Xây dựng môi trường học đường không khói thuốc lá thông qua giảng dạy tích hợp trong bộ môn sinh học

d Đưa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào kế hoạch hoạtđộng hằng năm, đưa quy định cấm hút thuốc lá tại nơi làm việc vào quy chế nội bộ, tiêu chuẩn xét danh hiệu thi đua, khen

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

XÂY DỰNG “MÔI TRƯỜNG HỌC ĐƯỜNG KHÔNG KHÓI THUỐC LÁ” THÔNG QUA GIẢNG DẠY TÍCH HỢP

TRONG BỘ MÔN SINH HỌC

Người thực hiện: Lê Minh Dũng Chức vụ: TTCM

SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Sinh học

THANH HOÁ NĂM 2016

I.2 Mục đích nghiên cứu.

I.3 Đối tượng nghiên cứu

I.4 Phương pháp nghiên cứu

II Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

II.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

II.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

II.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

II.3 1 Những nội dung kiến thức có liên quan đến tác hại thuốc

lá:

II.3.1.a Sơ lược về lịch sử cây thuốc lá, ngành sản

xuất thuốc lá

II.3.1.b Thuốc lá là gì?

II.3.1.c Tại sao người ta lại nghiện hút thuốc lá?

II.3.1.d Thành phần, độc tính của thuốc lá:

II.3.1.d.1 Nicotine:

II.3.1.d.2 Monoxitcarbon (khí CO):

II.3.1.d.3 Các phân tử nhỏ trong khói thuốc lá:

II.3.1.d.4 Các chất gây ung thư:

II.3.1.e Những nguy hại của việc hút thuốc lá:

II.3.1.e.1 Các nguy cơ bệnh lý thường gặp khi hút thuốc lá chủ

động

II.3.1.e.1.1 Bệnh tim mạch

II.3.1.e.1.2 Bệnh hô hấp

II.3.1.e.1.3 Bệnh ung thư

II.3.1.e.1.4 Ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản.

II.3.1.e.1.5 Biến chứng do thuốc lá ở phụ nữ có thai

II.3.1.e.1.6 Ảnh hưởng đến thai nhi và trẻ sơ sinh

II.3.1.e.1.7 Ảnh hưởng đến trẻ em

II.3.1.e.2 Những tác hại khác của thuốc lá và ý nghĩa của việc

xây dựng trường học không khói thuốc lá:

II.3.1.e.2.1 Những tác hại khác của thuốc lá

II.3.1.e.2.3 ý nghĩa của việc xây dựng trường học không khói

thuốc lá

II.3.2 Giáo dục cho học sinh thông qua các bài giảng có nội

dung kiến thức liên quan:

II.3.2.1 Các bài học có nội dung giáo dục phòng chống tác hại

thuốc lá:

II.3.2.2 Một số ví dụ về thiết kế bài giảng có nội dung giáo dục

phòng chống tác hại thuốc lá:

II.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

133444555666666778891010

1012131516171718

18181919222223

3741

I Mở đầu I.

1 Lí do chọn đề tài.

Trong những năm qua, toàn ngành Giáo dục đã tích cực triển khai nhiềuhoạt động về công tác giáo dục sức khỏe, xây dựng môi trường lành mạnh,xanh-sạch-đẹp, đảm bảo sức khỏe cho cán bộ quản lý giáo dục, nhà giáo và họcsinh, sinh viên trong nhà trường, đặc biệt là các hoạt động nhằm ngăn chặn,phòng ngừa các yếu tố nguy cơ và có ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe trong

đó có thuốc lá và lạm dụng rượu bia, đồ uống có cồn Tuy nhiên, công tác phổbiến, giáo dục pháp luật và thực hiện các quy định có liên quan trong các cơquan, đơn vị, trường học trong toàn ngành Giáo dục vẫn còn nhiều hạn chế Đểtăng cường thực hiện các quy định của Luật phòng, chống tác hại của thuốc láđược Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 18 tháng 6 năm 2012, cóhiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 5 năm 2013 và Quyết định số 244/QĐ-TTgngày 12 tháng 02 năm 2014 của Thủ tướng Chính phủ về Chính sách quốc giaphòng, chống tác hại của lạm dụng đồ uống có cồn đến năm 2020, Ngày 17

tháng 12 năm 2014 Bộ GD có chỉ thị Số: 6036/CT-BGDĐT Về việc tăng cường thực hiện phòng, chống tác hại của thuốc lá và lạm dụng đồ uống có cồn trong ngành Giáo dục Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các đơn vị

trong toàn ngành triển khai thực hiện tốt các nội dung sau:

1 Tăng cường các biện pháp phòng, chống tác hại của thuốc lá

a) Tổ chức tuyên truyền, phổ biến về tác hại của thuốc lá, các quy địnhcủa Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá cho toàn thể cán bộ, công chức, viênchức và người lao động, người học tại cơ quan, đơn vị, trường học Nội dungtuyên truyền tập trung vào việc thực hiện môi trường không khói thuốc lá tại cơ

sở giáo dục, nơi làm việc, quyền của người không hút thuốc lá, trách nhiệm củangười hút thuốc lá Tiếp tục quán triệt và thực hiện nghiêm túc các Quy định tạiChỉ thị số 56/2007/CT-BGDĐT ngày 02 tháng 10 năm 2007 của Bộ trưởng BộGiáo dục và Đào tạo về tăng cường công tác phòng, chống tác hại của thuốc látrong ngành Giáo dục;

b) Thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà tạicác đại học, học viện, trường đại học, cao đẳng, cơ quan quản lý giáo dục

c) Cấm hút thuốc lá hoàn toàn trong nhà và trong phạm vi khuôn viên các

cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, các trường trung cấp chuyên nghiệp, trungtâm tin học, ngoại ngữ, trung tâm giáo dục thường xuyên, học tập cộng đồng

d) Đưa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào kế hoạch hoạtđộng hằng năm, đưa quy định cấm hút thuốc lá tại nơi làm việc vào quy chế nội

bộ, tiêu chuẩn xét danh hiệu thi đua, khen thưởng của cán bộ, công chức, viênchức và người lao động của cơ quan, đơn vị, trường học;

…

Ngày 08 tháng 01 năm 2015 của Công đoàn Giáo dục Việt Nam có công văn số 06/CĐN-TGNC, ngày 14 tháng 1 năm 2015 công đoàn ngành giáo dục Thanh Hóa có công văn số 10/CĐN, về việc tăng cường thực hiện phòng, chống tác hại của thuốc lá và lạm dụng đồ uống có cồn trong ngành Giáo dục :

1 CĐCS phối hợp với chuyên môn tổ chức tuyên truyền, phổ biến đếnCBGV, NLĐ về Luật phòng, chống tác hại của thuốc lá; Chính sách quốc gia vềphòng, chống tác hại của lạm dụng đồ uống có cồn đến năm 2020; các quy địnhvăn hóa tại các cơ quan, đơn vị, trường học; tổ chức triển khai hiệu quả Chỉ thị

số 6036/CT-BGDĐT

2 Tăng cường công tác kiểm tra; nghiêm cấm việc mua, bán, quảng cáo,tiếp thị các sản phẩm, hình ảnh liên quan đến thuốc lá tại các cơ quan, đơn vị,trường học, trong các hoạt động giáo dục trong và ngoài nhà trường; thực hiệncác quy định của Luật phòng chống tác hại của thuốc lá và Chính sách quốc giaphòng chống tác hại của lạm dụng đồ uống có cồn đến năm 2020

3 Tích cực triển khai nhiều hoạt động về công tác giáo dục sức khỏe, xâydựng môi trường lành mạnh, xanh - sạch - đẹp, đảm bảo sức khỏe cho CBGV,NLĐ và học sinh trong nhà trường, đặc biệt là các hoạt động nhằm ngăn chặn,phòng ngừa các yếu tố nguy cơ và có ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe trong

đó có thuốc lá và lạm dụng rượu bia, đồ uống có cồn

Nhằm bảo vệ các thế hệ hiện nay và tương lai khỏi các hậu quả về sứckhỏe, xã hội, môi trường của việc hút thuốc và hút thuốc thụ động, ngày11/11/2004 Việt Nam đã phê chuẩn Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá vớicam kết sẽ thi hành các biện pháp hữu hiệu nhằm bảo vệ mọi người khỏi việcphơi nhiễm với khói thuốc lá tại nơi làm việc trong nhà, các phương tiện giaothông công cộng Ngày 18/6/2012, Quốc hội nước CHXHC N Việt Nam đãthông qua Luật phòng chống tác hại của thuốc lá (Luật PCTH thuốc lá), trong đóquy định cấm hút thuốc hoàn toàn trong khuôn viên các trường học từ mầm nonđến trung học phổ thông, Luật PCTH thuốc lá có hiệu lực từ 01/5/2013

Trong khi nhà nước ta đang thực hiện các biện pháp để giảm tỉ lệ người hútthuốc lá thì việc tích hợp nội dung phòng chống tác hại thuốc lá vào một số mônhọc là rất quan trọng Việc làm này nhằm cung cấp cho học sinh kiến thức toàndiện và kĩ năng sống cần thiết, góp phần xây dựng một môi trường học đường làmột môi trường “ không khói thuốc” Trên tinh thần đó tôi đã mạnh dạn đưa ra

đề tài “Xây dựng môi trường học đường không khói thuốc thông qua giảng dạy tích hợp trong bộ môn sinh học”

I.2 Mục đích nghiên cứu.

