Trong quá trình dạy môn Sinh học tôi luôn chú trọng vào việc tích hợp kỹ năng sống, sử dụng năng lượng tiết kiệm và việc bảo vệ môi trường sống nhưng tôi thấy ý thức học sinh còn hạn chế
Trang 1Đề tài: “Tích hợp giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và ứng phó với biến
đổi khí hậu có hiệu quả vào giảng dạy Sinh học 11 - Chuẩn”
1 Mở đầu:
1.1 Lí do chọn đề tài:
Từ buổi sơ khai hình thành Trái đất cho đến ngày nay Sinh vật tồn tại và phát triển được là nhờ có nguồn năng lượng Năng lượng là yếu tố có tầm quan trọng đặc biệt, đảm bảo cho mọi hoạt động sống diễn ra bình thường, là nhu cầu thiết yếu để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, là nguồn động lực cho phát triển kinh tế - xã hội
Đất nước ta được thiên nhiên ưu đãi, có sự giàu có về tài nguyên năng
lượng, nhưng tài nguyên năng lượng có thể khai thác để cung cấp cho nhu cầu của xã hội không phải là vô tận Với sự phát triển của thế giới cũng như nước ta hiện nay thì việc khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên nói chung và các nguồn năng lượng nói riêng đang đứng trước nguy cơ bị cạn kiệt, không những thế trong quá trình khai thác và sử dụng đã gây nên sự mất cân bằng trong
hệ sinh thái dẫn đến biến đổi khí hậu, hiện nay Trái đất đang nóng dần lên kéo theo hàng loạt hậu quả khác như: nước biển dâng lên, hiện tượng El-nino hoạt động mạnh cả về cường độ lẫn tần suất, vào đầu năm 2016 ở Việt Nam xảy ra hiện tượng ngập mặn và hạn hán kéo dài ở Đồng Bằng Sông Cửu Long lớn nhất hơn 100 năm qua dẫn đến con người và động vật không có nước ngọt để sử dụng,cây trồng khô héo gây thiệt hại lớn và ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân Đầutháng tư xuất hiện hàng loạt các trận mưa đá vào ngày 3 tháng 4 năm 2016 ở huyện tỉnh Tuyên Quang lớn nhất 30 năm trở về đây làm 2000 ngôi nhà, hàng trăm hecta hoa màu bị hư hỏng… Không những thế hàng loạt các khu công
nghiệp đã thải ra môi trường lượng chất thải rất lớn gây ra hiện tượng động vật chết hàng loạt vào đầu tháng tư ở các tỉnh miền Trung tại vùng biển Vũng Áng, đầu tháng năm ở sông Bưởi chảy qua tỉnh Thanh Hóa Bên cạnh đó trên thế giới
ở các vùng Ấn Độ, Pakistan và Châu Phi hứng chịu những đợt hạn hán, ước tính đến năm 2020 có 75 triệu đến 250 triệu dân Châu Phi không có nước sử dụng, sản lượng nông nghiệp cũng sẽ giảm 50%, đến năm 2050 mức nhiệt độ trung bình tăng từ 1,1o C đến 6,4o C; 30% loài động - thực vật hiện nay có nguy cơ tuyệtchủng Nhiệt độ ngày càng tăng kết hợp với lũ lụt hạn hán đang trở thành mối đe dọa tới sức khỏe dân số toàn cầu, tỉ lệ người mắc bệnh hiểm nghèo ngày một tăngcao, các đại dịch bùng phát trên toàn cầu đối với gia cầm, gia súc và nhất là con người như: bệnh đầu nhỏ ở trẻ em do vi rút Zuka gây nên vào năm 2016, dịch Ebola năm 2014 gây 7000 trường hợp tử vong; dịch MERS năm 2012 gây hội chứng hô hấp có mặt ở 25 quốc gia và 1179 người nhiễm; dich cúm H1N1 năm
2009 ở 214 quốc gia có 18000 người chết; dịch SARS năm 2002 có 800 người tử vong ( nguồn tổ chức y tế thế giới - WHO ); ước tính đến năm 2050 toàn thế giới lây nhiễm vi rút cứ 3 giây có 1 người chết ( nguồn VTC 1, chương trình: nông thôn – chuyển động )
Từ những nguyên nhân và hậu quả trên, một vấn đề đặt ra cho con người là:
