Giáo viên vừa cung cấp, vừa yêu cầu học sinh sưu tầm ghi chép vào một cuốn sổ riêng những lời nhận định, đánh giá sắc nét, độc đáo của các nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu lý luận phê bì
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT TRẦN PHÚ
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“MỘT SỐ KINH NGHIỆM BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN NGỮ VĂN LỚP 12 TRƯỜNG THPT TRẦN PHÚ ”
Người thực hiện: Lý Thị Mai Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THPT Trần Phú SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ Văn
THANH HÓA - NĂM 2017
Trang 2MỤC LỤC
I MỞ ĐẦU 1
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 3
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 3
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3
1 CƠ SỞ LÍ LUẬN 3
2 THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI 4
2.1 Thuận lợi: 4
2.2 Khó khăn: 4
2.3 Thực trạng về việc bồi dưỡng học sinh giỏi và số lượng, chất lượng giải học sinh giỏi trước khi thực hiện các giải pháp của đề tài 5
3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP TÔI ĐÃ VÀ ĐANG LÀM ĐỂ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CÓ HIỆU QUẢ 5
3.1 Người giáo viên phải luôn giữ được ngọn lửa nhiệt tình, đam mê với nghề nghiệp 6
3.2 Chủ động phân loại học sinh, phát hiện ra những học sinh có khả năng về môn văn 6
3.3 Tiến hành tuyển chọn đội tuyển học sinh giỏi 7
3.4 Lập kế hoạch bồi dưỡng đội tuyển và phân công người dạy rõ ràng 7
3.5 Sưu tầm, giới thiệu các tài liệu tham khảo yêu cầu học sinh tự học, tự tìm hiểu ở thư viện và nhiều nguồn khác 8
3.6 Giáo viên vừa cung cấp, vừa yêu cầu học sinh sưu tầm ghi chép vào một cuốn sổ riêng những lời nhận định, đánh giá sắc nét, độc đáo của các nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu lý luận phê bình văn học và những câu thơ, đọan thơ hay của nhiều tác giả văn học qua các giai đọan văn học gắn với các chuyên đề mà giáo viên bồi dưỡng 11
3.7 Giáo viên lựa chọn một số chuyên đề quan trọng gắn với chương trình thi để giúp học sinh đi vào nắm bắt kiến thức của các chuyên đề đó có chiều sâu và rộng 13
3.8 Chọn lọc một số đề thi qua các kì thi học sinh giỏi tỉnh Thanh Hoá, và các tỉnh khác trên cả nước qua một số năm để hướng dẫn học sinh cách tiếp cận đề, nắm được yêu cầu đề ra, định hướng lập ý và tìm ý cho một bài văn nghị luận 14
3.9 Ra đề làm bài văn trên lớp, kể cả bài viết ở nhà để học sinh viết theo thời gian ấn định.Giáo viên chấm bài, giúp học sinh phát huy ưu điểm và khắc phục nhược điểm 16
4 HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC, VỚI BẢN THÂN, ĐỒNG NGHIỆP VÀ NHÀ TRƯỜNG 17
4.1 Về phía học sinh: 17
4.2.Về phía giáo viên……… ………….20
4.3 Một số lưu ý khi thực hiện 18
III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 18
1 KÊT LUẬN 18
2 KIẾN NGHỊ 18
TÀI LIỆU THAM KHẢO………20
Trang 3I MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Môn Văn trong nhà trường THPT có một vai trò đặc biệt trong việc hìnhthành nhân cách và những phẩm chất tư duy cho học sinh nhằm đáp ứng nhữngyêu cầu của thời đại trong mục tiêu đào tạo con người Công tác bồi dưỡng họcsinh giỏi môn văn cũng có một vị trí quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhânlực cho các ngành khoa học xã hội và nhân văn Do vậy, thời gian qua, việc đổimới phương pháp dạy và học văn cũng như công tác bồi dưỡng học sinh giỏi bộmôn văn đã được ngành giáo dục - đào tạo, các trường chuyên, các trườngTHPT hết sức quan tâm Bởi bồi dưỡng nhân tài là một trong những nhiệm vụquan trọng và thiêng liêng mà đất nước và thời đại giao phó cho ngành giáo dục
Ở thời đại nào cũng vậy, người tài đều có vai trò quan trọng, ảnh hưởngđến sự sống còn của mỗi quốc gia Ở Việt Nam ta, điều đó lại càng được khẳng
định rõ nét qua lịch sử của dân tộc Người xưa từng nói “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia Nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nước yếu rồi xuống thấp Vì vậy các đấng thánh đế minh vương chẳng ai không lấy việc bồi dưỡng nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí làm việc đầu tiên ”(Hiền tài là nguyên khí của quốc gia - Thân Nhân Trung.)
Tiếp nối truyền thống ấy, ngày nay Đảng và Nhà Nước ta luôn coi giáo
dục là “quốc sách hàng đầu”, luôn xác định “ Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” là mục tiêu quan trọng mà ngành giáo dục hướng tới.
