LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Môn hóa học là bộ môn khoa học gắn liền với tự nhiên, đời sống của con người.Việc học tốt bộ môn hóa học trong nhà trường không chỉ giúp học sinh có được nguồnkiến thứ
Trang 1PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Môn hóa học là bộ môn khoa học gắn liền với tự nhiên, đời sống của con người.Việc học tốt bộ môn hóa học trong nhà trường không chỉ giúp học sinh có được nguồnkiến thức khoa học vững chắc mà còn giúp học sinh hiểu được rõ về cuộc sống, nhữngbiến đổi vật chất trong cuộc sống hàng ngày, khỏi bỡ ngỡ trong các tình huống gặp phảitrong tự nhiên, cũng như trong cuộc sống Từ đó lý giải được các hiện tượng thực tiễn,các cách làm của dân gian đều có sơ sở khoa học đúng đắn thậm chí hiểu được nhữngdụng ý khoa học hoá học trong cuộc sống Vận dụng được kiến thức khoa học vào cuộcsống Tất cả những kiến thức học được đều quay lại phục vụ cuộc sống Để giúp họcsinh có hứng thú học tập môn hóa và thấy được sự gần gũi của hóa học với đời sốngthực tiễn, trong quá trình giảng dạy tôi không chỉ dùng hệ thống phương pháp dạy họctích cực mà còn luôn hướng tới phát triển năng lực học sinh, hướng tới phát triển nănglực tìm tòi, khám phá, năng lực vận dụng giải thích, áp dụng kiến thức vào thực tiễn
……Để tránh kiến thức một cách hàn lâm, vì vậy trong mỗi bài học, tiết học tôi luôngắn kiến thức hóa học vào thực tiễn gần gũi, liên hệ với thực tế đời sống hàng ngày đểkích thích sự ham mê môn học và giúp cho học sinh thấy được hóa học là môn học luôncần thiết cho cuộc sống, tạo động lực thúc đẩy sự yêu thích môn học Và đó cũng là lí
do mà tôi chọn và viết đề tài: “ Tạo hứng thú môn học và phát triển năng lực học sinhbằng việc gắn kiến thức hóa học vào thực tiễn”
II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
1 Phát triển năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống
- khi giải thích được một hiện tượng thực tiễn tức là các em đã hiểu rõ đặc điểm, nộidung, thuộc tính của loại kiến thức hóa học đó Khi vận dụng kiến thức chính là việc lựachọn kiến thức một cách phù hợp với mỗi hiện tượng, tình huống cụ thể xảy ra trongcuộc sống, tự nhiên và xã hội
- Học sinh sẽ định hướng được các kiến thức hóa học một cách tổng hợp và khi vậndụng kiến thức hóa học phải ý thức rõ ràng về loại kiến thức hóa học đó được ứng dụngtrong các lĩnh vực gì, ngành nghề gì trong cuộc sống
- Đồng thời tìm mối liên hệ và giải thích được các hiện tượng trong tự nhiên và các ứngdụng của hóa học trong cuộc sống và trong các lĩnh vực đã nêu trên dựa vào các kiếnthức hóa học và kiến thức liên môn khác
- Thêm vào đó, các em sẽ chủ động sáng tạo lựa chọn phương pháp, cách thức giảiquyết vấn đề Có năng lực hiểu biết và tham gia thảo luận về các vấn đề hóa học liênquan đến cuộc sống thực tiễn và bước đầu biết tham gia nghiên cứu khoa học để giảiquyết các vấn đề đó
2 Tạo hứng thú trong học tập bộ môn hóa học và giúp cho học sinh thấy được tầm quan trọng của hóa học với cuộc sống
- Việc lồng ghép các câu hỏi, bài tập thực tiễn vào trong quá trình dạy và học, trước hết
tạo điều kiện cho việc học và hành gắn liền với thực tế, tạo cho học sinh sự hứng thú,hăng say trong học tập Cái mới luôn là cái kích thích chúng ta tìm hiểu, tạo động cơthúc đẩy học tập của học sinh
-Nuôi dưỡng nhận thức và các quan niệm đúng đắn về các hiện tượng trong tự nhiên vàcuộc sống đều dựa trên các cơ sở khoa học
Trang 2- Các em sẽ phát hiện và hiểu rõ được các ứng dụng của hóa học trong các vấn đề thực phẩm, sinh hoạt, y học, sức khỏe, khoa học thường thức, sản xuất công nghiệp, nôngnghiệp và môi trường.
