Tìm hiểu truyện ngắn chiếc thuyền ngoài xa của nguyễn minh châu qua tình huống truyện

Trong chương trình sách khoa phổ thông có nhiều tác phẩm các tác giả đã xây dựng được nhiều tình huống truyện độc đáo thú vị, như Chí Phèo của Nam Cao, Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân ,

TÌM HIỂU TRUYỆN NGẮN CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA CỦA NGUYỄN MINH CHÂU

QUA TÌNH HUỐNG TRUYỆN

và học tập là vô cùng lớn Tuy nhiên việc khai thác, khám phá ,tìm hiểu truyệnngắn sao cho có hiệu quả cao nhất vẫn là một vấn đề khó khăn đối với không chỉriêng học sinh mà còn đối với tất cả các giáo viên giảng dạy

Một trong những biểu hiện cho thấy sự khó khăn trong khai thác khám phámột truyện ngắn đó là không biết nên đi theo hướng nào? Bắt đầu từ đâu? Khai thácnhững cái gì?.v.v…điều này đã dẫn đến việc tác phẩm khai thác không triệt để Cácgóc cạnh, các phương diện kiến thức không được xâu chuỗi , thiếu lô gic , học sinhkhông có cái nhìn bao quát toàn diện về tác phẩm… và bài giảng cũng không tạođược sự hứng thú cho học sinh

Việc khai thác truyện ngắn lâu nay chúng ta vẫn thường sử dụng cácphương pháp quen thuộc nếu không muốn nói đó là thành lối mòn đó là khai thácnhân vật,khai thác tình tiết , chi tiết, khai thác kết cấu , diễn biến của cốt truyện…những cách khai thác này bên cạnh những cái được thì cũng có nhiều hạn chế như

đã nêu trên

Đối với giáo viên ,việc áp dụng một phương pháp duy nhất vào tất cả cácbài dạy cho tất cả các đối tượng học sinh đã không đem lại hiệu quả như mongmuốn Học sinh không nắm được bài, không nhớ kiến thức, không hứng thú và chủđộng trong học tập Giáo viên cũng không khai thác hết được cái hay cái đẹp củatác phẩm mà nhất là đối với những tác phẩm tự sự

Trong cuốn “ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÁC PHẨM VĂN CHƯƠNG THEO NXBĐHQG HÀ NỘI- năm 2001 Tác giả Nguyễn Viết Chữ viết “ Vấn đề cơ bản của

LOẠI-truyện ngắn là tình huống của nó Dù trữ tình hay tự sự thì cũng phải quan tâm đến tình huống cụ thể của nó” (- Trích trang 120)

Với “biển thông tin” như hiện nay và với mục tiêu giảng dạy hiện nay, để tiếpcận tốt cần có phương pháp tốt, mang lại những lợi ích đáng quan tâm về các mặt:ghi nhớ, phát triển nhận thức, tư duy, óc tưởng tượng , khả năng sáng tạo, phát huytính chủ động tích cực của học sinh ,đem lại sự mới mẻ hứng thú cho học sinh …Thì bên cạnh việc phát huy cách dạy truyền thống ,chúng ta cần mạnh dạn đưa ra

những phương pháp dạy học tích cực Theo tôi ,một trong những phương pháp

tích cực đó chính là khai thác truyện ngắn từ tình huống truyện.

Trong chương trình sách khoa phổ thông có nhiều tác phẩm các tác giả đã xây

dựng được nhiều tình huống truyện độc đáo thú vị, như Chí Phèo của Nam Cao, Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân , Vợ nhặt của Kim Lân …Đặc biệt là Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu Nhận thức được tác dụng ý nghĩa tích cực

của phương pháp này, tôi đã lựa chọn đề tài : TÌM HIỂU TRUYỆN NGẮN CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA CỦA NGUYỄN MINH CHÂU QUA TÌNH HUỐNG TRUYỆN với mongmuốn phát huy được tính chủ động tích cực cho học sinh , đem lại sự mới mẻ khidạy tác phẩm và góp phần vào sự đổi mới phương pháp dạy học trong ngành giáodục hiện nay

II- MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI

Việc lựa chọn đề tài này trước hết là để bản thân và đồng nghiệp có thêm mộthướng đi mới trong khai thác tác phẩm CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA CỦA NGUYỄNMINH CHÂU Tạo ra những sự hứng khởi nhất định trong công việc giảng dạy.

