Văn hóa kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Tuy nhiên, việc làm thế nào để nghiên cứu và đánh giá một cách chính xác, đầy đủ thực trạng văn hóa kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam hiện nay, từ đó khắc phục những hạn ch

VIỆN NGHIÊN CỨU THƯƠNG MẠI

-

TRẦN THỊ HƯƠNG NHUNG

VĂN HÓA KINH DOANH CỦA

DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH

HỘI NHẬP QUỐC TẾ

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HÀ NỘI - 2017

VIỆN NGHIÊN CỨU THƯƠNG MẠI

-

TRẦN THỊ HƯƠNG NHUNG

VĂN HÓA KINH DOANH CỦA

DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH

HỘI NHẬP QUỐC TẾ

Chuyên ngành: Kinh doanh thương mại

Mã số: 62.34.01.21

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS.TS NGUYỄN VĂN NAM

2 TS NGUYỄN VĂN LONG

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Với danh dự và trách nhiệm cá nhân, tôi xin cam đoan luận án “Văn hoá

kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế” là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi Các

kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự thu thập, phân tích một cách khoa học, phù hợp với thực tiễn của Việt Nam Các kết quả này chưa từng được công bố trong bất cứ nghiên cứu nào khác

Tác giả luận án

Trần Thị Hương Nhung

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu

6 Những đóng góp mới của luận án

7 Kết cấu của luận án

TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN

QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1 Các nghiên cứu ngoài nước

2 Các nghiên cứu trong nước

3 Khoảng trống của các nghiên cứu liên quan đến đề tài và hướng

nghiên cứu của luận án

PHẦN NỘI DUNG, KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HOÁ KINH DOANH

CỦA DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI TRONG BỐI CẢNH HỘI

1.1.1.2 Đặc trưng của văn hoá

1.1.1.3 Các yếu tố cấu thành văn hoá

1.1.2 Mối quan hệ giữa văn hoá và kinh doanh

1.2 Doanh nghiệp thương mại và đặc điểm kinh doanh của doanh

nghiệp thương mại

1.2.1 Khái niệm thương mại

1.2.2 Khái niệm doanh nghiệp thương mại

1.2.3 Đặc điểm của doanh nghiệp thương mại

1.3 Văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại

1.3.1 Văn hoá kinh doanh

1.3.1.1 Khái niệm

1.3.1.2 Môi trường, các phương thức và phương tiện xây

dựng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp

1.3.2 Văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại

1.3.2.1 Khái niệm

1.3.2.2 Nội dung

1.3.2.3 Đặc điểm và các yêu cầu đặt ra đối với việc xây

dựng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại

1.3.2.4 Một số yếu tố ảnh hưởng đến văn hoá kinh doanh

của doanh nghiệp thương mại

1.3.3 Văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại trong

bối cảnh hội nhập quốc tế

1.3.3.1 Hội nhập quốc tế và xu hướng vận động của môi

trường văn hoá kinh doanh

1.3.3.2 Vai trò của văn hoá kinh doanh đối với doanh

nghiệp trong bối cảnh hội nhập quốc tế

1.3.3.3 Văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại

dưới tác động của hội nhập quốc tế

1.4 Tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh của

doanh nghiệp thương mại

1.4.1 Mô hình nghiên cứu điển hình về văn hoá kinh doanh

1.4.1.1 Một số mô hình ngoài nước

1.4.1.2 Một số mô hình trong nước

1.4.2 Xác lập hệ thống các tiêu thức và tiêu chí nhận diện và

đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại

1.5 Kinh nghiệm xây dựng văn hoá kinh doanh

1.5.1 Kinh nghiệm của một số doanh nghiệp thương mại nước

ngoài

1.5.2 Bài học kinh nghiệm cho doanh nghiệp thương mại Việt

Nam

TIẾU KẾT CHƯƠNG 1

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VĂN HOÁ KINH DOANH CỦA

DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG BỐI

CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ

2.1 Khái quát về doanh nghiệp thương mại Việt Nam

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển ngành thương mại Việt

Nam

2.1.2 Thực trạng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

thương mại Việt Nam

2.2 Phân tích thực trạng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp

thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế theo các tiêu

thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá

2.2.1 Mô tả mẫu

2.2.2 Kết quả kiểm chứng giả thuyết về các tiêu chí nhận diện

và đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại

thuộc các thành phần, qui mô và khu vực khác nhau

2.2.3 Thực trạng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương

mại Việt Nam theo các tiêu thức, tiêu chí nhận diện và tiêu chí

đánh giá

2.2.3.1 Tiêu chí nhận diện “Văn hoá trong quan hệ của cấp

trên với cấp dưới”

2.2.3.2 Tiêu chí nhận diện “Văn hoá trong quan hệ của cấp

dưới với cấp trên”

2.2.3.3 Tiêu chí nhận diện “Văn hoá trong quan hệ giữa các

đồng nghiệp”

2.2.3.4 Tiêu chí nhận diện “Văn hoá của người lao động

trong công việc”

2.2.3.5 Tiêu chí nhận diện “Văn hoá trong quan hệ của

doanh nghiệp với khách hàng”

2.2.3.6 Tiêu chí nhận diện “Văn hoá trong quan hệ của

doanh nghiệp với đối tác”

2.2.3.7 Tiêu chí nhận diện “Văn hoá trong quan hệ của

doanh nghiệp với đối thủ cạnh tranh”

2.2.3.8 Tiêu chí nhận diện “Văn hoá trong quan hệ của

doanh nghiệp với cộng đồng, xã hội”

2.3 Đánh giá chung về văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương

mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế

2.3.1 Những thành tựu đạt được

2.3.2 Những hạn chế

2.3.3 Một số nguyên nhân của những hạn chế

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP XÂY DỰNG VĂN HOÁ KINH DOANH

CỦA DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG BỐI

CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ

3.1 Định hướng cho văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương

mại Việt Nam giai đoạn tới

3.1.1 Bối cảnh trong nước và quốc tế tác động đến văn hoá kinh

doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam

3.1.1.1 Bối cảnh trong nước

3.1.1.2 Bối cảnh quốc tế

3.1.2 Quan điểm, mục tiêu xây dựng văn hoá kinh doanh của

doanh nghiệp thương mại Việt Nam thời hội nhập quốc tế

3.1.2.1 Quan điểm

3.1.2.2 Mục tiêu tổng quát

3.1.2.3 Mục tiêu cụ thể

3.1.3 Định hướng xây dựng văn hoá kinh doanh của doanh

nghiệp thương mại Việt Nam đến 2020

3.2 Giải pháp cho doanh nghiệp

3.2.1 Một số giải pháp

3.2.1.1 Trong quan hệ nội bộ doanh nghiệp

3.2.1.2 Trong quan hệ với các lực lượng bên ngoài doanh

nghiệp

3.2.2 Một số kiến nghị

3.3 Kiến nghị với Nhà nước

3.3.1 Tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh

3.3.2 Nâng cao trình độ và năng lực của đội ngũ cán bộ, công

chức các cơ quan công quyền

3.3.3 Tuyên truyền, giáo dục, đào tạo, nâng cao nhận thức về

văn hoá kinh doanh

3.3.4 Nâng cao chất lượng đội ngũ doanh nhân Việt Nam

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3

KẾT LUẬN

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA

NGHIÊN CỨU SINH

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC PHỤ LỤC

PHỤ LỤC 1

PHƯƠNG PHÁP KHẢO SÁT, ĐIỀU TRA CỦA LUẬN ÁN VỀ THỰC TRẠNG VĂN HOÁ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ

PHỤ LỤC 5

DANH SÁCH CÁC CHUYÊN GIA KINH TẾ TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC, CÁC NHÀ KHOA HỌC VÀ ĐẠI DIỆN DOANH NGHIỆP ĐƯỢC MỜI THAM GIA PHỎNG VẤN SÂU CHUYÊN GIA

MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ QUÁ TRÌNH KHẢO SÁT, ĐIỀU TRA DOANH NGHIỆP

VÀ PHỎNG VẤN CHUYÊN GIA CỦA NGHIÊN CỨU SINH

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

AFTA (Asean Free Trade Area): Khu vực mậu dịch tự do ASEAN

ASEAN (Association of South East Asian Nations): Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

ASEAN-6: gồm 6 quốc gia Đông Nam Á là Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan

CD-CT: Văn hoá trong quan hệ của cấp dưới với cấp trên

CEO (Chief Executive Officer): Tổng giám đốc điều hành

CP: Cổ phần

CPI (Consumer Price Index): Chỉ số giá tiêu dùng

CT-CD: Văn hoá trong quan hệ của cấp trên với cấp dưới

DN-CĐXH: Văn hoá trong quan hệ của doanh nghiệp với cộng đồng xã hội DN-ĐT: Văn hoá trong quan hệ của doanh nghiệp với đối tác

