Giáo dục bảo vệ môi trường trong bộ môn hóa học

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG PT NGUYỄN MỘNG TUÂN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI: GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG MÔN HÓA HỌC Người thực hiện: Lê Thị Phương Chức vụ: Giáo viên Trường: PT

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG PT NGUYỄN MỘNG TUÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI: GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

TRONG MÔN HÓA HỌC

Người thực hiện: Lê Thị Phương

Chức vụ: Giáo viên

Trường: PT Nguyễn Mộng Tuân

Sáng kiến kinh nghiệm thuộc lĩnh vực: Hóa học

Thanh Hóa, tháng 5 năm 2016

hậu…một cách khoa học và có hiệu quả Bởi lẽ trái đấy là cái nôi sinh thành vàphát triển về mọi mặt của con người Hiện nay sự phát triển về kinh tế kéo theohậu quả là môi trường sống của chúng ta có rất nhiều sự ảnh hưởng tiêu cực nhưkhông khí, nguồn nước đều có nguy cơ ô nhiễm hay sự thay đổi bất thường vềkhí hậu Trong đó nguyên nhân sâu xa và trực tiếp đều do con người Vì vậy,việc giáo dục bảo vệ môi trường cũng như trang bị kiến thức về bảo vệ môitrường cho thế hệ trẻ là điều cấp thiết Bởi các lý do trên chúng tôi chọn đề tài

nghiên cứu “Giáo dục bảo vệ môi trường trong bộ môn hóa học” trang bị cho

học sinh phổ thông một số kiến thức căn bản về môi trường Giúp học sinh nhậnthức rõ vai trò của môi trường đối với đời sống, những tác động của con ngườilàm cho môi trường biến đổi xấu đi và hậu quả của nó Giáo dục cho học sinhlòng yêu thiên nhiên, có ý thức bảo vệ, giữ gìn môi trường sống trong lành vàsạch đẹp, biết loại bỏ những hành vi phá hoại hoặc gây ô nhiễm môi trường

Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc giáo dục môi trường thông qua giảngdạy môn hóa học ở trường phổ thông Nghiên cứu ảnh hưởng của các hóa chấttới môi trường sống như không khí, nước, đất và các biện pháp phòng tránh hoặchạn chế sự ô nhiễm Với đặc thù của bộ môn hóa học là môn khoa học nghiêncứu về thành phần, tính chất, ứng dụng và sự biến đổi giữa các chất cũng nhưcác chất đó có ảnh hưởng tới môi trường sống của chúng ta như thế nào Từ đócác em có những kiến thức hiểu biết để hành động đúng với vấn đề ô nhiễm môitrường

- Đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu là học sinh phổ thông lớp 10, lớp 11, lớp 12 ởtrường phổ thông Nguyễn Mộng Tuân.

Nghiên cứu những tác hại của hóa chất khi thoát ra môi trường gây ra một

số hiện tượng biến đổi trong không khí, nước, đất, hệ sinh thái và sức khỏe conngười

Giải thích được một số hiện tượng tự nhiên gây biến đổi khí hậu

- Phương pháp nghiên cứu

Đọc và tra cứu tài liệu

Tích lũy kiến thức, kinh nghiệm trong việc giảng dạy môn hóa

Quan sát các hiện tượng gây ô nhiễm môi trường trong thực tế

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận:

Môi trường hiện nay đang có rất nhiều biểu hiện bất lợi cho con người đặcbiệt là những yếu tố có tác động trực tiếp đến con người như không khí, nước,đất và hệ sinh thái động thực vật Chưa bao giờ vấn đề ô nhiếm môi trường lại làvấn đề nóng hổi như bây giờ Nó không chỉ xảy ra với một khu vực nhỏ nào mà