Thông qua nội dung đề tài nhằm trao đổi và thống nhất nhận thức về một

số giải pháp cơ bản nhằm hạn chế và tạo ra môi trường học đường không khóithuốc

I.

3 Đối tượng nghiên cứu.

Phòng chống tác hại của thuốc lá trong học sinh trường THPT Hoằng Hóa

2 thông qua dạy học tích hợp trong bộ môn Sinh học

I.

4 Phương pháp nghiên cứu.

* Phương pháp nghiên cứu lí thuyết:

Tổng hợp và phân tích cơ sở lí luận liên quan đến đề tài Nghiên cứuhướng dẫn thực hiện chương trình sinh học 10, 11, 12 của Bộ, tài liệu, tạp chíkhoa học, sách giáo khoa sinh học lớp 10, 11 và 12…

* Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Thiết kế và giảng dạy một số bài trong chương trình sinh học lớp 10, 11

và 12

- Dự giờ và trao đổi trực tiếp với đồng nghiệp; tham khảo các ý kiến, giáo

án của đồng nghiệp

- Nghiên cứu và phân tích nội dung chương trình sinh học cấp THPT

* Phương pháp thực nghiệm - đối chứng.

Tiến hành thực nghiệm - đối chứng để đánh giá tính hiệu quả và tính khảthi của các nội dung mà đề tài đã đề xuất

Tiến hành dạy thực nghiệm trong một số bài ở chương trình sinh học lớp

10, 11 và 12

II Nội dung sáng kiến kinh nghiệm II.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

- Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới (WTO), hiện nay trên toàn thế giới

có 1,1 tỉ người hút thuốc lá thường xuyên và hàng năm có hơn 3 triệu người chết

vì các căn bệnh do thuốc lá gây ra Nhưng không chỉ riêng người hút thuốc lá bịảnh hưởng độc hại của khói thuốc mà cả người thân xung quanh họ cũng bị ảnhhưởng theo Hàm lượng các chất độc trong dòng khói tỏa ra từ đầu điếu thuốc láđang cháy rất cao, cao gấp 30 lần so với dòng khói chính do người hút hít vào

- Qua nghiên cứu khảo nghiệm, các nhà khoa học đã có những kết luận: cứhút một điếu thuốc lá là tự mình hủy hoại đi 5 phút cuộc đời Tuổi thọ trung bìnhcủa người hút thuốc lá ngắn hơn người không hút thuốc lá từ 5 đến 8 năm Hútthuốc lá làm tăng tỷ lệ tử vong 30%-80%, chủ yếu là bệnh ung thư phổi mãntính và bệnh tim mạch

- Ở Việt Nam, theo điều tra y tế quốc gia do Bộ Y tế tiến hành, Việt Nam có

tỷ lệ người hút thuốc lá vào loại cao nhất thế giới, trong đó có khoảng 56% namgiới ở Việt Nam hút thuốc, đó là chưa kể một lượng lớn nam giới hút thuốc lào

Tỷ lệ hút thuốc lá ở nữ giới là 1,8% Đặc biệt tỷ lệ hút thuốc trong những ngườitrẻ tuổi chiếm 31,6% trong nhóm tuổi từ 15-24

- Theo Chương trình Phòng chống tác hại thuốc lá Quốc gia (Vinacosh –

Bộ Y tế), hiện trung bình mỗi ngày ở Việt Nam có 100 người chết vì các bệnhliên quan tới thuốc lá, nhiều hơn con số tử vong do tai nạn giao thông đường bộ.Trung bình một năm, Việt Nam có khoảng 40.000 người chết vì các bệnh liênquan tới thuốc lá, cao hơn tổng số người chết vì tai nạn giao thông vàHIV/AIDS

- Như vậy việc phòng chống tác hại thuốc lá nói chung và công tác giáo dụcphòng chống tác hại thuốc lá trong trường học nói riêng là vấn đề cần thiết vàcấp bách Qua việc giáo dục nhằm phân tích cho các em thấy được những tác hạinghiêm trọng của việc hút thuốc lá đối với sức khỏe, từ đó hiểu được vì saokhông nên hút thuốc lá Đây là việc làm cần thiết bên cạnh việc giảng dạy vănhóa để góp phần xây dựng một môi trường “không khói thuốc”

II

.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Theo Điều tra tình hình sử dụng thuốc lá trong học sinh từ 13 – 15 tuổivào năm 2014, tỷ lệ hút thuốc lá trong học sinh nam là 4,9% và học sinh nữ là0,2% Tỷ lệ hút thuốc này tuy có giảm (khoảng 1%) so với Điều tra năm 2007

Tuy nhiên vẫn còn 47,7% học sinh thường xuyên hút thuốc thụ động tại nhà;66,5% học sinh phơi nhiễm với khói thuốc tại các địa điểm công cộng.

Trong thời gian qua, trên các kênh thông tin đại chúng đã tuyên truyềnnhiều về tác hại của hút thuốc lá Tuy nhiên, vẫn còn nhiều người chưa hiểu hếttác hại của nó đối với sức khoẻ con người Thực trạng này đang diễn ra phổ biếnkhông chỉ ở người lớn mà cả trong giới trẻ Đặc biệt, làn khói thuốc đã len lỏivào học đường Mặc dù tác hại về sức khoẻ do hút thuốc lá và khói thuốc gây ra

đã được cảnh báo liên tục, nhưng tình trạng hút thuốc ở thanh thiếu niên hiệnnay, đặc biệt là học sinh đang có chiều hướng gia tăng

II

.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

II.3.1 Những nội dung kiến thức có liên quan đến tác hại thuốc lá:

II.3.1.a Sơ lược về lịch sử cây thuốc lá, ngành sản xuất thuốc lá

Hình 1: Cây thuốc lá

Cây thuốc lá hoang dại đã có cách đây khoảng 4.000 năm, trùng với vănminh của người Da Đỏ vùng Trung và Nam Mỹ Lịch sử chính thức của việc sảnxuất thuốc lá được đánh dấu vào ngày 12/10/1492 do chuyến thám hiểm tìm rachâu Mỹ của Christopher Columbus, ông đã phát hiện thấy người bản xứ ở quầnđảo Antil vừa nhảy múa, vừa hút một loại lá cuộn tròn gọi là Tabaccos

Hàng ngàn năm trước Công nguyên, người Da Đỏ đã trồng thuốc lá trênvùng đất mênh mông ở Nam Mỹ, Trung Mỹ, quần đảo Antil và một số nơi khác.Thuốc lá được đưa vào châu Âu khoảng năm 1496-1498 do Roman Pano (nhàtruyền đạo Tây Ban Nha) sau khi đi châu Mỹ về

Tại các nước châu Á, Thái Bình Dương, thuốc lá được trồng vào thế kỷ

18 Ngành kỹ thuật trồng trọt, công nghệ sinh học đã phát triển rất nhanh chóng

để sản xuất đa dạng các loại nguyên liệu thuốc lá đáp ứng cho công nghiệp chếbiến, nhu cầu thị hiếu đa dạng về thuốc điếu và đặc biệt để xuất khẩu

II.3.1.b Thuốc lá là gì?

- Thuốc lá là loại thuốc kích thích làm từ là cây thuốc lá Đây là loại cây cóđộc, nhất là những lá già, có hàm lượng Nicitin cao Trên thực tế đã có trườnghợp người lớn chết do dùng khoảng 15-20g thuốc lá dưới dạng thuốc nước đểthụt tháo đại trực tràng Trẻ em chỉ cần uống 1 vài gram sẽ tử vong

- Người ta thường sử dụng thuốc lá theo cách đốt lên để hít khói thuốc vàongười Các loại thuốc lá thuờng dùng là : thuốc lá có đầu lọc, thuốc lá không cóđầu lọc, thuốc lào, xì gà

II.3.1.c Tại sao người ta lại nghiện hút thuốc lá?