DN-ĐTCT: Văn hoá trong quan hệ của doanh nghiệp với đối thủ cạnh tranh DN-KH: Văn hoá trong quan hệ của doanh nghiệp với khách hàng

EU (European Union): Liên minh Châu Âu

GDP (Gross Domestic Product): Tổng sản phẩm quốc nội

HDI (Human Development Indicator): Chỉ số phát triển con người

ISO (International Organization for Standardization): Tổ chức tiêu chuẩn hoá quốc tế

NIAGS (Noi Bai International Airport Ground Services): Xí nghiệp thương mại mặt đất Nội Bài

NLĐ-CV: Văn hoá của người lao động trong công việc

NXB: Nhà xuất bản

UNESCO (United Nations Educational Sciencetific and Cultural Organization): Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên hợp quốc

VEF (Vietnam Economic Forum): Diễn đàn kinh tế Việt Nam

QHĐN: Văn hoá trong quan hệ giữa các đồng nghiệp

SA8000 (Social Accountability 8000): Hệ thống các tiêu chuẩn trách nhiệm giải trình xã hội

SPSS (Statistic Package for Social Science): Phần mềm Phân tích Khoa học

Xã hội

TCĐG: Tiêu chí đánh giá

TNHH: Trách nhiệm hữu hạn

TP: Thành phố

WEF (World Economic Forum): Diễn đàn Kinh tế Thế giới

WTO(World Trade Organization): Tổ chức Thương mại thế giới

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1: Các tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá

kinh doanh của doanh nghiệp thương mại

73

Bảng 2.2: Kết quả điều tra về lý do doanh nghiệp không có bộ

phận chuyên trách về văn hoá kinh doanh

127

DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ

Hình 1.1: Mô hình “Cây văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp

thương mại”

46

Hình 2.1: Kết quả điều tra về việc xây dựng bộ triết lý kinh doanh

của ban lãnh đạo doanh nghiệp

96

Hình 2.2: Kết quả điều tra về định hướng kinh doanh của ban lãnh

đạo

97

Hình 2.4: Kết quả điều tra về điều kiện học tập, phát triển tại doanh

Hình 2.6: Kết quả điều tra về quan hệ đối tác chiến lược của doanh

nghiệp với đối thủ cạnh tranh trong và ngoài ngành

114

Hình 2.7: Kết quả điều tra về tình trạng cạnh tranh không lành

mạnh giữa các doanh nghiệp thương mại

116

Hình 2.8: Kết quả điều tra về chi phí doanh nghiệp dành cho bảo

vệ môi trường

117

MỞ ĐẦU

1 GIỚI THIỆU TÓM TẮT VỀ NGHIÊN CỨU

Nói về văn hóa kinh doanh, tác giả Lê Ngọc Trà trong bài viết “Văn hóa của doanh nhân”, trích từ cuốn “Doanh nhân Việt Nam thời kỳ đổi mới” đã

khẳng định: “Đã tồn tại lâu dài hẳn kinh doanh phải có văn hóa kinh

doanh”[38] Điều đó không ngoại trừ với các doanh nghiệp thương mại Việt

Nam Hoạt động thương mại có đóng góp quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của mọi quốc gia, và văn hoá kinh doanh góp một phần không nhỏ vào thành công của các doanh nghiệp thương mại, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế có sự giao thoa giữa các nền văn hoá

Tuy nhiên, việc làm thế nào để nghiên cứu và đánh giá một cách chính xác, đầy đủ thực trạng văn hóa kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam hiện nay, từ đó khắc phục những hạn chế, khiến văn hóa kinh doanh Việt Nam phù hợp với chuẩn mực quốc tế trong bối cảnh hội nhập mà vẫn phát huy được bản chất, truyền thống vốn có của mình là một vấn đề vô cùng quan trọng Nghiên cứu này hướng đến đối tượng là các doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh trong lĩnh vực thương mại và tập trung phân tích sự ảnh hưởng của hai tiêu thức “Quan hệ nội bộ doanh nghiệp” và “Quan hệ của doanh nghiệp với các lực lượng bên ngoài” tới văn hoá kinh doanh của các doanh nghiệp thương mại Việt Nam

Bằng các phương pháp phân tích định tính và định lượng, kết quả nghiên cứu đã hình thành bộ tiêu chí nhận diện và đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam gồm 4 tiêu chí nhận diện thuộc tiêu thức

“Quan hệ nội bộ doanh nghiệp” là: Văn hoá trong quan hệ của cấp trên với cấp dưới (với 5 tiêu chí đánh giá); Văn hoá trong quan hệ của cấp dưới với cấp trên (với 2 tiêu chí đánh giá); Văn hoá trong quan hệ giữa các đồng

nghiệp (với 2 tiêu chí đánh giá); Văn hoá của người lao động trong công việc (với 3 tiêu chí đánh giá) và 4 tiêu chí nhận diện thuộc tiêu thức “Quan hệ của doanh nghiệp với các lực lượng bên ngoài” là: Văn hoá trong quan hệ của doanh nghiệp với khách hàng (với 5 tiêu chí đánh giá); Văn hoá trong quan hệ của doanh nghiệp với đối tác (với 2 tiêu chí đánh giá); Văn hoá trong quan hệ của doanh nghiệp với đối thủ cạnh tranh (với 2 tiêu chí đánh giá); Văn hoá trong quan hệ của doanh nghiệp với cộng đồng, xã hội (với 2 tiêu chí đánh giá) Trong các tiêu chí nhận diện, nổi bật nhất là “Văn hoá trong quan hệ của doanh nghiệp với khách hàng”, còn những tiêu chí nhận diện khác như “Văn hoá trong quan hệ của doanh nghiệp với đối tác”, “Văn hoá trong quan hệ của doanh nghiệp với đối thủ cạnh tranh” và đặc biệt là “Văn hoá trong quan hệ của doanh nghiệp với cộng đồng, xã hội” còn chưa được các doanh nghiệp thương mại Việt Nam chú trọng đúng mức Cuối cùng, căn cứ vào thực trạng văn hoá kinh doanh của các doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế được phân tích theo các tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá đã xây dựng, nghiên cứu đưa một số giải pháp và kiến nghị đối với các doanh nghiệp thương mại Việt Nam và đối với Nhà nước để xây dựng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam, nhằm tạo ra những nét đặc trưng, bản sắc độc đáo, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong thời kỳ hội nhập quốc tế

2 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Việc Việt Nam ngày càng hội nhập quốc tế sâu rộng hơn đang đặt các doanh nghiệp trong nước nói chung và các doanh nghiệp thương mại Việt Nam nói riêng đứng trước vô vàn sức ép Điều này là tất yếu, ngay khi Việt Nam mới gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới, tác giả Vương Quân Hoàng

đã thẳng thắn khẳng định: “Việc Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế

giới (WTO - World Trade Organization) sẽ đưa nền kinh tế vào một kỷ

nguyên mới: mở cửa kinh tế toàn diện và chấp nhận cạnh tranh Ai đó có thể

mơ hồ về ảnh hưởng của WTO, nhưng các đồng nghiệp là giới chuyên môn phân tích, các giáo sư và chính chúng tôi đã từ lâu đánh giá WTO không chỉ

là luồng gió mới, mà nó còn có thể là cơn bão lớn.”[18] Trong bối cảnh hội

nhập quốc tế mạnh mẽ đó, văn hoá kinh doanh đang ngày càng tác động mạnh

mẽ hơn tới sự phát triển của mỗi doanh nghiệp Khả năng thích nghi và mức

độ phát triển văn hoá kinh doanh đang dần được xem như một yếu tố quan trọng tạo nên nội lực của doanh nghiệp Đặc biệt, trong hoạt động kinh doanh thương mại, mỗi thị trường thuộc một quốc gia, một vùng miền, một địa điểm khác nhau lại có những đặc trưng văn hoá khác nhau, ảnh hưởng không nhỏ đến nhu cầu tiêu dùng của khách hàng, do đó, các doanh nghiệp không những phải tạo nên bản sắc văn hoá riêng cho mình để tăng sự khác biệt, tạo lợi thế cạnh tranh mà còn phải thích nghi được với văn hoá của thị trường mình đang chinh phục Dưới góc độ tiếp cận này, hội nhập quốc tế đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp Việt Nam nói chung và các doanh nghiệp thương mại nói riêng đứng trước ba lựa chọn cho nền văn hoá kinh doanh của mình: Xung đột, Cộng hưởng hay Hoà nhập Đặc biệt, muốn tồn tại và phát triển trong môi trường hội nhập, chữ “Tín” trong văn hoá kinh doanh (nhìn nhận dưới góc độ được pháp luật bảo hộ chứ không chỉ là hình thức) là yếu tố các doanh nghiệp thương mại Việt Nam đang thiếu và cũng đang rất yếu Đây chính là

áp lực nhưng cũng là cơ hội cho các doanh nghiệp thương mại Việt Nam thành công nếu biết khắc phục hạn chế, tận dụng cơ hội, tạo dựng được giá trị cho riêng mình