Với học sinh, việc đưa ra phương pháp dạy này sẽ góp phần tạo nên hứng thúhọc tập cho học sinh Tạo khả năng ghi nhớ và hệ thống hóa kiến thức trong hoàncảnh mà khối lượng kiến thức yêu cầu học sinh phải nắm bắt ngày càng nhiều đểđáp ứng yêu cầu thi cử hiện nay

Cao hơn nữa , đề tài góp phần vào sự thay đổi cách dạy và học theo lối cũ.III- ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

Đề tài này trước hết sẽ tiến hành khảo sát việc dạy và học của học sinh theophương pháp truyền thống Cho tiến hành kiểm tra , ghi chép số liệu.Từ số liệu cụthể, tiến hành phân tích số liệu và đi đến đưa ra phương pháp dạy học mới

Phần chính của đề tài sẽ đi vào giới thiệu những nét về tác giả , tác phẩm vềcách TÌM HIỂU TRUYỆN NGẮN CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA CỦA NGUYỄN MINH CHÂU QUA TÌNH HUỐNG TRUYỆN

Phần kết luận sẽ có những tổng kết đánh giá về ý nghĩa của đề tài

IV- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Phương pháp nghiên cứu tài liệu:

Giáo viên tiến hành nghiên cứu các tài liệu sách giáo khoa, sách giáo viên, chuẩn kiến thức, các bài lí luận về phương pháp giảng dạy của các tác giả Phan Trọng Luận, Nguyễn Viết Chữ v.v

Tham khảo các bài dạy theo cách khai thác tình huống truyện

Phương pháp thực nghiệm:

Lên kế hoạch giảng dạy tác phẩm trên lớp theo phương pháp truyền thống như khai thác nhân vật, tình tiết, cốt truyện… kiểm tra đánh giá ghi chép và sử lí

số liệu cụ thể để từ đó có cơ sở đánh giá hiệu quả của đề tài

Tổ chức dạy tác phẩm theo phương pháp khai thác tình huống truyện

Kiểm tra đánh giá hiệu quả của phương pháp khai thác tình huống truyện Biên soạn tài liệu và tiến hành bổ sung kiến thức cho các em trong các giờ dạybồi dưỡng

B- NỘI DUNG ĐỀ TÀI

B.1- CƠ SỞ LÍ LUẬN

Theo Hêghen, nhà triết học, mỹ học lỗi lạc người Đức (1770- 1831) trong tác phẩm nổi tiếng Mỹ học đã dành nhiều trang viết về tình huống: “Nói chung tình huống là một trạng thái có tính chất riêng biệt và trở thành được quy định

Ở trong thuộc tính này của nó, tình huống góp phần biểu lộ nội dung là cái phần có được một sự tồn tại bên ngoài bằng sự biểu hiện nghệ thuật”

Nhà văn Nguyễn Minh Châu cho rằng: “Với truyện ngắn và với một tác giả

có kinh nghiệm viết, tôi nghĩ rằng đôi khi người ta nghĩ ra được một cái tình thế xảy ra chuyện, thế là coi như xong một nửa…Những nhà văn có tài đều là những người có tài tạo ra những tình thế xảy ra chuyện vừa rất cá biệt vừa mang tính phổ biến hoặc tượng trưng” và “…những người cầm bút có cái biệt tài có thể chọn

ra trong cái dòng đời xuôi chảy một khoảnh khắc thời gian mà ở đó cuộc sống đậm đặc nhất, chứa đựng nhiều ý nghĩa nhất, một khoảnh khắc cuộc sống…nhưng bắt buộc con người ở vào một tình thế phải bộc lộ ra cái phần tâm can nhất,

cái phần ẩn náu sâu kín nhất, thậm chí có khi là khoảnh khắc chứa đựng cả một

đời người, một đời nhân loại” (Nguyễn Minh Châu, Trang giấy trước đèn, NXB KHXH,Năm 1994,tr.258).

Như vậy, tình huống còn được gọi là tình thế và các nhà văn Việt Nam quen dùng tình thế hơn là tình huống Nhà văn Nguyễn Kiên đã hơn một lần nói về bản chất và vai trò của tình huống: “Theo quan niệm của tôi, mỗi truyện ngắn chỉ tập trung vào một tình thế nảy sinh trong cuộc sống Nếu truyện ngắn có đến hơn một

tình thế thì truyện ngắn đó lập tức bị phá vỡ” (Nhiều tác giả, Nghệ thuật viết

truyện ngắn và ký, NXB Thanh niên, Năm 2000, tr 44).