đó là vấn đề toàn cầu ở mỗi một quốc gia Những quốc gia nào có nên giáo dụctốt sớm có ý thức trang bị cho người dân kiến thức bảo vệ môi trường thì môitrường sống sẽ thân thiện hơn như Singapo, Thủy Sĩ, Nauy…Còn ở nước tanhững thập kỹ gần đây nền kinh tế phát triển mạnh mẽ đồng thời cũng kéo theo

sự ảnh hưởng xấu tới môi trường sống của mỗi người Một phần chúng ta chưađịnh hướng tốt một phần ngay mỗi người dân chúng ta cũng chưa có ý thức vàkiến thức để tự bảo vệ môi trường Chính vì vậy mà ngành giáo dục hiện naymới đưa việc giáo dục môi trường vào việc giảng dạy ở các cấp học Tất nhiêntùy vào lứa tuổi để chúng ta giáo dục và trang bị cho các em những kiến thức vềmôi trường, những hành vi như thế nào là chưa đúng, là đang gây hại cho môitrường Đối với học sinh ở bậc phổ thông các em đã có những kiến thức nhấtđịnh đã được ở các môn nên việc giáo dục bảo vệ môi trường sẽ làm cho các emhiểu sâu sắc hơn và có thái độ đúng đắn với môi trường sống Trong đó môn hóavới đặc thù riêng càng làm các em hiểu những yếu tố nào ảnh hưởng tới môi

trường, cách hạn chế các yếu tố đó Đó là điều tôi muồn trao đổi với các họcsinh và cũng nhận được sự nhiệt tình tích cực tham gia của các em.

2.2 Thực trạng vấn đề.

- Thuận lợi

Ở nước ta những năm gần đây vấn đề bảo vệ môi trường đã được cả xãhội quan tâm Đối với chính quyền đã đưa ra những bộ luật về môi trương còn ởcác thôn xóm cũng có những quy ước nhằm bảo vệ môi trường sống xanh sạchđẹp Trong khi đó các phương tiện truyền thông luôn đưa tin và tuyên truyềnnhằm giúp người dân hiểu rõ việc bảo vệ môi trường là rất cần thiết và cấp bách.Còn đối với ngành giáo dục đã sớm nhận biết rõ việc giáo dục cho học sinh ýthức bảo vệ môi trường là một phần trong việc rèn luyện ý thức và đạo đức củahọc sinh ở tất cả các cấp học Tất nhiên tùy vào cấp học và lứa tuổi khác nhau đểchọn phương pháp giáo dục hiệu quả nhất Đối với bậc học phổ thông thì họcsinh đã có ý thức và nhận biết nhất định, được học nhiều môn nên việc giáo dụcmôi trường đã đưa vào lồng ghép ở các môn học với mức độ khác nhau Trongcác môn học đó thì những môn khoa học tự nhiên như hóa học, sinh học…lànhững môn khoa học gắn liền với môi trường tự nhiên như không khí, nước, đất,

hệ sinh thái động thực vật Chính vì vậy mà việc lồng kiến thức môi trườngtrong bộ môn hóa đã được các giáo viên dạy hóa luôn quan tâm và chăn trở chọncách nào để cho học sinh dễ tiếp thu và có hứng thú

Việc giáo dục ý thức vảo vệ môi trường đã được các cấp, các ngành quantâm Trong đó sở giáo dục Thanh Hóa cũng đã tổ chức các lớp tập huấn cho giáoviên hóa, sinh về việc giáo dục môi trường cho học sinh phổ thông Tại Nhàtrường ban giám hiệu cũng đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để việc giáo dục vềmôi trường cho học sinh một cách hiệu quả nhất Phần lớn học sinh cũng có kiếnthức và ý thức bảo vệ môi trường, có hứng thú tiếp thu kiến thức và chuyển biếnthành hành động bảo vệ môi trường Các em cũng tự nhận thức được việc bảo

vệ, làm sạch môi trường là trách nhiệm, những việc đó cần thực hiện ngay vàlàm liên tục lâu dài

- Khó khăn.