Có vị trí quan trọng góp phần điều hoà cung cầu hàng hoá trên thị trường, các doanh nghiệp thương mại là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng, chính vì vậy, xây dựng văn hoá kinh doanh vững mạnh cho loại hình doanh nghiệp này để tăng sức cạnh tranh, thu hút và giữ chân khách hàng, giúp nhà

sản xuất tiêu thụ được sản phẩm, đảm bảo cho quá trình sản xuất, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng là vấn đề cấp thiết hiện nay Đặc biệt ở Việt Nam, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, so với các đối thủ cạnh tranh ngoài nước thì khi nền văn hoá kinh doanh của Việt Nam còn đi sau rất xa Có thể nói, văn hóa kinh doanh tại Việt Nam là có, song nó mới chỉ đang ở bước khởi đầu, và việc doanh nghiệp xây dựng văn hoá kinh doanh như thế nào sao cho hiệu quả cũng còn nhiều mơ hồ Chúng ta cần có sự hợp lực của cộng đồng doanh nhân, của toàn xã hội để những nét lớn trong văn hóa kinh doanh

của doanh nghiệp thương mại Việt Nam dần hình thành và có bản sắc riêng

Căn cứ vào vai trò của doanh nghiệp thương mại đối với nền kinh tế và bởi xuất phát điểm còn thấp của văn hóa kinh doanh Việt Nam so với các nước trên thị trường quốc tế, cộng thêm những lý do đã phân tích ở trên, việc làm thế nào để khắc phục những hạn chế, khiến văn hóa kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam phù hợp với chuẩn mực quốc tế trong bối cảnh hội nhập mà vẫn phát huy được đặc trưng, truyền thống vốn có của mình

là một vấn đề vô cùng quan trọng hiện nay và qua đó cho thấy tính cấp thiết

của đề tài “Văn hóa kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong

bối cảnh hội nhập quốc tế”

Tuy nhiên, văn hoá kinh doanh là một lĩnh vực có phạm vi nghiên cứu rất rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau, còn nhiều vấn đề lý luận chưa được thống nhất, do đó, nghiên cứu giới hạn trong phạm vi xây dựng bộ tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam, giúp nhà quản lý trong việc xây dựng văn hoá

kinh doanh của doanh nghiệp mình

3 MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Được tổng hợp, xây dựng và phát triển từ các công trình nghiên cứu của những nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực, ngành nghề trong và ngoài nước,

luận án “Văn hóa kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong

bối cảnh hội nhập quốc tế” hướng tới mục tiêu: nghiên cứu cơ sở lý thuyết và

phân tích thực trạng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay nhằm xây dựng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Từ những mục tiêu trên, nhiệm vụ cụ thể của nghiên cứu sẽ là:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và xác lập khung lý thuyết liên quan đến văn hóa kinh doanh của doanh nghiệp thương mại

- Điều tra, nghiên cứu văn hóa kinh doanh của một số doanh nghiệp thương mại, phân tích và đánh giá thực trạng văn hóa kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế thông qua bộ tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh đã xây dựng được và đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm xây dựng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại trong bối cảnh hội nhập quốc tế

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu chính của đề tài là văn hoá và văn hoá kinh doanh

của doanh nghiệp thương mại

Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung, luận án tập trung vào một số khía cạnh cơ bản của văn hoá kinh doanh như tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế Xét về mặt không gian, mẫu điều tra khảo sát được thực hiện theo kỹ thuật chọn mẫu không xác suất (phương pháp mẫu thuận tiện) tại một số tỉnh, thành Việt Nam (TP Hà Nội, tỉnh Hà Nam, tỉnh Vĩnh Phúc, tỉnh Hưng Yên,

TP Cao Bằng, TP Vinh, TP Hồ Chí Minh)

Về thời gian, cuộc khảo sát được tiến hành từ tháng 6 năm 2015 đến tháng 03 năm 2016

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận án là:

- Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu

Theo đó, các công trình nghiên cứu khoa học trước đây được thu thập, phân loại, phân tích phục vụ cho việc hệ thống hoá các vấn đề lý luận liên quan đến văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế Bên cạnh đó, các nguồn số liệu thứ cấp cũng được thu thập để phân tích, đánh giá thực trạng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam thời gian qua Nguồn số liệu này được thu thập chủ yếu từ thư viện Quốc gia, Viện Nghiên cứu Thương mại, thư viện của các

cơ sở đào tạo và Viện nghiên cứu liên quan tại Hà Nội Nhìn chung, phương pháp nghiên cứu này được áp dụng chủ yếu để hoàn thành chương 1, cơ sở lý luận về văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, và một phần chương 2 về thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp thương mại Việt

Nam thời kỳ trước và sau hội nhập quốc tế

- Phương pháp điều tra xã hội học

Phương pháp này được triển khai dựa trên việc tổ chức khảo sát về văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam thông qua phiếu điều tra Nội dung của phiếu điều tra gồm ba phần chính:

Phần thứ nhất là những câu hỏi khái quát về thông tin cá nhân và doanh nghiệp được điều tra; Phần thứ hai là để nắm bắt tình hình xây dựng văn hoá kinh doanh nói chung của doanh nghiệp trong bối cảnh hội nhập quốc tế; Phần thứ ba là các câu hỏi đi sâu tìm hiểu các tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp

Đây là phương pháp chủ yếu và quan trọng được sử dụng trong quá trình thực hiện đề tài và phân tích thực trạng văn hoá kinh doanh của các doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Việc tổ chức điều tra xã hội học được tiến hành theo 3 giai đoạn: Chuẩn

bị điều tra; Tổ chức thu thập số liệu và xử lý tổng hợp và Phân tích kết quả

Ở giai đoạn đầu tiên, chuẩn bị điều tra, bước 1 là xác định mục tiêu, nội dung và đơn vị điều tra Bước 2, tiến hành thiết kế mẫu, gồm các công việc: phân loại đối tượng điều tra, khung lấy mẫu và xác định kích cỡ mẫu Bước 3

là công đoạn thiết kế phiếu điều tra, cụ thể là xây dựng bản câu hỏi, xin ý kiến chuyên gia để hoàn chỉnh nội dung câu hỏi Ở giai đoạn thứ hai, tổ chức thu thập số liệu và xử lý tổng hợp, theo kỹ thuật chọn mẫu không xác suất (phương pháp mẫu thuận tiện), việc triển khai lấy mẫu được thực hiện bằng cách gửi phiếu điều tra qua đường bưu điện hoặc tiếp xúc trực tiếp với các doanh nghiệp tại một số tỉnh, thành Việt Nam (Do hạn chế về điều kiện địa lý

và kinh phí thực hiện, số lượng phiếu thu về nhiều nhất là từ các tỉnh, thành phía Bắc, cao nhất là Thành phố Hà Nội - trung tâm Kinh tế - Chính trị - Xã hội đặc biệt quan trọng của Việt Nam, còn tại khu vực Bắc Trung Bộ, nghiên cứu mới chỉ giới hạn tại Thành phố Vinh, tại khu vực phía Nam, nghiên cứu mới chỉ giới hạn tại Thành phố Hồ Chí Minh và kết quả phiếu thu về tại hai khu vực này chưa cao) Số liệu sau khi đã thu thập được nhập vào phần mềm Phân tích Khoa học Xã hội SPSS (Statistic Package for Social Science) để xử

lý Giai đoạn cuối cùng, kết quả điều tra được trình bày dưới dạng các bảng, biểu và phân tích chi tiết

- Phương pháp khảo sát thực địa, phỏng vấn sâu chuyên gia

Phương pháp này được ứng dụng chủ yếu trong chương 2 để phân tích thực trạng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thông qua việc tiếp cận trực tiếp một số nhà khoa học và các nhà quản lý doanh nghiệp thương mại Việt Nam để tìm hiểu và phỏng vấn chuyên sâu

- Phương pháp so sánh đối chiếu

Trên cơ sở nghiên cứu các kinh nghiệm xây dựng văn hoá kinh doanh của các doanh nghiệp thương mại nước ngoài, văn hoá kinh doanh của các doanh nghiệp thương mại Việt Nam được đem ra so sánh, đối chiếu để đưa ra những đánh giá và bài học kinh nghiệm nhằm xây dựng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại trong nước Phương pháp này là cơ sở để hoàn thiện chương 1 và một phần chương 2 về thực trạng xây dựng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam

- Phương pháp dự báo

Phương pháp này được sử dụng chủ yếu ở chương 3 để đưa ra định hướng xây dựng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong những năm tới

- Phương pháp tiếp cận liên đa ngành

Phương pháp tiếp cận liên đa ngành (xã hội học và chính trị học) được

sử dụng trong luận án để đem lại cái nhìn đa chiều trong các vấn đề lý luận về văn hoá kinh doanh