Nhà văn Nguyên Ngọc khi bàn về truyện ngắn đã đặc biệt chú ý đến vấn đề tình huống: “Truyện ngắn dẫu sao cũng phải ngắn, do đó thủ thuật chủ yếu của truyện ngắn là thủ thuật điểm huyệt […] Truyện ngắn điểm huyệt thực hiện bằng cách nắmbắt trúng những tình huống cho phép phơi bày cái chủ yếu nhưng lại bị

che giấu trong muôn mặt cuộc sống hàng ngày” (Bùi Việt Thắng, Truyện ngắn – những vấn đề lý thuyết và thực tiễn thể loại, NXB ĐHQGHN, Năm 2000, tr 114).

Từ một số ý kiến trên, có thể khái quát về tình huống truyện như sau: Đốivới truyện ngắn, tình huống giữ vai trò là hạt nhân của cấu trúc thể loại, nó chính làcái hoàn cảnh riêng được tạo nên bởi một sự kiện đặc biệt khiến cho tại đó, cuộcsống hiện lên đậm đặc nhất và ý đồ tư tưởng của tác giả cũng được bộc lộ sắc nétnhất

Nếu như cấu tứ, mạch cảm xúc là điểm tựa để người đọc khám phá và tìm

hiểu một bài thơ thì tình huống truyện chính là yếu tố tạo những bất ngờ và làm nênnét độc đáo cho câu chuyện Nếu như cấu tứ, mạch cảm xúc là điểm tựa để ngườiđọc khám phá và tìm hiểu một bài thơ thì tình huống truyện chính là yếu tố tạonhững bất ngờ và làm nên nét độc đáo cho câu chuyện Tình huống truyện là hoàncảnh bất bình thường mà con người buộc phải bộc lộ bản lĩnh, tính cách của mình.Trong tác phẩm tự sự tình huống có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc thể hiện

số phận và tính cách nhân vật, là một trong những vấn đề cốt lõi, là chìa khóa khikhám phá tác phẩm

Đặc trưng của truyện ngắn là cốt truyện và thông thường cốt truyện bắt đầu

từ những sự kiện có vấn đề đó là tình huống Chính ở đó, nhà văn bộc lộ tài năngcủa mình Nói cách khác, tình huống chính là một lát cắt của cuộc sống, là vựcxoáy trên dòng sông, tình huống gắn liền với cốt truyện và chủ đề tư tưởng tácphẩm Nếu như đi khai thác một bài thơ chúng ta chú ý tới hình ảnh, cấu tứ, nhịpđiệu…, thì khai thác một tác phẩm tự sự phải chú ý tới nhân vật ở các góc cạnh từ

đó mà phát hiện ra chân giá trị cuộc sống, cùng thông điệp mà nhà văn gửi tới bạnđọc Để khám phá nhân vật cần bắt đầu từ việc khai thác tình huống truyện Muốnvậy học sinh phải nắm vững tác phẩm hiểu được diễn tiến của câu chuyện từ đóphát hiện ra đâu là hoàn cảnh có vấn đề Một tác phẩm hay thì bao giờ nhà văncũng có những phát hiện độc đáo khi khai thác vấn đề trong cuộc sống

Nói như vậy để thấy tình huống có vai trò nhất định quyết định tới cách tác giả sẽ vẽ chân dung nhân vật của mình như thế nào Vì vậy khi tìm hiểu nhân vật điều cốt yếu trước hết chúng ta phải phát hiện ra hoàn cảnh đặc biệt, cái nền mà nhân vật bộc lộ con người thực của mình Trên cơ sở đó chúng ta sẽ giải mã những

điều thầm kín mà nhà văn gửi gắm thông qua hình tượng nhân vật.( Tham khảo đề tài Tình huống truyện – Trên internet Tác giả Chu Văn Sơn)

B.2- CƠ SỞ THỰC TIỄN

Để kiểm tra khả năng nắm bắt kiến thức, hệ thống và ghi nhớ kiến thức củahọc sinh cũng như tinh thần thái độ tâm lí của học sinh khi học tác phẩm, khai tháctác phẩm bằng cách phân tích cốt truyện và nhân vật trong năm học 2014-2015, tôi

đã tiến hành dạy 6 tiết ở 2 lớp Sau đây là bảng mô tả kết quả

Nắm bắt ghi nhớ từ

80 đến 100 % kiến thức bài giảng

Xuất phát từ thực trạng , từ nhu cầu đòi hỏi của giáo viên của học sinh và đểđáp ứng yêu cầu thi cử hiện nay, tôi đã mạnh dạn đưa ra đề tài : TÌM HIỂU TRUYỆN NGẮN CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA CỦA NGUYỄN MINH CHÂU QUA TÌNH HUỐNG TRUYỆN.

