MỤC LỤC Trang SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT ĐẶNG THAI MAI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC BÀI 8 +9+ 10 “TẾ BÀO NHÂN THỰC”- SH10 NHẰM PHÁT
Trang 1MỤC LỤC
Trang
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT ĐẶNG THAI MAI
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC BÀI 8 +9+ 10 “TẾ BÀO NHÂN THỰC”- SH10 NHẰM PHÁT TRIỂN MỘT SỐ “NĂNG LỰC CHUNG”
CHO HỌC SINH THPT
Người thực hiện: Vũ Thị Trọng Chức vụ: TTCM
SKKN thuộc lĩnh vực: Sinh học
Trang 22 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 8
3 Áp dụng phương pháp đóng vai vào dạy học bài 8+9+10 “Tế
Một số chữ viết tắt trong sáng kiến:
Trang 3Phần I MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ra những yêucầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sựnghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực Một trong những địnhhướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tínhhàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hìnhthành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học Địnhhướng quan trọng trong đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực, tự lực và sángtạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học
Đó cũng là những xu hướng quốc tế trong cải cách PPDH ở nhà trường phổthông
Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và họctheo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiếnthức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớmáy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở đểngười học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển
từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạtđộng xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ
thông tin và truyền thông trong dạy và học” [8] 1 Để thực hiện tốt mục tiêu về
đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, cần cónhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướngphát triển năng lực người học và một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học
Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chươngtrình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là
từ chỗ quan tâm đến việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụngđược cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từphương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cáchvận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Tăngcường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên - học sinh theohướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Bên cạnhviệc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môncần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp liên môn nhằm phát triển năng lực gảiquyết các vấn đề phức hợp Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động củangười học, hình thành và phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa,nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin ), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linhhoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy Có thể chọn lựa một cách linh hoạt cácphương pháp chung và phương pháp đặc thù của môn học để thực hiện Tuynhiên dù sử dụng bất kỳ phương pháp nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc
1 Đoạn từ “Nghị quyết Hội nghị Trung ương dạy và học” trích dẫn từ TLTK 8
Trang 4“Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hướng dẫn
của giáo viên” [8] 2