“Sử dụng năng lượng tiết kiệm và ứng phó với biến đổi khí hậu để phát triển bền vững” Chính vì vậy mà việc sử dụng năng lượng và giữ cho môi trường trong
Trang 2lành là trách nhiệm của cả cộng đồng, của toàn xã hội, của mỗi Quốc gia và hơn thế nữa nó lại là trách nhiệm của các ngành - các cấp mà trong đó ngành Giáo dục là một lực lượng nòng cốt, bởi không một đối tượng giáo dục nào có thể tốt hơn học sinh – thế hệ tương lai của Đất nước của toàn xã hội
Trong quá trình dạy môn Sinh học tôi luôn chú trọng vào việc tích hợp kỹ năng sống, sử dụng năng lượng tiết kiệm và việc bảo vệ môi trường sống nhưng tôi thấy ý thức học sinh còn hạn chế về việc vận dụng kiến thức khoa học vào sử dụng năng lượng tiết kiệm cũng như bảo vệ môi trường sống.Với những đặc thù của học sinh trường tôi, tôi đã mạnh dạn lồng ghép nội dung: “Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và ứng phó với biến đổi khí hậu có hiệu quả vào giảng dạy Sinh học”
Trong trường THPT môn Sinh học là một môn khoa học thực nghiệm có tính
lí luận và thực tiễn cao, gắn liền với đời sống sản xuất nhất là nền kinh tế Nông nghiệp phát triển của nước ta hiện nay Ngoài vấn đề nâng cao chất lượng học tập, gây hứng thú, khơi dậy lòng ham học cũng như yêu thích bộ môn và khả năng vận dụng kiến thức giải quyết những tình huống cụ thể trong thực tiễn, thì cần phải trang bị cho học sinh một lượng kiến thức nhất định về “ Sử dụng tiết kiệm năng lượng và ứng phó với biến đổi khí hậu ” cũng như bảo vệ sức khỏe của các em và người thân Nhất là qua các bài học giáo viên cho học sinh thấy được nguồn năng lượng đang dần cạn kiệt, nếu con người sử dụng không hợp lí
sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chính mình và đến tận các thế hệ sau này, cần giáo dục cho học sinh ý thức được “ Hành động nhỏ nhưng ý nghĩa lớn ” bằng các hành động thiết thực: tiết kiệm điện - nước ở trường học cùng như ở nhà, không
xả rác thải bừa bãi… Bên cạch đó cần chú trọng giáo dục cho học sinh khả năng tuyên truyền cho nhân dân địa phương, để từ đó mọi người có ý thức bảo vệ môi trường sống ( trong khu dân cư ) Trong giáo dục có rất nhiều phương pháp và cần phải kết hợp nhiều hình thức khác nhau, nhưng tôi thấy một trong những phương pháp hữu hiệu nhất để gắn học sinh vào hoạt động thực tiễn đó là phươngpháp lồng ghép: “Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và ứng phó với biến đổikhí hậu có hiệu quả” vào chương trình các môn học, nhất là môn Sinh học Là một vấn đề rất cần thiết, mong muốn với phương pháp này sẽ đóng góp một phầnkhông nhỏ vào chương trình “ Giờ Trái đất ” được phát động vào ngày 19 tháng 3năm 2016 cùng tắt điện từ 20 giờ 30 phút đến 21 giờ 30 phút, mục tiêu Quốc gia
về sử dụng năng lượng tiết kiệm có hiệu quả theo công văn số 50/2010 Quốc hội XII ngày 28/6/2010 và chương trình mục tiêu Quốc gia ứng phó với Biển đổi khí hậu năm 2008 theo ba giai đoạn: khởi động 2009- 2010, giai đoạn triển khai 2011-2015, giai đoạn phát triển sau 2015
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Trang 3- Học sinh thể hiện ý thức: “ Sử dụng Năng lượng tiết kiệm và ứng phó với biến đổi khí hậu ” qua các hoạt động ở nhà trường, gia đình và xã hội.