B 3- GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

I- GIẢI PHÁP CHUNG

Để hướng dẫn học sinh có thể khai thác truyện ngắn này theo cách khai thác tình huống truyện, trước hết giáo viên cần phải cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về tình huống truyện Từ đó học sinh có cơ sở khoa học và đi vào khai thác tình huống truyện của tác phẩm cũng như bất kì một truyện ngắn nào một cáchđầy đủ khoa học hơn

1) Khái niệm tình huống truyện: Tình huống là một sự kiện đặc biệt trong đó chứa đựng một tình thế bất thường của quan hệ đời sống

2) Phân loại tình huống truyện :

- Nếu căn cứ Về tính chất có thể thấy truyện ngắn chứa đựng ba dạng tình huống

truyện căn bản :

+.Tình huống hành động Là loại sự kiện đặc biệt mà trong đó nhân vật bị đẩy tới

một tình thế (thường là éo le) chỉ có thể giải quyết bằng hành động Tình huống này

thường hướng tới một kiểu nhân vật : Nhân vật hành động Tức là loại nhân vật chủ

yếu được hiện lên bằng hệ thống hành vi hành động của nó các bình diện khác ít

được quan tâm Do đó nó quyết định đến diện mạo của toàn truyện : truyện ngắn giàu kịch tính Thậm chí mỗi thiên truyện ở dạng rõ nét nhất có thể coi như một

màn kịch một vở kịch ngắn trong y phục văn xuôi Tình huống Chí Phèo đến nhà

Bá kiến lần thứ nhất với mục đích trả thù, tình huống Chí Phèo gặp Thị Nở Tình huống Tràng nhặt được vợ trong truyện Ngắn Vợ Nhặt của Kim Lân

+ Tình huống tâm trạng Đó là sự kiện đặc biệt của đời sống mà ở đó nhân vật rơi

vào một tình thế làm nảy sinh một biến động nào đó trong thế giới tình cảm Tình

huống này thường dẫn tới một kiểu nhân vật là : Con người tình cảm Nghĩa là kiểu

nhân vật được hiện lên chủ yếu bằng thế giới nội cảm của nó nhà văn tạo dựng nên hình tượng nhân vật chủ yếu bằng một hệ thống chất liệu là cảm giác cảm xúc với các phức hợp khác nhau của chúng Còn các khía cạnh khác (như ngoại hình hành động lí tính…) ít được quan tâm Và vì thế nó quyết định đến diện mạo của toàn

truyện : truyện ngắn trữ tình Trong truyện Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân có

tình huống như : Những lo lắng của quản ngục muốn biệt đãi Huấn cao hay Những suy nghĩ của cô bé Liên khi đoàn tàu đi qua phố huyện trong truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam

+ Tình huống nhận thức Đó là sự kiện đặc biệt của đời sống mà tại đó nhân vật

được đẩy tới một tình thế bất thường : đối mặt với một bài học nhận thức bật lên một vấn đề (về nhân sinh về nghệ thuật) cần phải vỡ lẽ giác ngộ Kiểu nhân vật của

dạng tình huống này đương nhiên là : nhân vật tư tưởng Nghĩa là kiểu nhân vật

được khai thác chủ yếu ở đời sống nhận thức lí tính của nó Chất liệu cơ bản để dệt nên nhân vật là hệ thống những quan sát phân tích suy lí đúc kết chiêm nghiệm toan tính v.v… Mà trường hợp đậm đặc nhất là mỗi nhân vật giống như một tư tưởng được nhân vật hoá vậy Diện mạo của loại truyện ngắn này cũng đương nhiên

là nghiêng về triết luận Ví dụ Như những thay đổi trong suy nghĩ của Phùng và

Đẩu khi mời người đàn bà lên tòa án Hay nhưng thay đổi trong suy nghĩ của Chí Phèo sau khi gặpThị Nở

Cũng cần phải lưu ý rằng : sự phân loại này là tương đối Trong thực tế các dạng

ấy đều ít nhiều có tính pha tạp chứ không hoàn toàn"thuần chủng" như mô tả Viêc nhận diện chỉ dựa vào sự nổi trội của yếu tố nào đó