Tuy vậy việc giáo dục bảo vệ môi trường cũng còn gặp những khó khăn:

Do nhu cầu của nền kinh tế nên hoạt động ở các ngành công nghiệp, nôngnghiệp, khai khoáng, du lịch…ngày càng phát triển mạnh mẽ Vì vậy việc xảthải là không ngừng và không thể tránh được Đây cũng chính là nguồn chất gây

ô nhiễm môi trường

Vì những lợi ích kinh tế riêng mà các tổ chức cá nhân đã bất chấp sự ảnhhưởng của môi trường lên cộng đồng có những hành động vi phạm để gây ônhiễm môi trường

Ý thức của những cá nhân, một số cộng đồng chưa cao, vẫn chưa hiểu rõhậu quả tác hại của việc ô nhiễm môi trường ảnh hưởng như thế nào đến cuộcsống, đến sức khỏe

Việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh phổ thông còn thiếuđồng bộ về mặt thời gian, kiến thức nên hiệu quả chưa cao

Đa số các học sinh coi trọng các kiến thức thi cử nên việc tìm hiểu nghiêncứu về môi trường còn chưa được chú trọng

Một số bộ phận học sinh còn hời hợt, thiếu ý thức bảo vệ môi trường

2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện

- Các giải pháp thực hiện

“Giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh trong bộ môn hóa học”

thông qua nhiều cách khác nhau Giáo viên có thể chọn lựa tùy vào đối tượnghọc sinh ở lớp khác nhau mà dùng cách thức nào để có hiệu quả nhất

Khi học bài về một chất cụ thể giáo việc có thể nêu các câu hỏi xem chất

đó có tính chất gì cách điều chế hoặc các nguồn tạo ra chất đó Chất đó có ảnhhưởng tới môi trường sống không?

Có thể cho học sinh tham gia các trò chơi hoặc tham gia tranh luận về mộthiện tượng hoặc hóa chất nào đó có tác động đến môi trường Nêu các hiệntượng thực tiến về môi trường qua các hình ảnh, đoạn băng hoặc clip Điều đócàng làm học sinh quan sát và tự lý giải vì sao có hình ảnh làm ô nhiễm môitrường và tự mình cần phải làm gì để hạn chế sự ảnh hưởng đó

Nêu hiện tượng thực tiến về môi trường qua các phương trình hóa học cụthể càng làm tăng thêm tính khoa học và thực tiễn cho học sinh gây hứng thúhọc tập và các em cũng dễ dàng khắc sâu ý thức bảo vệ môi trường.

Trong một số bài học giáo viên có thể lồng ghép phần ứng dụng của cácchất nhưng đồng thời nó có tác hại gì đến môi trường sống, đến sức khỏe conngười

Giáo viên cũng có thể hỏi học sinh về những hiện tượng thực tế của môitrường lúc đó sẽ giúp học sinh tìm tòi kiến thức ở bài để giải thích các hiệntượng được nêu và từ đó học sinh đã biết vận dụng kiến thức trở lại vào thực tếcuộc sống để bảo vệ môi trường

Lấy ví dụ cụ thể về các hiện tượng thực tiễn trong các buổi thực hànhhoặc các buổi hoạt động ngoại khóa để giúp học sinh củng cố lại bài đồng thờithực hành bảo vệ môi trường ngay trong buổi thực hành hoặc ngoại khóa

- Các biện pháp tổ chức thực hiện:

Để thực hiện được mục đích này giáo viên có thể dùng nhiều phương tiệncách thức khác nhau như: Bằng lời để giải thích, bằng tranh ảnh, hình ảnh minhhọa, đoạn video, bằng những câu hỏi đáp, bằng thực tế về môi trường xungquanh…thông qua giảng dạy trực tiếp hoặc dùng phương tiện máy chiếu, máuchiếu đa năng…Tùy theo từng điều kiện, hoàn cảnh của mỗi nhà trường, đốitượng học sinh và khả năng truyền đạt của mỗi giáo viên mà mỗi giáo viên chọncách vận dụng linh hoạt để đạt được hiệu quả cao nhất về giáo dục môi trườngtrong bộ môn hóa học

Có vô vàn những hiện tượng thực tiễn, những hóa chất liên quan đến môitrường, nhưng với phạm vi của sáng kiến này tôi chỉ áp dụng cho một số vấn đề

và hiện tượng điển hành

Giáo viên đưa thông tin rồi cùng học sinh tìm hiểu tác động của các chấtđến môi trường, con người

Nội dung

giáo dục Giải thích hiện tượng

Tên bài hoặc

đề mục

Những ảnh hưởng của chất đó đến môi trường và sức khỏe con người.

