NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT GIAI ĐOẠN LÝ – TRẦN – HỒ

ĐẶC ĐIỂM TRONG THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ Thể chế chính trị Lưỡng Đầu chế  Thể chế NN quân chủ quý tộc thành thể chế NN quân chủ quan liêu  Đường lối chính trị thân dân  Sự ảnh hưởng của Nho

NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT GIAI

ĐOẠN LÝ – TRẦN – HỒ

GIAI ĐOẠN CỦNG CỐ VÀ PHÁT TRIỂN NN TRUNG ƯƠNG TẬP QUYỀN

NỘI DUNG CẦN NẮM

CHÍNH TRỊ

NHÀ LÝ (1010 – 1225)

Trải qua 215 năm với 9 đời vua

 Lý Thái Tổ (1010 – 1028)

 Lý Thái Tông (1028 -1054)

 Lý Thánh Tông (1054 -1072)

 Lý Nhân Tông (1072 – 1127)

 Lý Thần Tông (1128 -1138)

 Lý Anh Tông (1138 – 1175)

 Lý Cao Tông (1176 – 1210)

 Lý Huệ Tông (1211 – 1225)

 Lý Chiêu Tông (1225)

NHÀ LÝ (1010 – 1225)

 Lý Thái Tổ: người sáng lập ra triều Lý Dời đô

từ Hoa Lư  Thăng Long (1010)

 Lý Thái Tông: đặt quốc hiệu Đại Việt (1054)

và là người lập Văn Miếu, rất quan tâm đến

Phật giáo Thảo Đường ở nước ta

 Lý Nhân Tông: mở khoa thi đầu tiên để chọn nhân tài (1075) và lập Quốc Tử Giám – trường đại học đầu tiên của Đại Việt (1076)

 Lý Thần Tông: Ngụ binh ư nông (6 tháng)

NHÀ TRẦN (1225 – 1400)

Trị vì 175 năm với đời 12 vị vua:

 Trần Thái Tông (1225 – 1258) Trần Thánh Tông (1258-1278)

 Trần Nhân Tông (1279 – 1293) Trần Anh Tông (1293 – 1314)

 Trần Minh Tông (1314 – 1329) Trần Hiến Tông (1329 – 1341)

 Trần Dụ Tông (1341 – 1369) Trần Nghệ Tông (1370 – 1372)

 Trần Duệ Tông (1372 – 1377) Trần Phế Đế (1377 – 1388)

 Trần Thuận Tông (1388 – 1398) Trần Thiếu đế (1398 – 1400)

NHÀ TRẦN (1225 – 1400)

 Trần Thái Tông: vị vua đầu tiên triều Trần Lên ngôi vẫn giữ quốc hiệu Đại Việt Đánh bại quân Nguyên Mông xâm lược I

 Trần Nhân Tông: anh minh và tài giỏi, anh hung cứu nước, thắng quân Nguyên –

Mông xâm lược II, III Ông là thủy tổ của Phái Thiền Trúc Lâm, Yên Tử

Nhà Hồ (1400 – 1407)

 Nhà Hồ trị vì 7 năm qua 2 đời vua

 Hồ Quý Ly (1400): lên ngôi đặt tên nước là

Đại Ngu Nhường ngôi Hồ Hán Thương, làm Thái Thượng Hoàng

 Năm 1406, đương đầu với cuộc xâm lược của quân Minh

 Cuộc kháng chiến thất bại Hai cha con Hồ

Quý Ly và Hồ Hán Thương bị bắt và đưa sang

TQ (7/1407)

ĐẶC ĐIỂM TRONG THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ

 Thể chế chính trị Lưỡng Đầu chế

 Thể chế NN quân chủ quý tộc thành

thể chế NN quân chủ quan liêu

 Đường lối chính trị thân dân

 Sự ảnh hưởng của Nho Giáo

Thể chế chính trị Lưỡng Đầu chế

 Chính quyền của Hai Bà Trưng

 Thời kỳ Hậu Ngô Vương

 Nhà Trần; Triều Hồ

 Mục đích:

- Tránh việc tranh giành quyền lực

- Giúp vua mới làm quen với triều chính

- Ngăn cản sự bồng bột, tha hóa

Thể chế NN quân chủ quý tộc (Lý-Trần) thành thể chế NN quân chủ quan liêu (Hồ)

 Lý: Tầng lớp quý tộc được nắm giữ các chức vụ quan trọng trong triều đình và trung ương Phong tước

vương cho các hoàng tử, quan lại cũng có nguồn gốc con em quý tộc…

 Trần: công thất tôn thần được phong cấp thực ấp, thực

hộ, trọng trách chủ chốt, trấn giữ vùng trọng yếu, chỉ huy quân đội…và hôn nhân nội tộc

 Hồ: mở khoa thi chọn nhân tài, tập hợp đội ngũ quan liêu trung thành với Hoàng đế

Đường lối chính trị thân dân

 Mục đích: thu phục lòng dân, củng cố chế độ vương quyền, chế độ trung ương trung ương tập quyền, đảm bảo khối đại đoàn kết dân tộc

 Biểu hiện:

 Ra các chiếu chỉ, các quy định

 Giảm thuế khoá, ân xá, đại xá

 Di hành, tịch điền

Sự ảnh hưởng của Nho Giáo

 Tư tưởng từ bi, hỷ xã, bác ái, vị tha của đạo Phật trong đời sống chính trị

 Phật giáo ảnh hưởng to lớn tới đời sống

chính trị

 Tuy nhiên, sự ảnh hưởng đó bị hạn chế

Nho giáo đã dần dần trở thành học thuyết chính trị pháp lý

 Kết hợp giữa Nho giáo và Phật giáo

ĐẶC THÙ CỦA CÁC HOÀNG ĐẾ

 Các vị vua Lý - Trần – Hồ họ là tầng lớp bình dân Do cơ may hoặc do tài năng và thủ đoạn

 thâu tóm chính quyền

 Vua được hình thành bằng triều đình của dòng tộc vua trước suy tôn  hiện tượng hiếm hoi

 Truyền ngôi đôi khi không tuân theo nguyên tắc trọng nam và trọng trưởng

 Chức năng tôn giáo và chức năng quân sự

 Không cách biệt hoàn toàn bên ngoài

TÌNH HÌNH PHÁP LUẬT

 Pháp điển hóa pháp luật – các bộ luật ; tập hợp hóa pháp luật – các tập luật lệ; các văn bản đơn hành – chiếu, lệnh

 Lý: Bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta – Bộ Hình thư (Lý Thái Tông – 1042)

 Trần: các bộ Hình thư

 Hồ: các bộ Hình thư

Những quy định trong lĩnh vực hình sự

 Nguyên tắc chung:

- Tất cả mọi vi phạm PL đều bị trừng trị bằng hình phạt

- Nguyên tắc chuộc hình phạt bằng tiền

- Nguyên tắc truy cứu trách nhiệm hình sự liên đới

 Hình phạt: ngũ hình và các hình phạt khác

 Tội phạm: tội thập ác

Những quy định trong lĩnh vực dân sự

 Chế định sở hữu:

- Ruộng đất: Sở hữu NN và sở hữu tư nhân

- Tài sản: chiếm hữu, sử dụng và định đoạt

 Chế định hợp đồng:

- Ruộng đất: văn khế 2 bản gồm bán đứt

(không có quyền đòi lại) và cầm đợ (20 năm)

 Chế định thừa kế: di chúc viết

Những lĩnh vực về hôn nhân và gia đình

 Cấm kết hôn giữa gia nô với con gái các quan

chức và lương dân

 Chế độ gia trưởng phụ quyền

 Cấm cha con, vợ chồng, gia nô không được tố

cáo lẫn nhau

 Đàn bà ngoại tình xử cho về với chồng làm nô tì, được đem bán hay cầm đợ

 Vẫn duy trì chế độ nội tộc hôn với những quy

định khắc khe