- Nếu căn cứ Về số lượng có thể thấy tình huống truyện ngắn có hai loại :

+ Truyện một tình huống Cả truyện ngắn chỉ xoay quanh có một tình huống duy

nhất bao trùm Có thể nói đây là loại truyện ngắn điển hình Ví dụ truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân……

+ Truyện ngắn nhiều tình huống Cả thiên truyện được dệt từ nhiều tình huống

Tuy nhiên trong đó chúng cũng phân vai thành chính - phụ (nghĩa là có cái nào đó

là chủ chốt) chứ không phải tất cả đều ngang hàng nhau theo lối dàn đều Đây là dạng truyện ngắn không thật điển hình Chúng thường có dáng dấp của một truyện dài thu nhỏ hơn là một truyện ngắn thực thụ (trong chương trình cấp ba có thể ví dụ

: Chí phèo của Nam Cao Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài )

(Tham khảo đề tài Tình huống truyện Trên internet –- Tác giả Chu Văn Sơn)

3- Các bước tiếp cận tình huống truyện.

3.1- Phương pháp tiếp cận tình huống.

Từ những nội dung lí thuyết trình bày trên đây ít nhất có thể rút ra những ý nghĩa phương pháp luận đối với việc tiếp cận sau : với người đọc bước vào một truyện ngắn tuy không thể bỏ qua việc phân tích tìm hiểu các thành tố khác cấu

thành cái thực thể sinh động là truyện ngắn (như nhân vật cảnh vật cốt truyện kết cấu ngôn ngữ ) nhưng nếu chưa nắm được tình huống thì coi như chưa nắm được

chiếc chìa khoá quan trọng nhất để mở vào thế giới bí ẩn của truyện ngắn ấy Đọc vào truyện ngắn thì điều tối quan trọng là phải đọc cho ra tình huống truyện của nó

3.2- Xác định tình huống truyện :

- Đặt câu hỏi : Sự kiện nào chi phối toàn bộ thiên truyện này ?

- Tổng hợp các tình tiết : Lướt qua những tình tiết chính và xác định : một trong

các tình tiết ấy đóng vai trò bao trùm chi phối quán xuyến toàn truyện hay chúng chỉ là những thành tố nối kết với nhau để làm thành một sự kiện lớn hơn sự kiện ấy mới trùm lên tất cả ? Đáng chú ý nhất ở đấy là cái tình thế bất thường nào đó mà chúng chứa đựng

- Tìm tên gọi để định danh Đây là khâu khá then chốt chưa tìm được tên thích hợp thì xem như tình huống vẫn còn nằm ngoài tầm tay của ta vậy

3.3) Phân tích tình huống Cần tiến hành phân tích các bình diện cơ bản sau đây :

- Diện mạo của tình huống (bình diện không gian)

- Diễn biến của tình huống (bình diện thời gian)

- Mối liên kết của tình huống với các khâu khác của tác phẩm (chi phối đến tổ chức hình thức của văn bản nghệ thuật truyện ngắn)

3.4 ) Rút ra ý nghĩa của tình huống :

Tức là rút ra cái thông điệp thẩm mĩ mà tình huống chứa đựng

- Về quan niệm : Toát lên quan niệm gì về nhân sinh thẩm mĩ ?

1.2- Kĩ năng : Học sinh có kĩ năng tiếp cận tình huống truyện không chỉ tác phẩm

này mà còn với nhiều tác phẩm khác

1.3- Bài học : bài học về cách nhìn đời nhìn người về cách đánh giá sự vật hiện

tượng con người

2- Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

- sách giáo khoa, sách tham khảo

+ Thời đại : Nguyễn Minh Châu ( 1930-1989)

+ Quê quán : Quỳnh Lưu – Nghệ An

+ Gia nhập quân đội năm 1950 sau đó công tác ở tạp chí văn nghệ quân đội

+ Năm 2000 được tặng giải thưởng Hồ chí minh về văn học nghệ thuật

- Sự nghệp :

Nêu quan niệm sáng tác của Nguyễn Minh Châu? Sáng tác của Nguyễn Minh Châu chia làm mấy giai đoạn? Mỗi giai đoạn đó có đặc điểm gì ?