- Đề tài được thực hiện đối với học sinh khối 11 trường THPT Đinh Chương Dương
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Để nghiên cứu nội dung này tôi sử dụng một số phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu sách giáo khoa, các tài liệu có liên quan đến đề tài như: môi trường, năng lượng, biến đổi khí hậu và tích hợp kỹ năng sống qua mônSinh học, tài liệu Bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên, các tạp chí,…
- Phương pháp quan sát: thông qua dự giờ, trao đổi với đồng nghiệp, khảo sát thực tế trong dạy học
những hiểu biết về vấn đề năng lượng, tình hình sử dụng năng lượng và các giải pháp sử dụng năng lượng có hiệu quả, cùng với đó là có hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu nhằm phát triển bền vững Đất nước”
Môn Sinh học là một môn khoa học vừa mang tính tự nhiên vừa mang tính
xã hội, mở ra cho học sinh một thế giới sống, hơn nữa chương trình Sinh học phổthông nghiên cứu vấn đề về các nguồn tài nguyên, tìm hiểu khám phá Thế giới sống, nhất là quá trình phát triển của giới Thực vật cũng như giới Động vật nên rất đa dạng, phong phú và gần gũi với cuộc sống của chúng ta Từ đó trong giảng dạy bộ môn tôi luôn đề cao các phương pháp dạy học tích cực và kết hợp giữa giáo dục kiến thức với rèn luyện kỹ năng để từ đó học sinh có thể vận dụng một cách linh hoạt trong đời sống, nhất là học sinh luôn ý thức được cần làm gì giảm thiểu được nguy cơ cháy rừng, lũ lụt, hạn hán, và các đợt dịch bệnh xảy ra trong những năm gần đây…
2.2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu:
Hiện nay con người đang sống trong môi trường bị ô nhiễm, cuộc sống luôn
bị đe dọa: sức khỏe ngày một giảm sút, tuổi thọ của con người ngày một giảm
Trang 4đáng kể Do con người khai thác nguồn tài nguyên bừa bãi, trong sản suất nông nghiệp sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc kích thích làm cho nguồn lượng thực, thực phẩm ngày càng mất an toàn dẫn đến đời sống của con người luôn bị bệnh tật dình dập…
Bên cạnh đó môn Sinh học trang bị kiến thức rất rộng, bao gồm cả quá trình xuất hiện cũng như quá trình sinh trưởng, phát triển của cơ thể sống, có những kiến thức mang tính trìu tượng khó nhận biết nên việc truyền thụ hay việc tìm hiểu kiến thức, vận dụng kiến thức vào thực tiễn đối với học sinh và giáo viên còn gặp rất nhiều khó khăn, nhất là làm sao học sinh hiểu được để có những hànhđộng thiết thực vào cuộc sống cũng như sự tuyên truyền trong cộng đồng về sử dụng năng lượng tiết kiệm và có các ứng phó với biến đổi khí hậu, đó là:
2.2.1 Thực trạng của học sinh:
- Do đầu vào học sinh trường tôi còn thấp hơn so với mặt bằng chung của các trường trong huyện Nên khả năng về nhận thức tiếp thu và vận dụng kiến thức không đồng đều, một số học sinh chưa tập trung, chưa tích cực trong giờ học, thiếu tự tin còn rụt rè khi liên hệ thực tế hay lấy ví dụ… Mặt khác do đặc thù của
bộ môn và thay đổi trong thi cử nên nhiều lớp học sinh chưa thực sự tích cực, chưa hào hứng, chưa có sự đầu tư về thời gian cho môn học nên chưa có hứng thúvới phương pháp thiết kế bài dạy của giáo viên
- Với những nguyên nhân trên đã dẫn đến việc dạy học theo kiểu tích hợp chưa đạt hiệu quả như mong muốn Thực tế tôi đã khảo sát ý thức học sinh lớp
11B3,11B5 qua việc kiểm tra trắc nghiệm hiểu biết trong năm học 2014 – 2015 như sau:
+ Có 20 học sinh có ý thức
+ Có 12 học sinh chưa có ý thức
+ Có 10 học sinh có ý thức nhưng vì lười nên chưa biến thành hành động
Kết quả khảo sát trên cho thấy học sinh ý thức về vấn đề “ Sử dụng năng lượng tiết kiệm và ứng phó với biến đổi khí hậu ” còn rất hạn chế
2.2.2 Thực trạng của giáo viên:
