Tích hợp giáo dục biến đổi khí hậu trong bài 16 hợp chất của cacbon – hóa học 11 (chương trình chuẩn)

Nhà trường phổthông, với sứ mệnh nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài, vớimạng lưới rộng khắp cả nước, với hệ thống chương trình, nội dung, kế hoạch vàphương pháp giá

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT DƯƠNG ĐÌNH NGHỆ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÍCH HỢP GIÁO DỤC BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

TRONG “BÀI 16: HỢP CHẤT CỦA CACBON”

- HÓA HỌC LỚP 11 - (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN)

MỤC LỤC

Trang

III Tích hợp GDBĐKH trong “bài 16: Hợp chất của cacbon” – Hóa

A MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài

Thực tế cho thấy, BĐKH đang đe doạ nghiêm trọng đến lợi ích sống còn của con người trên khắp hành tinh và làm cho Trái Đất chúng ta ngày càng trở nên mỏng manh, dễ bị tổn thương và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững trong tương lai Ngay từ bây giờ, chúng ta cần phải ý thức hơn đối với môi trường thông qua từng công việc cụ thể của mỗi cá nhân

Việt Nam được cảnh báo sẽ là một trong số những nước trên thế giới bịảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu Hiện nay, ở Việt Nam đã xuấthiện ngày càng nhiều những bằng chứng cho thấy biến đổi khí hậu tác động tiêucực như thế nào đến sự phát triển kinh tế - xã hội Các hiện tượng như: lượngmưa thất thường và luôn biến đổi; xâm nhập mặn nghiêm trọng ở Đồng bằngsông Cửu long; cá chết hàng loạt ở dọc bờ biển các tỉnh miền trung; nhiệt độtăng cao hơn gây hạn hán ở các tỉnh miền trung và Tây nguyên; mưa đá, lốcxoáy, lũ ống, lũ quét ở các tỉnh miền núi phía bắc, tình hình thời tiết khốc liệthơn, tần suất và cường độ của những đợt bão lũ, triều cường tăng đột biến, cácdịch bệnh xuất hiện và lan tràn… trong những năm gần đây đều liên quan nhiềuđến việc biến đổi khí hậu

Nhận thức sâu sắc vấn đề biến đổi khí hậu là hết sức cần thiết đối với tất cảmọi người, mọi lứa tuổi, mọi thành phần dân cư… để có các hành động cụ thểgóp phần vào việc ứng phó với sự biến đổi khí hậu toàn cầu Nhà trường phổthông, với sứ mệnh nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài, vớimạng lưới rộng khắp cả nước, với hệ thống chương trình, nội dung, kế hoạch vàphương pháp giáo dục với đội ngũ hùng hậu của những người làm công tác giáodục đóng một vai trò to lớn và có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến việc nâng caonhận thức về chống và thích nghi với biến đổi khí hậu cho học sinh

Là một giáo viên Hóa học tôi mong muốn và ý thức trách nhiệm của mìnhđối với việc phải giáo dục biến đổi khí hậu cho học sinh, nhằm thực hiện mụctiêu phát triển bền vững Vì vậy tôi đã chọn đề tài: “Tích hợp giáo dục biến đổi

khí hậu trong bài 16: Hợp chất của cacbon – Hóa học 11 - (Chương trình

cho HS tâm thế sẵn sàng tham gia các hoạt động nhằm chống lại, hạn chế sựBĐKH Chủ động đối phó với những thách thức do BĐKH gây ra theo phươngchâm tại chỗ, dựa vào sức mình là chính.

