vậy, để dạy học tích hợp thành công chúng ta phải vận dụng quan điểm tích hợptừ khâu xây dựng chương trình, biên soạn sách giáo khoa đến khâu tổ chức dạyhọc nhất là lựa chọn phương pháp
Trang 1MỤC LỤC
MỤC LỤC 1
I MỞ ĐẦU 2
1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 2
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 3
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 4
2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 4
2.2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 6
2.3 CÁC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 7
2.4 HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHHIỆM 20
III KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 21
3.1 KẾT LUẬN 21
3.2 ĐỀ XUẤT 21
TÀI LIỆU THAM KHẢO 22
Trang 2vậy, để dạy học tích hợp thành công chúng ta phải vận dụng quan điểm tích hợp
từ khâu xây dựng chương trình, biên soạn sách giáo khoa đến khâu tổ chức dạyhọc (nhất là lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức dạy học) đưa học sinhvào trong những tình huống thực để các em tìm tòi và tự phát hiện, giải quyếtvấn đề qua đó phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho các em[1]
Nhận thấy tầm quan trọng của phương pháp dạy học tích hợp, bộ GD&ĐT đã
phát động cuộc thi “Dạy học theo chủ đề tích hợp” để khuyến khích giáo viênnhằm tích cực trau dồi kiến thức và đổi mới phương pháp dạy học Song dù đãđược trải qua nhiều đợt tập huấn nhưng khi tham gia thực hiện theo phươngpháp dạy học mới này rất nhiều giáo viên nói chung và giáo viên Tin học nóiriêng còn rất lúng túng, bỡ ngỡ không hiểu sẽ thiết kế, xây dựng một giáo án dạyhọc tích hợp như thế nào cho đúng và phù hợp với học sinh của mình vì “dạyhọc theo chủ đề tích hợp” là một phương pháp dạy học mới đối với tất cả giáoviên chúng tôi và hiện tại quá ít hoặc thậm chí không có tài liệu nào để thamkhảo đặc biệt là môn Tin học ở cấp THPT Bản thân khi làm quen với phươngpháp dạy học mới này tôi cũng gặp rất nhiều khó khăn nhưng hiểu được ý nghĩa,tác dụng và hiệu quả của dạy học tích hợp, là một giáo viên luôn luôn mongmuốn tìm tòi những phương pháp dạy học tích cực để truyền đạt kiến thức chohọc sinh tôi đã nhiệt tình tham gia cuộc thi do nhà trường phát động và đã đượchội đồng khoa học của Sở GD&ĐT Thanh Hoá đánh giá cao (giải nhì)
Mặt khác trong quá trình giảng dạy môn Tin ở trường THPT Thạch Thành 4đặc biệt là Tin học 11, tôi nhận thấy học sinh của mình dù học tốt các môn tựnhiên như Toán, Lí, Hoá…nhưng khi học lập trình ở Tin học 11 các em luôn kêuí, Hoá…nhưng khi học lập trình ở Tin học 11 các em luôn kêu
là khó, là phức tạp vì bản thân môn Tin là môn phụ nên các em không đầu tưthời gian nhiều để học mà môn Tin học 11 là một môn cần sự logic và tư duycao Từ đó các em không có hứng thú với môn học dẫn đến các tiết dạy môn tin
11 nhàm chán với học sinh Từ những khó khăn đó nếu lồng ghép các môn họckhác trong chương trình và các kiến thức mà các em có được từ thực tiễn đờisống vào dạy môn tin học chắc chắn sẽ gây hứng thú được cho các em, quá trìnhdạy học chủ yếu là định hướng cho học sinh tự tìm hiểu, tự học, tự tìm tòi pháthiện và chiếm lĩnh tri thức mới Việc đổi mới quan điểm như vậy là tất yếu nếukhông muốn nền giáo dục của chúng ta tụt hậu so với xu thế chung của giáo dụcthế giới mà theo định hướng của UNESCO gồm 4 trụ cột đó là : “Học để biết,học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định mình”