- Thực tế trong giảng dạy giáo viên mới chỉ chú trọng đến việc dạy kiến thức, do
sự hạn chế về mặt thời gian của tiết học nên một số giáo viên trong quá trình dạy học còn ít liên hệ thực tế, chưa lấy ví dụ gần gũi với môi trường xung quanh với các dạng năng lượng mà chúng ta đã và đang sử dụng hàng ngày, nhất là chưa chú trọng vào việc giáo dục ý thức thái độ của học sinh với vấn đề biến đổi khí hậu
- Đồng thời qua thực tế dự giờ, trao đổi với đồng nghiệp trong trường tôi thấy môn Sinh học và các môn khoa học khác có rất nhiều nội dung tích hợp, nhưng việc tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm vận dụng kiến thức của môn Sinh học cũng như môn Sinh học vào các môn khác chưa thực hiện được, đây là một trong những nguyên nhân cơ bản làm ảnh hưởng đến hiệu quả học tập theo hướng tích hợp của môn Sinh học nói riêng và các môn học khác nói chung
Đứng trước thực trạng của học sinh và giáo viên đã nêu trên, tôi thiết nghĩ làm thế nào để giúp học sinh chủ động lĩnh hội kiến thức, luyện tập kỹ năng vận dụng kiến thức Sinh học vào đời sống thực tiễn là yêu cầu đặt ra cho chính bản thân tôi cũng như các giáo viên giảng dạy bộ môn Sinh học tại trường Là giáo
Trang 5viên say mê giảng dạy tôi mạnh dạn đưa ra giải pháp dạy học “ Tích hợp giáo dục
sử dụng năng lượng tiết kiệm và ứng phó với biến đổi khí hậu có hiệu quả vào giảng dạy Sinh học 11 - Chuẩn ” với nội dung các giải pháp như sau:
2.3 Các giải pháp thực hiện:
Để việc tích hợp trong giảng dạy được thực hiện lâu dài thì cần làm thế nào
để tích hợp được tự nhiên, không gò bó, không gượng ép, vừa đảm bảo được đặc thù của bộ môn, vừa đảm bảo tính vừa sức đối với học sinh, vừa lồng ghép được các nội dung giáo dục vào các tiết học cụ thể để mang hiệu quả như mong muốn, tôi đưa ra một số giải pháp sau:
- Xác định các mức độ tích hợp trong các bài học: trước tiên giáo viên cần xác định nội dung cần tích hợp cụ thể là gì qua từng bài học ( xác định địa chỉ tích hợp), sau đó căn cứ vào thời lượng của từng bài học mà xác định hình thức tích hợp sao cho phù hợp ( tích hợp ở mức độ toàn phần, bộ phận,…)
- Những việc cần chuẩn bị cho bài soạn theo hướng tích hợp:
+ Xác định được mục tiêu bài học và các nội dung cần tích hợp
+ Cần vận dụng những kiến thức, kỹ năng của môn học vào thực tiễn một cách cóhiệu quả, nhất là giáo dục được ý thức của mỗi học sinh đối với sử dụng năng lượng tiết kiệm và ứng phó với biến đổi khí hậu vào trong sinh hoạt hàng ngày, ở trường lớp, ở nhà, ở khu dân cư…
+ Chuẩn bị về cơ sở vật chất và thiết bị đồ dùng dạy học có liên quan đến bài học
- Một số hình thức tích hợp và ví dụ minh họa cho quá trình dạy học môn Sinh học 11
+ Vận dụng từng câu hỏi mang tính sát thực với nội dung bài học và có tính liên
hệ thực tế
Ví dụ: Dạy bài 4: Vai trò của các nguyên tố hóa học Giáo viên có thể tích hợp
ở mức độ liên hệ giáo dục ý thức sử dụng phân bón một cách hợp lí Từ đó cho học sinh hiểu rõ được sự ảnh hưởng xấu của phân bón đến môi trường, đến sức khỏe con người nếu sử dụng không hợp lí, biết cách sử dụng tiết kiệm nguồn năng lượng…
+ Tạo nhiều tình huống có vấn đề để thúc đẩy học sinh tìm tòi, giải quyết ( đặc biệt là trước những vấn đề mang tính thời sự, tính toàn cầu của nhân dân )
Ví dụ: Dạy bài 1: Sự hấp thụ nước và muối khoáng ở rễ Giáo viên có thể tích hợp vào phần 2: rễ cây phát triển nhanh qua bề mặt hấp thụ
Đặt tình huống: Hiện nay mực nước biển trên toàn cầu tăng với tỉ lệ trung bình 3,1 mm / năm, trong thời kỳ 1993 – 2003 Ở Việt Nam nước biển dâng từ 65
cm đến 100 cm so với thời kỳ 1980 – 1999
Yêu cầu học sinh giải quyết bằng việc trả lời các câu hỏi sau:
Nguyên nhân vì sao mực nước biển ngày càng dâng cao?
