Tích hợp giáo dục vệ sinh an toàn thực phẩm cho học sinh thông qua bài dạy hóa học lớp 11

Được dự đoán là một trong những vấn đề có khả năng cao sẽxuất hiện trong đề thi THPT Quốc gia 2017, vệ sinh an toàn thực phẩm khôngchỉ được đề cập đến trong các đề thi môn xã hội mà học

MỤC LỤC Trang

PHẦN A: MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài 1

II Mục đích nghiên cứu 1

III Đối tượng nghiên cứu 1

IV.Phương pháp nghiên cứu 2

PHẦN B: NỘI DUNG I Cơ sở lí luận 3

II.Thực trạng .3

1 Thuận lợi 3

2 Khó khăn 4

III.Các giải pháp và tổ chức thực hiện 5

1 Các giải pháp 5

2 Các biện pháp để tổ chức thực hiện 5- 16 IV.Hiệu quả của SKKN 17

PHẦN C: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

I Kết luận 18

II Kiến nghị 18

A.MỞ ĐẦU

I.Lí do chọn đề tài:

Từ lâu an toàn vệ sinh thực phẩm luôn là vấn đề nóng mà dư luận và người

tiêu dùng đặc biệt quan tâm "Ăn gì để tồn tại?" ngày càng khó trả lời khi mà cóquá nhiều chất độc hại, thuốc cấm được tìm thấy trong các loại thực phẩm đượcbày bán công khai ở khắp các chợ cóc, chợ lớn và các siêu thị Theo thống kêcủa bộ y tế, gần đây ở nước ta hàng năm có đến 200 đến 600 vụ ngộ độc thựcphẩm xảy ra, khoảng 4 đến 6 nghìn người bị ngộ độc trong đó có vài chục người

bị tử vong Ngộ độc thực phẩm cũng chính là một trong những nguyên nhân gây

ra các bệnh hiểm nghèo

Thực tế ở trường phổ thông hiện nay việc đưa nội dung vệ sinh an toàn thựcphẩm vào chương trình môn học còn ít, vì vậy việc hiểu biết của các em về vệsinh an toàn thực phẩm còn nhiều hạn chế và thực sự chưa mang lại hiệu quảtrong cuộc sống Được dự đoán là một trong những vấn đề có khả năng cao sẽxuất hiện trong đề thi THPT Quốc gia 2017, vệ sinh an toàn thực phẩm khôngchỉ được đề cập đến trong các đề thi môn xã hội mà học sinh còn phải vận dụngkiến thức xã hội để làm đề tự nhiên

Với đặc thù hóa học là một môn khoa học thực nghiệm có liên quan đến thựctiễn cuộc sống nên hóa học cũng thuận lợi cho việc giáo dục vệ sinh an toànthực phẩm cho học sinh Qua giảng dạy hóa học, chúng ta có thể lồng ghépnhững nội dung vệ sinh an toàn thực phẩm để qua đó khai thác kiến thức, lồngghép với thực tế làm cho giờ học trở nên sinh động và có ý nghĩa thực tiễn cao.Qua đó giúp cho mỗi chúng ta có ý thức hơn về việc bảo vệ sức khỏe bản thâncũng như cộng đồng Trong giảng dạy hoá học ở trường phổ thông nếu chúng takhai thác được kiến thức lồng ghép những hiện tượng trong thực tế, bài tập vềgiáo dục vệ sinh an toàn thực phẩm trong chính bài học sẽ làm cho giờ học trởnên sinh động, học sinh trở nên yêu thích và hứng thú với môn học, từ đó cóđược kiến thức, thái độ tình cảm, ý thức về an toàn thực phẩm sẽ sâu sắc hơn

Từ những lí do trên tôi chọn đề tài “Tích hợp giáo dục vệ sinh an toàn thực phẩm cho học sinh thông qua bài dạy hoá học lớp 11”

II Mục đích nghiên cứu:

- Nghiên cứu nội dung hóa học liên quan đến an toàn thực phẩm trongchương trình hóa học lớp 11

- Xây dựng hệ thống bài tập hóa học theo hướng tích hợp về giáo dục vệsinh an toàn thực phẩm

III Đối tượng nghiên cứu:

Hệ thống các hiện tượng, bài tập thực tiễn về giáo dục vệ sinh an toàn thực

phẩm môn hóa học lớp 11

IV Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết để nghiên cứu SGK, tài liệu, các văn bản có

liên quan đến đề tài

- Nghiên cứu cơ sở, kỹ thuật xây dựng bài tập để từ đó xây dựng hệ thống câu hỏi

và bài tập cho đề tài

B NỘI DUNG

I Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

1 Tổng quan về vệ sinh an toàn thực phẩm

Hiện tượng ngộ độc thực phẩm xảy ra ngày càng nhiều ở nhiều địa phươngtrong cả nước Ngộ độc thực phẩm xảy ra không chỉ ở các nhà ăn tập thể (nhàmáy, xí nghiệp, trường học ) mà còn xảy ra ở rất nhiều gia đình, kể cả ở thànhthị và nông thôn Hiện tượng này phổ biến đến mức Nhà nước phải tổ chứcnhiều cơ quan chức năng thường xuyên đi kiểm tra, tuyên truyền về nguy cơ ngộđộc và các biện pháp phòng chống

Thực phẩm không những là nguồn cung cấp năng lượng và chất dinh dưỡngcho con người phát triển, duy trì sự sống và lao động, thực phẩm còn là nguồntạo ra ngộ độc cho con người nếu như ta không tuân thủ những biện pháp vệsinh thực phẩm hữu hiệu [ 4]

Có nhiều nguyên nhân gây ra ngộ độc thực phẩm (do vi sinh vật , các chất hóa học, các yếu tố vật lý ) Khả năng bị ngộ độc chủ yếu là do thực phẩm không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm , ngoài ra do ý thức của người tiêu dùng đang còn thói quen sử dụng thực phẩm không rõ nguồn gốc cũng như kém chất lượng đang còn phổ biến [5]

Đối với học sinh phổ thông thì kiến thức và sự hiểu biết của các em về vệsinh an toàn thực phẩm đang còn rất hạn chế, đặc biệt là những ngộ độc thựcphẩm có liên quan đến các chất hóa học Vì thế việc lồng ghép , tích hợp hayngoại khóa cho các em về kiến thức vệ sinh an toàn thực phẩm là rất cấp thiết

và quan trọng , đặc biệt là các môn khoa học thực nghiệm có liên quan đến thực tiễn cuộc sống như môn hóa học

2 Quan niệm về dạy học tích hợp [6]

Đó là việc giáo viên sử dụng phương pháp dạy học để thực hiện nội dungdạy học được tích hợp trong chương trình theo mức độ liên hệ, lồng ghép (tíchhợp bộ phận), hoặc tích hợp toàn phần Trong quá trình xây dựng sách giáo khoacác môn học, các tác giả có thể đã thực hiện tích hợp kiến thức để thực hiện mụctiêu giáo dục, nhưng không thể đầy đủ và luôn phù hợp với mọi đối tượng họcsinh Vì vậy trong quá trình dạy học đòi hỏi giáo viên phải nghiên cứu để tíchhợp các nội dung này cho phù hợp và phong phú hơn

II Thực trạng

1.Thuận lợi

- Năm học 2016- 2017 là năm học tiếp tục đổi mới quản lý và nâng cao chấtlượng giáo dục với điểm nhấn là đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tínhtích cực, chủ động của học sinh, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vàothực tiễn

- Bản thân giáo viên thường xuyên học hỏi qua rút kinh nghiệm các tiết dự giờ,thanh tra, các lớp chuyên đề nên việc tiếp cận với phương pháp dạy học mớiđược ứng dụng có hiệu quả

-Học sinh ngoan, có ý thức học tập, tạo điều kiện cho giáo viên truyền thụkiến thức trên lớp

2 Khó khăn

.- Nhiều giáo viên chưa quan tâm đúng mức đối tượng giáo dục: Chưa đặt ra chomình nhiệm vụ và trách nhiệm nghiên cứu, hiện tượng dùng đồng loạt cùng mộtcách dạy, một bài giảng cho nhiều lớp, nhiều thế hệ học trò là không ít Việc sửdụng kiến thức Hoá học có nội dung liên quan đến giáo dục vệ sinh an toàn thựcphẩm còn hạn chế Nếu có sử dụng cũng chỉ ở mức độ khiêm tốn