Khi mới tìm ra thuốc lá, người ta dùng nó như một loại thuốc chữa bệnhnhức đầu, sau đó phát hiện rằng thuốc lá giúp con người trở nên hưng phấn,sảng khoái tinh thần, chống lại trạng thái mệt mỏi, uể oải, buồn ngủ Các sảnphẩm thuốc lá vì vậy được sử dụng rất nhiều Sự hiện diện của alkaloid nóichung và nicotinee nói riêng là tính chất cơ bản của thuốc lá, chúng có tác độnglên hệ thần kinh trung ương của người sử dụng, làm cho người ta nghiện Từ đó,thuốc lá mới được dùng làm nguyên liệu để hút, nhằm thỏa mãn cơn nghiện vàkhông thể thay thế bằng nguyên liệu thực vật khác

Nicotinee được xem là chất gây nghiện Nhờ đặc tính tan trong mỡ, nó dễdàng xâm nhập cơ thể qua đường hô hấp, qua lớp niêm mạc miệng và nhanhchóng di chuyển vào máu Chỉ sau 7-8 giây khi hít hơi thuốc đầu tiên, nicotineehấp thu nhanh vào phổi và đến các thụ thể nicotineic trên não, đến vùng não cóchức năng gây hưng phấn và sảng khoái cho con người Nicotine làm tăng giảiphóng các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine, serotonine, norepinephrine

và nhất là ACETYL CHOLINE gây giảm cân và thuận lợi cho hồi ức, trí nhớ.Lâu dần, người hút bị nghiện cảm giác này và lệ thuộc vào khói thuốc lá vì hútthuốc chính là cách phổ biến nhất để người nghiện thuốc lá thỏa mãn nhu cầu vềnicotine cho hoạt động của não bộ và càng hút nhiều

II.3.1.d Thành phần, độc tính của thuốc lá:

Hình 2: Thành phần độc tính của thuốc lá

Theo báo cáo năm 2010 của Tổng hội Y khoa Hoa Kỳ, khói thuốc lá chứa7.000 hóa chất, trong đó có 69 chất gây ung thư Một số chất độc hại điển hình trong khói thuốc lá gồm:

II.3.1.d.1 Nicotine:

II.3.1.d.1.1 Sơ lược về Nicotine:

Nicotine là một chất không màu, chuyển thành màu nâu khi cháy và có

mùi thuốc khi tiếp xúc với không khí Nicotine là một ancaloit tìm thấy trong

các cây họ Cà (Solanaceae), chủ yếu trong cây thuốc lá, và với số lượng nhỏ

trong cà chua, khoai tây, cà tím và ớt Bell Ancaloit nicotinee cũng được tìmthấy trong lá của cây coca

Nicotine chiếm 0,3 đến 5% của cây thuốc lá khô, được tổng hợp sinh họcthực hiện từ gốc và tích luỹ trên lá Nicôtine được hấp thụ qua da, miệng vàniêm mạc mũi hoặc hít vào phổi Người hút thuốc trung bình đưa vào cơ thể 1

đến 2 mg nicôtine mỗi điếu thuốc hút Khi nicotine được đưa vào cơ thể, nóđược vận chuyển nhanh thông qua đường máu và có thể vượt qua rào cản giữamáu và não Kể từ khi hít vào nicotine mất trung bình 7-8 giây để chạy tới não.Thời gian bán phân rã của nicotine trong cơ thể vào khoảng 2 giờ Lượngnicotine ngấm vào cơ thể thông qua việc hút thuốc phụ thuộc vào nhiều yếu tố,bao gồm kiểu thuốc lá, việc có hít khói vào phổi hay không, và có đầu lọc haykhông Nicotine bị phân rã trong gan bằng enzym cytochrome P450(chủ yếu làYP2A6, và cũng có CYP2B6) Cotinin là một trong các chất phân hoá nicotinechính.

II.3.1.d.1.2 Cơ chế gây độc của nicotine

Nicotine chủ yếu thay đổi trong cơ thể sống, đặc biệt là ở phổi Những chất chuyển hóa sơ cấp của Nicotinee là cotinine và Nicotinee N –Oxide bởi

sự oxi hoá của tế bào P-450 Cytochrome Nicôtine và những chất chuyển hóa của nó có thể gây nguy hiểm cho cơ thể Nicôtin là một chất có khả năng gây bệnh ung thư rất mạnh Người hút thuốc trung bình đưa vào cơ thể 1 đến 2 mg nicotine mỗi điếu thuốc hút Nicotine được xếp vào nhóm các chất dược lý gây nghiện chủ yếu, tương tự như các chất ma túy heroin

và cocain Tác dụng gây nghiện chủ yếu ủa nicotine chủ yếu là trên hệ thần kinh trung ương với sự có mặt của thụ thể nicotine trên các cấu trúc não Chất alcaloide này tác động lên các thụ thể ở hệ thần kinh với chất dẫn truyển thần kinh dopamin Dopamin là hóa chất chính trong não điều chỉnh mong muốn sử dụng các chất gây nghiện gây bài tiết adrenaline.

nicotinique

Hình 3: Neuro-transmetteurs

II.3.1.d.2 Monoxitcarbon (khí CO):

Khí carbon rất độc, không mùi, không màu, thường thấy trong khói xe,lửa đang cháy hoặc khói thuốc lá Phổi của người hút thuốc lá tích tụ nhiều khícarbon hơn phổi của người không hút thuốc thở trong không khí Vì vậy hàmlượng khí carbon trong máu của người hút thuốc rất cao làm tăng rủi ro bị nhữngbệnh về tim mạch

Khí CO có nồng độ cao trong khói thuốc lá và sẽ được hấp thụ vào máu,gắn với hemoglobine với ái lực mạnh hơn 20 lần oxy Với người hút trung bình

1 bao thuốc mỗi ngày thì hàm lượng hemoglobine khử có thể tới 7-8% Sự tănghemoglobine khử làm chuyển dịch đường cong phân tách oxy-hemoglobin dẫnđến giảm lượng oxy chuyển đến tổ chức gây thiếu máu tổ chức và có lẽ gópphần hình thành các mảng xơ vữa động mạch

II.3.1.d.3 Các phân tử nhỏ trong khói thuốc lá:

Khói thuốc lá chứa nhiều chất kích thích dạng khí hoặc dạng hạt nhỏ Cácchất kích thích này gây nên các thay đổi cấu trúc của niêm mạc phế quản dẫnđến tăng sinh các tuyến phế quản, các tế bào tiết nhầy và làm mất các tế bào cólông chuyển Các thay đổi này làm tăng tiết nhày và giảm hiệu quả thanh lọc củathảm nhầy-lông chuyển Phần lớn các thay đổi này có thể hồi phục được khi

ngừng hút thuốc Có 3 kiểu khói thuốc: Dòng khói chính(MS): Là dòng khói do người hút thuốc hít vào Đó là luồng khí đi qua gốc cũa điếu thuốc; Dòng khói phụ(SS): Là khói thuốc từ đầu điếu thuốc đang cháy tỏa ra vào không khí , nó

không bao gồm phần khói thuốc do người hút thở ra Khoảng 80% điếu thuốc

cháy là bỏ đi; Dòng khói thuốc môi trường( ETS): Là hỗn hợp của dòng khói

phụ và khói thở ra của dòng khói chính cũng như các tạp chất nhiễm khuếch tánqua giấy quấn thuốc lá và đầu điếu thuốc của các lần hút

II.3.1.d.4 Các chất gây ung thư:

Trong khói thuốc lá có trên 40 chất trong số đó gồm cả các hợp chất thơm

có vòng đóng như Benzopyrene có tính chất gây ung thư Các hoá chất này tácđộng lên tế bào bề mặt của đường hô hấp gây nên tình trạng viêm mãn tính, biếnđổi tế bào dẫn đến dị sản, loạn sản rồi ác tính hóa

II.3.1.d.4.1 Cơ chế phân tử của các chất độc trong thuốc lá gây ung thư

Một số nghiên cứu của Mỹ đã được công bố trong nữa đầu năm 1997 trêntạp chí Carcinogenesis do trường đại học Oxford xuất bản đều tập trung nói vềchuyền hóa các Carcinogene với sự hoạt hóa của các enzyme cytochrom P450 ởmicrosome tế bào Trên cơ sở đó các chất Carcinogene độc trong thuốc lá đượcchuyển hóa thành các chất ưa nước, ưa điện để dễ đào thải ra ngoài nhưng mặtkhác cũng dễ kết hợp với DNA nhân tế bào thành những chất kết hợp DNA mớigây biến dị và tạo ung thư

II.3.1.d.4.2 Một số chất chính trong thuốc lá gây ung thư

* Các Nitrosamin đặc hiệu thuốc lá: Hiện nay, người ta đã tách ra được bảy chất

nitrosamine đặc hiệu thuốc lá từ các chất nicotine:

NNK: 4 – (methylnitrosamino) – 1 – (3 – pyridyl) – 1 – butanol

NNA: 4 - ( méthylnitrosamino)-4-(3-pyridyl)-1-butanal (NNA)