Học sinh cần phải làm gì

Phản ứng Là quá trình phân rã của một Cấu tạo Trong quá trình Học

hạt nhân

và hiện

tượng

phóng xạ

hạt nhân không bền vững như

Poloni (Po), Uran (U)

Th He

U

Pb He

Po

234 90

4 2

238

92

206 82

4 2

phóng xã kèm theo

sự phát ra các bức xạ điện từ tác động đến môi trường và sinh vật xung quanh có thể gây đột biến gen, gây ung thư, các loại bệnh khác.

sinh cần nhận biết rõ nguy cơ tiềm tàng của những nhà máy điện hạt nhân nguyên

tử có cách xử

lý khi xảy ra Các

HCl HF được sinh ra trong quá

trình sản xuất phân bón, luyện

nhôm HCl, Cl 2 sinh ra trong

quá trình điện phân muối ăn,

sản xuất chất tổng rữa, đốt chất

dẻo,….

HCl NaHSO

đ SO H

+

→

 +

4

4 2 2

Halogen.

Các chất này với lượng nhỏ cũng gây độc, nhiễm độc và gây ô nhiễm môi trường HF gây bệnh sụn xương cho động vật, làm rụng lá, lép quả, HCl, HClO phá hủy tế bào gây tổn thương đường hô hấp….

Hơi Brom rất độc và gây bỏng.

Học sinh cần nhận thức được tác động và hạn chế các tác động đó.

Các hợp

chất khí

của lưu

nghiệp, hoạt động của núi lửa,

hầm lò khai thác than, cống

Lớp 10, bài 32:

huỳnh rãnh, các động thực vật bị thối

rữa…

cháy quặng pirit, S, các nhiên

liệu hóa thạch và khí thải của

phương tiện giao thông.

2 3

2 2

2

2 2

4 2

11

SO O

S

o o

→

 +

Lưu huỳnh đioxit, Lưu huỳnh trioxit

thải làm ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và phổ biến như mưa axit, hiện tượng quang hóa chúng đều làm tổn thương đường hô hấp, chóng mặt buồn nôn, làm giảm sự sinh trưởng của cây trồng

các phương tiện giao thông

cá nhân sinh ra

nhà máy sản xuất phân đạm,

axit HNO 3 và quá trình phân

giải chất hữu cơ ở động thực

vật.

3 ,

, 2

N + ←  →t pxt

- Các oxit của nitơ như NO,

đốt nhiên liệu, oxy hóa nitơ

trong khí quyển do tia sét, hoạt

động núi lửa, quá trình phân

hủy bằng vi sinh vật, quá trình

sản xuất hóa chất

O H NO O

NH

NO O

N

Pt t

t

o

2

, 2 3

2 2

3 2

2

1 2

→

 +

Lớp 11, bài 8: Amoniac

và muối amoni

Bài 7, 9 Nitơ và axit nitric

chịu (khai) gây viêm đường hô hấp cho người, động vật, loét

tan tốt trong H 2 O nên gây nhiễm độc cho sinh vật sống trong nước Thực vật

các bệnh bị trắng bạch, đốm lá…

- Các oxit của nitơ cũng là những chất gây nên ô nhiễm không khí, mưa axit, hiện tượng quang hóa Các oxit đó cũng tác động không

có lợi cho sức khỏe người và động vật

Học sinh có

ý thức khi đi tiểu, hợp lý giữ gìn

vệ sinh chung, thải các chất hữu cơ đúng chổ và nên phân loại rác thải trong gia đình nơi công

vào qua đường hô hấp, vào máu gây nguy hiểm cho tim, phổi…

được sinh ra khi đốt nhiên liệu

hóa thạch như các phương tiện

giao thông, nhiệt điện, đốt củi,

rơm rạ, quá trình hô hấp của

động vật, nung vôi…

O H CO O

CH

CO CaO CaCO

CO C

CO

CO O

C

o o o o

t t t t

2 2

2 4

2 3

2

2 2

2 2

2

+

→

 +

→

 +

Lớp 11, Bài: 16 Hợp chất của cacbon

Khí CO, có tác hại với động vật nhất là con người CO theo đường hô hấp sẽ vào

cơ thể tác dụng với hồng cầu làm giảm khả năng hấp thụ oxi

và vận chuyển oxi

để nuôi tế bào trong

cơ thể nên dễ gây chóng mặt, buồn nôn, mất trí nhớ, nặng hơn gây tử

gây ra hiện tượng hiệu ứng nhà kính.

