn đề nhức nhối của nghành y học Tuy nhiên sự hiểu biết ở gia đình các em
có người bị căn bệnh này còn rất hạn chế, thậm chí còn nhầm lẫn tin vào sốmệnh, bói toán rồi mê tín dị đoan, chữa bệnh bằng các phương pháp dân giankhông đúng làm bệnh tiến triển nhanh lại càng gây hoang mang Là cơ hội chonhững kẻ lừa đảo chuộc lợi Nhiều gia đình học sinh có người thân mắc bệnhthường không dám đối diện sự thật và hy vọng vào những bài thuốc thần tiên cải
tử hoàn sinh nên đi khắp nơi tìm kiếm, gây tốn kém vất vả, tiền mất tật mang.Một mặt hạn chế nữa là điều kiện kinh tế của gia đình các em còn khó khăn, chỉ
Trang 5dưới còn nhều bất cập từ trang thiết bi phục vụ cho đến cơ sở vật chất còn thiếu
và yếu, đội ngũ cán bộ y tế còn thiếu nhất là cán bộ có chuyên môn vững Nênviệc thăm khám và chữa trị kịp thời còn ít Phần đa khi biết thì đang ở giai đoạncuối và gần cuối Việc điều trị lúc này rất khó khăn và bệnh nhân trong giaiđoạn này phải ra bệnh viện trung ương
Những thói quen học sinh sống không lành mạnh như tập hút thuốc, uốngbia rượu, thức khuya, lười vận động ngày càng tăng cao Do nhận thức của các
em còn thiếu nên dễ bị bạn bè rủ rê cộng thêm thói đua đòi bắt trước và thể hiệnmình là người lớn Nhất là học sinh THPT khi các em đang bước vào giai đoạnphát triển tâm lí phức tạp dở con nít dở người lớn Các em chưa biết trân trọngsức khỏe của chính bản thân mình cũng như mọi người xung quanh Rồi nhữngcăn bệnh hiểm nghèo một phần xuất phát từ các thói quen xấu trong đời sống màcác em không hề hay biết nhất là bệnh ung thư
Để khảo sát sự hiểu biết về căn bệnh này sau khi học bài 21 với nội dungsách giáo khoa như bây giờ tôi thu được số liệu như sau:
TT Nội dung Số lượngHS BiếtMức độ nhận thứcKhông biết
4 Những thói quen nào gây ungthư 100 18% 82%
5 Loại thức ăn nào dễ gây ungthư 100 25% 75%
9 Các biện pháp điều trị ung thư 100 12% 82%
10 Các biện pháp phòng tránhung thư 100 15% 85%
Từ kết quả trên cho ta thấy được sự hiểu biết của học sinh đang còn thiếu,yếu Vì thế nên tôi xây dựng đề tài này nhằm giúp các em tăng thêm kiến thứccũng như tuyên truyền cho cộng đồng xung quanh Mục đích cuối cùng là chúng
ta có một sức khỏe thật tốt Đừng để cái chết oan uổng vì thiếu hiểu biết
Trang 63 Giải quyết vấn đề.
3.1 Ung thư là gì?
- Ung thư là một loại bệnh đặc trưng bởi sự tăng sinh không kiểm soát được của
một số loại tế bào trong cơ thể dẫn đến sự hình thành các khối u chèn ép các cơquan trong cơ thể
- Khối u có thể lành tính (không phải ung thư) hoặc ác tính (ung thư) Những
khối u lành tính không xâm lấn vào các cơ quan và các mô xung quanh của cơ
thể Trong khi u ác tính sẽ phát triển, nó có thể giới hạn trong khu vực ban đầu.
Nếu những tế bào này không được xử lý hay điều trị, chúng có thể xâm lấn rangoài phạm vi ban đầu và xâm lấn vào những mô xung quanh, trở thành ung thưxâm lấn
Tế bào bình thường
Tế bào khôngbình thường
Tế bào khôngbình thườngnhân lên
Ung thư áctính hoặcxâm lấn
Trang 7Ung thư xâm lấn như thế nào?