Trong chương 3: “ Cấu trúc rẽ nhánh và lặp” sách giáo khoa Tin học 11 các
em đã được học về cấu trúc rẽ nhánh và cấu trúc lặp, đây là hai loại cấu trúc rất
Trang 3quan trọng trong ngôn ngữ lập trình Pascal nói riêng và trong lập trình nóichung Nắm chắc hai loại cấu trúc này mới tạo tiền đề vững chắc cho các em họckiến thức ở những chương tiếp theo trong chương trình học như học về cấu trúcmảng, xâu, chương trình con nên việc ôn tập lại kiến thức trong chương 3 nàyhết sức cần thiết cho học sinh Chính vì những lí do trên nên tôi quyết định chọn
đề tài: “TÍCH HỢP CÁC KIẾN THỨC TOÁN HỌC, VẬT LÍ, SINH HỌC, ĐỊA LÍ, VĂN HÓA DÂN GIAN, THỰC TIỄN ĐỜI SỐNG VÀO ÔN TẬP CHƯƠNG 3: “CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP” - TIN HỌC 11 GIÚP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG VÀ TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP CHO HỌC SINH KHỐI 11 Ở TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4” giới thiệu và mongđược sự góp ý của đồng nghiệp và bạn đọc
- Học sinh có cách nhìn tổng quan về mối liên hệ giữa các môn học với nhau
và với thực tiễn đời sống
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu là sử dụng cấu trúc rẽ nhánh, cấu trúc lặp và các kiến
thức liên môn như toán học, vật lí, sinh học, địa lí, văn hoá dân gian và thực tiễn đời sống để lập trình giải quyết một số bài toán thường gặp trong các môn
học và trong đời sống Từ đó giúp học sinh nắm chắc và vận dụng thành thạohơn hai loại cấu trúc này, đồng thời tạo niềm đam mê hứng thú hơn khi học môntin học 11
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
* Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết:
Sưu tầm, đọc tài liệu, nghiên cứu các tài liệu khoa học về: tích hợp, dạy học tíchhợp, cấu trúc rẽ nhánh và lặp, các biện pháp tạo hứng thú, phát huy tính tích cựcchủ động của người học
* Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin:
Quan sát, thu thập thông tin, điều tra - khảo sát bằng phiếu hỏi, tổng kết kinhnghiệm, tham vấn chuyên gia về các kiến thức nội dung chương 3 “ Cấu trúc rẽnhánh và lặp” SGK Tin học 11, các kiến thức thuộc các môn Toán, Vật lí, Sinhhọc, Địa lí, Văn hoá dân gian và thực tiễn đời sống Từ đó lựa chọn những bàitoán tiên biểu để tích hợp kiến thức các môn học với môn tin
* Nhóm phương pháp thực nghiệm sư phạm:
Tiến hành dạy học thực nghiệm từ đó phân tích, so sánh hoạt động nhận thức,kết quả học tập của học sinh lớp đối chứng và lớp thực nghiệm
* Phương pháp thống kê, xử lí số liệu:
Định lượng, định tính, thống kê và phân tích thống kê
Trang 4II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
* Khái niện về tích hợp
Theo từ điển Tiếng Việt:“Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động,
chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng.
Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”.
Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối
tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.