+ Quan niệm sáng tác: Suốt đời trăn trở về số phận nhân dân và trách nhiệm của

nhà văn là phải tìm ra sự thật Ông cũng là nhà văn suốt đời đi tìm hạt ngọc ẩn chứabên trong tâm hồn con người

+ Quá trình sáng tác : Sáng tác của Minh Châu được chia làm hai giai đoạn,giai

đoạn trước 1975 mang khuynh hướng sử thi trữ tình lãng mạn Giai đoạn sau 1975 mang cảm hứng thế sự với những vẫn đề về đời sống đạo đức và triết lí nhân sinh

Hãy cho biết vị trí của Nguyễn Minh Châu trong chặng đường đổi mới văn học sau 1975?

+ Vị trí của Nguyễn Minh Châu trong gia đoạn đổi mới văn học sau 1975:

“ Người mở đường tinh anh và tài năng nhất của văn học ta hiện nay” trong thời

kì đổi mới.( Sách giáo khoa Ngữ văn 12–tập 2 Nxb giáo dục-2015 -Phan Trọng Luận chủ biên)

b) Tác phẩm :

- Hoàn cảnh ra đời : Cuộc kháng chiến chống Mỹ kết thúc, tổ quốc thống nhất ,

vấn đề chiến tranh tạm gác lại nhưng những vấn đề về đời sống vật chất , tinh thần ,đạo đức lại được đặt ra Khi đất nước bước vào thời kì đổi mới những quan niệm

về đạo đức lối sống có thêm những quan niệm mới Trước những đổi thay đó văn học Lúc này cần phải có những chuyển biến kịp thời nhằm đáp ững những chuyển biến đó Chiếc thuyền ngoài xa chính là một tác phẩm như vậy Tác phẩm mang xu thế của văn học thời kì đổi mới: Hướng nội, đi sâu khai thác số phận cá nhân trong

muôn mặt của cuộc sống đời thường .( Sách giáo viên Ngữ văn 12–tập 2 Nxb giáo dục-2015 -Phan Trọng Luận chủ biên)

- Xuất xứ : Truyện ngắn lúc đầu được in trong tập Bến quê (1985), sau được in lại

trong tập truyện cùng tên (in năm 1987).Là một trong những sáng tác tiêu biểu củavăn học Việt Nam thời kì đổi mới

- Tóm tắt: Theo lời của trưởng phòng, nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng đến một vùng

ven biển miền Trung (cũng là nơi anh từng chiến đấu) để chụp một tấm ảnh chocuốn lịch năm sau.Sau nhiều ngày “phục kích”, anh đã phát hiện và chụp được cảnhmột chiếc thuyền ngoài xa đang ẩn hiện trong biển sớm mờ sương.Nhưng khi chiếcthuyền vào bờ, anh đã kinh ngạc hết mức khi chứng kiến cảnh từ trong thuyền bước

ra một gã chồng vũ phu đánh đập người vợ dã man, đứa con vì muốn bảo vệ mẹ đãđánh trả lại cha mình.Những ngày sau, cảnh tượng đó lại tiếp diễn và lần này anhphải can thiệp…Theo lời mời của chánh án Đẩu (đồng đội cũ của anh), người đàn

bà hàng chài đã đến toà án huyện Tại đây, người đàn bà đã từ chối sự giúp đỡ củaĐẩu và Phùng, nhất quyết không bỏ lão chồng vũ phu.Chị đã kể câu chuyện vềcuộc đời mình và đó cũng là lí do cho sự từ chối trên.Rời vùng biển với khá nhiềuảnh, Phùng đã chọn được một tấm ảnh về “thuyền và biển” cho tờ lịch năm ấy Tuynhiên, mỗi lần đứng trước tấm ảnh, anh bao giờ cũng thấy hình ảnh người đàn bàlam lũ, nghèo khổ bước ra từ bước tranh

- Bố cục: 3 phần

+ Phần 1: Từ đầu … đến “Chiếc thuyền lưới vó đã biến mất”: Hai phát hiện của

người nghệ sĩ nhiếp ảnh

+ Phần 2 : tiếp theo đến “…chống chọi với sóng gió giữa phá ” : Câu chuyện của

người đàn bà hàng chài ở toà án huyện

+ Phần 3 : Phần còn lại : Tấm ảnh được chọn vào bộ lịch năm ấy.

.( Sách giáo viên Ngữ văn 12–tập 2 Nxb giáo dục-2015 -Phan Trọng Luận chủ biên)

4.2- Hướng dẫn tìm hiểu tình huống truyện.

? Em hiểu tình huống truyện là gì ?