Chương trình Hóa học 11 HS cần nắm được sự tồn tại của các loại hóachất trong tự nhiên, đặc điểm về tính chất vật lí và tính chất hóa học, ứng dụng

và phương pháp điều chế của chúng và một số vấn đề đang được đặt ra nhằm sửdụng hợp lí tài nguyên, giảm thiểu hậu quả của thiên tai, nâng cao chất lượngcuộc sống của nhân dân, bảo vệ môi trường địa phương nơi học sinh đang sinhsống

3 Đối tượng nghiên cứu

- Khái niệm/ thuật ngữ về biến đổi khí hậu

- Hiện trạng, nguyên nhân của sự biến đổi khí hậu, đặc biệt là những nguyênnhân do con người tạo ra

- Hậu quả của biến đổi khí hậu và tác động của nó trên phạm vi toàn cầu, quốcgia và khu vực - địa phương

- Những biện pháp hạn chế các tác nhân gây nên biến đổi khí hậu trên phạm vitoàn cầu, quốc gia và địa phương

- Ứng phó trước tác động của biến đổi khí hậu ở Việt Nam: phòng chống ngậplụt xâm nhập mặn ở đồng bằng châu thổ và vùng ven biển, sạt lở đất vùng venbiển, lũ và sạt lở đất ở vùng núi…

- Cung cấp, rèn luyện những kỹ năng cần thiết để ứng phó với thiên tai do biếnđổi khí hậu gây nên ở địa phương (kỹ năng cụ thể phòng chống lũ lụt, sạt lở đất,bão….) cho học sinh

4 Phương pháp nghiên cứu

Giáo dục về Biến đổi khí hậu có thể được thực hiện qua nhiều phươngthức khác nhau Tuy nhiên, GDBĐKH qua môn Hóa học lớp 11, thì thực hiệnbằng phương thức tích hợp là thích hợp nhất, tích hợp những nội dung liên quanvào môn học Việc tích hợp GDBĐKH được triển khai ở ba mức độ là: tích hợptoàn phần, tích hợp bộ phận và mức độ liên hệ

Để nắm được tình trạng nhận thức của học sinh và giáo viên tôi dùng cácphiếu điều tra trước và sau khi thực hiện đề tài sau đó thống kê, xử lí dữ liệu

B NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

I Cơ sở lí luận

1 Khái quát về Biến đổi khí hậu.

a Khái niệm về Biến đổi khí hậu.

Biến đổi khí hậu (BĐKH) là thay đổi của hệ thống khí hậu trái đất gồm khíquyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi cácnguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định tính bằng thập

kỷ hay hàng triệu năm

b Nguyên nhân và biểu hiện của Biến đổi khí hậu

* Nguyên nhân chính làm BĐKH Trái đất : Là do sự gia tăng các hoạt động

tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụkhí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác.Nhằm hạn chế sự BĐKH, Nghị định thư Kyoto nhằm hạn chế và ổn định sáuloại khí nhà kính chủ yếu bao gồm: CO2, CH4, NOx, CFCs, PFCs, SF6

+ CO2 phát thải khi đốt cháy nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí) và lànguồn khí nhà kính chủ yếu do con người gây ra trong khí quyển CO2 cũng sinh

ra từ các hoạt động công nghiệp như sản xuất xi măng và cán thép

+ CH4 sinh ra từ các bãi rác, lên men thức ăn trong ruột động vật nhai lại,

hệ thống khí, dầu tự nhiên và khai thác than

+ NOx phát thải từ phân bón và các hoạt động công nghiệp

+ CFCs được sử dụng thay cho các chất phá hủy ozon (ODS) và HFC-23 làsản phẩm phụ của quá trình sản xuất HCFC-22

+ PFCs sinh ra từ quá trình sản xuất nhôm

+ SF6 sử dụng trong vật liệu cách điện và trong quá trình sản xuất magie.+ Hoạt động của núi lửa, động đất, sóng thần

* Một số biểu hiện của BĐKH:

+ Mưa axit làm chết các sinh vật hủy hoại hệ sinh thái, phá hủy các côngtrình xây dựng

+ Thủng tầng ozon làm cho tia tử ngoại xâm nhập vào trái đất

+ Cháy rừng

+ Lũ lụt, hạn hán

+ Sa mạc hóa

+ Sương khói mù quang hóa ở các thành phố công nghiệp

+ Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trườngsống của con người và các sinh vật trên Trái đất

+ Hiệu ứng nhà kính làm khí quyển và Trái đất nói chung nóng lên băng tanmực nước biển dâng cao, dẫn tới sự ngập úng ở các vùng đất thấp, các đảo nhỏtrên biển.

+ Sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùngkhác nhau của Trái đất dẫn tới nguy cơ đe dọa sự sống của các loài sinh vật, các

hệ sinh thái và hoạt động của con người

+ Sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chutrình tuần hoàn nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác

c Hậu quả của Biến đổi khí hậu.

Đối với Việt Nam, một trong năm nước chịu ảnh hưởng mạnh mẽ nhất từBĐKH, phải đối mặt với những hậu quả cụ thể sau:

- Xâm nhập mặn nghiêm trọng ở đồng bằng sông cửu long làm cho các loàithủy sinh và lúa chết trên diện rộng, dân không có nước ngọt để sinh hoạt; cáchết hàng loạt ở dọc bờ biển các tỉnh miền trung

- El Nino ảnh hưởng rõ rệt đến thời tiết của Việt Nam, thể hiện rõ nhất là sựthiếu hụt về lượng mưa dẫn đến hạn hán tại nhiều khu vực Mực nước các sôngkhu vực miền Bắc đã xuống thấp nhất trong vòng 100 năm qua Các tỉnh ở TâyNguyên, Nam Trung Bộ và Nam Bộ là những vùng chịu ảnh hưởng nhiều mặtcủa hiện tượng này

- BĐKH tác động đến hoạt động kinh tế - xã hội của con người Mực nướcbiển dâng cao gây ngập úng, nhiễm mặn nguồn nước, ảnh hưởng đến sản xuấtnông nghiệp, gây rủi ro đối với công nghiệp và các hệ thống kinh tế - xã hội.Theo tính toán của các chuyên gia nghiên cứu về BĐKH, đến năm 2100 nhiệt độtrung bình ở Việt Nam có thể tăng lên 300C và mực nước biển dâng đến 1m.Theo đó, khoảng 40.000km2 đồng bằng ven biển Việt Nam sẽ bị ngập, trong đó90% diện tích các tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long ngập hầu như toàn bộ ,

và có khoảng 10% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp, tổn thất đối với GDP khoảng10% Nếu mực nước biển dâng 3m sẽ có khoảng 25% dân số bị ảnh hưởng…

d Giải pháp ứng phó và thích ứng với Biến đổi khí hậu.

Thực tế cho thấy, BĐKH đang đe doạ nghiêm trọng đến lợi ích sống còncủa con người trên khắp hành tinh và làm cho Trái Đất chúng ta ngày càng trởnên mỏng manh, dễ bị tổn thương và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vữngtrong tương lai Ngay từ bây giờ, chúng ta cần phải ý thức hơn đối với môitrường thông qua từng công việc cụ thể của mỗi cá nhân

* Giảm sản xuất nhiệt điện từ nhiên liệu hóa thạch và thủy điện; tăng cường

sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo như: Năng lượng Mặt trời, năng lượng

gió, năng lượng thủy triều, năng lượng địa nhiệt, năng lượng sinh khối (biomas),năng lượng khí sinh học (biogas)

*Ngăn chặn nạn phá rừng, tích cực bảo vệ rừng và trồng rừng sẽ có tác dụng

lớn trong việc giảm thiểu nguy cơ biến đổi khí hậu

*Tiết kiệm năng lượng để giảm lượng khí CO 2 thải ra bầu khí quyển.

Thay vì đi lại bằng xe máy, ô tô mọi người chúng ta nên đi bằng nhữngphương tiện công cộng như đi xe buýt, đi xe đạp, đi bộ Với các loại phương tiện

đi lại này sẽ tiết kiệm không chỉ xăng dầu mà còn hạn chế khí thải gây ô nhiễmmôi trường

Tiết kiệm điện, đặc biệt là sử dụng các thiết bị dân dụng tiết kiệm như bóngđèn compact, đèn led, các loại thiết bị sản xuất thân thiện với môi trường

* Cải tạo, nâng cấp hạ tầng.