Đưa tư tưởng sư phạm tích hợp vào trong quá trình dạy học là cần thiết Dạy học tích hợp là một xu hướng của lí luận dạy học và được nhiều nước trên thế giới thực hiện.[1]
* Ý nghĩa của dạy học tích hợp:
Theo Xavier Roegiers- tiến sĩ khoa học Giáo dục, chuyên gia về phát triểnchương trình giảng dạy và phương pháp tiếp cận năng lực nổi tiếng trên thế giới
thì: “Sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập góp phần hình thành ở học sinh những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho học sinh, nhằm phục vụ cho các quá trình học tập tương lai hoặc nhằm hoà nhập học sinh vào cuộc sống lao động Như vậy, sư phạm tích hợp nhằm làm cho quá trình học tập có nghĩa ý”[2] Cũng theo tiến sĩ Phạm Văn Lí, Hoá…nhưng khi học lập trình ở Tin học 11 các em luôn kêuập, “Tích hợp có nghĩa là những kiến thức, kỹ năng học được ở môn học này, phần này của môn học được sử dụng như những công cụ để nghiên cứu học tập trong môn học khác, trong các phần khác của cùng một môn học Thí dụ, toán học được sử dụng như một công cụ đắc lực trong nghiên cứu sinh học Tin học được
sử dụng như một công cụ để mô hình hoá các quá trình sinh học v.v…”[2].
Mặt khác trong bối cảnh toàn ngành Giáo dục và Đào tạo đang nỗ lực đổimới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học
sinh trong hoạt động học tập Điều 24.2 của Lí, Hoá…nhưng khi học lập trình ở Tin học 11 các em luôn kêuuật giáo dục đã nêu rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”[2] Như
vậy, chúng ta có thể thấy định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã đượckhẳng định cốt lõi của việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông làgiúp học sinh hướng tới việc học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ
động mà dạy học tích hợp là phương thức dạy học có thể đạt được mục tiêu giáo dục đó một cách hiệu quả nhất.
* Cấu trúc rẽ nhánh và lặp:
Định lí Bohn Jacopini trong SGK tin học 11 có viết: “Mọi quá trình tính
toán đều có thể mô tả và thực hiện dựa trên ba cấu trúc cơ bản là cấu trúc tuần
tự, cấu trúc rẽ nhánh và cấu trúc lặp” Như vậy có thể nói cấu trúc rẽ nhánh và
lặp là hai cấu trúc rất quan trọng trong lập trình nói chung và lập trình sử dụngngôn ngữ lập trình Pascal nói riêng
Trang 5- Ý nghĩa của cấu trúc rẽ nhánh: Cấu trúc rẽ nhánh là một điều khiển chọn
thực hiện hay không thực hiện công việc phù hợp với một điều kiện đang xảy ra.Thực chất là “dạy máy” học cách xử lí tình huống[3]
- Ý nghĩa của của cấu trúc lặp: Cấu trúc lặp là điều khiển thực hiện công việc
lặp đi lặp lại khi chưa đủ số lần lặp hoặc khi một điều kiện nào đó còn đúng[3]
- Cấu trúc rẽ nhánh thiếu: IF <điều kiện> THEN <câu lệnh>;
- Cấu trúc rẽ nhánh đủ:IF <điều kiện> THEN <câu lệnh1> ELSE <Câu lệnh2>;
- Câu lệnh ghép được đặt trong BEGIN < dãy lệnh> END;
- Cấu trúc lặp biết trước số lần lặp
FOR <biến đếm>:=<giá trị đầu> TO <giá trị cuối> DO <câu lệnh>;
FOR <biến đếm>:=<giá trị cuối> DOWNTO <giá trị đầu> DO <câu lệnh>;
- Cấu trúc lặp chưa biết trước số lần lặp
WHILE <điều kiện> DO <câu lệnh>;
* Kiến thức các môn học cần vận dụng để giải quyết chủ đề:
- Kiến thức môn Toán học[5]
+ Cách giải phương trình bậc hai bằng cách xét 3 trường hợp của delta, công thức nghiệm trong từng trường hợp của delta
+ Vận dụng kiến thức toán học để hiểu cách tính giai thừa:
+ Vận dụng kiến thức trong hình học để kiểm tra 3 số thực a, b, c
( ) thỏa mãn là độ dài 3 cạnh của 1 tam giác là:
+ Sử dụng công thức Hê-rông để tính diện tích của tam giác:
(Với p là nửa chu vi của tam giác )
- Kiến thức môn Vật lí[5]
+ Tính điện trở tương đương của mạch điện gồm các điện trở mắc nối tiếp vàmắc song song
+ Vận dụng định luật Ôm để tính hiệu điện thế giữa hai đầu mạch điện.