- Khái niệm: Tình huống là một sự kiện đặc biệt trong đó chứa đựng một tình thế

bất thườngnhững mâu thuẫn những nghịch lí của quan hệ đời sống.Nhờ tình huống truyện mà cốt truyện được phát triển, tính cách nhân vật được bộc lộ và tư tưởng của tác phẩm được chuyển tải

? Hãy chỉ ra tình huống truyện trong tác phẩm ?

- Tình huống cụ thể trong tác phẩm: Một là những nghịch lí mà Phùng phát hiện

ra trên bãi biển Hai là những nghịch lí trong câu chuyện ở tòa án huyện.Từ hai tình huống này nhân vật đã có những nhận thức mới về cuộc sống và nghệ thuật

=> Như vậy ngay trong một câu chuyện đã chứa đựng những nghịc lí Những nghịch lí đó chính là những tình huống trong tác phẩm cũng như ở đời thường

a) Tình huống ngoài bãi biển - Nghịch lí của hai phát hiện.

- Tóm tắt ngắn gọn tình huống như sau: Sau nhiều ngày phục kích Phùng đã phát

hiện ra cảnh đẹp “ đắt trời cho” ( Phát hiện thứ nhất) Trong lúc Phùng đang vô cùng hạnh phúc và say sưa tận hưởng cảnh đẹp mà mình vừa phát hiện ra thì Phùng lại kinh ngạc hết sức khi chứng kiến cảnh xung đột trong gia đình của chính con thuyền đó.( Phát hiện thứ hai)

Nội

dung

tìm hiểu.

Phát hiện thứ nhất Phát hiện thứ hai

Chiếc thuyền ngoài xa Cảnh gã chồng đánh vợ.

“ Mũi thuyền in một

? Trong lúc đang say sưa thưởng thức vẻ đẹp của chiếc thuyền ngoài xa Phùng đã phát hiện ra điều gì? ?

“Ngay lúc ấy, chiếc thuyền đâm thẳng

nét mơ hồ lòe nhòe

vào bầu sương mù

trắng như sữa có pha

như tượng trên chiếc

mui khum khum, đang

xe rà phá mìn… chẳng nói chẳng rằng lão trút cơn giận như lửa cháy bằng cách dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà,…Người đàn bà với một vẻ cam chịu đầy nhẫn nhục không hề kêu một tiếng, không chống trả, cũng không tìm cách trốn chạy…Bóng một đứa con nít lao qua trước mặttôi Khi tôi chạy đến nơi thì chiếc thắtlưng da đã nằm trong tay thằng bé,…liền dướn thẳng người vung chiếc khóa sắt quật vào giữa khuôn ngực trần vạm

vỡ cháy nắng …Lão đàn ông định giằng lại chiếc thắt lưng nhưng chẳng được nữa, liền giang thẳng cánh cho thằng bé hai cái tát khiến thằng nhỏ lảođảo ngã dúi xuống cát…Người đàn bà dường như lúc này mới cảm thấy đau đớn - vừa đau đớn vừa vô cùng xấu hổ, nhục nhã

- Phác, con ơi!

Miệng mếu máo gọi, người đàn bà ngồixệp xuống trước mặt thằng bé, ôm chầm lấy nó rồi lại buông ra, chắp tay vái lấy vái để, rồi lại ôm chầm lấy Thế rồi bất ngờ người đàn bà buông đứa trẻ

ra, đi thật nhanh ra khỏi bãi cát xe tăng hỏng, đuổi theo lão đàn ông Cả hai

người lại trở về chiếc thuyền.” (SGK Ngữ văn 12–tập 2NXBGD-2015- Phan Trọng Luận chủ biên)

trở nên bối rối, trong

trái tim như có cái gì

- Kinh ngạc hết sức” Trong máy phút cứ đứng há hốc mồm ra mà nhìn”

- Là tâm trạng nhức nhối lẫn chút hoài nghi đâu đớn

- Lí do : +.Anh không ngờ rằng mới chỉ mấy phút trước đây con thuyền hiện lên kì diệu đẹp

đẽ vậy mà giờ đây trong phút chốc cái ác lại đang hiển hiện ngự trị

+ Thỏa mãn niềm đam

mê về cai đẹp

+ Mới khẳng định cái đẹp là đạo đức vậy

mà bên trong cái đẹp lại chính là sự vô đạo đức

- Cái đẹp chính là đạo đức- Cái đẹp thanh lọc tâm hồn cái đẹp giúp con người sống tốt hơn

Em có bình luận suy nghĩ gì về cảnh tượng trên?