Ung thư ban đầuXâm lấn cục bộ
Sự hình thành mạch – Những khối u pháttriển các mạch máu của chúng
Mạch bạch huyếtRanh giới
Di căn – Những tế bào di chuyển từ u banđầu và xâm lấn những phần khác của cơthể qua mạch máu và mạch bạch huyếtMạch máu
Để một bệnh ung thư phát triển to hơn đầu đinh ghim, nó sẽ phải pháttriển trong chính mạch máu của nó Đôi khi các tế bào tách khỏi khối ung thưban đầu, xuôi theo dòng bạch huyết hoặc theo dòng máu để tới những cơ quankhác của cơ thể Khi những tế bào này tới vùng mới, chúng có thể tiếp tục phát
triển và tạo ra một khối u tại vùng đó Cái này gọi là ung thư thứ phát hay di căn.
- Ung thư không chỉ là một bệnh Có nhiều loại ung thư, chứ đó không chỉ là
một bệnh đơn thuần Theo y học thì ung thư được phân chia ra làm nhiều nhómlớn như:
+ Ung thư biểu mô- Carcinoma: ung thư bắt nguồn trong da hoặc trong các
mô lót hay phủ các cơ quan bên trong
+ Ung thư mô liên kết- Sarcoma: ung thư bắt nguồn trong xương, sụn, mỡ, cơ,
mạch máu hay các mô liên kết khác
+ Bệnh bạch cầu, bệnh máu trắng- Leukemia: ung thư bắt nguồn trong mô
tạo máu như tủy xương và sản xuất ra một số lượng lớn các tế bào máu bấtthường tiến vào dòng máu
+ U tủy– Lymphoma và myeloma: Ung thư bắt nguồn trong các mô não và tủy
sống
2 Nguyên nhân.
2.1 Nguyên nhân khách quan.
Khi tiếp xúc với tác nhân (vật lý, hóa học, sinh học) các tế bào bìnhthường có thể sẽ bị tổn thương ADN do đó trở nên đột biến, tăng sinh khôngkiểm soát (tăng sản, dị sản, loạn sản) và trở thành bệnh ung thư
- Các tác nhân vật lí như tia phóng xạ ,bức xạ cực tím
- Các tác nhân hóa học:
+ Một số chất tiêu biểu như :
* Dioxin: Đây là một chất được xếp vào loại cực độc Việc đốt cháy túi nilon từcác hoạt động của con người là một trong các nguồn phát sinh chủ yếu củadioxin
Trang 8* Formol, hàn the: Đây là hợp chất hữu cơ rất độc nhưng lại bị lạm dụng trongchế biến các loại thực phẩm thông dụng như bánh phở, hủ tiếu, bún,… để giữtạo độ dai và lâu thiu.
* Styrene được dùng nhiều để sản xuất các loại hộp xốp, nhất là các loại hộp
đựng thức ăn, bát, đũa, cốc dùng 1 lần…
+ Một số chất khác như : Asen, Chì, Atrazine, PBDEs
- Các tác nhân sinh học: Nhóm tác nhân sinh học gây bệnh ung thư chủ yếu làvirus, một phần nhỏ là vi khuẩn và kí sinh trùng
+ Nhiễm virut viêm gan B sẽ dẫn tới viêm gan, ung thư gan
+ Nhiễm virut HPV thì sẽ gây ra ung thư cổ tử cung
+ Kí sinh trùng gây ung thư
* Sán máng (Schistosoma haematobium): Loại sán này thường gây bệnh ung thưbàng quang và một số ít ung thư niệu quản, thường gặp châu Á, châu Phi vàNam Mỹ đặc biệt là những người hay ăn ốc nước ngọt không đảm bảo vệ sinh
an toàn thực phẩm, bởi ấu trùng của loại sán này thường kí sinh trong ốc
* Sán lá gan (Opisthorchis viverrini): Thói quen ăn cá sống dễ bị ung thư gan,đường mật do nhiễm sán lá gan
+ Vi khuẩn gây ung thư : Helicobacter Pylori (HP): Đây là loại xoắn khuẩngram âm Đường lây nhiễm chủ yếu là qua đường ăn uống, không đảm bảo vệsinh Chúng sống trong lớp nhày trên của niêm mạc dạ dày gây ra bệnh viêmloét dạ dày - tá tràng và bệnh ung thư dạ dày