Có rất nhiều phương hướng đổi mới phương pháp dạy học với những cáchtiếp cận khác nhau Việc đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi những điều kiệnthích hợp về phương tiện, cơ sở vật chất và tổ chức dạy học, điều kiện về tổchức, quản lý Ngoài ra, phương pháp dạy học còn mang tính chủ quan Mỗigiáo viên với kinh nghiệm riêng của mình cần xác định những phương hướngriêng để cải tiến phương pháp dạy học và kinh nghiệm của cá nhân Có nhữngphương pháp nhận thức chung như phương pháp thu thập, xử lý, đánh giá thôngtin, phương pháp tổ chức làm việc, phương pháp làm việc nhóm, có nhữngphương pháp học tập chuyên biệt của từng bộ môn Bằng nhiều hình thức khácnhau, cần luyện tập cho học sinh các phương pháp học tập chung và các phươngpháp học tập trong bộ môn.Trong đó, phương pháp học tập một cách tự lực đóngvai trò quan trọng trong việc tích cực hoá, phát huy tính sáng tạo của học sinh
Trong tất cả các môn học của chương trình THPT, có thể nói Sinh học làmôn học mà HS ngại học nhất và khó học nhất vì đó là môn khoa học thựcnghiệm, là môn khoa học tự nhiên nhưng lượng lí thuyết nhiều và khô khan, bàitập ít Gần như trong sách giáo khoa chỉ đề cập đến lí thuyết mà không có cácdạng bài tập cụ thể nên việc phát triển năng lực cho HS là một việc làm rất khókhăn với giáo viên Mặt khác trong những năm gần đây, xu thế đề thi môn Sinhtrong kỳ thi THPT Quốc gia ngày càng dài và khó, HS thi khối B thì mục tiêuhàng đầu là vào các trường thuộc khối Y – Dược nhưng những trường này điểmchuẩn rất cao, những trường khác thì cơ hội tìm kiếm việc làm khi ra trường làrất thấp, do đó số HS chọn thi đại học khối B ngày càng ít, môn Sinh lại càngkhông quan trọng với các em học sinh (có nhiều em có tâm lí đó là môn phụ nênchỉ cần cố gắng để đạt điểm trung bình là tốt) Mặt khác, đề thi THPT Quốc Giacủa môn Sinh có nội dung kiến thức trọng tâm vào chương trình 12, chỉ có mộtphần nhỏ liên quan đến chương trình Sinh học 10, nên đối với cả những HSchọn khối B để thi THPT Quốc Gia chương trình Sinh học 10 cũng được quantâm một cách chiếu lệ, đặc biệt là chương “Cấu trúc tế bào” Vì vậy việc tạohứng thú cho học sinh khi học Sinh học 10 là rất quan trọng, đòi hỏi mỗi thầy côgiáo tìm được những phương pháp dạy học phù hợp, kích thích được tư duy tìmtòi, sáng tạo của HS từ đó hình thành nên sự đam mê và tình yêu đối với bộ mônSinh học, để học sinh không quay lưng lại với môn Sinh học nói riêng và khối Bnói chung Do đó nếu người dạy không đổi mới phương pháp dạy học (PPDH)theo hướng cho học sinh (HS) tìm tòi khám phá, từ đó tìm ra tri thức và tiếpnhận tri thức một cách chủ động mà cứ giảng dạy theo phương pháp truyềnthống sẽ gây nhàm chán cho học sinh
Xác định được nhiệm vụ trên, đội ngũ giáo viên ở các cấp học đã khôngngừng đổi mới phương pháp nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạocủa HS, trong đó phương pháp đóng vai được nhiều giáo viên lựa chọn.Có rất
2 Đoạn từ “Đổi mới phương pháp dạy học hướng dẫn từ giáo viên” trích dẫn từ TLTK số 8
Trang 5nhiều nhà lý luận dạy học nghiên cứu về phương pháp đóng vai như: Vũ HồngTiến, Võ Tiến Dũng, Trần Thị Thu Sương…Võ Tiến Dũng, Trường Cao đẳng
sư phạm Quảng Trị có bài “Hoạt động nhóm và phương pháp đóng vai trong dạyhọc hóa học” Hoàng Văn Đoạt (2006), Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Hải Dươngvới đề tài “Vận dụng phương pháp thảo luận đóng vai, phương pháp giải quyếtvấn đề trong đổi mới dạy học môn giáo dục công dân ở trường trung học cơ sở”.Tạp chí Khoa học và Công nghệ, Đại học Đà Nẵng, Số 5 (40).2010, trang 195,tác giả Trần Thị Thu Sương có bài viết “Sử dụng phương pháp đóng vai trongdạy học cho sinh viên hóa học”
Như vậy việc sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học đã đượcnghiên cứu từ khá sớm Tuy nhiên việc sử dụng phương pháp đóng vai để cungcấp kiến thức và rèn luyện cho HS các kỹ năng trong môn Sinh học 10 cònnhiều hạn chế Đặc biệt chưa tìm thấy đề tài nào nghiên cứu việc sử dụngphương pháp đóng vai trong nội dung bài 8 +9 + 10 “Tế bào nhân thực – Sinhhọc 10” theo kiểu thiết kế một cuộc thi