Bộ giáo dục và đào tạo đã có rất nhiều chủ trương mới về công tác bồidưỡng học sinh giỏi Đó là chú trọng tiếp tục xây dựng hệ thống các trườngchuyên một cách hoàn thiện hơn; khuyến khích và tôn vinh những học sinh cóthành tích cao trong học tập; các học sinh có năng khiếu được học với chươngtrình nâng cao phù hợp với năng lực và nguyên vọng của các em; những nămtrước, học sinh đạt giải học sinh giỏi quốc gia từ giải ba trở lên còn được tuyểnthẳng vào Đại học theo nguyện vọng Chính vì vậy mà có thể nói công tác bồidưỡng học sinh giỏi là công tác mũi nhọn và trọng tâm của ngành giáo dục Nó
có tác dụng tích cực, thiết thực và mạnh mẽ trong việc nâng cao chất lượng chođội ngũ giáo viên và kích thích tinh thần say mê học tập của học sinh, nâng caochất lượng và khẳng định uy tín, thương hiệu nhà trường, góp phần quan trọngvào việc nâng cao chất lượng giáo dục nói chung
Là người giáo viên, ai cũng mong muốn học sinh của mình đạt đượcthành tích học tập cao nhất, đặc biệt sẽ được vinh danh trong các kỳ thi học sinhgiỏi cấp Tỉnh Thành tích đáng tự hào đó phần nào đánh giá được năng lực dạyhọc, nhiệt tâm của người giáo viên trong công việc, sự rèn luyện nỗ lực vươn lêncủa các em trong học tập Quan trọng hơn, từ bước đệm này, người giáo viênnhận thấy niềm vui, vai trò thiêng liêng của mình trong quá trình dạy học để từ
đó trau dồi, đầu tư hơn về chuyên môn, học sinh sẽ có động lực, tự tin hơn trongnhững kì thi quan trọng phía trước Vì vậy với những người tâm huyết với nghề,
họ luôn dồn hết sức lực và trí tuệ của mình để đạt được kết quả cao nhất
Năm nào cũng vậy, Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hoá đều tổ chức kì thi
Trang 4chọn học sinh giỏi các cấp, trong đó có thi học sinh giỏi cấp THPT Kì thi nàynhằm lựa chọn và tôn vinh những học sinh có thành tích cao trong các môn học.Đồng thời, kết quả của cuộc thi này cũng là một căn cứ , một kênh thông tinquan trọng để Sở giáo dục và đào tạo đánh giá chất lượng giáo dục của mỗitrường học trong phạm vi toàn tỉnh Vì thế, hàng năm thầy và trò Trường THPTTrần Phú vẫn coi công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là một trong những nhiệm vụtrọng tâm hàng đầu.
Nghề dạy học là một nghề “Cao quý nhất trong những nghề cao quí nhất, sáng tạo nhất trong những nghề sáng tạo” Người dạy học không chỉ dạy
chữ mà còn dạy người Thầy cô giáo vừa là người giúp các em lĩnh hội tri thức
và vận dụng nó một cách linh hoạt vào cuộc sống, vừa là những kỹ sư xây đắptâm hồn bao thế hệ học sinh Người giáo viên dạy môn Ngữ văn càng có nhiều
ưu thế hơn trong việc này Niềm vui sướng đối với người thầy, người cô là đàotạo ra những học sinh học giỏi, chăm ngoan, thành đạt, có đạo đức, có nhân cáchtốt đẹp, biết cư xử đúng với chuẩn mực đạo lí dân tộc Nhưng một trong nhữngniềm sung sướng vinh dự, hạnh phúc nhất trong cuộc đời người giáo viên là đàotạo và bồi dưỡng được những học sinh giỏi Để có được học sinh giỏi thì ngoàinăng lực, tố chất vốn có của học sinh còn cần có công lao bồi dưỡng của ngườithầy, người cô Là một giáo viên Ngữ văn đứng lớp giảng dạy gần mười hai năm
và đã từng tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi cấp tỉnh qua một số năm học, tôi đãnhận thức được điều đó
Mỗi môn học trong nhà trường việc học và dạy đều có đặc thù riêng.Phương pháp dạy và học văn đã được nói và bàn luận rất nhiều từ trước đến nay.Học như thế nào cho tốt, dạy như thế nào cho thật sự có hiệu quả? Đó là điềubăn khoăn, trăn trở của mỗi giáo viên dạy môn văn khi đứng lớp Một tiết dạybình thường trên lớp cũng cần phải chuẩn bị kỹ lưỡng mới có thể dạy tốt vàmang lại hiệu quả được Nhưng một tiết dạy bồi dưỡng học sinh giỏi còn có yêucầu cao hơn rất nhiều Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là nhiệm vụ nặng nềnhưng cũng rất đỗi vinh dự cho người giáo viên khi tham gia bồi dưỡng Câu hỏi
mà bất cứ ai khi tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi cũng luôn đặt ra là: Làm thếnào để đạt kết quả tốt nhất trong khoảng thời gian mấy tháng ngắn ngủi? Làmsao để các em có thể phát huy hết năng lực của mình trong một thời gian làm bài
đã được ấn định trước ? Làm thế nàơ để công lao vất vả của thầy cô và các tròkhông bị uổng phí ? Làm sao để mang lại niềm vinh dự cho bản thân, cho các
em và thành tích của nhà trường ? Những câu hỏi ấy chính là động lực thúc đẩyngười giáo viên phải luôn tìm tòi, học hỏi, sáng tạo để đạt được hiệu quả caonhất trong điều kiện cho phép
Tôi đã tìm hiểu và tham khảo nhiều sách báo, tìm kiếm trên in-ter-net đểthu thập những kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi THPT Với tất cả mọi nỗlực của mình trong suy nghĩ, tìm tòi, trao đổi, thảo luận với các đồng nghiệptrong tổ, trong trường và các đồng nghiệp khác trong ngành; cùng với việc cọxát thực sự trong thực tiễn trải nghiệm công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn
Ngữ Văn lớp 12 qua một số năm học tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài : Một số kinh
Trang 5nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ Văn lớp 12 Trường THPT Trần Phú.