Theo số liệu thống kê nhà ở chiếm gần 1/3 lượng phát tán khí gây hiệu ứngnhà kính trên qui mô toàn cầu (riêng Mỹ là 43%) Vì vậy, việc cải tiến trong lĩnhvực xây dựng như tăng cường hệ thống bảo ôn, xây dựng các cầu thang điềuchỉnh nhiệt độ, làm nhà bằng các vật liệu xanh…sẽ tiết kiệm được rất nhiềunhiên liệu và giảm mức phát thải khí thải Ngoài ra, các công trình giao thôngnhư cầu đường cũng là yếu tố cần đầu tư thỏa đáng

* Ứng dụng các công nghệ mới trong việc bảo vệ Trái Đất.

Hiện nay, các nhà khoa học đang tiến hành những thử nghiệm mới như quátrình can thiệp kỹ thuật địa chất, kỹ thuật phong bế mặt trời, nghiên cứu các loạivật liệu mới, công nghệ mới tiết kiệm hơn, xanh hơn….nhằm giảm hiệu ứng nhàkính Ngoài các giải pháp này, các nhà khoa học còn tính đến kỹ thuật phát táncác hạt Sulphate vào không khí để nó thực hiện quá trình làm lạnh bầu khíquyển

*Giáo dục tuyên truyền cho học sinh trong nhà trường.

Nhận thức về hiểm họa của BĐKH đến các hoạt động sản xuất nôngnghiệp, công nghiệp, dịch vụ, đến môi trường và tài nguyên thiên nhiên….Chuyển dịch cơ cấu cây trồng và vật nuôi phù hợp với điều kiện cụ thể của từngđịa phương nhằm thích ứng tốt nhất với BĐKH

II Thực trạng vấn đề trước khi thực hiện đề tài

1 Về phía giáo viên

Trong quá trình thực hiện đề tài, để tìm hiểu về nhận thức, thái độ vàphương pháp tổ chức dạy học GDBĐKH của GV qua môn Hóa học, tôi đã tiếnhành phỏng vấn, trao đổi ý kiến với các GV và dự giờ các GV đang giảng dạy ởtrường THPT Dương Đình Nghệ, kết quả điều tra như sau:

Về nhận thức: Đa số GV được điều tra đều có nhận thức đầy đủ và đúng

đắn về vấn đề GDBĐKH

Về thái độ: 90% GV có thái độ tích cực đối với GDBĐKH Tuy nhiên,

vẫn còn một bộ phận GV chưa có thái độ đúng đắn trong việc GDBĐKH cho

HS của mình Nhiều GV cho rằng GDBĐKH qua môn Hóa học chỉ đơn thuần làviệc truyền đạt hết kiến thức Hóa học trong bài cho HS nắm được mà không cầnquan tâm đến bất cứ một nội dung nào khác Bên cạnh đó, một số GV lại nghĩrằng muốn thực hiện được GDBĐKH cho HS cần phải có các trang thiết bị hiệnđại và phải có nguồn kinh phí lớn

Hình thức tổ chức và phương pháp: Các GV đều cho rằng có thể sử

dụng cả dạy học chính khóa, phụ khóa và ngoại khóa cho GDBĐKH Tuy nhiên,các GV thường sử dụng dạy học chính khóa vì rất khó có thể tổ chức các hoạtđộng ngoại khóa cho HS một cách thường xuyên do điều kiện thời gian và cơ sởvật chất của các trường phổ thông Đa số GV cũng cho biết chương trình Hóahọc lớp 11 có nhiều bài liên hệ thực tiễn nên có một số cơ hội để tổ chức ngoạikhóa cho các em và khi thực hiện các buổi ngoại khóa mang lại hiệu quả khácao Thực tế đánh giá về mức độ tích hợp nội dung GDBĐKH qua các tiết dạycủa mình, các GV cũng thẳng thắn nói rằng chỉ thỉnh thoảng mới tích hợp đượcnội dung BĐKH vào bài học

2 Về phía học sinh

Khi thực hiện đề tài này, tôi đã tiến hành khảo sát, điều tra HS bằng cácphiếu điều tra, tôi đã thu được những kết quả đáng kể, từ đó kiểm tra được cácmặt nhận thức, thái độ và hành vi của HS về vấn đề BĐKH cụ thể như sau:

Về nhận thức: Qua điều tra có thể thấy rằng đa số HS đều cho rằng môn

Hóa học là môn khoa học tự nhiên và thiên về việc làm bài tập tính toán nhiềuhơn, cho nên khi được hỏi về vấn đề BĐKH hiện nay đều có nhận thức chưa đầy

đủ (chiếm tới 48%), số HS biết tới BĐKH toàn cầu như một trong những vấn đề

mà thế giới đang phải đối mặt còn quá ít và là một con số cực kì khiêm tốn(14%) Đặc biệt, còn tới 41% các em HS hiểu biết rất ít, thậm chí là hiểu sai.Đối với những đe dọa của BĐKH với đất nước và ngay địa phương mình các emcũng chưa có được hiểu biết đầy đủ, chỉ khoảng 16% trong số HS được điều trabiết rằng Việt Nam nằm trong số những quốc gia chịu ảnh hưởng năng nề nhấtcủa BĐKH thông qua những hiện tượng biến đổi của thời tiết xảy ra trongnhững năm gần đây, chỉ khoảng 50% có hiểu biết về những thiên tai ngay tại nơicác em sinh sống Qua điều tra cho thấy việc nhận thức về vấn đề BĐKH củahọc sinh THPT còn rất hạn chế và chưa đầy đủ hoặc có cái nhìn sai lệch, phiếndiện

Tất cả HS khi được hỏi đều trả lời rằng đã từng được nghe cụm từ BĐKHsong nguồn thông tin về vấn đề này còn rất hạn chế, mức độ hiểu biết rất mơmàng, Chủ yếu các em được cung cấp thông tin qua các phương tiện thông tinđại chúng như tivi, Internet, (chiếm 60%) Chỉ có khoảng 40% học sinh đượcthu nhập thông tin về BĐKH qua môn Hóa học nhưng chủ yếu dưới hình thứcthông báo thông tin từ giáo viên để mở rộng nội dung bài học Bởi vậy, ngay lúcnày vấn đề quan trọng đặt ra là cần phải đẩy mạnh hơn nữa công tác GDBĐKHtrong các nhà trường phổ thông để nâng cao nhận thức cho HS về các vấn đềBĐKH, giúp các em có những kỹ năng sống cần thiết.

Về thái độ: Đa số HS khi được hỏi đều có thái độ tích cực đối với các vấn

đề về BĐKH và tỏ ra rất hứng thú với những bài học có tích hợp nội dungGDBĐKH (75%) và cho đó là việc làm rất cần thiết (72%)

Hành vi: Do nhận thức của HS còn thiếu về các vấn đề BĐKH dẫn tới

hành động liên quan đến BĐKH còn hạn chế, bao gồm cả những kỹ năng ứngphó với những hiện tượng BĐKH và hành động để bảo vệ môi trường làm thayđổi hiện tượng BĐKH trong tương lai

Như vậy, thông qua phỏng vấn, trao đổi, điều tra các GV và HS về vấn đềgiảng dạy nội dung BĐKH qua môn Hóa học, tôi nhận thấy việc GDBĐKH còngặp không ít khó khăn mặc dù đa số GV đã nhận thức tầm quan trọng của vấn

đề Vì vậy, cần đẩy mạnh hơn nữa vấn đề đưa nội dung GDBĐKH vào trong dạyhọc Hóa học, bởi không chỉ truyền thụ cho HS những kiến thức về tính chất vật

lí, tính chất hóa học , phương pháp điều chế mà còn phải hướng dẫn cho HS họcđược những kỹ năng, những giá trị để biết cách sống một cách bền vững, hài hoàvới tự nhiên và thân thiện với con người

Trên đây là một số kết quả nghiên cứu chính về cơ sở lý luận và cơ sởthực tiễn của việc GDBĐKH trong chương trình Hóa học lớp 11 – THPT Đó làcăn cứ quan trọng đầu tiên để người GV Hóa học, nhất là GV Hóa học dạy họckhối lớp 11 thiết kế và tổ chức dạy học GDBĐKH cho HS của mình nhằm gópphần thực hiện tốt các mục tiêu “Phát triển bền vững”

III TÍCH HỢP GDBĐKH TRONG “BÀI 16: HỢP CHẤT CỦA CACBON” – HÓA HỌC LỚP 11 - (CHƯƠNG TRÌNH CHUẨN).