- Kiến thức môn Sinh học[5]
+ Quá trình nguyên phân của một tế bào ruồi giấm từ đó tính được số lượng
tế bào con sinh ra sau k lần nguyên phân của một tế bào ruồi giấm là:
+ Vận dụng tính tổng số nuclêôtit trong 1 gen là:
A(Ađênin) + T(Timin) + G(Guanin) + X(Xitôzin) Trong đó: A=T, G=X
A liên kết với T bằng 2 liên kết hiđrô; G liên kết với X bằng 3 liên kết hiđrô
- Kiến thức môn Địa lí[5]
+ Xác định được năm nhuận thì có 366 ngày, năm không nhuận có 365 ngày
Trang 6+ Điều kiện để kiểm tra một năm là năm nhuận hay không (Năm nhuận là nămchia hết cho 4 nhưng không chia hết cho 100, hoặc là năm chia hết cho 400.Những năm khác là không nhuận).
+ Số ngày của từng tháng trong năm nhuận và năm không nhuận
+ Vận dụng kiến thức trong địa lí dân số để tính số dân sau n năm với tốc độ
tăng dân số là k% một năm
- Kiến thức văn hóa dân gian[5]
Đọc hiểu một bài thơ đố trong văn hóa dân gian, từ đó tìm được mối liên hệgiữa các dữ liệu đã cho để lập trình giải bài thơ đố
- Các kiến thức từ thực tiễn đời sống
Lí, Hoá…nhưng khi học lập trình ở Tin học 11 các em luôn kêuà các kiến thức mà học sinh có được từ tìm hiểu trong thực tiễn đời sống
2.2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
* Về phía Giáo viên- Nhà trường:
Trường THPT Thạch Thành 4 là một ngôi trường mới thành lập được 10năm, đa phần là giáo viên trẻ dù chưa có nhiều kinh nghiệm nhưng luôn luônnhiệt tình, hết mình với công tác giảng dạy và tham gia rất nhiệt tình các phongtrào hay cuộc thi do sở GD&ĐT phát động Song dù đã được tập huấn nhiều lầnnhưng tích hợp là một phương pháp dạy học mới nên khi bắt tay vào để thiết kếmột giáo án “Dạy học theo chủ đề tích hợp” không tránh được những lúng túng,
bỡ ngỡ sẽ “tích” như thế nào cho “hợp” với nội dung chương trình dạy, với đốitượng học sinh là cả một vấn đề
Ngoài kiến thức của môn tin để tích hợp được giáo viên cần phải tự tìm tòi
và nghiên cứu kiến thức của các môn học khác và các kiến thức thực tế nên cũngmất nhiều thời gian và công sức để thiết kế một giáo án dạy học tích hợp
Nhà trường, Ban giám hiệu, các tổ nhóm chuyên môn rất đầu tư và dànhnhiều thời gian cùng nghiên cứu để đổi mới phương pháp dạy học theo chủ đềtích hợp Tuy nhiên do cơ sở vật chất còn hạn chế, số lượng máy tính còn ít nêngặp nhiều hạn chế đến chất lượng dạy-học môn Tin trong nhà trường
* Về phía học sinh:
Bộ môn Tin học THPT thường ít được học sinh quan tâm, yêu thích vì nókhông thuộc tổ hợp môn thi ĐH nào Nhất là Tin học lớp 11, một nội dung kiếnthức cần rất nhiều sự tư duy sâu và khả năng sáng tạo cao Mặt khác tin học 11không như tin học 10, 12 là các chương trình ứng dụng, dễ hiểu, dễ vận dụng, dễhình dung Tin học 11 thường rất ít ứng dụng do vậy khó tiếp cận, khó gần gũiđối với các em học sinh Trong nhiều năm giảng dạy, tôi thấy việc tạo hứng thúcho học sinh yêu thích môn tin học là một việc làm rất cần thiết và cần đầutư[4]