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Bồi dưỡng học sinh giỏi không phải chỉ bó hẹp trong việc chuẩn bị để cóhọc sinh đạt giải trong các kì thi chọn học sinh giỏi mà việc thi học sinh giỏi vàcác kì thi này cũng là một căn cứ tin cậy để đánh giá chất lượng dạy và học.Chất lượng, kết quả bồi dưỡng học sinh giỏi ít nhiều sẽ có ảnh hưởng tích cựctới chất lượng giảng dạy ở các lớp trong trường
Hơn nữa trên cơ sở học vấn phổ thông, bồi dưỡng sâu thêm những nănglực về ngữ văn, tạo cho học sinh những điều kiện thuận lợi để tiếp tục học lên vàlàm việc một cách sáng tạo, có hiệu quả trong các lĩnh vực khoa học xã hội vànhận văn Bồi dưỡng học sinh giỏi cũng là dịp để giáo viên thể nghiệm việc đổimới phương pháp dạy học Thước đo trình độ của một giáo viên dạy học sinhgiỏi chính là phương pháp giảng dạy
Chọn viết đề tài này, bản thân tôi muốn nâng cao hiệu quả giờ lên lớp,muốn trao đổi kinh nghiệm giảng dạy với đồng nghiệp, muốn nhận được ởnhững đồng nghiệp tâm huyết với nghề sự góp ý chân thành
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Muốn bồi dưỡng học sinh giỏi đạt hiệu quả thì mỗi giáo viên cần nắmvững toàn bộ chương trình Ngữ Văn THPT về: văn học sử, tiếng việt, làm văn, líluận văn học nhưng điều quan trọng là phải giúp các em từ việc hiểu rộng, hiểusâu vấn đề văn học, vấn đề của cuộc sống, biết cách vận dụng kiến thức vào việc
lí giải các vấn đề cụ thể của đề bài Do sự phong phú về nội dung cần ôn tập, sựvận dụng linh hoạt về phương pháp, trong bài viết này tôi chỉ trình bày một sốkinh nghiệm đã bồi dưỡng thành công đối với học sinh giỏi lớp 12
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trên cơ sở thực tế công việc phát hiện, lựa chọn, bồi dưỡng học sinh giỏimôn Ngữ Văn lớp 12 trong những năm qua, đề tài vận dụng các phương phápkhảo sát, thống kê, so sánh trên số liệu đạt được thực tế của tổ Ngữ Văn TrườngTHPT Trần Phú
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 CƠ SỞ LÍ LUẬN
Phương pháp dạy học hiện nay rất coi trọng chủ thể học sinh Việc dạyhọc sinh giỏi cũng không nằm ngoài nguyên tắc ấy Có điều là, để học sinh tự đitrên con đường tìm ra kiến thức và có khả năng làm việc tương đối độc lập,không quá phụ thuộc vào người thầy thì các em phải được trang bị một hệ thống
kĩ năng cần thiết Do đó, giúp học sinh có những kĩ năng cần thiết là đã trao chocác em chìa khóa để các em tự mở và khám phá những vẻ đẹp văn chương Điềunày cũng hoàn toàn phù hợp với đặc trưng bộ môn: vẻ đẹp của tác phẩm vănchương là vô tận, nhiều tầng, nhiều lớp Người đọc tùy theo sở trường, vốnsống, vốn văn hóa mà phát hiện, cảm nhận ở những mức độ khác nhau
Bồi dưỡng học sinh giỏi là công việc khó khăn và cũng là niềm say mê,hạnh phúc lớn đối với người giáo viên, đặc biệt là giáo viên môn Văn Nó đòihỏi người thầy không chỉ có tầm mà còn có tâm Và chính sự tâm huyết với
Trang 6nghề mới hi vọng đem lại những thành quả mong muốn Bởi, học sinh giỏi vănthường là những em có năng khiếu: biết tự làm giàu vốn kiến thức, có khả năngcảm thụ, tư duy tốt, biết vận dụng các thao tác lập luận, các phương thức biểuđạt, kiến thức, kĩ năng để lí giải tốt một vấn đề, một hiện tượng văn học, đờisống Như vậy, một tiết dạy học sinh giỏi đòi hỏi người giáo viên phải có sựchuẩn bị và đầu tư kĩ lưỡng, thậm chí giáo viên phải có vốn kiến thức vừa rộngvừa sâu thì giảng dạy mới đạt hiệu quả, mới thuyết phục được học sinh Tiết dạyphải làm cho học sinh thực sự hứng thú, tin tưởng và có niềm vui đồng sáng tạo.