Xuất phát từ những lý do đó, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học Bài 8+9+10 “ Tế bào nhân thực” - sinh học 10 nhằm phát triển một số “năng lực chung” cho HS THPT” góp phần thực hiện
yêu cầu đổi mới nội dung và PPDH theo hướng phát huy tính tích cực học tậpcủa HS ở phổ thông
2 Mục đích nghiên cứu
Thiết kế, xây dựng giáo án dạy học theo phương pháp đóng vai trong dạyhọc bài 8+9+10 “Tế bào nhân thực” - Sinh học 10 nhằm phát triển mọt số “nănglực chung” cho HS như năng lực tư duy sáng tạo, tự chủ; năng lực làm việcnhóm; năng lực giao tiếp, làm chủ ngôn ngữ
3 Đối tượng nghiên cứu
Phương pháp dạy học bài 8 +9 +10 “Tế bào nhân thực” chương trình sinhhọc 10
4 Phương pháp nghiên cứu
4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Nghiên cứu tài liệu và các công trình nghiên cứu đổi mới PPDH theohướng tích cực hóa việc học của học sinh
- Nghiên cứu về cấu trúc và nội dung chương trình Sinh học 10 (Cấu trúc
tế bào)
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về các phương pháp, biện pháp thiết kế và sửdụng phương pháp đóng vai trong nội dung bài 8 +9 + 10 “Tế bào nhân thực –Sinh học 10” theo hướng phát nâng cao năng lực học tập của học sinh
4.2 Phương pháp chuyên gia
Gặp gỡ, trao đổi, tiếp thu ý kiến của các đồng nghiệp để tham khảo ý kiếnlàm cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài
4.3 Phương pháp thực tập sư phạm
Thực nghiệm sư phạm ở trường THPT, tiến hành theo quy trình của đề tàinghiên cứu khoa học giáo dục để đánh giá hiệu quả của đề tài nghiên cứu
Trang 64.4 Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phương pháp này để thống kê, xử lý, đánh giá kết quả thu được
Trang 7Phần II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 1.Cơ sở lý luận
1.1.Một số khái niệm cơ bản
1.1.1.Phương pháp dạy học tích cực
PPDH tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước để chỉnhững phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của người học PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tíchcực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tínhtích cực của người học Tuy nhiên, để dạy học theo phương pháp tích cực thì
giáo viên phải nổ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động.[6] 3
Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Cách dạy chỉ đạo cáchhọc, nhưng ngược lại thói quen học tập của trò cũng ảnh hưởng tới cách dạy củathầy Chẳng hạn, có trường hợp HS đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt động nhưnggiáo viên chưa đáp ứng học, hoặc có trường hợp HS đòi hỏi cách dạy tích cựchoạt động nhưng giáo viên chưa đáp ứng học, hoặc có trường hợp GV hăng hái
áp dụng PPDH tích cực nhưng không thành công vì HS chưa thích ứng, vẫnquen với lối học tập thụ động Vì vậy, GV phải kiên trì dùng cách dạy hoạt động
để dần dần xây dựng cho HS phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức,
từ thấp lên cao Trong đổi mới PPDH phải có sự hợp tác của cả thầy và trò, sựphối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công
1.1.2 Năng lực chung:
Năng lực chung là những năng lực cơ bản thiết yếu hoặc cốt lõi, làm nềntảng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống và lao động nghề nghiệp.Các năng lực này được hình thành và phát triển dựa trên bản năng di truyền củacon người, quá trình giáo dục và trải nghiệm trong cuộc sống, đáp ứng yêu cầucủa nhiều loại hình hoạt động khác nhau Gồm các năng lực như: Năng lực tưduy phê phán, tư duy logic; Năng lực tư duy sáng tạo, tự chủ; Năng lực giảiquyết vấn đề; Năng lực làm việc nhóm- quan hệ với người khác; Năng lực giao
tiếp, làm chủ ngôn ngữ [8] 4