NNK: 4 – (methylnitrosamino) – 1 – (3 – pyridyl) – 1 – butanol

NNAL: 4 - (methylnitrosamino) – 1 – (3 – pyridyl) – 1 – butanol

NNN: N' - nitrosonornicotine

* Các hydrocarbon đa vòng thơm (PAH)

PAH được tạo ra do thuốc lá đốt cháy không hoàn toàn Một trong cácPAH đó là benzo (x) pyren ( B[α]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc nhưα]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc như]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc nhưoxyd sắt (Fe2O3), oxyd nhôm ( Al2O3) thì làm tăng tính bền của PAH đó.Người ta thấy rằng Fe2O3 được liên kết với B[α]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc nhưα]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc như]P thì làm tăng tính ung thưphổi hơn là chỉ mình B[α]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc nhưα]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc như]P hoặc là B[α]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc nhưα]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc như]P - Al2O3 Sỡ dĩ như vậy là vì khiB[α]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc nhưα]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc như]P liên kết với Fe2O3 thì dễ xâm nhập vào tế bào để chịu tác động củaenzyme cytochrom P450 biến thành những chất chuyển hóa chứa nhóm ưa nước

OH- ái lực điện tử và do đó dễ kết hợp với DNA nhân để gây ra biến dị và ungthư tế bào so với các chất B[α]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc nhưα]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc như]P - Al2O3 hay ( B[α]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc nhưα]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc như]P.

* Các amin dị vòng (hetero cyclic amines)

Các amin dị vòng tìm thấy trong nhựa thuốc lá thậm chí cả trong bia rượu

và trong nấu nướng các sản phẩm thịt, đó là: 2 – amino – 1 – methyl – 6 henylimidazo [α]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc như 4,5– b] pyridine ( PhIP); 2 – amino – 3 - methylimidazol [α]P) Khi trong không khí có nhân đậm đặc như4,5 –f] quinolin (IQ) Các chất này đều là những chất gây biến dị mạnh và sinh ra ungthư ở nhiều cơ quan khác nhau như gan, phổi…

-* Các amin thơm ( aromatic amines)

Gần 30 amin thơm bao gồm: 2 – naphthylamin và 4 – aminobiphenyl đãđược phát hiện trong lượng nanogram trong dòng nhựa của thuốc lá Amin thơmcủng được phát hiện trong dầu than đá, dầu đá phiến và các phân bón hóa học.Người ta tìm thấy chúng có khả năng gây ung thư, đặc biệt là ung thư phổi, tụy,bàng quang,…

II.3.1.e Những nguy hại của việc hút thuốc lá:

Hút thuốc lá chia làm 2 loại: Hút thuốc lá chủ động: xảy ra khi người hút hítkhói thuốc lá vào cơ thể mình; Hút thuốc lá thụ động (hít khói thuốc thụ động):

là hình thức hít khói thuốc từ không khí mà không trực tiếp hút thuốc lá

II.3.1.e.1 Các nguy cơ bệnh lý thường gặp khi hút thuốc lá chủ động

Hình 4: Các bệnh do hút thuốc lá

II.3.1.e.1.1 Bệnh tim mạch

Hình 5 : Hút thuốc lá và bệnh tim mạch

Từ năm 1940, người ta đã thấy có mối liên hệ giữa hút thuốc lá và nguy

cơ bị bệnh tim mạch Mối liên quan chặt chẽ giữa hút thuốc lá và bệnh tim mạchkhông chỉ thấy ở cả 2 giới, trong lớp trẻ và người già mà còn thấy ở tất cả cácchủng tộc Hút thuốc làm tăng nguy cơ mắc bệnh lên gấp 2-3 lần và nó còntương tác với các yếu tố khác làm tăng nguy cơ lên gấp nhiều lần Những bệnh

mà người hút thuốc có nguy cơ mắc cao là xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành,đột quỵ, rối loạn nhịp tim, đột tử, nhồi máu cơ tim, phình động mạch chủ Trong

số đó bệnh mạch vành là quan trọng nhất

Nhũng người hút thuốc có tăng nồng độ các sản phẩm oxy hoá bao gồm

cả cholesterol LDL oxy hoá, và làm giảm nồng độ của cholesterol HDL, mộtyếu tố bảo vệ tim Những yếu tố này cùng với các ảnh hưởng trực tiếp của CO2

và nicotinee gây tổn thương nội mạch Sự giảm cung lượng của dòng máu mangoxi làm nguy cơ thiếu máu cơ tim tăng lên và tăng cả nguy cơ bị co thắt mạchvành Hút thuốc cũng liên quan đến tăng nồng độ fibrinogen và tăng kết dínhtiểu cầu

II.3.1.e.1.1.1 Hút thuốc ảnh hưởng đến nhịp tim và huyết áp

Khi hít khói thuốc vào sẽ gây ra một số tác động ngay lập tức lên tim vàmạch máu Hút thuốc kích thích hệ thống thần kinh tự động của tim Trong phútđầu của quá trình hút thuốc nhịp tim bắt đầu tăng lên, có thể tăng tới 30% trong

10 phút đầu hút thuốc Nhịp tim có thể giảm xuống từ từ nếu tiếp tục hút thuốc,nhưng không bao giờ trở về bình thường nếu chưa ngừng hút

Một tác động quan trọng khác là gây tăng huyết áp cấp tính Trong một sốnghiên cứu cho thấy rằng huyết áp trở về bình thường giữa các lần hút thuốcnhưng nếu hút nhiều lần trong ngày dẫn đến tăng huyết áp trung bình Hút thuốccũng làm tăng huyết áp dao động Trong khi tăng huyết áp có thể dẫn đến cácbệnh tim mạch, tăng huyết áp dao động thậm chí còn nguy hiểm đến tim hơn

II.3.1.e.1.1.2 Bệnh mạch vành

Hút thuốc chủ động đã được biết chắc chắn là một yếu tố nguy cơ củabệnh mạch vành, nhưng tiếp xúc với môi trường khói thuốc hay hút thuốc thụđộng thì nguy cơ bị bệnh mạch vành tăng 20-30% Những người hút thuốc cónguy cơ mắc bệnh mạch vành gấp 2-4 lần và tử vong nhiều hơn khoảng 70% dobệnh này

Nguyên nhân dẫn đến bệnh mạch vành là do xơ vữa động mạch Lớp nộimạch có thể bị phá huỷ do một số tác nhân sau: cao huyết áp, hoá chất độc (nhưcác chất tìm thấy trong khói thuốc) và mỡ máu cao Những hoá chất nhưhydrocarbon thơm đa vòng là chất gây ung thư có trong thuốc lá cũng có tácdụng gây hình thành mảng xơ vữa

II.3.1.e.1.1.3 Đau thắt ngực và nhồi máu cơ tim

Những người hút thuốc hay bị cả cơn đau thắt ngực và nhồi máu cơ timnhiều hơn ở những người không hút thuốc ở những người hút thuốc thì tuổi bắtđầu bị nhồi máu cơ tim sớm hơn, nguy cơ tái phát cơn nhồi máu trong một nămgấp 2 lần so với người không hút thuốc Khi so sánh với những người không baogiờ hút thuốc thì những người hút thuốc có nguy cơ bị co thắt mạch vành caogấp 20 lần, thời gian bị cơn co thắt mạch vành kéo dài hơn và ở những mứcgắng sức thấp hơn so với người không hút thuốc Co thắt mạch vành có thể xảy

ra sau khi chỉ hút một điếu thuốc

II.3.1.e.1.1.4 Rối loạn nhịp tim và đột tử

Khói thuốc làm tăng tiết catecholamine, một hoạt chất tự nhiên trong cơthể như adrenaline, có thể gây ra loạn nhịp tim nguy hiểm đến tính mạng làngoại tâm thu thất và rung thất gây đột tử

II.3.1.e.1.1.5 Phình động mạch chủ

Bất kỳ ai cũng có thể bị xơ vữa động mạch chủ, nhưng những người hútthuốc có nguy cơ cao các mảng xơ vữa đó lớn lên Nhữnh mảng xơ vữa đó làmcho thành động mạch bị yếu đi và tạo thành chỗ phình, hoặc túi phình ở thànhmạch Những chỗ thành mạch yếu này có thể vỡ ở những người hút thuốc thì tỉ

lệ bị phình động mạch chủ nhiều gấp 8 lần và và tỉ lệ chết do vỡ phình mạch caohơn rất nhiều so với người không hút thuốc

II.3.1.e.1.1.6 Bệnh cơ tim

Những người hút thuốc lá có nguy cơ bị bệnh cơ tim cao hơn so với ngườikhông hút thuốc Khói thuốc gây bệnh bằng cách phá huỷ các động mạch nhỏ,hoặc có lẽ CO trong khói thuốc làm tổn thương trực tiếp cơ tim Có thể hútthuốc còn làm tăng tính nhạy cảm với nhiễm virus dẫn đến bệnh viêm cơ tim

II.3.1.e.1.1.7 Bệnh mạch máu ngoại vi

Những người đang hút thuốc có nguy cơ bị bệnh mạch máu ngoại vi caogấp 16 lần so với người chưa hút bao giờ Ở những người đã cai thuốc thì nguy

cơ này cao gấp 7 lần so nhóm chưa hút bao giờ Khoảng 76% bệnh nhân bịmạch máu ngoại vi là do hút thuốc Bệnh máu ngoại vi thường gây đau, hạn chếvận động và có thể đe doạ tính mạng Những bệnh nhân tiếp tục hút thuốc khiđang điều trị bệnh này thì hiệu quả điều trị rất kém

II.3.1.e.2 Bệnh hô hấp.