THPT Thạch Thành 4 là trường thuộc vùng núi cao của tỉnh Thanh Hoá nênphần lớn học sinh là người dân tộc Mường Mặc dù học sinh đa phần là ngoan,
có ý thức vươn lên trong học tập tuy nhiên điều kiện kinh tế gia đình thấp nêncác em không có thiết bị máy tính thực hành tại nhà vì vậy ảnh hưởng lớn đếnchất lượng của môn học đặc thù như môn tin Hơn nữa những khó khăn mà học
Trang 7sinh gặp phải trong quá trình giảng dạy chương 3: “Cấu trúc rẽ nhánh và lặp” là:
- Học sinh chưa thực sự hiểu rõ ứng dụng của cấu trúc rẽ nhánh và lặp để giảiquyết các bài toán trong thực tế
- Rất khó khăn khi sử dụng cấu trúc rẽ nhánh và lặp để viết chương trình cho bàitoán cụ thể
- Tất cả những kiến thức trên đều được học sinh tiếp thu một cách thụ động vàcòn đang rất lúng túng chưa hiểu rõ được bản chất của vấn đề
* Kết quả tổng hợp bài kiểm tra thực hành của học sinh khi học xong chương3: “Cấu trúc rẽ nhánh và lặp” năm học 2015-2016 như sau:
Lớp Sĩ số Điểm chấm bài (Chưa vận dụng sáng kiến)
Qua bảng tổng hợp trên có thể thấy số lượng học sinh đạt điểm 9-10 còn quá
ít mà vẫn còn một số học sinh dưới điểm trung bình Vì vậy cần phải đổi mớiphương pháp dạy học nếu không chất lượng của môn học sẽ bị giảm
2.3 CÁC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Với đề tài này, tôi xin đưa ra các sáng kiến kinh nghiệm, đó là tích hợp cáckiến thức liên môn giữa các môn học khác, kiến thức thực tiễn với môn tin đểlập trình giải các bài toán ví dụ tiêu biểu mà tôi đã sử dụng thành công trong bàigiảng tích hợp Ngoài mục đích giúp học sinh nắm chắc hơn cấu trúc rẽ nhánh
và cấu trúc lặp thì thông qua các ví dụ này sẽ cung cấp cho học sinh thêm một sốthông tin mới, cách đặt vấn đề, cách hướng dẫn học sinh sao cho phù hợp nhất
để học sinh tự tìm tòi và phát hiện ra vấn đề, từ đó sẽ tạo được hứng thú cho họcsinh trong tiết học:
1 TÍCH HỢP KIẾN THỨC TOÁN HỌC
VÍ DỤ 1: Giải phương trình ( a 0)
Với a, b, c là các số thực nhập vào từ bàn phím.
Lí, Hoá…nhưng khi học lập trình ở Tin học 11 các em luôn kêuà bài toán quá quen thuộc trong toán học nên HS sẽ thấy gần gũi khi lập trình,
GV hướng dẫn bằng các câu hỏi sau
GV: đặt câu hỏi: Trong toán học để giải bài toán này các em sẽ làm như thế
nào?
Do hệ số a khác 0 nên phương trình trở thành phương trình bậc 2 HS dẽ dàngđưa ra cách làm
HS: + tính
+ Nếu 0 thì phương trình vô nghiệm
+ Nếu 0 thì phương trình có nghiệm kép
+ Nếu 0 thì phương trình có hai nghiệm phân biệt
Trang 8GV: thuyết trình: Dựa vào kiến thức trong toán học ta thấy nghiệm của phương
trình phụ thuộc vào điều kiện của delta (với 3 trường đã xét ở trên) Vậy trong
chương trình ta khai báo thêm biến D là biến kiểu số thực, gán D:=b*b - 4*a*c;sau đó so sánh giá trị D với 0 ứng với từng trường hợp đưa ra nghiệm củaphương trình Để viết chương trình cho bài toán ta dùng cấu trúc câu lệnh gì?