6 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN

Hiện nay có không ít các công trình nghiên cứu các vấn đề liên quan đến văn hóa kinh doanh, tuy nhiên, đa số đều đề cập đến văn hoá kinh doanh của các doanh nghiệp nói chung chứ chưa đi vào từng hình thức doanh nghiệp của một ngành cụ thể Để nhận diện văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp, ở mỗi loại hình doanh nghiệp khác nhau (thương mại, dịch vụ hay sản xuất) đều cần các tiêu chí khác nhau, do đó, đây chính là lý do khiến đề tài này có tính cần thiết và khả năng ứng dụng thực tiễn cao

Trong luận án của mình, ngoài đóng góp mới về mặt lý luận gồm việc

đưa ra quan điểm, xây dựng mô hình mới về “Cây văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại” và tạo lập bộ tiêu thức và tiêu chí cụ thể nhận diện,

đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, luận án còn có

những đóng góp mới mang ý nghĩa thực tiễn, đó là:

- Thứ nhất, bằng việc vận dụng nhiều phương pháp nghiên cứu, từ truyền thống như tổng hợp, phân tích, so sánh,… đến các phương pháp hiện đại sử dụng kỹ thuật định lượng như điều tra, phỏng vấn…, bộ tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại mà luận án đã kiểm chứng sẽ giúp các nhà nghiên cứu và các nhà quản lý doanh nghiệp thương mại Việt Nam có thêm một phương thức để phân tích, đánh giá nền văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp, từ đó tìm ra được vấn đề mà các doanh nghiệp còn vướng mắc, khiến văn hóa kinh doanh Việt Nam còn nhạt nhòa, thiếu bản sắc, và xác định được các tiêu chí tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp thương mại Việt Nam

- Thứ hai, nhưng không kém phần quan trọng là luận án đã đưa ra những giải pháp đối với doanh nghiệp và kiến nghị đối với Nhà nước để xây dựng văn hóa kinh doanh của các doanh nghiệp thương mại Việt Nam sao cho phù hợp với thời kỳ hội nhập quốc tế và phát triển bền vững

7 KẾT CẤU CỦA LUẬN ÁN

Ngoài phần mở đầu, tổng quan các công trình nghiên cứu đã công bố có liên quan đến đề tài luận án, kết luận, danh mục các công trình nghiên cứu, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án được kết cấu theo 3 chương: Chương 1 Cơ sở lý luận về văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Chương 2 Thực trạng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Chương 3 Giải pháp xây dựng văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế

TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Trong tổng số các tài liệu đã được thu thập để phục vụ luận án, hiện có rất nhiều luận án tiến sĩ cũng như những cuốn sách của các tác giả uy tín được dùng như tài liệu tham khảo hữu ích cho doanh nhân, giảng viên, sinh viên, hay các bài báo khoa học trên tạp chí chuyên ngành, hoặc các bài viết tham

dự hội thảo trong nước và quốc tế Phần tổng quan các công trình nghiên cứu

có liên quan đến đề tài luận án này gồm 20 nghiên cứu về những vấn đề có liên quan đến văn hóa kinh doanh gồm 10 nghiên cứu ngoài nước và 10 nghiên cứu trong nước, được tổng thuật cụ thể như sau:

1 CÁC NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC

Nghiên cứu của Richard M.Hodgetts và Fred Luthans (2003) International Management: Culture, Strategy, and Behavior (Tạm dịch: Quản

-lý quốc tế: Văn hóa, chiến lược và hành vi) - NXB McGraw-Hill/Irwin[57]

Như tựa đề đặt ra, cuốn sách lấy môi trường quốc tế làm nền tảng để phân tích các yếu tố văn hóa, chiến lược và hành vi trong công tác quản lý Trong đó, văn hóa là yếu tố chủ chốt và có những tác động quan trọng tới hai yếu tố còn lại, đặc biệt trong môi trường đa văn hóa Ngoài ra, cuốn sách còn cung cấp khá nhiều những dẫn chứng thực tế của các doanh nghiệp nổi tiếng trên thế giới về những chiến lược và hành vi của họ trong môi trường kinh doanh đa văn hóa Có thể coi đây là một cuốn kim chỉ nam cho những nhà quản lý tổ chức/doanh nghiệp trong thời đại mới Cuốn sách dựa trên việc phân tích môi trường kinh doanh toàn cầu, trong đó điểm nhấn là yếu tố đa văn hóa để giúp các nhà quản lý tự trang bị kỹ năng, hành vi, cùng những chiến lược phù hợp Tuy nhiên, việc phân tích hoạt động kinh doanh quốc tế dưới góc độ văn hóa nói chung là quá rộng, do đó, thiếu đi tính ứng dụng vào

văn hóa kinh doanh cụ thể của doanh nghiệp trong từng lĩnh vực như sản xuất, xây dựng hay thương mại… Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc tập trung vào đối tượng cụ thể là doanh nghiệp thương mại

Nghiên cứu của Wolfgang Amann (2003) - The Impact of Internationalization on Organizational Culture - A Comparative Study of International US and German Companies (Tạm dịch: Tác động của việc quốc

tế hóa lên văn hóa tổ chức - Nghiên cứu so sánh giữa các công ty quốc tế của Đức và công ty quốc tế của Hoa Kỳ) - Luận án tiến sĩ tại Đại học St Gallen, Thụy Sỹ[46]

Nội dung chủ yếu được tác giả đề cập đến ở đây là những quan niệm và

lý thuyết nền tảng của văn hóa tổ chức và sự quốc tế hóa cũng như mối quan

hệ giữa chúng Trong toàn bộ nội dung đã trình bày, điểm nổi bật là tác giả đã nghiên cứu và rút ra được những kinh nghiệm quí báu từ thực tiễn hoạt động của các công ty quốc tế tại Hoa Kỳ và Đức, nơi văn hóa tổ chức chịu ảnh hưởng lớn từ môi trường kinh doanh quốc tế Tuy nhiên, tác giả chưa phân tích sâu thêm các yếu tố khác về văn hoá kinh doanh cũng chịu tác động không nhỏ của việc quốc tế hóa như văn hoá trong các mối quan hệ bên trong

và với các lực lượng bên ngoài doanh nghiệp Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc xây dựng mô hình văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại dựa trên hai tiêu thức: quan hệ nội bộ doanh nghiệp và quan hệ của doanh nghiệp với các lực lượng bên ngoài

Nghiên cứu của Dennis Foley (2004) - Understanding Indigenous Entrepreneurship: A Case Study Analysis (Tạm dịch: Tìm hiểu thực trạng doanh nghiệp bản địa: Phân tích tình huống cụ thể) - Luận án tiến sĩ tại Đại học Queensland, Australia[55]

Với độ dày 326 trang, nghiên cứu của Dennis Foley chia làm 7 nội dung chính Ngoài phần giới thiệu chung, phần tổng quan các công trình nghiên

cứu và phương pháp luận, tác giả tập trung vào nghiên cứu thực tiễn hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp bản địa qui mô nhỏ tại Australia và Hawaii, từ đó, tổng kết những kết quả mà nghiên cứu đã thu được và đưa ra những vấn đề cần thảo luận về truyền thống văn hóa đặc trưng của doanh nghiệp qui mô nhỏ tại Australia, lý thuyết về đồng văn hóa, môi trường văn hóa giao thoa của những doanh nghiệp nội địa nhỏ tại Australia Bên cạnh đó, tác giả cũng đã tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt về giá trị giữa Australia và Hawaii trong các mặt: văn hóa, tôn giáo, gia đình Đồng thời, vấn

đề tái cấu trúc kinh tế vi mô các doanh nghiệp nội địa cũng được tác giả đưa

ra thảo luận Song, nếu tác giả không chỉ chọn các doanh nghiệp qui mô nhỏ

mà so sánh văn hoá kinh doanh giữa các doanh nghiệp có qui mô khác nhau của Australia và Hawaii thì tính đại diện sẽ cao hơn Luận án giải quyết vấn

đề này bằng việc điều tra và phân tích sự khác nhau về các tiêu chí nhận diện

và đánh giá văn hoá kinh doanh giữa các doanh nghiệp thương mại có qui mô khác nhau

Nghiên cứu của Lingjie Wang (2006) - Analyzing the Dynamics between Organizational Culture and Change - A Case Study of China Central Television (CCTV) in Transition (Tạm dịch: Phân tích tác động tương quan giữa văn hóa tổ chức và sự thay đổi - Tình huống của đài truyền hình trung ương Trung Hoa trong thời kỳ quá độ) - Luận án tiến sĩ tại Đại học Warwick, Vương quốc Anh[65]

Đây là một nghiên cứu nhằm khám phá tính dân tộc và phân tích văn hoá

tổ chức của đài truyền hình Trung ương Trung Hoa dưới góc độ một tổ chức thống nhất Trong đó, tác giả đã đánh giá tác động qua lại giữa văn hóa tổ chức và những thay đổi của đài truyền hình Trung ương Trung Hoa trong giai đoạn quá độ Nghiên cứu của Lingjie Wang đã đặt văn hóa trong một tổ chức

cụ thể, sau khi khái quát về văn hóa tổ chức (với những vấn đề cơ bản như:

định nghĩa văn hóa, định nghĩa văn hóa tổ chức, chuỗi lý luận về sắc tộc và xã hội, văn hóa phân cấp và văn hóa được quản lý) tác giả đã phân tích và rút ra được kết luận về động lực thúc đẩy của văn hóa tổ chức đối với những thay đổi tại đài truyền hình Trung ương Trung Hoa Trong nghiên cứu này, tác giả mới đề cập đến ảnh hưởng của văn hoá đối với những thay đổi trong nội bộ của một tổ chức chứ chưa đề cập đến khía cạnh quan hệ của tổ chức với các lực lượng bên ngoài Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc xây dựng mô hình văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại dựa trên hai tiêu thức: quan hệ nội bộ doanh nghiệp và quan hệ của doanh nghiệp với các lực lượng bên ngoài

Nghiên cứu của Jossy Mathew (2008) - A Three Perspective Analysis of the Relationship between Organisational Culture and Effectiveness (Tạm dịch: Phân tích ba quan điểm về mối quan hệ giữa văn hóa tổ chức và tính hiệu quả) - Luận án tiến sĩ tại Đại học Cardiff, Vương quốc Anh[60]

Với độ dày 303 trang, tác giả Jossy Mathew lên cấu trúc cho nghiên cứu của mình theo 10 chương, trong đó tác giả đi sâu phân tích về văn hóa tổ chức

và tính hiệu quả của doanh nghiệp theo quan điểm thống nhất hoặc theo quan điểm khác biệt và cuối cùng là theo sự nhìn nhận dưới từng góc độ Toàn bộ nghiên cứu tập trung bám sát mảng nội dung chính của đề tài là mối quan hệ giữa văn hóa tổ chức và tính hiệu quả của doanh nghiệp Ngoài những vấn đề

lý luận, công trình đã đi vào phân tích tình huống cụ thể của ngành công nghiệp phần mềm Ấn Độ nói chung và công ty Technostar nói riêng giúp nghiên cứu nâng cao tính thực tiễn và ứng dụng Ở đây, tác giả đã nghiên cứu tác động của văn hoá tới hiệu quả doanh nghiệp dưới góc độ đầu tư vào con người và điều kiện làm việc của doanh nghiệp mà bỏ qua các yếu tố bên ngoài

có quan hệ mật thiết với doanh nghiệp như khách hàng và các đối tượng khác trong môi trường kinh doanh của doanh nghiệp Luận án giải quyết vấn đề

này bằng việc xây dựng bộ tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại trong đó gồm quan hệ của doanh nghiệp với các lực lượng bên ngoài doanh nghiệp như khách hàng, đối thủ cạnh tranh, đối tác, cộng đồng, xã hội

Nghiên cứu của Peter Birbeck (2008) - Exploring the Relationship of Organisational Culture to Enterprise System Success (Tạm dịch: Nghiên cứu mối quan hệ của văn hóa tổ chức với sự thành công của doanh nghiệp) - Luận

án tiến sĩ tại Đại học Công nghệ Queensland, Australia[49]

Nghiên cứu của tác giả Peter Birbeck đề cập đến tính đồng nhất trong tổ chức và nền văn hóa đại diện cũng như phương pháp đánh giá văn hóa tổ chức (thông qua tính xã hội và tính thống nhất trong tổ chức) Nhìn chung, nghiên cứu đã khẳng định được mối quan hệ giữa văn hóa tổ chức và sự thành công của doanh nghiệp là hoàn toàn hiện hữu, chúng có sự tương hỗ để cùng phát triển Những yếu tố làm nên mối quan hệ đó là công tác kiểm soát và hợp tác một cách hiệu quả Song cũng có những rào cản là việc kiểm soát và hợp tác kém hiệu quả trong tổ chức và đặc biệt là sự cạnh tranh nội bộ doanh nghiệp Tuy nhiên, nghiên cứu còn thiếu vắng việc phân tích những tác động

về văn hoá đến thành công của doanh nghiệp trong sự kiểm soát và hợp tác với các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp như khách hàng, đối tác, đối thủ cạnh tranh cộng đồng xã hội Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc xây dựng

bộ tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm quan hệ của doanh nghiệp với các lực lượng bên ngoài như khách hàng, đối thủ cạnh tranh, đối tác, cộng đồng xã hội

Nghiên cứu của Nguyen Hai Nam (2009) - The Impact of Leadership Behaviours and Organisational Culture on Knowledge Management Practices in Small and Medium Enterprises (Tạm dịch: Ảnh hưởng của hành

vi lãnh đạo và văn hóa tổ chức tới thực tiễn quản lý tri thức trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ) - Luận án tiến sĩtại Đại học Griffith, Australia[63]

Với 7 chương trình bày trong 233 trang, tác giả đã nêu bật được hai biến chính của đề tài là “Hành vi lãnh đạo” và “Văn hóa tổ chức”, đồng thời chứng minh được ảnh hưởng của sự hình thành hành vi lãnh đạo và sự trao quyền lãnh đạo lên hoạt động quản lý tri thức trong doanh nghiệp và mối quan hệ giữa hành vi lãnh đạo và văn hóa tổ chức Tác giả cũng đưa ra những kết luận

về tác động của văn hóa tổ chức lên tầm ảnh hưởng của người lãnh đạo và những ảnh hưởng xuất phát từ qui mô tổ chức Song, trong nghiên cứu, tác giả mới tập trung vào các doanh nghiệp vừa và nhỏ mà chưa đi thẳng vào từng hình thái doanh nghiệp cụ thể, đặc biệt là lĩnh vực thương mại, ngành tập trung đông đảo số lượng các doanh nghiệp vừa và nhỏ Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc tập trung vào nghiên cứu cụ thể đối tượng doanh nghiệp thương mại và ở các qui mô khác nhau

Nghiên cứu của Ronald MacEwan Wright (2009) - Internal Audit, Internal Control and Organizational Culture (Tạm dịch: Kiểm toán nội bộ, kiểm soát nội bộ và văn hóa tổ chức) - Luận án tiến sĩ Đại học Victoria, Australia[66]

Đây là một nghiên cứu 291 trang, 8 chương, đặt văn hóa tổ chức vào trong bối cảnh cụ thể của các hoạt động kiểm toán và kiểm soát nội bộ doanh nghiệp Trong nghiên cứu của mình, tác giả đã đưa ra những nét khái quát chung về văn hóa tổ chức như khái niệm văn hóa, tiểu văn hóa, vai trò và tác động qua lại của tiểu văn hóa trong hoạt động kiểm toán nội bộ với nền văn hóa tổ chức nói chung Kết luận của nghiên cứu chỉ ra rằng: Thứ nhất,văn hóa

tổ chức chịu tác động của cả hai đối tượng là nhà lãnh đạo và kiểm toán viên

sẽ khác hẳn một nền văn hóa tổ chức chỉ bị chi phối với một đối tượng duy nhất là kiểm toán viên Thứ hai, các tiểu văn hóa đều chịu một ảnh hưởng

nhất định từ tổng thể nền văn hóa tổ chức, song so với một tổ chức tổng thể, các tiểu văn hóa trong hoạt động kiểm toán thể hiện tính phân cấp/quan liêu

và tính riêng rẽ cao hơn hẳn Thứ ba, mặc dù mỗi một tổ chức đều có các nền văn hóa tổ chức khác nhau, song tiểu văn hóa của bộ phận kiểm toán nội bộ các tổ chức đó vẫn có những điểm chung nhất định Cuối cùng, tuy có sự xuất hiện tình trạng căng thẳng do những khác biệt giữa tiểu văn hóa và văn hóa tổng thể, song bản thân là một bộ phận có tính độc lập cao nên kiểm toán nội

bộ lại chính là nơi tháo gỡ nút thắt đó Tuy nhiên, trong nghiên cứu của mình, tác giả chưa đi sâu phân tích văn hoá trong mối quan hệ hai chiều giữa nhà lãnh đạo và các kiểm toán viên (tức mối quan hệ giữa cấp trên với cấp dưới và ngược lại) Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc xây dựng bộ tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp trong đó gồm quan hệ của cấp trên với cấp dưới và cấp dưới với cấp trên

Nghiên cứu của Lia Codrina Contiu (2010) - The Influence of Organizational Culture on Human Resources Mangament (Tạm dịch: Tác động của văn hóa tổ chức lên hoạt động quản lý nhân sự) - Luận án tiến sĩ tại Đại học Babes-Bolyai Cluj-Napoca, Romania[51]