Hút thuốc là nguyên nhân được biết đến nhiều không những gây ung thưphổi mà nó còn gây ra nhiều bệnh phổi khác nữa

II.3.1.e.2.1 Ảnh hưởng của thuốc lá đến chức năng phổi

Hệ thống hô hấp có một số hàng rào bảo vệ để chống lại các bệnh Quátrình lọc ở đường hô hấp trên giúp ngăn chặn vi khuẩn, virus và các chất gâykích thích từ ngoài vào trong phổi Khí quản và tổ chức phổi sản xuất ra chấtnhầy giúp cho việc lấy và mang các chất bẩn ra ngoài Hỗn hợp chất nhầy vàchất tạp nhiễm sẽ được đưa ra ngoài nhờ các lông nhỏ li ti gọi là lông chuyển,những lông này lay động rất nhanh về phía trên, trong một số vùng tốc độ củalông chuyển rất cao tới 1.000 lần trong một phút

Khi khói thuốc đi vào qua miệng thì người hút thuốc đã vô tình bỏ qua cơchế bảo vệ thứ nhất đó là quá trình lọc ở mũi Những người hút thuốc thường bàitiết nhiều đờm hơn những người không hút thuốc mà khả năng đưa đờm ra khỏiđường hô hấp lại kém hơn Điều này là do hệ thống lông chuyển ở người hútthuốc bị liệt thậm chí bị phá huỷ Khói thuốc cũng làm thay đổi cấu trúc cáctuyến tiết nhầy và do vậy thành phần của chất nhầy cũng bị thay đổi Đôi khi cáctuyến tiết nhầy bị tắc lại làm giảm khả năng bài tiết đờm Hậu quả cuối cùng làchất nhầy ở những người hút thuốc bị nhiễm bởi các chất độc hại, và bị giữ lạinhiều trong tổ chức phổi cản trở sự lưu thông trao đổi khí Những sự thay đổicấu trúc phổi ở những người hút thuốc làm giảm khả năng lấy oxi của phổi.Khói thuốc gây phá huỷ phế nang làm giảm tính đàn hồi của phổi và làm giảmkhả năng trao đổi oxi Phổi của những người hút thuốc bị giảm diện tích bề mặt

và giảm mạng mao mạch, điều này có nghĩa là dòng máu lưu thông qua phổi bịgiảm Dẫn đến làm giảm cung cấp chất dinh dưỡng và ôxy cần thiết cho cả nhu

mô phổi và các tổ chức khác trong cơ thể để duy trì sự khoẻ mạnh và chức năngbình thường của chúng

II.3.1.e.2.2 Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) là thuật ngữ để chỉ những tổnthương ở phổi có liên quan đến sự tắc nghẽn đường thở Bệnh phổi tắc nghẽnmạn tính đặc trưng bởi sự rối loạn thông khí tắc nghẽn không hồi phục hoàntoàn, được khẳng định chẩn đoán dựa vào đo hô hấp ký đồ với nghiệm pháp giãnphế quản không hồi phục hoàn toàn

Theo WHO, trên thế giới năm 2001 có khoảng 600 triệu người mắcBPTNMT Thuốc lá là nguyên nhân quan trọng nhất gây ra BPTNMT, có 15%những người hút thuốc lá sẽ có triệu chứng lâm sàng BPTNMT và 80%-90%người mắc BPTNMT là nghiện thuốc lá Hút thuốc lá làm cho các yếu tố nguy

cơ khác của bệnh này trở nên mạnh hơn Đặc biệt những người hút thuốc lá bịảnh hưởng xấu hơn bởi ô nhiễm môi trường, nhiễm trùng và phơi nhiễm với cácchất khói độc so với người không hút thuốc Người hút thuốc có tỉ lệ tử vong dobệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cao gấp 10 lần so với người không hút thuốc

II.3.1.e.2.3 Bệnh Hen

Hen được đặc trưng bởi tính phản ứng quá mức của đường dẫn khí Sựphản ứng quá mức này dẫn đến các cơn hen Hút thuốc không phải là nguyênnhân gây ra cơn hen nhưng nó làm cho tình trạng bệnh hen nặng lên Nhữngngười bị hen hút thuốc sẽ có tăng tiết đờm, giảm cử động của lông chuyển phếquản, tăng nhạy cảm với nhiễm trùng, tăng giải phóng các chất dị ứng tác dụngnhanh và phá huỷ các đường dẫn khí nhỏ Tỉ lệ tử vong ở người bị hen hút thuốcthì tăng gấp trên 2 lần so với những người không hút thuốc

II.3.1.e.2.4 Nhiễm trùng đường hô hấp

Những người hút thuốc hay bị nhiễm trùng đường hô hấp hơn nhữngngười không hút thuốc và thường bị nặng hơn Trẻ em có bố mẹ hút thuốc lá bịbệnh đường hô hấp nhiều hơn trẻ em có bố mẹ không hút thuốc Những ngườihút thuốc không chỉ hay bị viêm phổi hơn mà còn bị tử vong nhiều hơn Nhữngphụ nữ có thai bị viêm phổi mà hút hơn 10 điếu thuốc/ngày, có tiên lượng xấuhơn những người không hút (chết mẹ- con, )

Những người hút thuốc cũng hay bị cúm.Vaccin phòng cúm ít hiệu quảđối với người hút thuốc, và tỉ lệ tử vong do cúm ở những người hút thuốc caohơn nhiều so với nhóm người không hút thuốc

II.3.1.e.1.3 Bệnh ung thư

Có nhiều nghiên cứu về sự liên quan giữa sử dụng thuốc lá và ung thư đãđược tiến hành , các nghiên cứu này ước tính rằng khoảng một phần ba trongtổng số người chết vì ung thư liên quan tới sử dụng thuốc lá Thuốc lá gây ra xấp

xỉ 90 % tổng số người chết vì ung thư phổi và hút thuốc lá còn gây ra ung thư ởnhiều các phần khác như họng, thanh quản, thực quản, tuyến tuỵ, tử cung, cổ tửcung, thận, bàng quang, ruột và trực tràng

II.3.1.e.1.3 1 Ung thư phổi

Hình 6 : Hút thuốc và hệ thống miễn dịch trong phổi

Cách đây gần 50 năm Doll và Hill đã chỉ ra rằng hút thuốc lá gây ung thưphổi và tỷ lệ tử vong do ung thư phổi tăng theo số lượng thuốc hút Giả địnhnguy cơ của những người không hút thuốc lá bị ung thư phổi là 1 thì nguy cơ bịung thư phổi của những người hút thuốc cao hơn gấp 10 lần so với những ngườikhông hút thuốc Những người không hút thuốc mà kết hôn với người hút thuốc,

tỷ lệ chết vì ung thư phổi cao hơn 20% so với người kết hôn với người khônghút thuốc và tỷ lệ chết vì ung thư phổi cũng tăng lên cùng với số lượng thuốcđược hút bởi người vợ hoặc người chồng

Chỉ khoảng 13% bệnh nhân ung thư phổi sống sót sau 5 năm Tỉ lệ chết

do ung thư phổi ở nam giới có hút thuốc cao gấp 22 lần so với nam giới khônghút thuốc, còn ở nữ thì gấp khoảng 12 lần Hút thuốc thụ động cũng làm tăngnguy cơ mắc ung thư phổi với chỉ số nguy cơ tương đối khoảng từ 1,2 đến 1,5

II.3.1.e.1.3.2 Các loại ung thư ở các bộ phận thuộc đầu và cổ

Các loại ung thư các bộ phận thuộc đầu và cổ bao gồm ung thư thực quản,thanh quản, lưỡi, tuyến nước bọt, môi, miệng và họng Những nguy cơ của cácbệnh ung thư này sẽ tăng dần cùng với số lượng và thời gian hút thuốc Hútthuốc lá yếu tố mạnh nhất gây ung thư ở các bộ phận thuộc đầu và cổ