GV cho HS chạy chương trình với nhiều bộ Input, từ đó giúp HS thấy được lợi
ích của lập trình trong toán học
VÍ DỤ 2: Cho n là số nguyên dương ( ) nhập vào từ bàn phím.
Viết chương trình tính và đưa ra màn hình giá trị s biết:
GV: Đặt câu hỏi gợi ý: Trong toán học n! được hiểu và tính như thế nào?
HS nhớ lại cách tính giai thừa
HS:
Với cách tính đó GV hướng dẫn: Từ cách tính đó ta thấy việc tính giá trị của s bằng cách nhân liên tiếp các giá trị từ 1 đến n Vậy trong chương trình khai báo thêm biến i kiểu số nguyên, i nhận giá trị tăng liên tiếp từ 1 đến n.
Khởi tạo s 1, khi đó ứng với mỗi giá trị của i thì thực hiện tuần tự s s*i Với cách làm như vậy trong chương trình ta sử dụng câu lệnh gì?
HS sẽ liên hệ cách tính giai thừa với cấu trúc và hoạt động của câu lệnh lặp đã
học nên có thể đưa ra cách giải quyết bài toán như sau:
Trang 9Số lần lặp s s*i được xác định trước là n lần (ứng với số lần i tăng từ 1 đến n) nên có thể sử dụng câu lệnh for-do Tuy nhiên ta cũng có thể sử dụng câu lệnh while-do và lặp trong điều kiện i<=n cho đến khi i>n thì vòng lặp while-do kết thúc đưa giá trị n ra màn hình.
GVcó thể chia lớp thành 4 nhóm thảo luận trong 5 phút, yêu cầu các nhóm viếtchương trình cho bài toán trên (vào bảng phụ đã chuẩn bị trước):
Nhóm 1: Sử dụng câu lệnh for-to-do
Nhóm 2: Sử dụng câu lệnh for-downto-do
Nhóm 3: Sử dụng câu lệnh while-do
Nhóm 4: Sử dụng câu lệnh while-do
Hết giờ thảo luận yêu cầu các nhóm treo bảng phụ lên bảng GV nhận xét
và sửa lỗi chương trình cho từng nhóm
Sử dụng câu lệnh
While-do
Sử dụng câu lệnh for-do
Sử dụng câu lệnh downto-do
s:=1;
for i:=1 to n do s:=s*i;
write('s=',s);
readln end.
VÍ DỤ 3: Cho 3 số thực a, b, c nhập vào từ bàn phím ( ) Kiểm tra xem 3 số thực a, b, c có phải là độ dài 3 cạnh của một tam giác hay không Nếu a, b, c thỏa mãn là độ dài 3 cạnh của một tam giác thì hãy tính diện tích của tam giác đó.
Với bài này HS sẽ thấy hào hứng vì đây là bài toán đã gặp trong môn toán Từ
đó tôi sẽ hướng dẫn HS bằng các câu hỏi:
GV: Đặt câu hỏi: Dựa vào kiến thức toán học điều kiện để 3 số thực a, b, c là độ
dài 3 cạnh của 1 tam giác là gì?
HS: là a, b, c thỏa mãn đồng thời a+b>c, a+c>b, b+c>a
GV: Khi viết chương trình dùng cấu trúc câu lệnh gì để kiểm tra điều kiện này? HS: cấu trúc câu lệnh if-then
GV: Nếu thỏa mãn là độ dài 3 cạnh của 1 tam giác ngoài viết lệnh thông báo ra
màn hình còn phải tính diện tích tam giác Vậy trong trường hợp này ta tính diệntích tam giác bằng cách nào là nhanh nhất?