Nghiên cứu của tác giả Lia Codrina Contiu gồm 288 trang, chia thành 6 chương chính Văn hóa tổ chức trong nghiên cứu này được đề cập tới với những nội dung như: Quan điểm về văn hóa, văn hóa quốc gia và văn hóa tổ chức; Công tác tiến hành xây dựng một nền văn hóa tổ chức; Các yếu tố ảnh hưởng đến một nền văn hóa tổ chức; và Thực tế văn hóa tổ chức tại Romania Đặc biệt công trình đi sâu vào nghiên cứu mối quan hệ giữa văn hóa tổ chức

và hoạt động quản lý nhân sự của doanh nghiệp, trong đó, văn hóa tổ chức được xem như một động lực khuyến khích nhân viên, định hướng quản lý và chiến lược phát triển con người cho doanh nghiệp Tuy nhiên, trong nghiên cứu này, vấn đề chưa được xem xét theo hai chiều, tức tác giả chưa phân tích

tác động ngược lại của hoạt động quản lý nhân sự, mà cụ thể là quan hệ của cấp trên với cấp dưới, tới quá trình phát triển văn hoá của doanh nghiệp Luận

án giải quyết vấn đề này bằng việc xây dựng bộ tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại trong đó gồm cả quan hệ của cấp trên với cấp dưới

Nghiên cứu của Edgar H.Schein (2012) - Organizational Culture and Leadership (Văn hóa doanh nghiệp và sự lãnh đạo) - NXB Thời đại[16]

Edgar H.Schein là một tác giả kinh điển về lĩnh vực văn hóa doanh nghiệp Trong cuốn sách này, ông trình bày một cách tổng quát và đi vào nhiều khía cạnh của văn hóa doanh nghiệp và mối quan hệ của chúng với sự lãnh đạo Cuốn sách dày 457 trang, được tác giả trình bày theo 5 vấn đề chính Đầu tiên, tác giả đưa ra những định nghĩa và cung cấp một số dẫn chứng minh họa cũng như những mô hình cho cách thức tư duy về văn hóa như một chủ thể trừu tượng Sau đó, Edgar H.Schein phân tích các yếu tố cốt lõi của văn hóa, từ đó giúp độc giả nắm được cách thức phân tích và đánh giá một vài loại hình văn hóa tiêu biểu đã được ứng dụng Tiếp theo, tác giả nhấn mạnh vào sự lãnh đạo và các động lực giúp văn hóa hình thành, phát triển và thay đổi Kế tiếp, tác giả đưa ra mô hình chung của sự thay đổi, trình bày giai đoạn giải mã và thẩm định văn hóa, dẫn chứng những trường hợp thay đổi tổ chức/văn hóa và tổng kết lại các động lực của việc thay đổi văn hóa “được quản lý” Cuối cùng, tác giả kết thúc cuốn sách bằng việc chỉ rõ những thách thức của việc quản lý văn hóa trong một môi trường đa văn hóa, ngày càng đa dạng và mang tính hệ thống Nói chung, cuốn sách đem đến cho người đọc những kiến thức cơ bản và khá cập nhật về hai lĩnh vực đang nóng hổi hiện nay là văn hóa doanh nghiệp và thuật lãnh đạo doanh nghiệp Song trong nghiên cứu này, tác giả đề cập đến sự lãnh đạo như một động lực chính cho quá trình hình thành, phát triển và thay đổi văn hoá trong doanh nghiệp mà

chưa phân tích mối quan hệ hai chiều giữa cấp dưới và cấp trên, một trong những yếu tố ảnh hưởng không nhỏ tới sự thành công của nhà lãnh đạo trong doanh nghiệp Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc xây dựng bộ tiêu thức

và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại gồm có cả quan hệ của cấp trên với cấp dưới và cấp dưới với cấp trên

2 CÁC NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC

Nghiên cứu của Nguyễn Hoàng Anh (2004) - Vai trò của văn hóa kinh doanh quốc tế và vấn đề xây dựng văn hóa kinh doanh ở Việt Nam - Luận án tiến sĩ tại Đại học Ngoại thương, Hà Nội, Việt Nam[3]

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hoàng Anh dài 184 trang, gồm 3 chương, tập trung vào 3 vấn đề chính Đầu tiên, tác giả đưa ra các khái niệm liên quan đến đề tài như văn hóa, văn hóa kinh doanh cũng như vai trò và những yếu tố cấu thành văn hóa kinh doanh và mối quan hệ giữa văn hóa, kinh doanh và kinh doanh quốc tế Sau đó, tác giả đánh giá vai trò của văn hóa trong kinh doanh quốc tế và thực trạng văn hóa kinh doanh ở Việt Nam Cuối cùng, tác giả đưa ra phương hướng và giải pháp xây dựng văn hóa kinh doanh Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế Có thể nói, tác giả

đã đưa ra một nghiên cứu khá kỹ về vai trò của văn hóa kinh doanh, đặc biệt trong kinh doanh quốc tế, nhưng cũng vì thế, tác giả chưa đưa ra được những tiêu chí cụ thể để nhận diện văn hoá kinh doanh của các doanh nghiệp Luận

án giải quyết vấn đề này bằng việc xây dựng bộ tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh cho các doanh nghiệp cụ thể

Nghiên cứu của Phạm Quốc Toản (2007) - Đạo đức kinh doanh và Văn hóa doanh nghiệp - NXB Lao động - Xã hội[37]

Tuy mang tựa đề hướng vào hai mảng chính là “Đạo đức kinh doanh” và

“Văn hóa doanh nghiệp” song nội dung của cuốn sách lại hoàn toàn tập trung vào vấn đề “Đạo đức kinh doanh”, theo đó tác giả dành 12 chương để đi vào

phân tích từng khía cạnh của đạo đức kinh doanh Trong những nội dung đầu tiên, tác giả đưa ra những cơ sở lý luận cơ bản như: Khái niệm, các vấn đề đặt

ra và sự cần thiết của đạo đức kinh doanh; Giới thiệu về lịch sử của đạo đức kinh doanh xét trên phương diện địa lý Tây Phương, Đông Phương và bản chất kinh tế xã hội của đạo đức kinh doanh; Tổng hợp các phạm trù và chuẩn mực đạo đức kinh doanh ngày nay Ở các nội dung tiếp theo, tác giả lần lượt

đi vào vấn đề đạo đức từ lúc doanh nghiệp được thành lập, đi vào hoạt động tới khi chấm dứt kinh doanh và vấn đề đạo đức trong các hoạt động cụ thể của doanh nghiệp như đạo đức bán hàng, đạo đức trong giao tiếp kinh doanh, không gian, vị trí giao tiếp kinh doanh và đạo đức lãnh đạo Cuối cùng, tác giả đặt doanh nghiệp vào trong bối cảnh đa văn hóa và cách xử lý những tình huống đạo đức đa dạng Nhìn chung, nếu xét riêng về khía cạnh đạo đức kinh doanh, cuốn sách đã đi vào khá chi tiết những vấn đề liên quan Song, xét một cách tổng thể, tác giả đã để nội dung này lấn át hẳn định hướng theo tựa đề của cuốn sách Và thực tế trong cả độ dày 513 trang, tác giả trình bày nội dung chính trong khoảng hơn 100 trang, còn lại gần 400 trang là 2 bộ luật doanh nghiệp và luật thương mại Điều này khiến cuốn sách mang nặng tính tham khảo các điều khoản Luật và thiếu tính thực tiễn về yếu tố văn hoá Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc tiến hành điều tra, khảo sát về văn hoá kinh doanh của các doanh nghiệp trên thực tế cũng như phỏng vấn sâu chuyên gia để có cái nhìn tổng thể, khách quan và chính xác hơn về văn hoá kinh doanh của các doanh nghiệp

Nghiên cứu của Vương Quân Hoàng (2008) - Văn minh làm giàu và nguồn gốc của cải - NXB Chính trị quốc gia[18]

Với 7 phần nội dung trình bày trong 520 trang, tác giả Vương Quân Hoàng đã chứng minh rằng dù hoạt động kinh doanh đã có nhiều khởi sắc sau khi đổi mới song văn hoá kinh doanh tại Việt Nam còn rất yếu Việc gia nhập