2 THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI 2.1 Thuận lợi:
- Là một giáo viên đứng lớp gần 12 năm, bản thân đã đúc rút được một sốkinh nghiệm giảng dạy để nâng cao hiệu quả giờ lên lớp, qua một số năm bồidưỡng học sinh giỏi của trường, tôi đã dành nhiều thời gian, tâm huyết nghiêncứu chuyên môn, vừa dạy vừa rút kinh nghiệm để nâng cao chất lượng giờ dạybồi dưỡng học sinh giỏi
- Bản thân luôn chịu khó đọc các tài liệu tham khảo, các tác phẩm vănhọc, các vấn đề lí luận văn học, tham khảo, cập nhật đề thi học sinh giỏi tỉnhThanh Hóa và các tỉnh khác trong cả nước
- Ban giám hiệu, lãnh đạo nhà trường có sự quan tâm, động viên đúngmức đến công tác bồi dưỡng học sinh giỏi; đồng nghiệp nhiệt tình, hỗ trợ đắclực trong giảng dạy
- Kết quả thi học sinh giỏi văn hóa cấp Tỉnh hàng năm của trường luôn làđộng lực thúc đầy thầy và trò chúng tôi phải cố gắng nhiều hơn, không đượcbằng lòng với những gì đã đạt được
2.2 Khó khăn:
- Trường THPT Trần Phú - Nga Sơn thuộc địa bàn vùng nông thôn, cóquyết định thành lập Trường năm 2000, điểm tuyển học sinh vào học tại trườnghàng năm rất thấp, nhiều em học sinh giỏi học hết cấp hai là thi vào các trườngđiểm như THPT Ba Đình, Mai Anh Tuấn Số học sinh giỏi văn hàng năm củatrường luôn đạt kết quả tốt nhưng vẫn chưa cao Một số em được chọn vào độituyển đi thi học sinh giỏi Tỉnh chỉ là học sinh khá môn văn, ít có những học sinhđam mê và có tư chất văn chương thực sự
- Tài liệu, sách tham khảo ở thư viện còn hạn chế Chưa có đủ tư liệu đểhọc sinh và giáo viên đọc, nghiên cứu một cách thoải mái, dễ dàng
- Do xu hướng lựa chọn nghề nghiệp gần đây của xã hội mà tinh thần họctập và sự quan tâm của học sinh chưa cao đối với môn Ngữ văn ( Bởi vì mônNgữ văn trong nền kinh tế thị trường có đầu ra khá thấp so với các môn tựnhiên, điều kiện và cơ hội xin việc làm rất khó đối với những ngành có bộ mônNgữ văn) Học sinh sôi nổi tham gia vào đội tuyển học sinh giỏi văn ít so vớicác đội tuyển tự nhiên, nhiều em học được văn nhưng lại gặp sự phản đối từ giađình
- Chất lượng đội tuyển không đồng đều: một số em có khả năng hành vănthì vốn kiến thức văn học chưa được phong phú, một số em khác có vốn kiến
Trang 7thức văn học khá phong phú thì lại non về kĩ năng làm văn, nhất là dạng bàinghị luận, lí luận văn học.