HS có thể nêu ra nhiều cách để tính
a > 0;b > 0;c > 0
Trang 10GV: Nhận xét và hướng dẫn: Trong toán học có thể tính diện tích tam giác khi
biết độ dài 3 cạnh bằng nhiều cách Tuy nhiên, để chương trình thực hiện nhanh
và thuật toán ít phức tạp nhất ta nên áp dụng công thức hêrông
Yêu cầu HS nêu công thức hêrông :
HS:
(S: là diện tích tam giác, p: là nửa chu vi của tam giác )
GV hướng dẫn HS viết chương trình:
Program tamgiac;
Var a,b,c,p,s: real;
Begin
write('nhap a,b,c:'); readln(a,b,c);
if ((a+b>c) and (a+c>b) and (b+c>a)) then
begin
writeln('a,b,c la do dai 3 canh cua tam giac');
p:=(a+b+c)/2; s:=sqrt(p*(p-a)*(p-b)*(p-c)); write('dien tich tam giac la: ',s:4:2); end
else write( ' a,b,c khong phai la do dai 3 canh cua tam giac');
GV thuyết trình: Mỗi cách mắc sẽ cho một điện trở tương đương khác nhau Để
biết mắc theo sơ đồ nào tạo ra điện trở tương đương lớn nhất ta phải tính được
điện trở tương đương của từng mạch điện Vậy dựa vào kiến thức vật lí điện trở
tương đương của từng mạch điện được tính như thế nào?
GV cho HS quan sát các sơ đồ mắc nối các điện trở Từ đó HS sẽ quan sát và
dựa vào kiến thức vật lí mà các em đã được học để đưa ra cách tính điện trởtương đương trong từng sơ đồ:
sơ đồ 1: 3 điện trở R1, R2, R3 mắc nối tiếp nên điện trở tương đương của mạchđiện là R1+R2+R3
R2 R3
Trang 11sơ đồ 2: 3 điện trở R1, R2, R3 mắc song song nên điện trở tương đương củamạch điện là
sơ đồ 3: 2 điện trở R1, R2 mắc song song rồi mắc nối tiếp với R3 nên điện trởtương đương của mạch điện là :
GV: yêu cầu HS nêu ý tưởng xây dựng chương trình
Gợi ý: Trong chương trình khai báo 3 biến x, y, z (là 3 biến kiểu số thực), gán x,
y, z lần lượt nhận các giá trị là điện trở tương đương của 3 mạch điện mắc theo
sơ đồ 1, sơ đồ 2, sơ đồ 3 Dùng câu lệnh if-then để tìm số lớn nhất trong 3 số
thực x, y, z từ đó chọn được sơ đồ tương ứng và đưa kết quả ra màn hình
HS: cài đặt chương trình theo hướng dẫn của GV:
if y>x then max:=y else if x<z then max:=z;
if x=max then writeln('so do 1');
if y=max then writeln('so do 2');
if z=max then write('so do 3');
readln
End.
VÍ DỤ 2: Cho mạch điện một chiều có cường độ dòng điện không đổi đi qua mạch điện là 2A Cần phải mắc nối tiếp ít nhất bao nhiêu điện trở có giá trị bằng a để hiệu điện thế giữa hai đầu mạch điện lớn hơn hoặc bằng U(V) (Với a, U là giá trị thực nhập vào từ bàn phím, a>0; )
GV: đặt câu hỏi gợi ý: Áp dụng các kiến thức mà các em đã học trong vật lí thì:
+ điện trở tương đương của mạch điện gồm n điện trở mắc nối tiếp được tínhnhư thế nào ?
HS: điện trở tương đương của mạch điện gồm n điện trở mắc nối tiếp được tính
theo theo công thức R= R1+R2+R3+…Rn
+ Tính hiệu điện thế giữa hai đầu mạch điện bằng công thức nào?
HS nhớ lại cách tính hiệu điện thế giữa 2 đầu đoạn mạch là kiến thức đã học
R1.R2 +R3R1+ R2
U 2a