WTO sẽ là một cơn bão, cuốn bay những doanh nghiệp non kém, và chỉ những doanh nghiệp nào có thể trụ vững mới có khả năng thích nghi được với những đổi thay của thời đại Và theo đó việc chuẩn hóa các hành vi kinh doanh, qui hoạch chiến lược và sáng tạo liên tục chính là những vũ khí cạnh tranh đắc lực cho doanh nghiệp Một ưu điểm lớn của nghiên cứu này là các phần trình bày đều rất đầy đủ, chi tiết, ngay kể từ mục lục Ở nội dung đầu tiên của nghiên cứu, tác giả đã khái quát về bối cảnh kinh doanh tại Việt Nam,

sự dịch chuyển và xu hướng phát triển Đồng thời, tác giả đi vào những đặc trưng cơ bản của hoạt động kinh doanh ở Việt Nam như việc phân phối nguồn lực, hướng của dòng chảy, công nghệ làm ăn, chuỗi giá trị hiện tại, sức mạnh đồng tiền và sức mạnh phi tiền tệ cùng những suy tư của bản thân tác giả Tiếp theo, tác giả điểm mặt những vấn đề nổi cộm của chính hoạt động kinh doanh trong nước hiện nay từ những rủi ro, bất trắc chủ quan, khách quan, đến những áp lực từ các định luật và cả những điểm yếu trong việc qui hoạch tầm xa và chiến lược cạnh tranh Tại phần này, văn hóa kinh doanh được tác giả điểm qua đôi nét để từ đó sẽ đi sâu hơn trong các phần sau Sau đó, tác giả đặt trọng tâm vào văn hóa kinh doanh dưới các góc nhìn như: truyền thống văn hóa kinh doanh, các giá trị khác biệt, các góc quan sát, sự sòng phẳng và màu sắc giao thương Ở đây, văn hóa kinh doanh được tác giả xem xét như một hệ thống bắt đầu từ việc xây dựng Niềm tin - Giá trị - Tư duy - Hành vi cho tới phương pháp xây dựng hệ thống, phương pháp nghiên cứu kinh doanh

và hiệu quả quản trị Tác giả khẳng định “Kinh doanh là văn minh” và chứng minh luận điểm đó bằng cách trình bày lần lượt các nội dung: xuất xứ của nền văn minh loài người, ngôn ngữ và truyền thông, trọng thương và văn minh kinh doanh Từ đây, tác giả cũng đặt ra câu hỏi rằng liệu chúng ta sẽ có một nền văn minh kinh doanh và câu trả lời khẳng định mà tác giả đưa ra là dựa vào truyền thống tinh thần khởi nghiệp, chuỗi giá trị của bản thân chúng ta và

việc cần làm hiện nay chính là xếp lại hành trang cho chặng đường sắp tới Cuối cùng, tác giả tổng kết lại chặng đường đã qua của hoạt động kinh doanh tại Việt Nam và chỉ ra hành trình gian nan phía trước Quả thật, “Văn minh làm giàu và nguồn gốc của cải” là một nghiên cứu kỹ lưỡng viết về văn hóa kinh doanh tại Việt Nam, là một tài liệu đáng để những ai quan tâm đến vấn

đề này tham khảo và học hỏi Tuy nhiên, nghiên cứu có nhấn mạnh về “sự lên ngôi của thương mại - đầu tư”, song tác giả lại chưa đi vào phân tích sự khác biệt trong văn hoá kinh doanh của lĩnh vực này so với các lĩnh vực khác Luận

án giải quyết vấn đề này bằng việc đi sâu tìm hiểu đặc điểm riêng biệt của các doanh nghiệp thương mại và từ đó xây dựng bộ tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh riêng cho loại hình doanh nghiệp này

Nghiên cứu của Nguyễn Văn Dung, Phan Đình Quyền và Lê Việt Hưng (2010) - “Văn hóa tổ chức và lãnh đạo” - NXB Giao thông vận tải[10]

421 trang của cuốn sách ngoài lời nói đầu, kết luận và các phần phụ, nội dung chính được chia thành 6 phần Những vấn đề lý luận cơ bản được các tác giả đưa ra gồm định nghĩa văn hóa tổ chức, khám phá các cấp độ văn hóa, tổng quan các phương diện của văn hóa về: Việc tồn tại và thích nghi với các môi trường bên ngoài; Quản lý sự hợp nhất nội tại; Các quan niệm về thực thể, chân lý, thời gian và không gian; Những quan niệm về bản chất, hoạt động và những quan hệ của con người Ngoài ra, các tác giả còn mô tả bí quyết để giải mã văn hóa cho người bên trong và bên ngoài tổ chức, đồng thời

đề cập đến các vấn đề đạo đức trong khảo sát văn hóa tổ chức Các tác giả cũng đi sâu vào cách thức các nhà sáng lập và nhà lãnh đạo tạo lập và phát triển văn hóa cũng như quá trình tiến hóa của văn hóa và lãnh đạo, trong đó nhấn mạnh vào: Động lực thay đổi văn hóa và sự lãnh đạo trong các tổ chức trẻ; Vai trò của lãnh đạo trong các tổ chức thuộc giai đoạn giữa, trưởng thành

và suy thoái; Sự phức tạp của thay đổi văn hóa Xen kẽ với lý thuyết nền tảng,

các tác giả đã đưa ra tình huống văn hóa của hai tổ chức cụ thể (Công ty Action và Công ty Multi) Qua những nội dung trên, có thể thấy, cuốn sách đã

đề cập đến văn hoá trong doanh nghiệp theo một cách mới mẻ, qua đó làm sáng tỏ và nổi bật lên mối quan hệ của văn hóa tổ chức với lãnh đạo Vấn đề còn vắng bóng trong nghiên cứu là văn hoá kinh doanh thể hiện qua các mối quan hệ qua lại giữa bản thân nhà lãnh đạo với người lao động cũng như mối quan hệ qua lại giữa các yếu tố khác bên trong và bên ngoài đối với doanh nghiệp Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc xây dựng bộ tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp trong đó bao gồm cả các yếu tố thuộc nội bộ doanh nghiệp cũng như các yếu tố thuộc lực lượng bên ngoài có liên quan đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

Nghiên cứu của Đoàn Thị Hồng Vân và Kim Ngọc Đạt (2010) - Đàm phán trong kinh doanh quốc tế - NXB Lao động - Xã hội[45]

Trong tổng số 611 trang của cuốn sách, tác giả dành tới 50% nội dung để viết về những vấn đề liên quan đến văn hóa trong đàm phán kinh doanh quốc

tế Trước hết là ảnh hưởng của văn hóa dân tộc, văn hóa tổ chức và tính cách

cá nhân đến đàm phán kinh doanh quốc tế Tiếp theo là đàm phán kinh doanh quốc tế giữa các nền văn hóa khác nhau (các nước Đông Á, các nước ASEAN, Mỹ, Nhật, EU, Nga và Đông Âu) và bài học kinh nghiệm Với nội dung nêu trên, cuốn sách không chỉ là một tài liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu mà còn có tính ứng dụng cao cho các doanh nghiệp trong quá trình đàm phán Song, trong nghiên cứu của mình, tác giả mới chỉ phân tích tác động một chiều của văn hoá chứ chưa phân tích ảnh hưởng của hội nhập quốc tế tới bản thân nền văn hoá kinh doanh của mỗi doanh nghiệp Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc xem xét văn hoá kinh doanh dưới bối cảnh hội nhập quốc tế

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Ngọc Anh (2011) - Vấn đề văn hóa kinh doanh ở nước ta hiện nay - Luận án tiến sĩ tại Viện khoa học xã hội Việt Nam[4]

Ngoài lời mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, nghiên cứu của tác giả gồm 181 trang với ba nội dung chính Thứ nhất là hoạt động kinh doanh và vai trò của nó đối với sự phát triển xã hội, xu hướng phổ biến của văn hóa trong hoạt động kinh doanh và những vấn đề cơ bản về văn hóa kinh doanh Thứ hai là nhận diện văn hóa kinh doanh Việt Nam trong 2 giai đoạn: thời kỳ trước đổi mới và từ đổi mới tới nay Đồng thời, tác giả cũng đưa ra những vấn

đề thực tiễn cần xem xét hiện nay Cuối cùng, tác giả đề xuất 3 nhóm giải pháp lớn: Khơi dậy những giá trị văn hóa dân tộc, học hỏi kinh nghiệm quốc

tế để phát triển văn hóa kinh doanh Việt Nam; Tiếp tục hoàn thiện môi trường thể chế, tạo điều kiện cho văn hóa kinh doanh phát triển; và Các chủ thể kinh doanh và người tiêu dùng cần có những hành động thiết thực để thúc đẩy sự phát triển của văn hóa kinh doanh Việt Nam Nhìn chung, ngoài những lý luận cơ bản về văn hóa kinh doanh như khái niệm, các thành tố cơ bản và nhân tố tác động, tác giả đã nêu lên những lý giải cho việc văn hóa trong hoạt động kinh doanh đang ngày càng trở nên phổ biến và nhận diện những giai đoạn lịch sử cũng như biểu hiện cơ bản của văn hóa kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay, từ đó đưa ra một số đề xuất để phát triển văn hóa kinh doanh Việt Nam Tuy vậy, tác giả chưa chỉ ra được những tiêu chí cụ thể

để nhận diện và đánh giá văn hoá kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc xây dựng bộ tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh cụ thể cho doanh nghiệp

Nghiên cứu của Nguyễn Viết Lộc (2012) - Văn hóa doanh nhân Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế - Luận án tiến sĩ tại Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, Việt Nam[24]