Hậu quả ảnh hưởng như thế nào đến đời sống của thực vật nói riêng, động vật
và con người nói chung?
Là người học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường em cần phải làm gì để giảm thiểu mức độ gây hiện tượng hiệu ứng nhà kính, hạn chế sự gia tăng nhiệt độ môi trường, giúp cho thực vật phát triển tốt và ảnh hưởng ít nhất đến đời sống của động vật và con người?
Trang 6+ Giáo dục tích hợp qua tranh ảnh, các đoạn phim, bảng số liệu… Đây là phương tiện trực quan tốt nhất để học sinh tiếp cận các nội dung về sự ảnh hưởng của môi
trường đến sinh trưởng, phát triển ở Thực – Động vật Nhất là các tiết dạy có ứng
dụng công nghệ thông tin
* Dưới đây là địa chỉ tích hợp Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và ứng phó
với biến đổi khí hậu có hiệu quả vào một số bài dạy môn Sinh học 11
Bài 3 Thoát hơi nước
I Mục tiêu bài học:
Sau khi học xong bài này học sinh đạt được:
1 Kiến thức:
- Nêu được vai trò của quá trình thoát hơi nước đối với đời sống thực vật
- Mô tả được cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước
- Trình bày được cơ chế điều tiết độ mở của khí khổng và các tác nhân ảnh hưởng
đến quá trình thoát hơi nước
- Có ý thức bảo vệ cây xanh, tích cực trồng cây ở trường học và khu dân cư
- Hình thành thái độ yêu thích thiên nhiên, quan tâm đến các hiện tượng của sinh
giới
- Sử dụng hợp lí, tiết kiệm nguồn tài nguyên thiên nhiên
II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
1 Chuẩn bị của giáo viên:
- Máy chiếu: + Tranh hình 3.1.2.3.4 sách giáo khoa phóng to (Phụ lục)
+ Bảng 3: Kết quả thực nghiệm của Garô (Phụ lục)
- Phiếu học tập số 1: ( Kỹ thuật KWL )
K : ( Điều đã biết ) W : ( Điều muốn biết ) L : ( Điều học được )
* Sự vận chuyển nước từ
đất vào rễ lên thân, lá bằng
con đường nào?
………
* Nước từ đất vào rễ rồi
được đưa đi đâu?
2 Chuẩn bị của học sinh:
- Nghiên cứu sách giáo khoa
- Làm thí nghiệm chứng minh cây xanh thoát hơi nước ( GV hướng dẫn từ tiết
Trang 7III Tổ chức các hoạt động học tập:
1 Ổn định lớp: ( 2 phút )
2 Kiểm tra bài cũ: ( 3 phút )
Động lực nào giúp dòng nước và các ion khoáng di chuyển được từ rễ lên lá ở những cây gỗ cao lớn hàng chục mét?
3 Tiến trình bài học:
Mở bài: Bài trước ta học một trong những động lực giúp cho dòng nước và
ion khoáng di chuyển từ rễ lên lá, đó là sự thoát hơi nước ở lá hay động lực đầu trên Vậy thoát hơi nước là gì, có ý nghĩa như thế nào? Qua trình thoát hơi nước được diễn ra như thế nào?
* Hoạt động 1: Tìm hiểu vai trò của quá
trình thoát hơi nước.
( Hoạt động nhóm, tích hợp, 07 phút )
- GV: yêu cầu HS nghiên cứu nội dung phần
I trong SGK , quan sát hình 3.1 trên máy
chiếu và liên hệ thực tế để trả lời các câu hỏi
Nhóm 1: trả lời câu hỏi 1
Nhóm 2: làm phần điều đã biết của PHT
Nhóm 3: làm phần điều em muốn biết
Nhóm 4: làm điều học được
- HS: trả lời theo hướng dẫn của GV
+ Đại diện một nhóm đứng tại chỗ trả lời
câu hỏi số một
+ Các nhóm nộp PHT, treo lên bảng
+ GV yêu cầu đại diện các nhóm nhận
xét ( chéo nội dung PHT )
- GV: tổng kết PHT và chốt lại kiến thức
- Tích hợp: GV yêu cầu HS liên hệ thực tế
trả lời các câu hỏi sau
+ H1: Vì sao dưới bóng cây lại mát hơn
dưới mái che bằng vật liệu xây dựng?