- Những năm gần đây việc khuyến khích học sinh giỏi đạt giải trong các
kì thi học sinh giỏi Tỉnh chưa thật thỏa đáng khiến một số phụ huynh học sinhkhông mặn mà lắm với việc thi học sinh giỏi Văn Vào đội tuyển văn của trườngthường là những em chỉ học khá giỏi môn văn hoặc những học sinh giỏi khôngđược tuyển vào các môn khoa học tự nhiên mới ôn môn Văn
2.3 Thực trạng về việc bồi dưỡng học sinh giỏi và số lượng, chất lượng giải học sinh giỏi trước khi thực hiện các giải pháp của đề tài
Tôi bắt đầu công tác giảng dạy môn Ngữ văn vào tháng 9 năm 2005 tạitrường THPT Trần Phú Tính đến nay tôi cũng đã dạy học gần 12 năm Trongthời gian dạy học tại trường THPT Trần Phú, tôi cũng đã có nhiều năm học đượcgiao trách nhiệm chính trong việc bồi duỡng học sinh giỏi Tôi cũng đã có nhiều
cố gắng và đạt được kết quả khả quan cụ thể là:
+ Năm học 2006 - 2007: đội tuyển gồm 6 em và có 4 em đạt giải khuyếnkhích
+ Năm học 2010 - 2011: đội tuyển 5 em thì có 1 em đạt giải ba cấp tỉnh và
Tại trường THPT Trần Phú, những năm học từ 2009 - 2010 trở về trước,
số lượng giải học sinh giỏi văn hàng năm cũng có nhưng giải chưa cao Từ nămhọc 2010 - 2011 đến nay, sau khi tôi và một số đồng nghiệp áp dụng sáng kiếnkinh nghiệm vào thực tiễn bồi dưỡng học sinh giỏi thì kết quả thay đổi rõ rệt.Học sinh chủ động và lạc quan khi tham gia vào đội tuyển, học tập sôi nổi, cóhứng thú và tin tưởng vào kết quả khi làm bài Số lượng và chất lượng giải đềutăng lên, thậm chí là giải cao ( Sẽ được chứng minh ở phần kiểm nghiệm) Đó làđiều vui mừng không thể nói hết bằng lời
3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP TÔI ĐÃ VÀ ĐANG LÀM ĐỂ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CÓ HIỆU QUẢ
Muốn bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi đạt kết quả cao, theo tôi cần phảichú ý đến rất nhiều yếu tố: đó là có sự chỉ đạo kịp thời, sát sao, sự quan tâm sâusắc từ phía Ban giám hiệu và các tổ chức trong nhà trường ; là sự ủng hộ, tạođiều kiện của gia đình học sinh, của giáo viên chủ nhiệm nhưng quan trọngnhất vẫn là hai yếu tố giáo viên đứng lớp và học sinh Biết rằng phương pháp đểtiếp nhận và tìm hiểu văn học vô cùng phong phú, khó có thể nói hết được Mỗigiáo viên bồi dưỡng và người tìm hiểu văn học đều có góc nhìn và cảm nhậnriêng Song trong khuôn khổ chuyên đề này tôi chỉ xin tập trung vào những việc
mà bản thân tôi đã và đang làm cũng như những điều tôi kiểm nghiệm được qua
Trang 8thực tiễn đào tạo, bồi dưỡng học sinh giỏi
3.1 Người giáo viên phải luôn giữ được ngọn lửa nhiệt tình, đam mê với nghề nghiệp.
Như ở trên đã nói, thực tế dạy học văn ngày nay gặp rất nhiều rào cản,
mà những rào cản đó xuất phát từ nhiều phía: có thể là do chương trình quánặng, do giáo viên dạy kém nhiệt tình, tâm huyết, hoặc do xu hướng, thực trạngcủa nền kinh tế thị trường đã khiến nhiều gia đình định hướng cho con em họkhông theo những môn khoa học xã hội trước khá nhiều bất lợi như thế, ngườigiáo viên phải làm thế nào để dạy tốt môn văn và khiến học sinh yêu thích, saymê? Đó là câu hỏi làm trăn trở mỗi trái tim, đánh động lương tâm nghề nghiệpcủa biết bao thầy cô và cả những nhà quản lí giáo dục Cá nhân tôi nhận thấy,muốn làm cho học sinh yêu thích môn Ngữ văn, nhất là trong thời điểm nhạycảm này, điều trước tiên là người giáo viên dạy văn phải luôn giữ được ngọn lửađam mê của tình yêu nghề nghiệp và thổi bùng ngọn lửa ấy vào các em học sinh.Người giáo viên phải thật sự yêu bộ môn văn và xem việc giảng dạy là tráchnhiệm, sứ mệnh cao cả, vinh quang.Bởi vì việc thầy cô yêu nghề, yêu môn văn
sẽ là tiền đề tốt nhất để động viên, khơi gợi hứng thú học tập của học sinh; đócũng là động lực để thầy cô cố gắng tìm tòi, suy ngẫm, tìm ra những phươngpháp hợp lí, phù hợp nhất đối với tưng đối tượng học sinh để giảng dạy có hiệuquả, làm cho các em cảm nhận được cái hay, cái đẹp của văn chương Ngày nay,ngày càng nhiều những phương pháp, kĩ thuật dạy học mới ra đời, các thầy côgiáo có thể tham khảo nhiều cách thức khác nhau và áp dụng vào công tác giảngdạy Tuy nhiên dù sử dụng phương pháp nào đi nữa thì thầy cô cũng chỉ có thểthành công khi chủ động được kiến thức và thật sự tâm huyết với nghề
3.2 Chủ động phân loại học sinh, phát hiện ra những học sinh có khả năng
về môn văn.