- Một số học sinh còn rất mơ hồ trong việc nắm bắt các kiến thức, việc nắmbắt kiến thức bộ môn hóa học của các em chỉ ở mức độ thấp đó là nắm cáckhái niệm, định luật… một cách máy móc Học sinh chưa biết và vận dụngnhững kiến thức vào đời sống hàng ngày nên các em thấy khô khan, nhàmchán

- Môn hoá học trong trường phổ thông là một trong môn học khó, nếu không

có những bài giảng và phương pháp hợp lý phù hợp với thế hệ học trò dễ làmcho học sinh thụ động trong việc tiếp thu, cảm nhận Đã có hiện tượng một số

bộ phận học sinh không muốn học hoá học, ngày càng lạnh nhạt với giá trịthực tiễn của hoá học

Khảo sát về thái độ và kết quả học tập của 2 lớp khối 11 như sau

Lớp SLHọc sinh Rất thích học Bình thường Không thíchhọc

Điểm dưới

III Các giải pháp và tổ chức thực hiện

Trong dạy và học Hoá học, việc đưa các kiến thức về vệ sinh an toàn thực

phẩm vào trong giờ học sẽ giúp hoá học gần gũi với học sinh, tạo hứng thúđồng thời giúp các em hiểu biết hơn về cuộc sống Để thực hiện được, ngườigiáo viên cần nghiên cứu kỹ bài giảng, xác định được kiến thức trọng tâm, tìmhiểu, tham khảo các vấn đề về vệ sinh an toàn thực phẩm liên quan phù hợpvới từng học Đôi lúc cần quan tâm đến tính cách sở thích của đối tượng tiếpthu, hình thành giáo án theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học

sinh, phải mang tính hợp lý và hài hoà; đôi lúc có khôi hài nhưng sâu sắc, vẫnđảm nhiệm được mục đích học môn hoá học

- Ở một số nội dung của môn học, bài học khác, các ví dụ, bài tập, được xem như

là một dạng vật liệu dùng để khai thác các nội dung vệ sinh an toàn thực phẩm Thông qua hoạt động ngoại khoá có nhiều hình thức để tổ chức như hoạt độngtham quan môi trường, hoạt động câu lạc bộ về giáo dục vệ sinh an toàn thựcphẩm

- Sự biến đổi của nitơtrong môi trường tựnhiên và ô nhiễmkhông khí

- Có ý thức xử líchất thải chống

ô nhiễm môitrường và nhiễmđộc thực phẩm

- Xác định sựbiến đổi cácchất trong môitrường tựnhiên: Nitơ -nitơ oxit - axitHNO3 - phânnitrat

- Biết xử lí chấtthải sau thínghiệm về tínhchất của nitơ

Có ý thức giữgìn vệ sinh đểgiữ bầu khôngkhí và nguồnnước trong sạch

- Nhận biếtđược amoniac

và muối amoni

có trong môitrường

muối amoni - Sản xuất amoniac và

chất gây ô nhiễm môitrường

không bị ô nhiễm bởi NH3

- Xử lí chất thải

NH3 và muốiamoni sau thínghiệm

- Tác dụng của axitnitric và muối nitratvới các chất và sự ônhiễm môi trường

- Có ý thức tiếpxúc và làm thínghiệm an toànvới axit nitric vàmuối nitrat

- Nhận biết axitnitric và muốinitrat

- Xử lí chất thảisau thí nghiệm

về tính chất củaHNO3

- Sự biến đổi củaphotpho thành axitphotphoric và muốiphotphat

- Phân bón hoá học vàvấn đề ô nhiễm môitrường nước, bạc màuđất và vệ sinh an toànthực phẩm

- Có ý thức sửdụng hợp lí, antoàn phân bónhoá học giảm ônhiễm môitrường nước, đất

và đảm bảo vệsinh an toànthực phẩm

- Nhận biết axitphotphoric vàmuối photphat,một số phânbón hoá học

- Xử lí chấtthải sau thínghiệm về tínhchất của P, axitphotphoric vàmuối photphat

- Biết kĩ thuật tiếnhành thí nghiệm thànhcông, an toàn và xử líchất thải sau thínghiệm