- Gắn kiến thức hóa học vào cuộc sống thì mỗi tiết học đối với các em giờ đây ko còn là
nhàm chán, mà trở thành một nhu cầu mong muốn được tìm hiểu, khám phá Tìm kiếm
qua sách vở, qua tiết học, qua tài liệu, thông tin trên mạng rèn luyện năng lực tìmkiếm thông tin
Hứng thú học tập là một trong những yếu tố quyết định kết quả học tập của học sinh.Học sinh có khả năng mà không có hứng thú thì cũng không đạt kết quả, giáo viên giỏichuyên môn mà không có kỹ năng tạo hứng thú học tập cho học sinh thì chưa thànhcông Do đó đòi hỏi người giáo viên phải hội tụ kiến thức và tất cả các yếu tố phục vụcho công việc dạy học Kỹ năng tạo hứng thú là kỹ năng quan trọng nhất, mà để cóđược kỹ năng này thì đầu tiên người giáo viên phải có kiến thức sâu, rộng, phải luôn
cung cấp cho học sinh lượng kiến thức : Đủ; Đúng; Mới; Thiết thực
Với giáo viên bộ môn Hóa học, kiến thức hóa học thực tế sẽ đáp ứng mặt thiết thựccủa kiến thức
III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Đề tài nghiên cứu về vấn đề dùng kiến thức hóa học chương trình phổ thông để liên hệ
và giải thích các hiện tượng, các vấn đề thực tiễn gần gũi trong đời sống và xản xuấthàng ngày đối với học sinh THPT
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để thực hiện đề tài, tôi sử dụng phương pháp chủ yếu là tham khảo nhiều tài liệu,bài báo, nguồn Internet có liên nhiều đến các hiện tượng thực tiễn, tham khảo các kinhnghiệm cách làm thực tế của người dân, trao đổi cùng các giáo viên có kinh nghiệm, tìmhiểu nguyên nhân vướng mắc từ phía học sinh, tại sao môn hóa học lại chưa hấp dẫnhọc sinh; Áp dụng kiểm tra đối chứng, đánh giá và so sánh kết quả ở nhiều lớp tạitrường THPT Lê Lợi rồi đúc rút ra để viết đề tài này
PHẦN II: NỘI DUNG SÁNG KIẾN
I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
- Tác động của hóa học đến đời sống con người :
- Trong tự nhiên, nhờ có hóa học mà chúng ta có thể khám phá thiên nhiên, nắmđược tính chất, quy luật của thiên nhiên và con người ngày càng thành công trong ngànhkhoa học khám phá vũ trụ, trái đất,…
- Trong đời sống, sản xuất : Hóa học được ứng dụng trong việc nghiên cứu thànhphần, tác dụng, chế biến, bảo quản lương thực, thực phẩm, các quy trình sản xuất (sảnxuất, chế biến các nguồn nguyên liệu thô thành các nguyên liệu có thể sử dụng trong đờisống sản xuất, chế biến các loại nông sản, chế tạo ra các đồ dùng, vật dụng hằng ngày)
-Về vấn đề về môi trường hiện nay đang trở thành vấn đề cấp bách và mang tínhtoàn cầu Môn hóa học có nhiệm vụ và có nhiều khả năng cung cấp những kiến thức vềcác tác nhân gây ô nhiễm môi trường Giáo dục cho học sinh ý thức bảo vệ môi trường.Cần tích hợp nội dung về bảo vệ môi trường vào việc dạy học hóa học Thông qua đó, rèn luyện văn hóa lao động (lao động có tổ chức, có kế hoạch, gọn gàng, ngăn nắp, sạch
sẽ nơi làm việc)
- Tác dụng của các kiến thức thực tế về hóa học :
Trang 3- Giúp học sinh nắm được cơ sở hóa học, nắm vững và củng cố kiến thức cơ bản
về hóa học
- Nắm nhanh và kĩ các kiến thức đã học trong bài Hóa học là ngành hóa học thựcnghiệm, học lý thuyết và kiểm tra lại bằng thực tế Chính việc kiểm nghiệm lại kiếnthức bằng thực tiễn sẽ phát sinh các vấn đề để các em có thể hiểu sâu và kĩ các kiến thức
đã học, qua đó các em hiểu bài hơn