Trong nghiên cứu 206 trang của mình, ngoài việc tổng quan về cơ sở lý luận, tác giả đã tiến hành khảo sát kiểm định hệ giá trị văn hóa doanh nhân Việt Nam và đánh giá thực trạng, xu hướng biến đổi văn hóa doanh nhân Việt Nam Trên cơ sở đó, tác giả đã đề xuất định hướng và giải pháp xây dựng văn hóa doanh nhân Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế Có thể nói, công trình nghiên cứu của tác giả đã đúc kết được hệ giá trị văn hóa doanh nhân Việt Nam để làm cơ sở nhận diện và làm tiêu chí, thước đo, mục tiêu phấn đấu cho các doanh nhân Tác giả cũng chỉ ra rằng các yếu tố hệ giá trị văn hóa doanh nhân Việt Nam có mối quan hệ trình tự - chu kỳ, quan hệ nhân - quả, lưỡng chiều và có những yếu tố là nền tảng có tính chất chi phối những yếu tố còn lại Cụ thể, hệ giá trị văn hóa doanh nhân Việt Nam bao gồm: (1) Các yếu

tố thuộc về “nắm bắt cơ hội kinh doanh” như: khát vọng kinh doanh, khả năng tìm kiếm, tạo dựng và nắm bắt cơ hội kinh doanh; (2) Các yếu tố thuộc

về “dám chấp nhận rủi ro” như: độc lập, quyết đoán, tự tin, dám làm, dám chịu trách nhiệm; (3) Các yếu tố thuộc về “sáng tạo - đổi mới” như: linh hoạt, chủ động, luôn có tư tưởng mới, phương pháp mới, hướng giải quyết vấn đề mới; (4) Các yếu tố thuộc về “thành quả bền vững” như: đạo đức kinh doanh

và trách nhiệm xã hội, tính bền bỉ, đạt được thành quả về kinh tế Tuy vậy, tác giả đã bỏ qua một yếu tố quan trọng trong hệ giá trị doanh nhân là văn hoá trong quan hệ giữa cấp trên và cấp dưới cũng như mối quan hệ với các lực lượng bên ngoài doanh nghiệp Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc xây dựng bộ tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp thương mại trong đó bao gồm cả các yếu tố thuộc nội bộ doanh nghiệp cũng như các yếu tố thuộc lực lượng bên ngoài có liên quan đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Nhàn (2012) - Nghiên cứu tác động của hành vi văn hóa mua sắm đến phát triển các hình thức bán lẻ theo chuỗi

siêu thị (định hướng nghiên cứu trên địa bàn Hà Nội) - Luận án tiến sĩ tại Đại học Thương mại, Hà Nội, Việt Nam[27]

Nghiên cứu 150 trang của tác giả được trình bày theo cấu trúc truyền thống Đầu tiên, tác giả khái quát những vấn đề lý luận cơ bản về tác động của hành vi văn hóa mua sắm đến phát triển các hình thức bán lẻ theo chuỗi siêu thị và dựa vào đó để phân tích thực trạng tác động của hành vi văn hóa mua sắm đến phát triển các hình thức bán lẻ theo chuỗi siêu thị trên địa bàn Hà Nội Sau đó, tác giả đề xuất những giải pháp phát triển các hình thức bán lẻ theo chuỗi siêu thị ở Hà Nội đến năm 2020 trên cơ sở nghiên cứu hành vi văn hóa mua sắm Nghiên cứu đã phát hiện ra một số điểm đặc trưng trong hành

vi văn hóa mua sắm của người tiêu dùng Hà Nội tại các chuỗi siêu thị bán lẻ (ví dụ các yếu tố thuộc về cá nhân, gia đình, công việc, ) có quan hệ tương quan nghịch với mức độ thường xuyên đi mua sắm tại chuỗi siêu thị, từ đó đặt

ra vấn đề không phải những gia đình có thu nhập cao mới đến siêu thị mua sắm thường xuyên mà những gia đình có thu nhập thấp hơn, nền tảng học vấn, nghề nghiệp đơn giản có thể thường xuyên đi mua sắm ở siêu thị hơn Song, trong nghiên cứu của mình, tác giả mới đề cập đến những vấn đề thuộc

về đặc tính cá nhân của khách hàng ảnh hưởng đến hành vi mua mà chưa phân tích những yếu tố thuộc về doanh nghiệp cũng có ảnh hưởng rất lớn đến văn hoá mua sắm của khách hàng, cụ thể là nền văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc xây dựng bộ tiêu thức

và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh của doanh nghiệp trong đó coi văn hoá trong quan hệ của doanh nghiệp với khách hàng là một tiêu chí không thể thiếu

Nghiên cứu của Đào Đình Thưởng (2013) - Vai trò của văn hóa đối với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay - Luận án tiến sĩ tại Viện Khoa học xã hội Việt Nam[36]

Với 178 trang, nghiên cứu của tác giả Đào Đình Thưởng tập trung phân tích tác động của văn hóa đến công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại Việt Nam Nghiên cứu đã hệ thống hóa và góp phần làm rõ thêm một số vấn đề lý luận

về công nghiệp hóa, hiện đại hóa, văn hóa và vai trò của văn hóa đối với quá trình này Trên cơ sở phân tích thực trạng văn hóa Việt Nam, tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của văn hóa, góp phần đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay, bao gồm: (1) Khuyến nghị về phát triển tri thức (thay đổi triết lý giáo dục, thay đổi nội dung phương pháp giáo dục, xây dựng xã hội học tập); (2) Khuyến nghị về lối sống (khắc phục mặt hạn chế và phát huy mặt tích cực của lối sống truyền thống); (3) Khuyến nghị phát triển hệ giá trị (năng động hóa những giá trị truyền thống để thích ứng với xã hội giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa, bổ sung hệ giá trị mới); (4) Khuyến nghị về phát triển sáng tạo (xây dựng thể chế dân chủ - tiền đề của sáng tạo, chính sách xã hội đáp ứng được nhu cầu, lợi ích của người lao động - động lực của sáng tạo, xây dựng chính sách xã hội công bằng, bình đẳng - điều kiện của sáng tạo, xây dựng chính sách xã hội đảm bảo sự phân phối phù hợp giữa tính chất lao động và giá trị lao động) Tuy nhiên, trong các khuyến nghị của mình, tác giả chưa gắn với những đối tượng cụ thể, mà đặc biệt là doanh nhân, những người

có đóng góp lớn cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc đưa ra các khuyến nghị riêng cho từng đối tượng cụ thể, trong đó có cả lực lượng doanh nhân

Nghiên cứu của Đỗ Hữu Hải (2014) - Hệ thống tiêu chí nhận diện văn hóa doanh nghiệp - Vận dụng cho doanh nghiệp Việt Nam - Luận án tiến sĩ tại Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội, Việt Nam[17]

Với 199 trang, nghiên cứu của tác giả trình bày các tiêu chí nhận diện văn hóa doanh nghiệp, phương pháp nghiên cứu văn hóa doanh nghiệp qua

các tiêu chí, kết quả nghiên cứu các tiêu chí trong nhận diện văn hóa doanh nghiệp của doanh nghiệp Việt Nam và cuối cùng là đề xuất các giải pháp phát triển văn hóa doanh nghiệp ở Việt Nam Nhìn chung, tác giả đã thống kê được các tiêu chí nhận diện văn hóa doanh nghiệp Ngoài những tiêu chí thuộc các nhân tố đã từng được các công trình nghiên cứu trước đây đưa ra như tổ chức, quản lý, lãnh đạo, tác giả cũng đã tự phát triển thêm một số tiêu chí mới có tác động tới việc cấu thành hệ thống tiêu chí nhận diện văn hóa doanh nghiệp Tuy nhiên, tác giả mới hình thành nên bộ tiêu chí nhận diện chung mà chưa đưa ra được bộ tiêu chí nhận diện cụ thể theo từng hình thái doanh nghiệp Luận án giải quyết vấn đề này bằng việc xây dựng bộ tiêu thức và tiêu chí nhận diện, đánh giá văn hoá kinh doanh riêng cho các doanh nghiệp thương mại Việt Nam

3 KHOẢNG TRỐNG CỦA CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN

Như đã trình bầy ở trên, 20 nghiên cứu tiêu biểu được lựa chọn để tổng thuật đều là thành quả đúc kết từ những quá trình dầy công nghiên cứu, cùng những trải nghiệm thực tiễn của các tác giả trong một thời gian dài Cách tiếp cận văn hoá kinh doanh trên thế giới và tại Việt Nam như đã phân tích ở trên,

thường theo hai hướng Thứ nhất là cách tiếp cận vi mô, từ góc độ các nhà

quản lý doanh nghiệp để khám phá tính chất quản lý của văn hoá trong quản

lý doanh nghiệp Thứ hai là cách tiếp cận vĩ mô, tức nghiên cứu văn hoá dưới

góc độ là một nhân tố tác động đến doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp trong môi trường đa văn hoá

Nói chung, các tác giả đều thể hiện được những hiểu biết sâu sắc và toàn diện về lĩnh vực mà mình nghiên cứu Nội dung chủ yếu của các nghiên cứu

là tiếp tục làm rõ các khái niệm như văn hóa, văn hóa doanh nghiệp/văn hóa

tổ chức/văn hóa công ty, sự lãnh đạo, văn hóa kinh doanh, đạo đức kinh