1.1.3 Phương pháp đóng vai
Đóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành “làm thử” một
số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định [9] 5
Thực tế giảng dạy môn Sinh học 10 ở trường THPT cho thấy việc sử dụngcác PPDH truyền thống càng làm cho HS có cách nhìn không thiện cảm về mônhọc này, và nhiều HS ngày càng quay lưng lại với môn Sinh học nói riêng, vớikhối B nói chung Để tránh những hiện tượng này trong HS, việc mạnh dạn sửdụng phương pháp đóng vai vào dạy học Sinh học 10 là rất cần thiết, đặc biệttrong những năm gần đây với chương trình thay sách, đóng vai là phương phápđược áp dụng khá phổ biến
3 Đoạn “Phương pháp dạy học tích cực theo phương pháp thụ động” trích dẫn từ TLTK số 6
4 Đoạn “Năng lực chung làm chủ ngôn ngữ” trích dẫn từ TLTK số 8
5 Đoạn“Đóng vai tình huống giả định” trích dẫn từ TLTK số 9
Trang 81.2 Ưu điểm của phương pháp đóng vai
Phương pháp đóng vai có những ưu điểm sau:
- HS được rèn luyện thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độtrong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn
- Gây hứng thú và chú ý cho học sinh
- Tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của học sinh
- Khích lệ sự thay đổi, hành vi của học sinh theo chuẩn mực hành vi đạođức và chính trị xã hội
- Có thể thấy ngay tác động và hiệu quả của lời nói hoặc việc làm của cácvai diễn
- Phát huy được những kinh nghiệm thực tế và tư duy sáng tạo của từng
cá nhân cũng như sự phối hợp chặt chẽ của cá nhân với tập thể nhóm
- Lớp học sinh động, người học tiếp thu kiến thức thông qua những hoạt
động tích cực trong "vai diễn" của họ.[9] 6
1.3 Hạn chế của phương pháp đóng vai
- Mất nhiều thời gian
- Phải suy nghĩ "kịch bản", "diễn viên"
- Đối tượng HS có tỷ lệ khá giỏi phải nhiều,
- Nếu số lượng HS nhiều, thiếu sáng tạo thì hiệu quả không cao.[9] 7
1.4 Phương pháp tổ chức phương pháp đóng vai
Cách thức tiến hành phương pháp đóng vai thường theo các bước sau:
- Giáo viên chia nhóm, giao tình huống đóng vai cho từng nhóm một cáchtương đối đơn giản, không quá phức tạp và quy định rõ thời gian chuẩn mực,thời gian đóng vai
- Các nhóm thảo luận, xây dựng “kịch bản” và phân công sắm vai
- Thứ tự các nhóm đóng vai
- Các HS khác theo dõi phóng vấn, nhận xét, đánh giá, bổ sung (nếu cần).Cách ứng xử của các vai diễn phù hợp hay chưa phù hợp? Chưa phù hợp ở điểmnào?
- Cuối cùng GV kết luận chốt lại về cách ứng xử cần thiết trong tìnhhuống nên sự cố gắng của HS và rút kinh nghiệm
Cách thức tiến hành có thể tóm tắt bằng sơ đồ sau:
GV chia nhóm, giao nhiệm vụ Các nhóm thảo luận, xây dựng kịch bản Các nhóm đóng vai Các nhóm khác theo dõi, nhận xét… Giáo viên kết luận, nhận xét
1.5 Một số lưu ý khi thực hiện phương pháp đóng vai
- Chọn vấn đề đóng vai có mục tiêu dạy học rõ ràng
- Chọn người đóng vai có kiến thức hay kinh nghiệm tương tự vai diễnhay chọn tình huống trong các nhóm đóng vai phải sát thực tế và đáp ứng mụctiêu dạy học
- GV giới thiệu vai diễn rõ mục đích, thống nhất tình huống
6 Trích dẫn từ TLTK số 9
7 Trích dẫn từ TLTK số 9
Trang 9- Tình huống nên để mở, GV không cho trước “kịch bản”, lời thoại.
- Phải dành thời gian phù hợp cho các nhóm chuẩn bị đóng vai
- Người đóng vai phải hiểu rõ nhiệm vụ của mình trong bài tập đóng vai
để không lạc đề
- Nên có các biện pháp khích lệ những HS nhút nhát tham gia
- Nên hóa trang và đạo cụ đơn giản để tăng tính hấp dẫn của trò chơi đóngvai
- Rút ra được kết luận sư phạm: ý đồ đưa ra tình huống để đóng vai, mục
đích của kịch bản, kết quả sư phạm thu được v.v [9] 8
2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Thực trạng dạy học Sinh học 10 ở trường THPT
2.1.1 Thực trạng dạy học của giáo viên