- Các kiến thức hóa học thực tế làm cho học sinh hiểu được vai trò to lớn của hóahọc trong đời sống : kinh tế, quốc phòng, sinh hoạt,… thúc đẩy sự ham hỏi của họcsinh
- Giúp học sinh hiểu được bản chất của sự vật, hiện tượng trong đời sống hằngngày một cách đúng đắn Các em sẽ nhận thức được những gì có ích, những gì có hại đểđiều chỉnh hành vi của mình
- Tác dụng của việc liên hệ thực tế trong giảng dạy
* Với người thầy :
- Mở rộng kiến thức hóa học thực tế rèn luyện một số kỹ năng dạy học :
+ Kỹ năng diễn đạt
+ Kỹ năng sử dụng phương tiện dạy học
+ Kỹ năng tiến hành thí nghiệm
+ Kỹ năng phân bố thời gian
+ Kỹ năng giao tiếp
- Kích thích lòng ham thích học tập của học sinh
- Tạo ra giờ học lý thú bổ ích Khi mở rộng kiến thức hóa học thực tế sẽ có rấtnhiều câu hỏi đặt ra kích thích học sinh tư duy trả lời, bầu không khí của lớp sẽ trở nênsôi động, tạo điều kiện cho các học sinh còn nhút nhát tham gia vào bài giảng
- Gần gũi với học sinh Khi giáo viên thực hành các kỹ năng nhằm tăng hứng thúhọc tập cho học sinh, giáo viên sẽ có nhiều cơ hội giao tiếp với học sinh Nhờ đó mà sẽtạo được ấn tượng tốt với học sinh
*Với học sinh :
- Các em trở nên yêu thích môn hóa Khi học sinh được hiểu thấu đáo các vấn đềhóa học, được tham gia vào các hoạt động thực tế… Các em sẽ có hứng thú với mônhọc vì các em đã nắm được tầm quan trọng của môn học, từ đó nâng cao được kiếnthức
- Hình thành năng lực tư duy trước một vấn đề thực tiễn, năng lực vận dụng giảiquyết vấn đề, gắn học đi đôi với hành, sử dụng sách các nguồn thông tin… hình thành
kĩ năng sống đúng khoa học
- Phát huy tính tích cực sáng tạo trong học tập
II THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CẢI TIẾN CỦA
ĐỀ TÀI
Đa số học sinh chưa hứng thú với bộ môn hóa học, cho rằng học hóa khó, cảmthấy lí thuyết hàn lâm và quá nhiều, các giờ học hóa học sinh thấy nhàm chán, chưa biếttác dụng của môn hóa học Số học sinh đăng ký đầu vào các khối thi ĐH, CĐ có mônhóa giảm sút mạnh Trước tình trạng đó tổ bộ môn hóa học chúng tôi đã tìm ra nguyênnhân để khắc phục là do chủ yếu ở các lớp dưới học sinh không có hứng thú với mônhóa học tất cả những tồn tại trên là do việc giảng dạy ở trường còn mắc phải một sốkhuyết điểm :
Trang 4- Còn thiên về lý thuyết thiếu thực tế giáo viên còn chưa kịp đổi mới dạy học từđịnh hướng nội dung sang định hướng phát triển năng lực nên học sinh đa số thụ động.
- Chưa cung cấp cho học sinh các kiến thức hóa học có ứng dụng nhiều trongthực tiễn
- Do đầu vào thấp, cho nên khả năng vận dụng kiến thức để lý giải các tượng liên quanđến hóa học đối với học sinh còn khó khăn, chưa gắn hóa học với đời sống sản xuất
Vì vậy để tạo hứng thú và giúp cho học sinh thấy được vai trò quan trọng củamôn hóa với đời sống và sản xuất bản thân tôi đã đưa ra kế hoạch dạy học lồng ghép,tích hợp và tổ chức thêm các buổi ngoại khóa cho học sinh hiểu thêm về môn hóa thấymôn hóa rất gần gũi với đời sống hàng ngày, sau một năm học trong kỳ thi kiểm tra chấtlượng cuối năm lớp 10 số lượng học sinh thay đổi nguyện vọng đăng ký chuyển họckhối A, B tăng lên rõ rệt
* Do đó, để khắc phục các nhược điểm trên và để nâng cao khả năng vận dụng
lý thuyết vào thực tiễn,để phát triển năng lực cho học sinh, để tạo hứng thú trong việc học môn Hóa học thì việc liên hệ thực tế trong quá trình giảng dạy là cần thiết.