+.Không thờ ơ vô cảm trước những tình cảnh số phận con người

- Nhân vật gã đàn ông: Vũ phu cục cặn thô lỗ tàn bạo tàn nhẫn.

- Nhân vật người đàn bà hàng chài: Nhẫn nhịn, cam chịu, Yêu

thương con cái ,lo lắng cho con cái

- Nhân vật Phác : Thâm trầm ít nói,mạnh mẽ, yêu thương mẹ, căm

gét cái ác cái tàn nhẫn

Thông

điệp của

tác giả

? Nêu những thông điệp của tác giả gửi gắm qua hai phát hiện trên?

- Trong một sự vật hiện tượng con người tồn tại những mặt đối lập tốt xấu trắng đen phải trái

-Trong một sự vật hiện tượng con người đôi khi hay dùng vỏ bọc bên ngoài để che đậy bản chất Những biểu hiện bên ngoài đôi khi không phải bản chất vì vậy để đánh giá đúng bản chất chúng ta cần phải có cái nhìn ở cự li gần, toàn diện ,tránh cái nhìn phiến diện hời hợt từ xa bên ngoài Nếu không có thể sẽ dễ dẫn đến những đánh gia sai lầm

- Với người nghệ sĩ chân chính không được vì cái đẹp mà bỏ quên cái thiện

- Một tác phẩm nghệ thuật chân chính phải có cả chân ,thiện và mĩ

(Phân tích bình giảng tác phẩm văn học 12 Nxb giáo dục-2015 -Nguyễn Đăng Mạnh chủ biên)

b ) Tình huống trên tòa án

Câu chuyện ở tòa án Cuộc đời tính cách Tính cách nhân vật

Đẩu mời người đàn bà lên tòa án?

- Lí do: “ Người đàn bà thường

đích của mình không? Việc từ chối

đó khiến Phùng và Đẩu cảm thấy

như thế nào ?

- Phùng và Đẩu không đạt được

mục đich.Điều này khiến cho

Phùng và Đẩu cảm thấy bực bội bất

bình phẫn nộ

Qua đó em nhận định như thế nào về người đàn bà nhìn từ dáng vẻ bên ngoài?

- Lam lũ ,khổ sở , khó nhọc, nghèo túng, nhútnhát…

Qua l i kh n c u này ờ ẩ ầ trong thâm tâm em có nhận định như thế nào

về người đàn bà ?

- Bất hạnh, khổ cực, ngờ nghệch, nhếch nhác, dại dột và cam chịu……

Qua lí do mục đích

đó em rút ra điều

gì về con người của Phùng và Đẩu ?

- Là người bất bìnhvới cái ác,

có trách nhiệm,

có lòng thương yêucon người

? Qua thái độ của Phùng và Đẩu khi

bị người đàn bà từ chối cho em biết thêm điều gì về con người Của Phùng và Đẩu ?

Là người nghiêm khắc có trách nhiệm có lương

x u, trong ph không ai l y, tôi có ấ ố ấ

-Suy nghĩ sâu xa , sắc sảo, thấu hiểu lẽ đời

- Sống có tình nghĩa trước sau

- Yêu chồng , thấu hiểunỗi khổ của chồng

- Yêu con , hi sinh hết mình vì con

- Biết trân trọng hạnh phúc nhỏ bé của mình

tâm với công việc

NXBGD-2015- Phan Trọng Luận

chủ biên)

- “vả lại, ở trên chiếc thuyền cũng

có lúc vợ chồng con cái chúng tôi

sống hòa thuận, vui vẻ….Vui nhất

là lúc ngồi nhìn đàn con tôi chúng

nó được ăn no ” (SGK Ngữ văn

tình thương con c ng nh n i au, ũ ư ỗ đ

c ng nh cái s thâm tr m trong ũ ư ự ầ

- Kín đáo nội tâm thâmtrầm sâu sắc , tự trọng

=> Bên ngoài rách rưới lam lũ mệt mỏi khổ cực xấu xí thô kệch nhưng bên trong

là một tâm hồn đẹp

đẽ.=> “Hạt ngọc ẩn chứa bên trong tâm hồn con người”.

ng ườ i nh th ư ế nào?

- Trước đó:

+ Nông nổi, hời hợt chỉ biết trong sách vở cứng nhắc còn ngoài đời với nhiều nghịch lí thì chưa thấu hiểu +.Là người có cái nhìn nghiêm khắc nhưng cứng nhắc