Đây là công việc mà tôi cũng như các đồng nghiệp trong tổ Văn trườngTHPT Trần Phú đã và đang làm để có thể phát hiện và lựa chọn được những họcsinh có tư chất, những ứng viên vào đội tuyển Để có được những học sinh giỏivăn trong đội tuyển của nhà trường, trong quá trình dạy tôi luôn chú ý để tìm ranhững hạt nhân sáng giá nhất Đầu tiên, tôi chú ý đến những em có đầu vào lớp
10 cao hơn những em khác ( từ 7 điểm trở lên) Sau đó tôi theo dõi quá trình họctập lớp 10, 11 của các em qua các điểm kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kì,qua kết quả thi học sinh giỏi trường (nếu có), rồi gặp gỡ, động viên để tạonguồn cho đội tuyển Bằng việc làm này, hằng năm tôi và đồng nghiệp đã lựachọn được một số học sinh có tố chất, yêu thích môn văn để chuẩn bị cho việcthành lập đội tuyển chính thức khi các em học lớp 12 Ví dụ năm học 2010 -
2011 tôi và các đồng nghiệp trong tổ chọn được 03 em ngay từ lớp 10 đều cólòng đam mê và tố chất học văn là Nguyễn Thị Huyền và Nguyễn TrọngTuấn( lớp 10D), Mai Thị Nga ( lớp 10E) Cả ba em này đều trở thành thành viênđội tuyển học sinh giỏi năm học 2012 - 2013, đều đạt giải cao và đậu Đại họcvới số điểm môn văn là 8,0
Trang 93.3 Tiến hành tuyển chọn đội tuyển học sinh giỏi
Tuyển chọn đội tuyển học sinh giỏi là khâu quan trọng bậc nhất quyếtđịnh chất lượng đội tuyển
Chọn học sinh từ lớp 10 Tìm hiểu kết quả học môn văn của học sinh ởTHCS qua điểm tổng kết, điểm thi học sinh giỏi, điểm thi tuyển vào lớp 10 (mônvăn), có thể tham khảo ý kiến của giáo viên đã trực tiếp dạy học sinh đó để nắmbắt mặt mạnh- mặt hạn chế của các em; đặc biệt chú ý đến điểm các bài làm văn,điểm kiểm tra học kì I môn văn lớp 10
- Học sinh giỏi văn phải đạt được những yêu cầu cơ bản như: có năng lựccảm thụ, say mê văn chương, có sự chủ động sáng tạo khi thực hành, có ý thứchọc tập nghiêm túc Đội tuyển học sinh được hình thành, chọn lọc theo hướngloại dần qua quá trình ôn luyện, qua các đợt thi Không đưa học sinh mới vàokhi đang dạy, làm như vậy kiến thức của các em không đồng đều và việc tiếnhành ôn luyện phải làm lại, vất vả, mất thời gian
Chúng ta đã biết mỗi một tác phẩm văn học đều là “con đẻ tinh thần” của
nhà văn Người nghệ sĩ khi viết tác phẩm phải dồn hết tâm huyết của mình vàoviệc sáng tạo Họ quan sát thế giới hiện thực, nghiền ngẫm trước những vấn đềđời sống, lựa chọn đề tài và phương pháp sáng tác nhằm qua tác phẩm của mìnhgửi đến người đọc những thông tin thẩm mĩ và có giá trị để từ đó giáo dục, cảmhóa, bồi dưỡng năng lực nhận thức, năng lực thẩm mĩ của đông đảo bạn đọc Vìthế, khi học văn học sinh phải có khả năng tìm ra cái hay, cái đẹp trong từng tácphẩm, hiểu rõ tình cảm của nhà văn gửi gắm vào trong tác phẩm từ đó biết pháthuy cái hay, cái đẹp ấy một cách linh hoạt sáng tạo trong quá trình học tập vàlĩnh hội tác phẩm Sau đó, học sinh phải có khả năng tự “giãi bày” theo cáchriêng của mình để qua đó biểu lộ được thế giới tâm hồn, tình cảm, trí tuệ phongphú đa dạng của chính mình