III CÁC GIẢI PHÁP CẢI TIẾN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Với đặc điểm đa dạng và phong phú của các vấn đề thực tiễn, việc truyền đạt chohọc sinh những kiến thức thực tiễn có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, thôngqua nhiều hình thức khác nhau, có thể đưa vào khi giảng bài mới thông qua các câu hỏi,cách đặt vấn đề, hay một bài tập nhỏ, và cũng có thể giáo viên thông tin cho học sinh;cũng có thể đưa vào trong các giờ luyện tập thông qua các bài tập hay đưa vào đề kiểmtra với một dung lượng nhất định Đặc biệt là tổ chức các hoạt động ngoại khóa như cáccuộc thi,các câu lạc bộ hóa học,…
1 Sử dụng trong giảng dạy bài mới :
Trong các giờ giảng bài mới giáo viên có thể linh hoạt nhiều phương pháp khác nhau
để kết hợp các kiến thức thực tiễn vào bài giảng, thuận lợi nhất là hai phương pháp tíchhợp và lồng ghép
-Tích hợp: là kết hợp một cách có hệ thống các kiến thức hóa học với kiến thức thực
tiễn, làm cho chúng hòa quyện vào nhau thành một thể thống nhất
Ví dụ: Khi giảng bài về “Các hợp chất của cacbon”, bên cạnh giảng về vai trò làm chất
khử của CO trong công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp luyện kim, giáo viên cần kếthợp với kiến thức về khả năng gây ngộ độc của CO, triệu chứng bị ngộ độc Các nguồnsinh CO thường có trong cuộc sống để phòng tránh Hoặc khi giảng về khí CO2, songsong với việc giảng về vai trò của CO2 đối với quá trình quang hợp của cây xanh, đồngthời giáo viên phải đề cập đến vấn đề gây “hiệu ứng nhà kính” của CO2, và giáo dục họcsinh nên trồng cây xanh, bảo vệ rừng để bảo vệ môi trường và cuộc sống
Hoặc khi dạy bài “Photpho”, giáo viên giải thích hiện tượng “Ma trơi”, thông qua đó,giáo dục cho học sinh cách nhìn nhận đúng đắn và khoa học các vấn đề trong cuộc sống,tránh những tư tưởng sai lầm, mê tín dị đoan do kém hiểu biết Đôi khi chỉ một vài câuliên hệ của giáo viên cũng gây được ảnh hưởng tốt cho học sinh
-Lồng ghép: là thể hiện sự lắp ghép nội dung bài học về mặt cấu trúc để có thể đưa vào
bài học một đoạn, một mục, một số câu hỏi có nội dung liên quan đến thực tiễn
Ví dụ: Khi giảng về pH của dung dịch ta có thể hỏi học sinh “Vì sao chúng ta lại bị sâu
răng? Đặc biệt là khi ăn các thức ăn ngọt?” Hay khi dạy về sự thủy phân của các muốigiáo viên có thể đặt câu hỏi “Vì sao phèn chua lại có thể làm trong nước” Hoặc trong
Trang 5bài “muối amoni” giáo viên có thể yêu cầu học sinh ““giải thích vì sao trước khi hànngười ta thường rắc một lớp bột amoniclorua lên bề nặt kim loại và nung nóng?”, “tạisao NH4HCO3 được dùng làm bột nở ?”….Giáo viên có thể hướng dẫn cho học sinh vậncác dụng kiến thức trong bài để giải quyết vấn đề đặt ra và bổ sung thêm cho học sinh những kiến thức có liên quan đến vấn đề nhưng không nằm trong phạm vi kiến thức hóa học như vấn đề bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe,….
2 Sử dụng trong giờ bài tập và kiểm tra đánh giá:
Trong các giờ bài tập, giáo viên có thể đưa vào các bài tập có nội dung thực tiễn màhọc sinh có thể vận dụng được những kiến thức trong nội dung luyện tập để giải quyếthoặc thông qua một bài tập có nội dung lý thuyết, sau khi giải quyết xong giáo viênthông tin thêm những kiến thức thực tiễn có liên quan
Một số câu hỏi hoặc bài tập mang tính thực tiễn nhưng nội dung trả lời ngắn gọn và chỉvận dụng thuần túy các kiến thức lý thuyết trong các chương, bài mà học sinh đã đượccung cấp có thể đưa vào các đề kiểm tra 15phút, 1 tiết, kiểm tra học kỳ… Chẳng hạn,khi kiểm tra chương 1, trong chương trình lớp 11 “Sự điện li” có thể đưa vào các câu
như: Vì sao nước cất để lâu ngày ngoài không khí lại có PH 7?