Có ý thức xử líchất thải, bảo vệmôi trường sauthí nghiệm

- Tiến hànhnhận biết một

số phân bónhoá học

- Tiến hành xử

lí chất thải, độchại bằng nướcvôi

- Nguyên nhân gây ônhiễm môi trườngtrong quá trình sử

Có ý thức bảo

vệ môi trườngkhông khí, đấttrong đun nấuthức ăn, nungvôi,

- Xác định

nguyên nhângây ô nhiễmmôi trường

- Đề xuất biệnpháp bảo vệmôi trường căn

cứ vào tính

dụng cacbon làmnhiên liệu, chất đốt chất của chấtthải.

CO, CO2 gây ô nhiễmmôi trường CO rấtđộc có thể gây nguyhại đến tính mạng conngười ở một liềulượng nhất định CO2

là một trong những thủphạm gây nên hiệuứng nhà kính

- Nguyên nhân của sựbào mòn đá vôi trong

tự nhiên

- Có ý thức xử líchất thải sau thínghiệm

- Xác định

nguyên nhângây ô nhiễmmôi trường

- Biện pháp xử

lí chất thải sauthí nghiệm

- SiO2 và muối silicat

có trong thành phầnchính của cát, đất sét,cao lanh trong tựnhiên

- Có ý thức giữgìn bảo vệ môitrường đất, môitrường nước

- Nhận biếtSiO2 và SiO32-

trong môitrường

Chương 8

Bài 40:

Ancol

- Rượu là đồ uống,nếu dùng quá nồng độthường ngộ độc rượu(say rượu)

- Có ý thức hơnkhi sử dungrượu hoặc vậnđộng người thânkhông sử dụngrượu

- Biết cáchphòng chống

rượu.Tác hạicủa rượu đốivới sức khỏecon người

Chương 8

Bài 40:

Phenol

- Một số dẫn xuất củaphênol có đọc tính caonhư:2,4 D nitrophenol(chất diệt nấm mốc)

- Các dư lượngthuốc bảo vệthực vật trongrau quả từ đó có

ý thức hơn khi

sử dụng rau quả

- Biết rửa sạchhoặc sát trùngcác loại rau quảtrước khi sửdụng

Chương 9

Bài:

Anđêhit Dung dịch phomondùng làm chất bảoquản thực phẩm là

- Tác hại củachất bảo quảnthực phẩm với

- Không sửdụng các chấtbảo quản thực

Xêtôn nguyên nhân gây ngộ

độc thực phẩm sức khỏe conngười phẩm gây ngộđộc thực phẩm.Trên cơ sở những nội dung này tôi lồng ghép vào bài dạy và thiết kế các bài tập hoá học liên quan đến thực tế về giáo dục vệ sinh an toàn thực phẩm nhưng không quá xa rời nội dung chương trình hoá học

a.Lồng ghép vào bài dạy vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm

Vấn đề 1: Khí amoniac gây độc cho cơ thể như thế nào

Con người hấp thu khoảng 18 mg amoniac mỗi ngày từ đạm, thực phẩm, không khí, nước Hít phải amoniac nồng độ cao gây bỏng niêm mạc mũi, cổ họng, suy

30 phút Kích ứng đường hô hấp, chảy nước mắt.

134 ppm trong Kích ứng mắt, kích ứng mũi, ngứa họng, rát ngực

Vấn đề 2: Sử dụng bừa bải phân bón hoá học

Sử dụng quá nhiều phân bón, nhất là phân đạm trong trồng trọt dẫn đến thừa nitrat (NO3) và gây nguy hại đến sức khỏe người tiêu dùng, các nhà khoa học cảnh báo Việt Nam có khoảng 26 triệu ha đất nông nghiệp với nhu cầu sử dụng phân bón trung bình mỗi năm khoảng 10 triệu tấn, trong đó gần 20% phân đạm

Để nâng cao năng suất cây trồng, nông dân đã tăng lượng phân bón gấp 2-3 lần, thậm chí là 5-7 lần so với nhu cầu, dẫn đến dư thừa lượng nitrat trong rau củ quả