+ H2: Thoát hơi nước ở cây xanh có ý nghĩa
như thế nào đối với đời sống con người?
+ Thoát hơi nước không những điều hòa khí
I Vai trò của quá trình thoát hơi nước:
- Tạo ra sức hút nước ở rễ: giúp vận chuyển nước và ion khoáng, các chất tan đến các bộ phận khác của cây
- Giảm nhiệt độ bề mặt thoát hơi nước, tránh cho lá cây không bị đốt nóng khi nhiệt độ quá cao
- Tạo điều kiện để CO2 đi vào thựchiện quá trình quang hợp, giải phóng O2 điều hòa không khí
Trang 8hậu mà còn nâng cao năng suất cây trồng
thông qua quá trình quang hợp, góp phần
nâng cao đời sống cho con người
+ Là học sinh cần hưởng ứng tết trồng cây ở
trường học, nơi công cộng Tuyên truyền
việc bảo vệ cây xanh, tạo điều kiện để cây
phát triển tốt như thường xuyên cung cấp
nước cho cây vào sáng sớm hoặc chiều tối
trong ngày nắng nóng, không xả rác thải
trên máy chiếu để trả lời các câu hỏi sau
+ H1: Tại sao nói lá là cơ quan thoát hơi
nước?
+ H2: Em có nhận xét gì về sự thoát hơi
nước ở mặt trên và mặt dưới ở lá cây trong
bảng thực nghiệm của Garô?
+ H3: Tại sao mặt trên của lá cây đoạn
không có khí khổng mà vẫn có sự thoát hơi
nước? Từ đó em hãy cho biết những cấu
trúc nào của lá cây tham gia vào quá trình
thoát hơi nước?
+ H4: Cây trên đồi và cây trong vườn, cây
nào có cường độ thoát hơi nước mạnh hơn?
- HS: trả lời
- GV: nhận xét, bổ sung, chốt kiến thức
* Hoạt động 3: Tìm hiểu các tác nhân ảnh
hưởng đến quá trình thoát hơi nước.
( Vấn đáp, tích hợp, 10 phút )
- GV: yêu cầu HS nghiên cứu phần III trong
SGK và liên hệ thực tế trả lời các câu hỏi
sau
+ H1 : Có những tác nhân nào ảnh hưởng
đến quá trình thoát hơi nước ở lá?
II Thoát hơi nước qua lá:
1 Lá là cơ quan thoát hơi nước:
( GV chỉ giới thiệu qua )
- Cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước
2 Hai con đường thoát hơi nước:
* Qua khí khổng: ( chủ yếu )
- Cấu tạo:
Mỗi khí khổng có hai tế bào hình hạt đậu Mỗi tế bào có thành trong mỏng, thành ngoài dày
- Cơ chế: phụ thuộc vào hàm lượng nước trong khí khổng
+ Khi no nước thành mỏng của tế bào căng ra làm cho thành dày cong theo dẫn đến khí khổng mở ra
+ Khi mất nước thành mỏng hết căng và thành dày duỗi thẳng làm khí khổng đóng lại
Trang 9+ H2: Trong các tác nhân trên tác nhân nào
quan trọng nhất.Vì sao?
+ H3: Tại sao buổi trưa có một số cây héo
trong khi các cây khác vẫn bình thường?
- HS: trả lời
- GV: nhận xét, tổng kết
- Tích hợp: GV yêu cầu HS liên hệ trong
đời sống sản xuất trả lời các câu hỏi sau
+ H1: Nước có cần thiết đối với đời sống
của cây không Vì sao?
+ H2: Quá trình thoát hơi nước đã tạo điều
kiện cho quá trình gì xảy ra? Quá trình này
có ý nghĩa như thế nào đến sự phát triển của
cây?
+ H3: Trong sản suất nông nghiệp và công
nghiệp đã ảnh hưởng như thế nào đến môi
trường sống của hệ thực vật?
+ H4: Là HS em cần phải có những hành
động như thế nào để giúp cây xanh phát
triển tốt?
+ H5: Hiện nay nguồn nước ngầm có nguy
cơ bị cạn kiệt, vậy trong sinh hoạt hàng
ngày em phải sử dụng nguồn nước như thế
nào?