3 Sử dụng thông qua tổ chức các hoạt động ngoại khóa:
Giáo viên hóa học nên tổ chức cho học sinh các câu lạc bộ hóa học, các buổi ngoạikhóa về hóa học, các cuộc thi hóa học vui,… nhằm tạo điều kiện cho học sinh vận dụngnhững kiến thức hóa học vào cuộc sống, tạo niềm hứng thú và say mê hóa học, đồngthời kích thích học sinh lòng ham hiểu biết, hình thành cho học sinh thói quen luôn thắcmắc, đặt vấn đề đối với những hiện tượng trong cuộc sống và phải tìm cách giả quyếtcho được các vấn đề đó Ví dụ, khi tham gia câu lạc bộ nhiều, học sinh sẽ tự mình đưa
ra thắc mắc vì sao người ta lại quảng cáo “Kem đánh răng P/S bảo vệ hai lần cho răng
chắc khỏe”? “Vì sao những người ăn trầu thường có răng rất chắc và không bị sâu răng?”, “Vì sao phải bón đạm cho cây?”… Từ đó, học sinh tự tìm cách để giải quyết
vấn đề, dần dần hình thành phương pháp nghiên cứu khoa học
HỆ THỐNG CÁC CÂU HỎI, BÀI TẬP DÙNG ĐỂ TÍCH HỢP, LỒNG GHÉP TRONG GIẢNG DẠY CHƯƠNG TRÌNH PHỔ THÔNG TRUNG HỌC
KHỐI 10 Bài 30-Clo:
Nước máy là nguồn nước sạch được công ty cấp nước cung cấp để người dân dùng trong sinh hoạt và đời sống Khi dùng nước máy em có ngửi thấy mùi của khí gì?Hãy giải thích tại sao lại có mùi đó
Để làm sạch nước người ta sục vào nước một lượng nhỏ clo thì sẽ có tác dụng sát khuẩn do clo tan một phần trong nước(gây mùi) và phản ứng một phần với nước:
Bài 31- Hidroclorua- Axit clohidric
Axit clohiđric có vai trò như thế nào đối với cơ thể ?
Trang 6Axit clohiđric có vai trò rất quan trọng đối với quá trình trao đổi chất của cơ thể Trongdịch vị dạ dày của người có axit clohiđric với nồng độ khoảng từ 0,0001 đến 0,001 mol/
l (có độ pH tương ứng là 4 và 3) Ngoài việc hoà tan các muối khó tan, axit clohiđriccòn là chất xúc tác cho các phản ứng thuỷ phân các chất gluxit (chất đường, bột) vàchất protein (chất đạm) thành các chất đơn giản hơn để cơ thể có thể hấp thụ được Lượng axit clohiđric trong dịch vị dạ dày nhỏ hơn hoặc lớn hơn mức bình thường đều mắc bệnh Khi trong dịch vị dạ dày, axit clohiđric có nồng độ nhỏ hơn 0,0001 mol/l (pH
> 4,5) ta mắc bệnh khó tiêu, ngược lại, nồng độ lớn hơn 0,001 mol/l (pH < 3,5) ta mắc bệnh ợ chua
Khi bị đau dạ dày người bệnh lại dùng thuốc Nabica Vậy thuốc nabica là gì và Vì sao nabica uống vào lại làm giảm đau dạ dày?
Thành phần của nabica có NaHCO3 dùng để chế thuốc đau dạ dày (bao tử) vì nó làmgiảm lượng axit HCl trong dạ dày nhờ phản ứng:
Thực ra mặt trong của chảo không dính người ta có trải một lớp hợp chất cao phân tử
Đó là politetra floetylen là một hợp chất của Flo
(-CF2-CF2-)n được tôn vinh là “vua chất dẻo” thường gọi là “teflon” Politetra floetilenchỉ chứa 2 nguyên tố C và F nên liên kết với nhau rất bền chắc Khi cho teflon vào axit
vô cơ hay axit H2SO4 đậm đặc, nước cường thủy( hỗn hợp HCl và HNO3 đặc), vào dungdịch kiềm đun sôi thì teflon không hề biến chất Dùng teflon tráng lên đáy chảo khi đun với nước sôi không hề xảy ra bất kì tác dụng nào Các loại dầu ăn, muối, dấm,… cũngxảy ra hiện tượng gì Cho dù không cho dầu mỡ mà trực tiếp rán cá, trứng trong chảo thìcũng không xảy ra hiện tượng gì
Một điều chú ý là không nên đốt nóng chảo không trên bếp lửa vì teflon ở nhiệt độ trên
250oC là bắt đầu phân hủy và thoát ra chất độc Khi rửa chảo không nên chà xát bằng các đồ vật cứng vì có thể gây tổn hại cho lớp chống dính
Giải thích được hiện tượng trên giúp cho học sinh có thêm hiểu biết nguyên tố Flo có một hợp chất rất bền, bền với nhiệt độ, bền trong các môi trường axit, bazo, chất
SiO2 + 4HF → SiF4↑ + 2H2O
Qua đó khắc sâu cho học sinh tính chất đặc biệt là tính ăn mòn thủy tinh của axit HF
Bài 36- Iot
Hàng năm bộ y tế khuyến cáo người dân dùng muối iot trong bữa ăn Tại sao phải
ăn muối iot ?