Nitrat là một trong bốn yếu tố khiến rau không an toàn, cùng với kim loại nặng, thuốc bảo vệ thực vật và vi sinh vật Khi lượng chất này vượt quá ngưỡng an

toàn thì chúng được xem như độc chất, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người sử dụng, gây ra nhiều căn bệnh nguy hiểm Nitrat lần đầu tiên được phát hiện như dạng độc chất tồn dư trong nông sản, gây hại sức khỏe con người vào năm 1945.Mặc dù nitrat không độc với thực vật nhưng nếu cây trồng được con người sử dụng, đặc biệt là bộ phận lá, nitrat khử thành nitrit trong quá trình tiêu hóa, trở thành chất độc Nitrit dễ phản ứng với amin tạo thành nitrosamin, chất gây ung thư dạ dày Trong cơ thể con người nitrat nhanh chóng bị tích tụ, làm mất khả năng vận chuyển oxy trong máu, hạ huyết áp, và ở nồng độ cao cũng có thể giántiếp ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản, tăng nguy cơ sảy thai.

Vấn đề 3: Dùng phân ure bảo quản thực phẩm

Urê  có đặc tính phụ là kìm hãm sự phát triển của vi khuẩn cho nên đã bị lạm

dụng để bảo quản thực phẩm như tôm cá, giữ được sắc còn tươi dù đã để lâu ngày Người dân đánh cá mang urê theo dùng để thay thế nước đá Còn nitrit, đãđược sử dụng làm cho cây trái, rau đậu được tươi xanh Hóa chất trên là mầm

mống của ung thư.

Ứng dụng : Hai vấn đề trên có thể lồng ghép vào bài 19 Phân bón hoá học, qua

đó học sinh hiểu được cách sử dụng phân bón hợp lý và về áp dụng tại gia đình

Vấn đề 4: Nấu rượu bằng men trung quốc

Men Trung Quốc thường có giá thành rẻ và  cho sản lượng cao, vì vậy nó rấtđược ưa chuộng, tuy nhiên loại men này lại chứa rất nhiều mối nguy hiểm chosức khỏe Nấu rượu bằng men Trung Quốc thì không cần phải độn, phải pha gìhết, chỉ cần đổ nước vào gạo cho ướt, không cần vo, vì vo sạch sẽ mất nhiềurượu, trộn men vào, một lạng men chưa tới mười ngàn đồng Ủ xong đậy để đó,

2 ngày sau là gạo nở ra thành một khối cơm, lúc này bỏ vào nồi, quậy nước vào,chưng cất Có được lượng rượu nhiều vô kể

Rượu nấu từ loại men này có lớp lipit thực vật nổi lên trên bề mặt của rượutrông giống như váng dầu, lấy tay gạt hết lớp này đi vẫn có lớp khác nổi lên.Chính hàm lượng lipit thực vật này vào cơ thể lâu ngày sẽ là nguyên nhân gâytriệu chứng mỡ trong máu và dẫn đến các cơn đột quỵ, tai biến não, đó là chưanói đến độc tố trong rượu, với nồng độ cồn sẽ nhanh chóng phá vỡ gan, thận,tim mạch

Ứng dụng: Vấn đề trên áp dụng vào bài 40 Ancol, qua đó học sinh hiểu và giúp

gia đình cách chế biến và sử dụng rượu an toàn cho sức khoẻ

loại formol thuộc nhóm chất gây ung thư cho con người dựa trên các bằngchứng dịch tễ học của người thường xuyên tiếp xúc với chất này trong môitrường công nghiệp.

Cơ thể con người nếu tiếp xúc với formol trong thời gian dài thì dù làm lượngcao hay thấp cũng gây tác hại rất lớn Tác động của formol đối với hệ tiêu hóa làgây khó tiêu, rối loạn tiêu hóa, viêm loét dạ dày, viêm đại tràng… Bên cạnh đó,formol còn làm chậm quá trình trao đổi chất, làm ảnh hưởng đến việc hấp thụchất dinh dưỡng của cơ thể

Để hạn chế tối đa tác hại của formol trong thức ăn đối với cơ thể người, cácchuyên gia khuyên bạn nên rửa sạch thực phẩm dưới vòi nước mạnh, ngâm cácthực phẩm khô như mộc nhĩ, mấm hương vào nước thật kỹ trước khi sử dụng vànấu chín thức ăn ở mức nhiệt trên 75 độ C