3.4 Lập kế hoạch bồi dưỡng đội tuyển và phân công người dạy rõ ràng
Đội văn được thành lập và bồi dưỡng từ học kì II lớp 11 đến giữa học kì Ilớp 12 Mỗi học kì học sinh được bồi dưỡng 60 tiết Tổng cộng khoảng 120 tiết.Giáo viên dạy bồi dưỡng lập kể hoạch, cụ thể nội dung ôn luyện từng học kì
Tiến hành bồi dưỡng học sinh giỏi từ những tuần cuối học kì 2 lớp 10.Đồng thời cho học sinh học trước trước chương trình lớp 11, tạo điều kiện chonhững học sinh 11 tham dự thi học sinh giỏi cùng học sinh 12 và để lớp 11 sẽ cóthời gian học trước chương trình 12
Dạy nền:
* Giáo viên cung cấp tài liệu hay, bổ ích cho học sinh đọc thêm bằng cáchphô tô rồi phát cho từng em; cho các em mượn tài liệu chuyền nhau đọc haycung cấp tên sách để học sinh tìm đọc
* Bám sát chương trình, dạy thật kĩ, thật sâu, thật chu đáo từng bài trongchương trình quy định để các em có một mặt bằng kiến thức chắc chắn, tạo cơ
sở cho học sinh có khả năng thẩm văn một cách chính xác và sáng tạo Nghĩa là
giáo viên phải phấn đấu để hướng dẫn học sinh “Phát hiện ra, bằng năng lực thẩm mĩ chất văn đích thực của tác phẩm” (Nguyễn Đăng Mạnh) Để phát huy
Trang 10được tính sáng tạo của học sinh, tôi áp dụng phương pháp dạy học “Lấy học sinh làm trung tâm”, nhằm làm cho học sinh thấy yêu tác phẩm, cảm phục tài
nghệ của nhà văn mà thấy yêu văn học, yêu cuộc sống hơn Kết quả là khi làm
bài kiểm tra, học sinh có khả năng tự “giãi bày”, lúc đó thầy giáo không chỉ gặp
lại mình mà còn được tiếp xúc với trò, với thế giới tâm hồn, tình cảm và trí tuệphong phú, đa dạng của các em c Dạy tìm hiểu chiều sâu, mở rộng
* Theo sát các tác gia, tác giả, tác phẩm, các giai đoạn văn học mà đề ranhững chuyên đề bổ trợ kiến thức cho học sinh nhằm cung cấp cho học sinh môtlượng kiến thức phong phú, toàn diện, sâu sắc và hệ thống
* Học đến đâu luyện tập đến đó Một mặt là để củng cố kiến thức, mặtkhác để rèn luyện kĩ năng cho học sinh Yêu cầu của việc luyện tập là phải tạođược thói quen phân tích đề, lập dàn ý - đó là một thao tác hết sức cần thiết màlâu nay học sinh ít chú ý và thường hay bỏ qua khi làm bài Luyện tập còn là đểbồi dưỡng kĩ năng nói và viết lưu loát cho học sinh để từ đó mà nâng lên thành
kĩ năng diễn đạt sáng rõ, khúc triết, hàm súc và có sức truyền cảm cao
Qua luyện tập, một lần nữa giáo viên phải hướng dẫn học sinh cách thứctiếp cận vấn đề, từ đó tạo thói quen cho học sinh cách thức khám phá, phát hiệnvấn đề, dám giải quyết những vấn đề khó, dám đưa ra quan điểm riêng của mìnhtạo ra phong cách riêng, độc đáo của người viết Từ những bài tập, học sinh phải
có khả năng biến kiến thức của thầy, của tài liệu thành kiến thức của mình, cóđược những lí giải thuyết phục trước những vấn đề văn học Học sinh có cảmthụ đúng là tốt nhưng phải tạo thói quen cho học sinh biết cách phân tích sâu sắccác hình tượng, các khía cạnh, các vấn đề văn học