Học sinh biết cách sử dụng nguồn nhiên liệu sao cho tiết kiệm và hiệu quả nhất để

ít thải những khí CO,

môi trường Một số

hợp chất

hữu cơ

trong quá trình phân hủy động

thực vật, trong quá trình khai

thác các quặng than trong lòng

đất, các mỏ khí thiên nhiên, khí

dầu mỏ

Lớp11, Bài 25:

Ankan Bài 37:

Học sinh biết cách xử

lý các nguồn thải từ động thực vật như làm

hầm bioga Vật liệu

polime

- Ngành hóa học đã rất phát

triển nên đã tạo ra được nhiều

vật liệu polime các chất dẻo,

- Những vật liệu polime này chỉ dùng sau một thời gian nó

sẽ bị hỏng nhưng các vật liệu này gần như không tự phân hủy được Vậy là chúng trở thành giác thải, gây ô nhiễm Còn nếu con người can thiệp vào sự phân hủy của chúng cũng gây ô nhiễm môi trường

Học sinh nên hạn chế dùng túi nilong, vật caosu

đê giảm rác thải hoặc nếu dùng thì biết phân loại rác thải để tái xử dụng Các kim

loại và

hợp chất

của

chúng

Các kim loại nặng như Cr, Pb,

Hg được tạo ra trong quá trình

mạ kim loại, khai thác các loại

quặng kim loại, từ vật liệu có

chứa các kim loại đó như ắc

quy, nhiệt kế bị hỏng, thuốc trừ

sâu, xăng dầu

Lớp 12.

Bài 34;

Crom và hợp chất của Crom

Bài 36: Sơ lược về niken, kẽm chì, thiếc.

Pb rất độc, có ảnh hưởng tới động thực vật Nhất là với con người nó ảnh hưởng tới thận, hệ thần kinh.

Hg và hợp chất của

nó rất độc, là nguyên nhân gây tổn thương não, gan, vô sinh khi con người tiếp xúc với nó.

Học sinh cần biết để phòng tránh và

ý thức

để hạn chế các chất đó

ra môi trường hoặc

Cr +6 gây viêm ngừa

da, gan, thận và ung thư phổi

vào cơ thể.

Giáo viên nêu một số hiện tượng tự nhiên để học sinh tự thảo luận tìmhiểu và trả lời

Câu hỏi của giáo viên Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm câu trả lời.

* Nguyên nhân gây mưa axit là

gì? Nó có tác hại gì đến môi

trường? Chúng ta cần làm gì để

giảm tác hại đó?

không khí tạo ra các chất có môi trường axit

3 2 2

2

3 2

1 2 2

SO H O H SO

HNO O

NO O

H

→ +

→ +

+

4 2 2 2

2

2

1

SO H O O H

- Trong quá trình mưa các oxit này đã kết hợp với

2

2O ,O

làm cho PH giảm xuống.

- Cây trồng, đồ vật, sinh vật chỉ phù hợp với giá trị

PH nhất định nhưng khi mưa axit xuống làm cho giá trị PH giảm thì cây trồng, sinh vật, đồ vật sẽ không tồn tại được.

- Chúng ta cần phải hạn chế các nguồn thải ra các khí SO 2 , NO 2 , HCl, CO 2

* Ozon có lợi ích gì? Nguyên

nhân làm thủng tầng ozon? Nó

có tác hại đến môi trường như

thế nào? Chúng ta cần phải làm

gì để bảo vệ tầng ozon?

bình lưu Nó được ví như tấm áo giáp (cái ô) bảo vệ loại người và hệ động thực vật tránh khỏi tai họa do bức xạ tia tử ngoại của Mặt trời gây ra, nó giữ vai trò quan trọng đối với phí hậu và hệ sinh thái của trái đất Nó hấp thụ phần lớn các bức xạ tử ngoại trước khi xuống mặt đất.

- Nhưng gần đây do hoạt động của con người xử dụng các hóa chất phục vụ tiện ích trong cuộc sống