Nhìn chung, giáo viên cải tiến đổi mới phương pháp như sử dụng: phươngpháp vấn đáp tìm tòi, trực quan tìm tòi, thảo luận nhóm… Tuy nhiên, việc sửdụng các phương pháp trên không thường xuyên, đa phần giáo án chủ yếu là nộidung bài học chứ chưa chú trọng đến phương pháp, rất ít câu hỏi tư duy Chỉ sửdụng hệ thống sơ đồ trong SGK để minh học cho bài học, mà không có thêm các
sơ đồ tự thiết kế từ nội dung SGK hay liên hệ thực tiễn Chưa chú ý sử dụng cácphương pháp phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
Mặc dù việc đổi mới PPDH đã diễn ra, nhất là trong thời gian gần đây.Tuy nhiên, ở trường tôi, qua việc dự giờ thăm lớp, tôi nhận thấy vẫn còn tìnhtrạng dạy học theo phương pháp cũ và thiên về thầy đọc, trò chép,… người GV
ít chú trọng đến vấn đề phát huy tính tự học của HS, ít khi đặt ra vấn đề mangtính chất tìm tòi cho HS phát triển năng lực tư duy, tự học và tự nghiên cứu vìnghĩ rằng học sinh trường mình có tư duy không tốt, lực học nhìn chung đa số ởmức trung bình, nếu thực hiện các phương pháp dạy học tích cực thì các emcũng không làm được Một số đồng chí đã có ý thức đổi mới phương pháp dạyhọc tuy nhiên chưa chú trọng đến việc sở dụng nhiều các phươg pháp để pháttriển năng lực cho HS đặc biệt là nhóm năng lực chung Do đó, việc đổi mớiPPDH theo định hướng phát triển năng lực HS của trường tôi là cấp bách và cầnthiết, đặc biệt là nhóm năng lực chung đối với HS khối 10
2.1.2 Việc học của học sinh
Qua thực tế giảng dạy cho thấy, chất lượng giờ dạy môn Sinh học 10chiếm tỷ lệ trung bình rất cao Hoạt động các em chủ yếu là nghe giảng, ghichép chứ chưa có ý thức phát biểu xây dựng bài Một số em còn làm việc riêngtrong giờ học, có khi lớp 35 – 40 học sinh nhưng trong suốt giờ học chỉ tậptrung 4-5 em phát biểu xây dựng bài Các em hầu như không có hứng thú vàoviệc học tập môn Sinh học 10 Ở những lớp giáo viên sử dụng phương phápthuyết trình, đàm thoại tái hiện, thông báo… lớp học trầm, ít học sinh phát biểuxây dựng bài, do đó hầu như năng lực của các em ít được phát triển Ngược lại,
ở những lớp, GV sử dụng các PPDH phát huy tính tích cực như: thảo luận nhóm,phiếu học tập, sử dụng băng hình… cùng với những câu hỏi tìm tòi, kích thích
8 Trích dẫn từ TLTK số 9
Trang 10tư duy, gây tranh luận thì không khí học tập sôi nổi hẳn, các em tích cực phátbiểu xây dựng bài, từ đó các em mạnh dạn hơn trong giao tiếp, nói năng lưu loáthơn, quản lí được thời gian tốt hơn và đặc biệt là chủ động hơn trong việc tiếpnhận kiến thức.
2.2 Những nguyên nhân của thực trạng dạy và học Sinh học 10 ở trường THPT hiện nay
Giáo viên ngại áp dụng các phương pháp mới vào quá trình dạy học Bởi
để dạy học theo các phương pháp mới phát huy được tính tích cực của HS đòihỏi phải đầu tư thời gian, trí tuệ vào việc soạn giáo án Đồng thời giáo viên phải
có năng lực tổ chức, điều khiển quá trình dạy học Ở nhiều trường THPT chưa
có đủ cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động học tập của bộ môn như: chưa cóphòng thực hành bộ môn, chưa có các đồ dùng dạy học cần thiết…
Bên cạnh đó một nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng dạy và họcSinh học 10 như trên là do hiện nay môn này không được HS coi là môn họcchính vì khó học nên rất nhiều em không sử dụng môn này để thi ĐH cũngkhông thi tốt nghiệp, (đặc biệt là đối với trường tôi – chất lượng đầu vào khôngcao, HS có tư duy tự nhiên yếu nên đa số các em chọn các môn xã hội để thi).Đối với các em sử dụng môn Sinh để thi thường cũng không chú trọng tớichương trình Sinh học 10 vì nội dung thi nằm ở chương trình 12 là chủ yếu Từ
đó đã hình thành nên suy nghĩ buông lỏng, thả trôi trong ý thức học tập củanhiều em HS
3 Áp dụng phương pháp đóng vai vào dạy học bài 8+9+10 “Tế bào nhân thực” – Sinh học 10.