Tìm hiểu đề tìm ý và lập dàn ý cho đề bài
Giáo viên ra đề cho học sinh thực hành làm bài theo thời gian ấn định
3.5 Sưu tầm, giới thiệu các tài liệu tham khảo yêu cầu học sinh tự học, tự tìm hiểu ở thư viện và nhiều nguồn khác.
Tài liệu tham khảo rất quan trọng đối với việc mở rộng kiến thức cho họcsinh Đối với học sinh giỏi, tài liệu có tầm quan trọng đặc biệt Sau khi đã tuyểnchọn, lập đội tuyển học sinh giỏi, thời gian bồi dưỡng còn hơn 3 tháng là đếnngày thi Nhưng nếu xác định trước những học sinh sẽ vào đội tuyển lớp 12 thì
từ cuối năm 11, và trong hè tôi đã hướng dẫn cho học sinh các lọai sách, tênsách để học sinh tìm đọc hoặc cho học sinh mượn đọc một số sách cần thiết màtôi có hoặc là mượn và trao đổi cùng các đồng nghiệp Đối với một học sinhgiỏi thì yêu cầu kiến thức phải thực sự phong phú và sâu rộng Có như vậy các
em mới tự tin, chủ động và mạnh dạn trong khi làm bài Kiến thức mỏng vànghèo nàn thì không thể tránh khỏi những lúng túng, ngượng ngập trong bài viếtbởi thiếu sự liên hệ, mở rộng, nâng cao Vì thế, tôi đã nhắc nhở học sinh đọcthêm những tài liệu có liên quan Đó là các tác phẩm tiêu biểu của những tác giảlớn trong chương trình học nhưng lại không được in trong sách giáo khoa để các
em có phông viết rộng hơn, linh hoạt hơn
Giáo viên cung cấp tài liệu cho học sinh đọc tham khảo về các tác gia, tác giả,các tác phẩm của họ được dạy và học trong nhà trường như: Nguyễn Trãi, Nguyễn
Trang 11Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Khuyến, Tú Xương,…Xuân Diệu, Huy Cận, HànMặc Tử, Tản Đà, Nguyễn Bính,…Nguyễn Tuân, Thạch Lam,…Nam cao, VũTrọng Phụng,…Hồ Chí Minh, Tố Hữu, Chế Lan Viên, Quang Dũng, NguyễnĐình Thi, Nguyễn Khoa Điềm, Xuân Quỳnh,…Tô Hoài, Kim Lân, Nguyễn Khải,Nguyễn Minh Châu,…Học sinh tìm hiểu về các tác giả, hoàn cảnh ra đời của các tácphẩm làm cơ sở cho việc lĩnh hội giá trị các tác phẩm Trong việc tích lũy kiếnthức, kĩ năng đọc có vai trò quan trọng Một trong những “tiêu chuẩn” của họcsinh giỏi là vốn kiến thức phải phong phú, sâu rộng, chắc chắn và có hệ thống.Những kiến thức mà các em thu lượm được trong nhà trường, trong bài giảng củathầy là không đủ Vậy là các em phải tích lũy nó qua con đường: tự đọc sách Nhưngsách vở, tài liệu tham khảo có thể gọi là “tràn lan” nếu không khéo sẽ rơi vào tìnhtrạng “đa thư loạn mục” Vì vậy, trang bị cho học sinh kĩ năng đọc là rất cần thiết Họcsinh phải đọc có hệ thống; đọc theo mục đích; đọc theo đề tài; đọc để mở rộng…
Chẳng hạn như khi học Nam Cao, một học sinh giỏi không chỉ biết tácphẩm “Chí Phèo”, “Đời thừa”, “Lão Hạc” mà còn phải đọc rộng và am hiểuthêm nhiều truyện ngắn của Nam Cao trước và sau Cách mạng tháng Tám Khidạy về đoạn trích "Đất Nước" của Nguyễn Khoa Điềm, tôi giới thiệu cả trường
ca "Mặt đường khát vọng"; khi dạy đến "Rừng xà nu" của Nguyễn Trung Thành,tôi yêu cầu học sinh đọc "Đất nước đứng lên"; dạy "Vợ chồng A Phủ", học sinhcần đọc cả tập "Truyện Tây Bắc" của Tô Hoài Ngoài việc nắm và cảm thụ tácphẩm văn học, học sinh còn cần phải đọc các sách nghiên cứu lý luận phê bình
về văn học mới thực sự có điều kiện thâm nhập một cách đầy đủ về tác phẩm đó
Ví dụ khi học thơ Mới với các bài thơ "Vội vàng" của Xuân Diệu, "Tràng giang"của Huy Cận, "Đây thôn Vĩ Dạ" của Hàn Mặc Tử, giáo viên không thể khônghướng dẫn học sinh đọc thêm các tập thơ của Xuân Diệu trước cách mạng thángtám, tập thơ "Lửa Thiêng" của Huy Cận, các tập thơ của Hàn Mặc Tử và cần đọc
kỹ cuốn Thi nhân Việt Nam của Hoài Thanh - Hoài Chân để học tập, cảm nhậnnhững lời bình giảng độc đáo, súc tích Như vậy, đọc về tác giả, tác phẩm và cáctài liệu nghiên cứu phê bình văn học là một hoạt động rất quan trọng trong yêucầu bồi dưỡng học sinh giỏi
Giáo viên phải thường xuyên quan tâm hướng dẫn, đôn đốc, kiểm tra đểcác em có được những kiến thức cần thiết trong quá trình làm bài Kiến thức vănhọc phong phú, vững vàng là cơ sở và nền tảng đầu tiên để học sinh viết một bàivăn tốt
Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu về tác gia, tác giả, tác phẩm:
- Tìm hiểu về tác gia, tác giả, giúp học sinh hiểu sâu, hiểu kĩ về tiểu sử, sựnghiệp văn học của nhà văn đồng thời giúp các em có cái nhìn đối sánh về néttương đồng và khác biệt trong phản ánh hiện thực đời sống của nhà văn Thờiđại, hoàn cảnh sống, học vấn, tuổi tác,…góp phần tạo nên nét riêng trong phongcách của nhà văn
- Tìm hiểu tác phẩm, trước hết các em phải tìm hiểu hoàn cảnh ra đời của
nó Hoàn cảnh ra đời có tác động đến khuynh hướng tư tưởng Những tác phẩmvăn học ở những thời kì khác nhau thì khuynh hướng tư tưởng cũng khác nhau