- Ung thư thực quản: Nguy cơ phát bệnh ung thư thực quản của người hút thuốc

lớn hơn 8 tới 10 lần người không hút thuốc Những nguy cơ này sẽ bị tăng thêm

từ 25 tới 50 phần trăm nếu người hút thuốc sử dụng nhiều rượu

- Ung thư thanh quản: Hút thuốc gây nên 80 % trong tổng số ung thư thanh

quản Người hút thuốc chịu nguy cơ mắc bệnh ung thư thanh quản lớn hơn 12lần so với người không hút thuốc

Bảng : So sánh nguy cơ mắc UTTQ giữa các nhóm hút thuốc ở mức độ khác

nhau với nhóm hút từ 0-5 điếu/ngày

Nhóm Nguy cơ mắc UTTQ so với nhóm hút từ 0-5

điếu/ngày (lần)

Hút từ 16-20 điếu/ngày 29,9

- Ung thư miệng: Hút thuốc là nguyên nhân chủ yếu của các bệnh ung thư lưỡi,

tuyến nước bọt, miệng và vòm họng Những người nam giới hút thuốc có nguy

cơ lớn gấp 27 lần phát triển các bệnh về ung thư miệng hơn những nam giớikhông hút thuốc

- Ung thư mũi: Về lâu dài người hút thuốc sẽ có nguy cơ cao gấp hai lần hơn

người không hút thuốc trong phát bệnh ung thư mũi

II.3.1.e.1.3.3 Ung thư thận và bàng quang

Người hút thuốc có nguy cơ mắc ung thư cả thận và bàng quang Trongtổng số ca tử vong do ung thư bàng quang, thì ước tính khoảng 40 tới 70 % là vì

sử dụng thuốc lá

II.3.1.e.1.3.4 Ung thư tuyến tuỵ

Tuyến tuỵ là tuyến dễ bị ung thư vì khói thuốc vào cơ thể tới tuyến tuỵqua máu và túi mật Ước tính rằng thuốc lá là nguyên nhân của 30 % của tổng sốung thư tuyến tuỵ

II.3.1.e.1.3.5 Ung thư bộ phận sinh dục

Ung thư âm hộ: Ung thư âm hộ, là một phần của bộ phận sinh dục nữthông thường hiếm gặp Tuy nhiên phụ nữ mà hút thuốc có nguy cơ gấp đôi mắcung thư âm hộ

Ung thư tử cung: Sự liên quan giữa hút thuốc và ung thư tử cung chỉ mớiđược phát hiện gần đây Có ít nhất 12 nghiên cứu đã thấy phụ nữ hút thuốc cótăng nguy cơ bị ung thư tử cung và nguy cơ tăng cùng với số lượng và thời gian

sử dụng thuốc

Ung thư dương vật: Ung thư dương vật đã trở nên ngày càng phổ biến ởnam giới hút thuốc hơn là những người nam không hút thuốc

II.3.1.e.1.3.6 Ung thư hậu môn và đại trực tràng

Bằng chứng mới đây đã phát hiện ra hút thuốc lá đóng vai trò tác nhângây ung thư hậu môn và đại trực tràng Cũng trong một nghiên cứu diện rộng,đối với nam và nữ những người hút thuốc có nguy cơ mắc bệnh ung thư tăng từ

75 tới 100 %…so với những người cùng lứa tuổi không hút thuốc

II.3.1.e.1.4 Ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản.

II.3.1.e.1.4.1 Ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của nam giới.

Hút thuốc làm giảm sản xuất tinh trùng, làm dị dạng tinh trùng, giảm khảnăng di chuyển của tinh trùng và nguy hiểm hơn là hút thuốc làm giảm nghiêmtrọng dòng máu đến dương vật, một số trường hợp gây liệt dương

Các thành phần của thuốc lá tìm thấy trong tinh dịch có những chất có thểkìm hãm sự hoạt động của hệ thống enzym choline acetyltransferase, enzym nàycần thiết cho tinh trùng có thể hoạt động được

Nam giới hút thuốc so với những người không hút thuốc thì có nồng độtestosterone thấp (hormon này cần thiết cho việc sản xuất tinh trùng) và làm tăngnồng độ horrmon kích thích nang (hormon nữ hoá) Hút thuốc làm giảm sốlượng tinh dịch: tuỳ thuộc vào lượng thuốc hút mà những ngưòi hút thuốc sốlượng tinh trùng giảm nhiều hay ít (với những người nghiện thuốc càng nặng thì

điều này càng rõ) Hút thuốc làm thay đổi hình dạng của tinh trùng: có nhiềubằng chứng cho thấy hút thuốc làm tăng tỉ lệ phần trăm số tinh trùng bị thay đổihình dạng Điều này có thể liên quan đến tỉ lệ cao bị sảy thai, dị tật bẩm sinh.

II.3.1.e.1.4.2 Ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của phụ nữ.

Hút thuốc gây tổn thương trực tiếp thậm chí phá huỷ noãn bào, do vậygây vô sinh Nicotinee có tác dụng ngăn cản hình thành lớp bảo vệ được gọi làlớp vỏ Lớp này có tác dụng ngăn không cho các tinh trùng khác xâm nhập vàotrứng sau khi đã có một tinh trùng xâm nhập vào trong trứng, ngăn ngừa tìnhtrạng đa tinh trùng Những phôi có nhiều tinh trùng này dễ bị chết trong qúatrình phát triển hoặc sẩy thai tự phát

II.3.1.e.1.4.2.1 Tiết hormon bất thường

Ở phụ nữ hút thuốc gây thay đổi nồng độ một số hormon bao gồmhormon estrogen và hormon kích thích nang Và sự phóng noãn của buồng trứngxảy ra không được bình thường ở người hút thuốc đó là nguyên nhân chính gây

vô sinh

II.3.1.e.1.4.2.2 Rối loạn chức năng ống Fallop

Hút thuốc làm tăng nồng độ của hormon epinephrine và/hoặcvasopressine, hai hormon này làm tăng huyết áp và tăng nhịp tim Đây là nhữngchất bình thường trong cơ thể, nhưng khi những chất này được bài tiết quá nhiều

ở phụ nữ hút thuốc chúng kích thích làm tăng sóng di động của vòi trứng làmcho phôi vào trong buồng tử cung sớm nên quá trình cấy phôi vào niêm mạc tửcung không xảy ra Kết quả là phôi bị sảy tự phát

Ngược lại ở một số phụ nữ hút thuốc thì quá trình di chuyển ở ống lạichậm dẫn đến thai phát triển lạc chỗ ở trong vòi trứng hay ở vị trí khác ngoài tửcung Tần suất chửa ngoài tử cung ở những người hút thuốc cao gấp 2,2- 4 lần

so với người không hút thuốc

II.3.1.e.1.4.2.3 Sảy thai tự phát

Khói thuốc gây ra rất nhiều tác hại đối với sức khoẻ sinh sản của phụ nữvới những hậu quả nghiêm trọng Ở những phụ nữ hút thuốc nguy cơ sẩy thaicao gấp 1,5-3,2 so với những người không hút thuốc Phụ nữ hút thuốc bị sảythai mỗi năm khoảng 19.000 đến 141.000 lượt

II.3.1.e.1.5 Biến chứng do thuốc lá ở phụ nữ có thai

Hemoglobin ở người trưởng gắn với CO mạnh gấp 200 lần so với gắn O2,hemoglobin của phôi thai gắn với CO còn mạnh hơn CO làm tổn thương khảnăng vận chuyển O2 của phôi thai gây ra tình trạng thiếu oxy phôi thai ở người

mẹ hút thuốc Sự tăng nồng độ của epinephrine và các hoá chất khác của cơ thể

do nicotinee kích thích cũng có tác dụng làm giảm dòng máu đến phôi thai.Nicotinee có thể qua rau thai làm tăng huyết áp và ảnh hưởng tới khả năng củathai nhi thực hiện các cử động thở (tần số cử động thở là một chỉ số đánh giátình trạng sức khoẻ của thai nhi) Bản thân rau thai cũng bị ảnh hưởng xấu bởithuốc lá Những phụ nữ hút thuốc hay bị bong rau non và rau tiền đạo gây chảymáu ở mẹ và chết ở thai nhi

II.3.1.e.1.5.1 Vỡ ối sớm

Ở những người hút thuốc hay gặp vỡ ối sớm hơn ở những người khônghút thuốc Một phụ nữ bị vỡ ối sớm có thể gây chuyển dạ, điều này rất nguy

hiểm nếu như tuổi thai chưa đủ Nó còn tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhậpvào môi trường vô khuẩn của thai nhi gây nên tình trạng nhiễm trùng.