Đối với ba bài học này với thời lượng chương trình theo phân phối là 2tiết, nhưng theo quy định thì một tuần chỉ có 1 tiết Sinh, nên để sử dụng phươngpháp đóng vai, tôi đã xin đổi tiết để có 2 tiết liền nhau cho thích hợp Về phầncấu trúc của bài, tôi chia làm 3 phần lớn:
Phần I: Nhân tế bào
Phần II: Các bào quan trong tế bào chất
Phần III: Màng sinh chất và các cấu trúc bên ngoài màng/
Trong sáng kiến này, tôi chỉ áp dụng phương pháp đóng vai đối với phần
II còn phần I và phần III, tôi sử dụng phương pháp vấn đáp tìm tòi và sử dụnghình ảnh trực quan Phần đóng vai của HS được tiến hành trong thời giankhoảng 35 – 40 phút
Theo tôi, có thể áp dụng phương pháp đóng vai để dạy phần các bào quantrong tế bào trong ba bài học này theo các cách sau đây:
Cách 1: Tổ chức bài dạy dưới dạng một cuộc thi “Tiếng nói của các bào quan” (Cách này chỉ áp dụng để dạy phần các bào quan trong tế bào chất Phần Nhân tế bào và phần Màng sinh chất giáo viên dạy riêng)
Học sinh đóng vai là các bào quan trong tế bào đến tham dự cuộc thi giới thiệu về đặc điểm cấu tạo của bản thân và chức năng của mình trong tế bào
Cách này được tổ chức theo trình tự như sau:
Trang 11Bước 1: Từ tiết học trước giáo viên chia lớp thành 7 nhóm (5-6 người),tương ứng với 7 loại bào quan
+ Nhóm 1: Mạng lưới nội chất+ Nhóm 2: Ribôxôm
+ Nhóm 3: Bộ máy gôn ghi+ Nhóm 4: Ty thể
+ Nhóm 5: Lục lạp+ Nhóm 6: Không bào + Nhóm 7: LizôxômMỗi thành viên trong nhóm chủ động tìm hiểu về bào quan mà nhómmình được phân công thông qua các tài liệu SGK, tài liệu tham khảo, mạnginternet, rồi viết nội dung tìm hiểu được ra giấy nháp, đồng thời cử nhómtrưởng, thư ký, người vẽ bào quan, đặc biệt là người đóng vai các bào quan
Giáo viên phát đồ dùng gồm 1/4 tờ giấy A0, 1 bút dạ, hộp bút màu và yêucầu các nhóm sau khi nghiên cứu các nguồn tài liệu tham khảo thì thực hiện cáccông việc sau: chia tờ giấy được phát thành 3 phần, 1 phần ngoài cùng vẽ hìnhminh họa về bào quan đó (công việc này các nhóm làm ở nhà), tóm tắt 2 nộidung chính về cấu tạo và chức năng mà các nhóm đã được phân công nghiêncứu (Công việc này các nhóm làm trong 8 phút tại lớp) lên 2 phần còn lại, sau
đó lên bảng để thi giới thiệu “về mình” cho cả lớp (xem như khán giả) sau khitrình bày xong thì dán bảng tóm tắt của nhóm đã chuẩn bị lên bảng (trong thờigian 3 phút)
Bước 2: Các nhóm thảo luận, phân công công việc như giáo viên yêu cầu,riêng bạn được giao nhiệm vụ vẽ hình thì tiến hành vẽ hình ở nhà, các nội dungcòn lại tiến hành trên lớp học dựa trên các nội dung mà các bạn tìm hiểu được ởnhà
Bước 3: Các nhóm lên thể hiện sau khi được MC gọi đến nhóm mình.Bước 4: Ban giám khảo cho điểm đánh giá
Bước 5: Trao giải
Bước 6: Giáo viên cho các nhóm thảo luận về bài thi của các nhóm sau đókết luận, nhận xét, đánh giá chung về cuộc thi
Bước 7: Giáo viên đưa ra nội dung tóm tắt của bài học thông qua bảngphụ để HS đối chiếu với kết quả tìm hiểu của nhóm mình cũng như các nhómkhác
Bước 8: HS cả lớp hoàn thiện nội dung bài học vào vở
Cách 2: Tổ chức một buổi phỏng vấn (Cách này có thể được áp dụng cho toàn bộ nội dung của cả 3 bài )
Cách này được tổ chức theo trình tự sau:
Bước 1: Giáo viên chia lớp thành 9 nhóm nhỏ (4 – 5 HS ), tương ứng vớinhân + 7 bào quan + Màng sinh chất
Mỗi nhóm cử nhóm trưởng, thư ký Giáo viên yêu cầu trong thời gian 10
phút cả nhóm cùng nghiên cứu, soạn thảo “nội dung để trả lời phỏng vấn”, chọn
người đóng vai bào quan mà nhóm chịu trách nhiệm để trả lời phỏng vấn