Bài 16: HỢP CHẤT CỦA CACBON

- Biết thế nào là biến đổi khí hậu, các hợp chất của cacbon có tác động như thếnào đến biến đổi khí hậu

HS hiểu.

- CO có tính khử, CO2 là oxit axit và có tính oxi hóa; H2CO3 là axit rất kém bền,tính axit yếu là axit hai nấc; Tính chất của muối cacbonat: Tính tan, tác dụng vớiaxit, tác dụng với kiềm

- Cơ chế gây độc của CO, cơ chế gây hiệu ứng nhà kính của CO2

2 Kĩ năng.

- Giải thích tính chất hóa học của CO, CO2, H2CO3 và muối cacbonat

- Thu thập thông tin từ các nguồn khác nhau để rút ra kiến thức mới về tính chấtvật lí, tính chất hóa học, ứng dụng và điều chế một số hợp chất của cacbon

- Viết các phương trình hóa học và xác định vai trò chất khử hoặc chất oxi hóa

… để chứng minh cho tính chất của chất

- Phân biệt khí CO, khí CO2, muối cacbonat và một số chất khác

- Vận dụng kiến thức để giải thích các tính chất và ứng dụng của các oxit

- Chia học sinh thành 3 nhóm về nhà chuẩn bị trên bảng phụ các nội dung theocâu hỏi cụ thể sau:

Nhóm 1: HS nghiên cứu SGK cho biết: Tính chất vật lí, tính chất hóa học và

phương pháp điều chế cacbon monooxit?

Nhóm 2: HS nghiên cứu SGK cho biết: Tính chất vật lí, tính chất hóa học và

phương pháp điều chế cacbon đioxit?

Nhóm 3: HS nghiên cứu SGK cho biết: Tính chất vật lí, tính chất hóa học và

ứng dụng của axit cacbonic và muối cacbonat?

III Tiến trình bài học

Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ

Gọi học sinh lên trình bày tính chất hóa học của Cacbon?

Hoạt động 2: Đại diện 3 nhóm lên trình bày

1) Phương pháp và kỹ thuật dạy học:

- Phương pháp: Dạy học đặt và giải quyết vấn đề, dạy học hợp tác…

- Kỹ thuật: Kỹ thật đặt câu hỏi, kỹ thuật học hợp tác, lắng nghe và phản hồi tíchcực…

2) Hình thức tổ chức hoạt động:

- Cả lớp và nhóm

GV: Cho đại diện 3 nhóm cùng lên trình bày bằng bảng phụ phần chuẩn bị của

mình theo câu hỏi soạn sẵn, sau đó cho các nhóm thảo luận đưa ra nhận xét chéonội dung của nhau

Hoạt động 3: A CACBON MONOOXIT

(GV: Dựa trên bảng phụ của nhóm 1 để nhận xét, bổ sung và kết luận )

1) Phương pháp và kỹ thuật dạy học:

- Phương pháp: Dạy học đặt và giải quyết vấn đề, dạy học hợp tác…

- Kỹ thuật: Kỹ thật đặt câu hỏi, kỹ thuật học hợp tác, lắng nghe và phản hồi tíchcực…

CO là chất khí không màu, không mùi, không

vị, nhẹ hơn không khí, rất ít tan trong nước, rấtbền nhiệt và rất độc

(Khi vào cơ thể: CO cố định vào Hemoglobine(Hb) 85%, nó có ái lực gắn với Hb cao gấp 200– 250 lần so với ôxy Một phần còn lại khí COhoà tan vào plasma và cố định vào myoglobine

và vào các cytocrome Làm thiếu oxi dẫn đến tử