II.3.1.e.1.5.2 Đẻ non

Theo Hội Sản phụ khoa Mỹ thì ở những thai phụ hút 1 bao/ngày thì tỉ lệ

đẻ non cao hơn 20% so với phụ nữ không hút thuốc Những trẻ đẻ quá sớm(dưới 37 tuần) thường hay gặp những biến chứng nguy hiểm có thể gây tử vong

II.3.1.e.1.6 Ảnh hưởng đến thai nhi và trẻ sơ sinh.

II.3.1.e.1.6.1 Thai chết lưu, chậm phát triển trong tử cung và trọng lượng khi sinh thấp

Hút thuốc làm tăng nguy cơ thai chết lưu do hút thuốc gây các biến chứng

ở rau thai và hút thuốc làm thai nhi phát triển chậm trong tử cung Ở nhữngngười hút thuốc thì nguy cơ đẻ trẻ ít cân cao gấp 3,4-4 lần Những đứa trẻ đượcsinh ra từ những bà mẹ hút thuốc nhẹ cân hơn so với con của những bà mẹkhông hút thuốc trung bình khoảng 170- 200 gam do những đứa trẻ này pháttriển chưa được đầy đủ Trọng lượng khi sinh thấp là một yếu tố nguy cơ quantrọng cho sức khoẻ trẻ mới sinh và thậm chí còn gây những biến chứng muộnsau này Hút thuốc làm thiếu oxy, giảm dòng máu đến tử cung, giảm vận chuyểncác axit amin qua rau thai và làm giảm kẽm (một chất khoáng quan trọng trongquá trình phát triển)

II.3.1.e.1.6.2 Tăng nguy cơ truyền HIV cho thai nhi

Những thai phụ có HIV dương tính thì có thê lây sang cho con, nhưng ởnhững phụ nữ có hút thuốc thì tỉ lệ này cao hơn Theo một nghiên cứu ở những

bà mẹ có HIV dương tính thì thấy ở những người hút thuốc thì tỷ lệ cao gấp 3,3lần so với người không hút thuốc

II.3.1.e.1.6.3 Dị tật bẩm sinh

Một số nghiên cứu chỉ ra rằng ở những thai phụ hút thuốc trên 1bao/ngàykhi mang thai thì nguy cơ bị dị tật bẩm sinh cao gấp 1,6 - 2,3 lần so với ngườikhông hút thuốc

II.3.1.e.1.6.4 Ảnh hưởng đến trí tuệ của thế hệ sau

Người mẹ hút thuốc lá khi mang thai còn ảnh hưởng lâu dài sau khi sinh.Con của những người hút thuốc thường có khó khăn trong nhận thức, rối loạnhành vi và giảm khả năng học tập ở trường Các nhà nghiên cứu cho rằng cácảnh hưởng đó là do thuốc lá gây giải phóng vào trong máu những chất làm tổnthương hệ thống thần kinh trung ương Sự giảm ôxy cũng có vai trò gây tìnhtrạng này Các nghiên cứu gần đây thấy rằng ở những đứa con của những người

có hút thuốc trong thời kỳ mang thai thì tỉ lệ chậm phát triển trí tuệ tăng hơn 50

% so với người không hút thuốc và tăng 70 % ở những người hút từ 1 bao/ngàytrở lên

II.3.1.e.1.7 Ảnh hưởng đến trẻ em.

II.3.1.e.1.7.1 Nhiễm trùng đường hô hấp dưới

Trẻ em hút thuốc thụ động có nguy cơ lớn bị nhiễm trùng đường hô hấpdưới, bao gồm viêm phế quản và viêm phổi Những trẻ dưới 1 tuổi là con củanhững người hút thuốc bị viêm phế quản hoặc viêm phổi cao gấp đôi nhữngngười không hút thuốc Thêm vào đó, con của những người hút thuốc bị nặnghơn và thường phải nằm viện lâu hơn 20% thời gian so với con người không hútthuốc

II.3.1.e.1.7.2 Viêm tai giữa cấp và mạn

Tiếp xúc với khói thuốc cũng làm tăng nguy cơ bị viêm tai mạn tính vàtiết dịch tai giữa Viêm tai giữa không chỉ gây nên gánh nặng về kinh tế mà còngây điếc cho những cuộc đời còn dài của những đứa trẻ Điếc khi trẻ còn rất nhỏrất dễ gây nên câm và không có khả năng học tập

II.3.1.e.1.7.3 Các bệnh đường hô hấp khác

Những trẻ em có phơi nhiễm với môi trường khói thuốc hay bị viêm họng,viêm tắc mũi, khàn tiếng, và bị cúm hơn những đứa trẻ không phơi nhiễm.Những trẻ có tiếp xúc với ETS cũng phải nạo VA và cắt Amidal nhiều hơn

II.3.1.e.1.7.4 Ảnh hưởng cơ tim

Hút thuốc thụ động có thể ảnh hưởng lên hệ thống cơ tim của trẻ Nhữngảnh hưởng này bao gồm việc hạn chế cung cấp oxy cho các mô của cơ thể, làmgiảm đáp ứng của nhịp tim khi hoạt động, và làm tăng nhịp tim từ từ liên tục

II.3.1.e.2 Những tác hại khác của thuốc lá và ý nghĩa của việc xây dựng trường học không khói thuốc lá:

II.3.1.e.2.1 Những tác hại khác của thuốc lá

- Ảnh hưởng kinh tế gia đình: người hút thuốc lá sẽ tiêu phí một khoảntiền khá lớn để mua thuốc lá, làm ảnh hưởng đến thu nhập của gia đình, đặc biệt

ở những gia đình kinh tế khó khăn Hút thuốc lá chắc chắn sẽ gây ra những bệnhtật nguy hiểm, chi phí để chăm sóc y tế cho chính bản thân người hút và người

bị hút thuốc lá thụ động trong gia đình là rất lớn

- Ảnh hưởng đến kinh tế quốc gia: đất canh tác cây lương thực bị thu hẹplại, nhường chổ để trồng cây thuốc lá Một lượng giấy khổng lồ phục vụ choviệc vấn các điếu thuốc lá, và các loại bao bì Rác do thuốc lá cũng ảnh hưởngxấu đến môi trường sống Chi phí chăm sóc y tế cho những người dân hút thuốc

lá tăng và việc giảm ngày công lao động của họ là những tổn thất rất lớn Ngoài

ra thuốc lá còn có nguy cơ gây ra những vụ hoả hoạn dữ dội và những vụ cháyrừng tàn phá tài nguyên quốc gia!…

- Tăng ngày nghỉ làm của cán bộ giáo viên do mắc các bệnh liên quan đếnhút thuốc

- Tăng chi phí bảo hiểm khám chữa các bệnh do sử dụng thuốc lá gây ra

- Tăng chi phí dọn dẹp, vệ sinh môi trường, bảo dưỡng cơ sở vật chất củatrường

- Tàn thuốc lá, đầu mẩu thuốc lá gây mất vệ sinh, khói thuốc làm xỉn màucác tài sản, làm xấu cảnh quan môi trường sư phạm

Hình 7 : Những tác hại khác của thuốc lá

II.3.1.e.2.2 ý nghĩa của việc xây dựng trường học không khói thuốc lá

- Thực hiện trường học không khói thuốc giúp cho các em học sinh, cácthầy cô giáo đảm bảo quyền được hít thở bầu không khí trong lành, tránh khỏicác tác hại nguy hiểm của khói thuốc

- Thực hiện trường học không khói thuốc là một biện pháp hữu hiệu trongviệc ngăn chặn hành vi thử hút thuốc lá của các em học sinh, giảm tỷ lệ thanhthiếu niên hút thuốc Thực hiện trường học không khói thuốc sẽ hỗ trợ tích cựcnhững người hút thuốc giảm số lượng điếu hút và tăng thêm quyết tâm bỏ thuốc

- Thực hiện trường học không khói thuốc góp phần xây dựng nếp sốngvăn minh, lịch sự trong trường học

- Thực hiện trường học không khói thuốc sẽ hạn chế được các nguy cơcháy nổ từ tàn thuốc, diêm, bật lửa… giảm chi phí vệ sinh môi trường

II.3.2 Giáo dục cho học sinh thông qua các bài giảng có nội dung kiến thức liên quan:

II.3.2.1 Các bài học có nội dung giáo dục phòng chống tác hại thuốc lá:

Chương trình sinh học lớp 10

Chương/Bài Nội dung

trong bài có tác dụng giáo dục

Cách vận dụng kiến thức để giáo dục học sinh

Chu kì tế bào - Cung cấp cho HS kiến thức về chu kì tế bào

được điều khiển bằng một hệ thống điều hòa rấttinh vi Nếu các cơ chế điều khiển phân bào bị

hư hỏng hoặc trục trặc, cơ thể có thể bị lâmbệnh

- Giáo viên giới thiệu cho học sinh thấy đượcbệnh ung thư là do tế bào ung thư đã thoát khỏicác cơ chế điều hòa phân bào của cơ thể nên nóphân chia liên tục tạo nên các khối u chèn ép các

cơ quan khác Các chất độc trong khói thuốc cóthể làm tổn thương vật chất di truyền của tế bàolàm rối loạn quá trình điều hòa phân bào làmcho tế bào phân chia vô hạn định dẫn đến tạokhối u

- Từ đó giáo viên giáo dục cho học sinh khôngnên hút thuốc vì hút thuốc làm tăng nguy cơ mắcung thư.