2.2 Nguyên nhân chủ quan.
2.2.1 Khoảng 5 -10% ung thư có liên quan tới yếu tố di truyền.
2.2.2 Các thói quen xấu như:
Trang 9
Uống nhiều rượu bia
Uống nhiều rượu bia sẽ làm tăng khả năng ung thư đại trực tràng, vú, thựcquản, miệng, họng, thanh quản và gan 90% lượng rượu được chuyển hóa ở gan,acetaldehyde trong quá trình chuyển hóa làm tế bào gan nhiễm độc tính rõ ràng,thời gian dài như vậy sẽ dẫn đến hoại tử và xơ hóa tế bào gan, nghiêm trọng hơn
có thể dẫn đến bệnh xơ gan, từ đó mà phát triển lên dần thành ung thư gan
Hút thuốc lá có thể gây ung thư phổi: Thuốc lá là nguyên nhân của trên
30% trong tổng số các loại ung thư bao gồm ung thư phổi Có tới trên 90% bệnhung thư phổi có liên quan tới thuốc lá Bên cạnh đó, các loại ung thư khác nhưkhoang miệng, thực quản, hà họng tinh quản, thậm chí, ung thư vú, ung thư cổ
tử cung ở nữ cũng có liên quan tới thuốc lá
Trang 10Đồ thị biểu diễn tỷ lệ phát hiện ung thư phổi và hút thuốc có quan hệ chặt chẽvới nhau (Theo:NIH).
Chế độ dinh dưỡng không hợp lý:
- Bỏ qua bữa sáng Các nhà khoa học cảnh báo, bỏ qua bữa sáng thường xuyên
dễ gây sỏi mật, ung thư túi mật Nguyên nhân bởi sau 8 giờ nghỉ ngơi, dịch mậttrong cơ thể khá dồi dào.Việc nạp năng lượng kịp thời góp phần ngăn cản quátrình tạo sỏi Ngược lại, không ăn sáng dễ gây nên tình trạng tạo sỏi, hình thànhung thư túi mật
- Chế độ ăn có quá nhiều chất đạm, mỡ, đặc biệt là mỡ động vật, ít hoa quả và rau xanh Ăn thực phẩm chế biến sẵn gây ung thư vú
Trang 11Ăn phải thực phẩm bẩn gây ung thư.
Theo giáo sư Nguyễn Bá Đức, phó chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam, 35%
số ca mới mắc có nguyên nhân do ăn phải thực phẩm bẩn chứa chất gây ung thư
Theo tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Khánh Hoà - Research Asociate (Phụ tánghiên cứu), Đơn vị nghiên cứu Đái tháo đường, khoa Y, Đại học Manitoba,Canada, những tác nhân nào gây ung thư có mặt trong thực phẩm bẩn gồm có:
1 Độc tố của nấm: Aflatoxin–tác nhân gây ung thư thuộc nhóm 1 (Theo phânloại của IARC-WHO- Nhóm 1 là nhóm chắc chắn gây ung thư cho người.)
2 Thuốc chống thối Formaldehyde- tác nhân gây ung thư thuộc nhóm 1
3 Thuốc nhuộm màu Auramine O- tác nhân gây ung thư thuộc nhóm 1
4 Thuốc trừ sâu, diệt cỏ malathion, diazinon và glyphosate "có nhiều" khả nănggây ung thư (Nhóm 2A) Hai loại còn lại, tetrachlorvinpho và parathion, đượccoi là “có thể” (Nhóm 2B)
5 Một số virus viêm gan B, C Tác nhân gây ung thư nhóm 1
6 Kháng sinh: Cloramphenicol- tác nhân gây ung thư nhóm 2A (Có khả nănggây ung thư cho người)
Giới thiệu một số hình ảnh về thực phẩm bẩn.
Thịt chế biến sẵn
Trang 12Thịt lợn bẩn
Măng, sầu riêng ngâm hóa chất.