Trang 7Trong cơ thể con người có tồn tại một lượng iot tập trung ở tuyến giáp trạng Theo cácnhà khoa học mỗi ngày cơ thể con người cần được cung cấp 1.10-4- 2.10-4g iot
Hàng ngày ta phải bổ sung lượng iot cần thiết cho cơ thể bằng cách ăn muối iot Iôt cótrong muối ăn dạng KI và KIO3 Nếu lượng iot không cung cấp đủ thì sẽ dẫn đến tuyếngiáp trạng sưng to thành bướu cổ, nặng hơn là đần độn, vô sinh và các chứng bệnh khác
Qua đó giúp học sinh hiểu được Iot có trong tuyến giáp trạng của con người và tầm quan trong của nó đối với cơ thể Sự nguy hiểm khi thiếu iot
Bài 42- Ozonvà hidropeoxit
Sau những ngày nắng nóng kéo dài, thời tiết oi bức khó chịu chúng ta thường thấy xuất hiện những cơn giông sau cơn giông ta cảm giác không khí trong lành , con người khoái dễ chịu Vì sao lại như vậy
Sau những ngày nắng to thường có những cơn giông, trong cơn giông hay có sấm sét,tức là có hiện tượng đánh tia lửa điện qua không khí , khi đó đã biến một phần nhỏ oxitrong không khí thành một lượng nhỏ khí ozon
3O2 UV 2O3
Khí ozon sinh ra có tính sát khuẩn, diệt trùng cùng với nước mưa đã dội hết các bụibẩn trong không khí nên không khí sau cơn mưa đã được diệt khuẩn, sạch hơn và trởnên trong lành, con người có cảm giác khoan khoái dễ chịu khi hít thở bầu không khítrong lành
Vì sao khi sử dụng máy photocopy phải chú ý đến việc thông gió ?
Chúng ta đều biết khi máy photocopy làm việc thường xảy ra hiện tượng phóng điệncao áp do đó có thể sinh ra khí ozon theo phản ứng: 3O2 UV 2O3
Với một lượng ít ozon trong không khí thì có tác dụng diệt khuẩn, diệt vi trùng
Nhưng nếu lượng ozon lại vượt qua giới hạn cho phép sẽ gây tổn hại cho đại não, phá hoại khả năng miễn dịch bệnh, gây mất trí nhớ, biến đổi nhiễm sắc thể, gây quái thai ở phụ nữ mang thai, Hiển nhiên là lượng ozon do máy photocopy sinh ra rất bé nên nếu ngẫu nhiên mà tiếp xúc với nó cũng chưa có thể gây nguy hại cho cơ thể Nhưng nếu tiếp xúc với ozon trong thời gian dài và nếu không chú ý làm thông gió căn phòng thì doozon tập hợp nhiều trong phòng đến mức vượt tiêu chuẩn an toàn thì sẽ có ảnh hưởng đến sức khỏe con người
Sau khi giải thích được hiện tượng trên học sinh sẽ nắm được cách hình thành ozon từ oxi và tính diệt khuẩn, khử trùng của ozon, nhưng nếu nồng độ vượt qua sđộ cho phép thì không tốt cho sức khỏe
Bài 43 : Lưu huỳnh
Thủy ngân là kim loại rất độc với sức khỏe con người và nó có trong nhiệt kế đo nhiệt độ Khi đánh rơi vỡ nhiệt kế thủy ngân thì làm thế nào để nhanh chóng hạn chế tính độc của thủy ngân được?
Thủy ngân (Hg) là kim loại ở dạng lỏng, dễ bay hơi và hơi thủy ngân là một chất độc
Vì vậy khi làm rơi nhiệt kế thủy ngân nếu như ta dùng chổi quét thì thủy ngân sẽ bịphân tán nhỏ, làm tăng quá trình bay hơi và làm cho quá trình thu gom khó khăn hơn
Ta phải dùng bột S rắc lên những chỗ có thủy ngân, vì S có thể tác dụng với thủy ngântạo thành HgS dạng rắn và không bay hơi
Hg + S HgS
Qua đó học sinh sẽ được nắm rõ phản ứng của Hg với S xảy ra ở nhiệt độ thường
Trang 8Bài 44- Hidrosunfua
Khí hiđrosunfua có độc đối với người?