- Tư liệu về tác hại của các chất gây ung thư.Chương III:

- Cung cấp cho HS kiến thức tác động của thuốc

lá đối với sự lây truyền HIV từ mẹ sang con

- Tư liệu về tác hại của thuốc lá

- Các bệnhtruyền nhiễmthường gặp

- Từ đó giáo dục cho các em thấy được ý nghĩacủa việc phòng chống tác hại thuốc lá không chỉbảo vệ sức khỏe cho bản thân mà cho cả nhữngngười thân trong gia đình đặc biệt là trẻ em

- Tư liệu về tác hại của các phân tử nhỏ trongkhói thuốc

- Tư liệu về nguy cơ của việc hút thuốc lá thụđộng đối với trẻ em

- Hình ảnh về việc hít khói thuốc thụ động củatrẻ em

ở địa phươngnhư viêmhọng, viêmphổi, viêmphế quản

Qua thực hành tìm hiểu thực tế các bệnh lây lanqua đường hô hấp phổ biến ở địa phương liên hệvới tỉ lệ những gia đình có người hút thuốc lá, từ

đó học sinh thấy được số người bị nhiễm bệnh

và số lần nhiễm bệnh ở 1 người tỉ lệ thuận với tỉ

lệ người hút thuốc lá ở địa phương Qua đó 1 lầnnữa giáo viên nhấn mạnh cho học sinh ý thứcphòng chống tác hại thuốc lá

1

Chương trình sinh học lớp 11

Chương/Bài Nội dung

trong bài có tác dụng giáo dục

Cách vận dụng kiến thức để giáo dục học

sinh và biện pháp hỗ trợ

- Cung cấp cho học sinh kiến thức về ảnhhưởng của thuốc lá đến sự sinh trưởng và pháttriển ở người đặc biệt ở giai đoạn bào thai vàgiai đoạn trẻ sơ sinh

- Từ đó giáo dục cho các em thấy được ýnghĩa của việc phòng chống tác hại thuốc lá

- Tư liệu về tác hại của hút thuốc lá chủ độngđối với phụ nữ và bào thai, đối với trẻ em

cơ chế điềuhòa sinh tinh

- Cung cấp cho học sinh kiến thức về tácđộng của hoocmôn lên quá trình sinh tinh ởnam Học sinh biết được testostêrôn cũng thamgia vào quá trình sinh tinh trùng

- Từ đó giáo viên nhấn mạnh thêm cho họcsinh biết là ở những nam giới hút thuốc nồng

độ testostêrôn thấp hơn những người không hútthuốc Cho nên hút thuốc lá sẽ làm giảm sốlượng tinh trùng

- Giáo dục cho các HS nam là không nên hútthuốc lá

- Tư liệu về nguy cơ của việc hút thuốc láchủ động đối với nam giới

Chương trình sinh học lớp 12

Chương/Bài Nội dung Cách vận dụng kiến thức để giáo dục học

trong bài có tác dụng giáo dục

- Sự di truyềntrí năng

- Bảo vệ ditruyền củaloài người vàcủa ngườiViệt Nam

- Học sinh biết được chỉ số IQ của con ngườichịu ảnh hưởng của nhân tố di truyền và nhân

tố môi trường Từ đó phân tích cho học sinhthấy được tác hại của thuốc lá đối với sự pháttriển trí tuệ

- Giáo viên sử dụng tư liệu về ảnh hưởng củathuốc lá lên hệ thần kinh

- Giáo viên cần lưu ý với học sinh là khôngchỉ hút thuốc lá chủ động mà việc hút thuốc láthụ động cũng có những nguy cơ tương tự

- Trên cơ sở đó giáo dục cho học sinh làkhông nên hút thuốc lá và có ý thức đấu tranh

phòng chống tác hại thuốc lá

- Cung cấp kiến thức về bệnh ung thư vànhững tác nhân gây ung thư Giáo viên lưu ývới học sinh là trong thuồc các hợp chất thơm

có vòng đóng như Benzopyrene có tính chấtgây ung thư Cho nên thuốc lá cũng là mộttrong những tác nhân gây ung thư

- Tư liệu về thành phần độc tính của thuốc lá:Tác hại của các chất gây ung thư

- Tư liệu thông tin và hình ảnh về các nguy cơbệnh lý thường gặp đối với hệ hô hấp khi hútthuốc lá chủ động

+ Những bệnh ung thư thường mắc phải khi hút thuốc lá

+ Hình ảnh về một số bệnh ung thư cónguyên nhân là do thuốc lá: Ung thư miệng,ung thư phổi

- Có thể sử dụng thêm tư liệu ở phần cơ sở líluận bổ sung cho các em thông tin vể tỉ lệngười chết do hút thuốc lá ở Việt Nam và thếgiới mà nguyên nhân chủ yếu là do mắc bệnh

II.3.2.2 Một số ví dụ về thiết kế bài giảng có nội dung giáo dục phòng chống tác hại thuốc lá:

(Phụ lục 1)

II

.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.

- Nhờ đề tài này các giáo viên trong tổ có thêm tư liệu để có thể cập nhậtkiến thức cho việc giáo dục về “tác hại thuốc lá” qua các bài giảng cho học sinhđược tốt hơn

- Đối với giáo viên chủ nhiệm các lớp, thông qua đề tài này các giáo viên

đã có thêm những kiến thức cụ thể về tác hại thuốc lá để phục vụ trong công tácgiáo dục học sinh

- Nhờ sự nỗ lực cao của các giáo viên trong tổ cùng với sự nhiệt tình củagiáo viên chủ nhiệm các lớp, cộng với sự hỗ trợ đắc lực của Đoàn thanh niênnên công tác “phòng chống tác hại thuốc lá” ở trường chúng tôi đã đạt đượcnhững kết quả đáng kể Cụ thể là: Sau khi áp dụng đề tài này tôi nhận thấy họcsinh ở những lớp có áp dụng giải pháp đã có những hiểu biết về “ tác hại thuốclá” đối với sức khỏe một cách cụ thể và đúng đắn hơn, các em có ý thức hơntrong việc đấu tranh phòng chống tác hại thuốc lá không chỉ ở trường mà ở cảgia đình…Tỉ lệ học sinh hút thuốc lá đã giảm một cách đáng kể

III Kết luận, kiến nghị III.

1 Kết luận.

Trên cơ sở phân tích những tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe, tôi chỉ đưa

ra một số giải pháp trong việc phòng chống tác hại thuốc lá trong trường học.

Tuy chưa thật sự là những giải pháp tối ưu, nhưng đó cũng là sự nỗ lực của bảnthân tôi Bước đầu cũng đã có những hiệu quả nhất định trong việc góp phầnlàm giảm tỉ lệ học sinh hút thuốc lá trong trường học

Tôi mong rằng các đồng nghiệp sẽ đóng góp ý kiến và đưa ra những giảipháp mới có hiệu quả hơn để mọi người cùng nhau học tập, góp phần đưatrường học tiến tới là “ một môi trường học đường không khói thuốc” Tôi xinchân thành cảm ơn

III.2 Kiến nghị.

Để nâng cao hiệu quả của công tác “ phòng chống tác hại thuốc lá” trongtrường học không phải chỉ là nhiệm vụ của giáo viên bộ môn Sinh học hay giáoviên chủ nhiệm mà là của tập thể giáo viên, của nhà trường trong nhiệm vụ giáodục chung, do đó:

Nhà trường cần có các biện pháp nghiêm cấm hút thuốc lá trong trường học.Đồng thời phải treo các biển có chữ hoặc biểu tượng “cấm hút thuốc lá” ở cáchành lang, lớp học, phòng họp và các phòng chức năng khác

Giáo viên phải là người gương mẫu thực hiện không hút thuốc lá ở trườnghọc Bởi vì, nếu chỉ tập trung cấm học sinh hút thuốc thì vô tình nhấn mạnh rằnghút thuốc là hành vi không được phép làm ở trẻ em Điều đó khiến các em tò mòhoặc có ý nghĩ hút thuốc để chứng tỏ mình đã lớn và từ đó các em dễ bắt chướctheo