- HS: suy nghĩ trả lời từng câu hỏi
- GV: giải thích và nhấn mạnh
+ Nước có vai trò rất quan trọng đối với
thực vật Vì cần để hòa tan, vận chuyển các
chất đi nuôi cây…
+ CO2 khuếch tán vào trong cung cấp cho
quang hợp
+ Trong nông nghiệp sử dụng thuốc hóa
học, công nghiệp các nhà máy gây ô nhiễm
môi trường ảnh hưởng xấu đến quá trình
thoát hơi nước…gây ô nhiễm môi trường
+ Tạo điều kiện cho thoát hơi nước diễn ra
thuận lợi Sử dụng hợp lí, tiết kiệm nguồn
tài nguyên nước trong sinh hoạt hàng ngày
* Hoạt động 4: Tìm hiểu cân bằng nước
và tưới tiêu hợp lí cho cây.
( vấn đáp, 05 phút )
- GV: yêu cầu HS nghiên cứu phần IV trong
SGK trả lời các câu hỏi sau
+ H1: Cân bằng nước là gì?
+ H2: Như thế nào là tưới tiêu hợp lí?
- Nước: ảnh hưởng nhiều đến sự thoát hơi nước thông qua việc điềutiết độ mở của khí khổng
- Ánh sáng: tác nhân gây đóng mở khí khổng -> ảnh hưởng đến thoát hơi nước
- Nhiệt độ: ảnh hưởng đến sự hấp thụ nước ở rễ và thoát hơi nước ở lá
- Dinh dưỡng khoáng: ảnh hưởng đến áp suất dung dịch đất, do đó ảnh hưởng đến sự hấp thụ nước ở
rễ -> ảnh hưởng đến thoát hơi nước
IV Cân bằng nước và tưới tiêu hợp lí cho cây:
- Cân bằng nước: là mối tương quan giữa quá trình hấp thụ nước
và thoát hơi nước Đảm bảo cho cây phát triển bình thường
- Cân bằng nước là tưới tiêu hợp lí
Trang 10từ đất vào rễ lên thân,
lá bằng con đường nào?
- Bằng con đường mạch
gỗ
* Nước đất vào lá rồi
được đưa đi đâu?
- Nước được đưa đến tế
* Vì sao CO2 vào trong
lá ?
- Nhờ thoát hơi nước khíkhổng mở ra, khí CO2 khuếch tán vào bên trong
* Vai trò của thoát hơi nước là:
- Tạo ra sức hút nước ở rễ
- Giảm nhiệt độ bề mặt thoát hơi nước, tránh cho lá cây không bị đốt nóng khi nhiệt độquá cao
- Tạo điều kiện để CO2 đi vào thực hiện quá trình quang hợp,giải phóng O2 điều hòa không khí
IV Tổng kết và hướng dẫn học bài: ( 5 phút )
1 Tổng kết: GV yêu cầu HS trả lời các câu hỏi sau.
- Thoát hơi nước là gì Ý nghĩa của quá trình thoát hơi nước?
- Tại sao phải trồng nhiều cây xanh?
- Giữa trưa hè oi bức hay lúc trời mưa, khí khổng đóng hay mở?
2 Hướng dẫn học bài:
- Làm các câu hỏi và bài tập trong SGK vào vở bài tập
- Đọc bài tiếp theo Lấy mẫu lá ngô, lá đậu tương, lá khoai tây, lá đậu cô ve…
- Trình bày được một số biện pháp điều khiển sinh sản ở động vật
- Nêu được sinh đẻ có kế hoạch là gì và giải thích được vì sao phải sinh đẻ có kế hoạch
- Nêu được khái quát vấn đề về dân số và chất lượng cuộc sống
- Kể tên một số biện pháp tránh thai chủ yếu và trình bày được cơ chế tác dụng của chúng
- Tích hợp vào phần II
2 Kỹ năng:
- Rèn luyện kỹ năng:
+ Quan sát, phân tích, liên hệ thực tế
+ Khả năng vận dung kiến thức đã học vào trong cuộc sống nhất là trong vấn đề chăn nuôi
+ Hoạt động nhóm
3 Thái độ:
- Có ý thức trong việc chăm sóc, bảo vệ vật nuôi
- Có lối sống lành mạnh, ý thức trong việc kế hoạch hóa gia đình
II Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