Khi hít phải H2S khí này vào máu, phá hủy hemoglobin của máu
H 2 S + Fe 2+ (trong hemoglobin) → FeS↓ + 2H +
Như vậy khí này phá hủy huyết cầu tố trong cơ thể nên rất độc
Vì sao ta hay dùng bạc để “đánh gió” khi bị bệnh cảm ?
Khi bị bệnh cảm, trong cơ thể con người sẽ tích tụ một lượng khí H2S tương đối cao Chính lượng H2S sẽ phá hủy hemoglobin trong máu tạo ta FeS không tan gây nghẽn mạch làm cho cơ thể mệt mỏi, nặng có thể gây tử vong Khi ta dùng Ag để đánh gió thì
Ag sẽ tác dụng với khí H2S Do đó, lượng H2S trong cơ thể giảm và dần sẽ hết bệnh Miếng Ag sau khi đánh gió sẽ có màu đen xám:
4Ag + 2H2 S + O 2 → 2Ag 2 S↓ + 2H 2 O
(đen)
Khi được liên hệ và giải thích điều này giúp HS nắm vững được phản ứng đặc biệt H 2 S với Ag và hiểu được tính độc của H 2 S
Bài 45: Hợp chất có oxi của Lưu huỳnh
Tại sao với các nước công nghiệp phát triển hay có hiện tượng mưa axit “Hiện
tượng mưa axit” là gì ? Tác hại như thế nào ?
Khí thải công nghiệp và khí thải của các động cơ đốt trong ( ô tô, xe máy) có chứa cáckhí SO2, NO, NO2,…Các khí này tác dụng với oxi O2 và hơi nước trong không khí nhờxúc tác oxit kim loại ( có trong khói, bụi nhà máy) hoặc ozon tạo ra axit sunfuric H2SO4
và axit nitric HNO3
2SO2 + O2 + 2H2O → 2H2SO4
2NO + O2 → 2NO2
4NO2 + O2 + 2H2O → 4HNO3
Axit H2SO4 và HNO3 tan vào nước mưa tạo ra mưa axit Vai trò chính của mưa axit là
H2SO4 còn HNO3 đóng vai trò thứ hai
Hiện nay mưa axit là nguồn ô nhiễm chính ở một số nơi trên thế giới
Mưa axit làm mùa màng thất thu và phá hủy các công trình xây dựng, các tượng đài làm
từ đá cẩm thạch, đá vôi, đá phiến ( các loại đá này thành phần chính là CaCO3):
CaCO3 + H2SO4 → CaSO4 + CO2↑ + H2OCaCO3 + 2HNO3 → Ca(NO3)2 + CO2↑ + H2O
Khi bạn bị bệnh đau dạ dày cần phải chụp X quang Trước khi chụp phim thì bác sỹ thường cho bạn ăn một thứ thức ăn ở dạng hồ trắng, bạn có biết đó là thứ bột gì?
Thành phần chủ yếu của thức ăn là một loại đá BaSO4
Nguyên do là thầy thuốc chẩn đoán bệnh đau dạ dày cho người bệnh thường phải chụp
X quang Chụp X quang đối với dạ dày không dễ như với các bộ phận xương cốt, bởi vì
tỷ trọng của xương lớn, tia X khó xuyên qua, trên phim chụp có thể lưu lại những hìnhảnh đậm còn tỷ trọng của dạ dày và các tổ chức xung quanh tương đối mềm nên ảnhchụp không rõ nét
Khi bệnh nhân ăn xong, BaSO4 đã vào tới dạ dày thì tiến hành chụp X quang bởi vìBaSO4 ngăn cản tia X rất tốt Từ đó Thầy thuốc có thể chẩn đoán chính xác tình trạng
dạ dày
KHỐI 11 Bài 10 : Nitơ
Trang 9Ca dao Việt Nam có câu:“Lúa chiêm lấp ló đầu bờ/ Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên” Em có hiểu ý nghĩa của câu ca dao đó?
Câu ca dao có nghĩa là: Khi vụ lúa chiêm đang trổ đồng mà có trận mưa rào kèm theosấm chớp thì rất tốt và cho năng suất cao
Do trong không khí có khoảng 80% Nitơ và 20 % oxi Khi có sấm chớp( tia lửa điện)thì:
2N2 + O2 → 2NOSau đó: 2NO + O2 → 2NO2
Khí NO2 hòa tan trong nước: 4NO2 + O2 + H2O → 4HNO3
Gắn với hiện tượng thực tiễn này giúp HS khắc sâu được quá trình tạo HNO 3 tự nhiên
Bài 11 : Amoniac và muối Amoni
Khi ăn bánh bao thường thấy rất xốp và thi thoảng còn có mùi khai Em có biết vì sao?
Khi làm bánh bao người ta thường cho ít bột nở NH4HCO3 vào bột mì Khi nướngbánh, NH4HCO3 phân hủy thành các chất khí và hơi thoát ra nên làm cho bánh xốp vànở
NH4HCO3(r) → NH3↑ + CO2↑ + H2O↑
Do khí NH3 sinh ra nên làm cho bánh bao có mùi khai
Qua đây giúp Hs khắc sâu được khả năng kém bền nhiệt và ứng dụng của NH 4 HCO 3
Bài 12 : Axit Nitric và Muối Nitrat
Thuốc nổ đen được người Trung Quốc và Việt Nam sử dụng từ nhiều thế kỉ trước khi người Châu Âu biết đến thuốc nổ Giải thích ý nghĩa của công thức kinh nghiệm
15% C + 10% S + 75% KNO3
Bài 14 : Phôtpho
Trang 10Người ta thường thấy những con chuột sau khi trúng thuốc thường chết bên các vũng nước Vậy thuốc chuột là gì? Cái gì đã làm cho chuột chết? Nếu sau khi ăn thuốc mà không có nước uống thì chuột chết mau hay lâu hơn ?
Thành phần thuốc chuột là kẽm photphua Zn3P2 Sau khi ăn, Zn3P2 bị thủy phân rấtmạnh, hàm lượng nước trong cơ thể chuột giảm, nó khát và đi tìm nước:
Zn3P2 + 6H2O → 3Zn(OH)2 + 2PH3↑Chính PH3 (photphin) đã giết chết chuột
Càng nhiều nước đưa vào cơ thể chuột → PH3 thoát ra nhiều → chuột càng nhanhchết Nếu không có nước chuột sẽ chết lâu hơn
Vấn đề diệt chuột đang được mọi người quan tâm vì chuột là con vật mang nhiều mầmbệnh truyền nhiễm cho con người và hay phá hoại mùa màng “Thuốc chuột” đang đượcdùng với mục đích trên Tuy nhiên đây là loại thuốc rất độc nếu sơ xuất có thể ảnhhưởng đến sức khỏe con người, vì vậy dùng loại thuốc này phải hết sức cẩn thận tuânthủ nghiêm ngặt hướng dẫn trên bao bì
Như vậy với việc giải thích hiện tượng trên giúp cho Hs ko chỉ biết mối quan hệ chặt chẽ giũa lí thuyết hóa học với đời sống mà còn giúp học sinh nắm được tính thủy phân mạnh của Zn 3 P 2 và tính độc của PH 3 với cơ thể
“Ma trơi” là gì? Ma trơi thường xuất hiện ở đâu ?
Trong xương của động vật luôn có chứa một hàm lượng photpho Khi cơ thể động vậtchết đi, nó sẽ phân hủy một phần thành photphin PH3 và lẫn một ít điphotphin P2H4 Photphin không tự bốc cháy ở nhiệt độ thường Khi đun nóng đến 150oC thì nó mớicháy được Còn điphotphin P2H4 thì tự bốc cháy trong không khí và tỏa nhiệt Chínhlượng nhiệt tỏa ra trong quá trình này làm cho photphin bốc cháy:
2PH3 + 4O2 → P2O5 + 3H2O Quá trình trên xảy ra cả ngày lẫn đêm nhưng do ban ngày có các tia sáng của mặt trờinên ta không quan sát rõ như vào ban đêm
Hiện tượng ma trơi chỉ là một quá trình hóa học xảy ra trong tự nhiên Thường gặp matrơi ở các nghĩa địa vào ban đêm Đây là một hiện tượng tự nhiên chứ không phải là mộthiện tượng “ thần bí ” nào đó, tránh tình trạng mê tín dị đoan, làm cho cuộc sống thêmlành mạnh
Tại sao khi đi gần các sông, hồ bẩn vào ngày nắng nóng, người ta ngửi thấy mùi khai ?
Khi nước sông, hồ bị ô nhiễm nặng bởi các chất hữu cơ giàu đạm như nước tiểu, phânhữu cơ, rác thải hữu cơ… thì lượng urê trong các chất hữu cơ này sinh ra nhiều Dướitác dụng của men ureaza của các vi sinh vật, urê bị phân hủy tiếp thành CO2 và amoniac