- Viết được đoạn văn nghị luận đúng theo hình thức và nội dung, dunglượng của đoạn văn - Trang bị thêm những tri thức cuộc sống trong các vấn đề cuộc sốngthái độ, hành động đúng đắn trướ
Trang 1A MỞ ĐẦU
I Lí DO CHỌN ĐỀ TÀI:
I.1 Cựng với những thay đổi lớn trong đổi mới thi THPT Quốc gia 2017,
mụn Ngữ văn cũng cú một số điều chỉnh: Thời gian thi Ngữ văn đó rỳt xuống cũn 120 phỳt (năm 2016 là 180 phỳt); thay bằng hai ngữ liệu ở phần Đọc hiểu, thỡ đề thi 2017 sẽ cũn một ngữ liệu; Thay bằng viết bài văn Nghị luận xó
hội trong khoảng 400 chữ, thỡ nay chỉ là viết đoạn nghị luận xó hội khoảng
200 chữ Để nhanh chúng bắt kịp với sự thay đổi này, chưa cú một tài liệutham khảo chuyờn sõu nào giỏo viờn chỉ biết bỏm vào cấu trỳc đề thi minhhọa mụn Ngữ văn kỡ thi THPT quốc gia 2017 để xõy dựng ma trận đề, tỡm tũingữ liệu, xõy dựng hướng dẫn làm bài Điểm mới nhất trong đề thi THPTquốc gia 2017 chớnh là yờu cầu viết đoạn văn nghị luận xó hội 200 chữ
I.2 Mục tiờu của đề thi Ngữ văn hướng tới việc thớ sinh hiểu và diễn đạt
sự hiểu đú càng mạch lạc, trụi chảy và đỳng nội dung càng điểm cao.Thớ sinhchỉ cần làm rừ sự hiểu về một khớa cạnh, một luận điểm mà đề gợi ra từ phầnđọc hiểu đó suy nghĩ trả lời
I.3.Trong khi đú viết đoạn văn 200 chữ là một cụng việc đầy sỏng tạo và
khú nhọc, khụng chỉ đũi hỏi người viết sự am hiểu chữ nghĩa, năng lực tưduy, vốn hiểu biết mà cũn thử thỏch trỡnh độ tạo lập văn bản và cả nhõn cỏch,
cỏ tớnh của người cầm bỳt Điều đú đó đặt ra sự lựa chọn, bạn sẽ chọn viếtđoạn văn ngắn 200 chữ theo cấu trỳc đề thi trung học phổ thụng quốc gia
2017 hay viết bài văn nghị luận xó hội 600 chữ? Nhưng viết như thế nào khi
đề bài theo hướng mở, tự do bày tỏ hiểu biết thực sự làm thầy và trũ hiện nay
lo lắng Làm thế nào để cú được bớ kớp “hỏi quả ngọt” - đạt được điểm cao
của phần thi này trong cấu trỳc đề thi THPT quốc gia?
=> Đú cũng là những lý do khiến tụi chọn đề tài “ Rốn luyện kĩ năng viết đoạn văn nghị luận xó hội theo định hướng đề thi THPT quốc gia” để
nghiờn cứu, ỏp dụng vào thực tế giảng dạy ở trường THPT Hy vọng nhữngkinh nghiệm nhỏ này sẽ cú tỏc dụng hữu ớch với đồng nghiệp và học sinhTHPT
II Mục đớch nghiờn cứu:
- Nhằm “gỡ rối” và gúp phần trang bị thờm kĩ năng cũng như kiến thức
viết đoạn văn nghị luận xó hội cú dung lượng 200 chữ cho giỏo viờn và họcsinh khi đối mặt với đề thi THPT Quốc gia năm 2017
- Đi sõu kĩ năng viết đoạn văn NLXH với dung lượng 200 chữ, đối với giáo viên Ngữ văn, chỳng tụi thiết nghĩ, khụng cú một mục đớch nào khỏc là
mong muốn cho học sinh cú một “ cẩm nang”, “ phao cứu sinh” , là bớ kớp
“hỏi quả ngọt” giỳp học sinh đạt điểm cao trong cỏc đợt kiểm tra, đặc biệt kỡ
thi THPT quốc gia 2017
- Tăng cường được khả năng thực hành cho học sinh thụng qua hệ thốngcỏc đề thi minh họa
III Đối tượng nghiờn cứu và giới hạn đề tài :
Trang 2- Học sinh lớp 12 trường THPT Lam Kinh năm học 2016 – 2017( lớp 12A5, 12A7)
- Phần I (đọc hiểu) và câu 1 phần II trong các đề thi minh họa THPTquốc gia 2017
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
IV.1 Nghiên cứu lý thuyết :
- Lý thuyết đoạn văn, bài văn Cách viết đoạn văn, bài văn NLXH
- Trao đổi với bạn bè đồng nghiệp phụ trách dạy lớp 12 ở các trường
THPT trong khu vực để tìm ra các giải pháp
IV.2 Nghiên cứu thực tiễn :
- Nghiên cứu các đề thi minh họa THPT quốc gia 2017 của Bộ GD &
ĐT cùng các đề thi của các đồng nghiệp
- Chọn 1 đề tổ chức thảo luận trong tổ, thống nhất các ý kiến
- Tổ chức cho hs làm đề trong các buổi ôn luyện, chấm và rút kinhnghiệm
V NHỮNG LUẬN ĐIỂM CẦN BẢO VỆ
V.1 Đối với giáo viên:
- Đề tài sẽ cung cấp một “ cẩm nang” giúp người giáo viên trực tiếp
giảng dạy ( đặc biệt đang dạy lớp 12) tìm ra một hướng đi đúng đắn nhằmnâng cao chất lượng dạy học, ôn luyện trong nhà trường
V.2 Đối với học sinh:
- Giúp học sinh có kĩ năng, phương pháp làm bài nghị luận xã hội đạt kếtquả cao
- Viết được đoạn văn nghị luận đúng theo hình thức và nội dung, dunglượng của đoạn văn
- Trang bị thêm những tri thức cuộc sống trong các vấn đề cuộc sống(thái độ, hành động đúng đắn trước các vấn đề xã hội) - đó là hành trang tốt
để các em mang theo, không phải chỉ là trong câu chuyện thi cử mà trong cảcuộc sống sau này
B NỘI DUNG
Trang 3I THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ:
- Với lối mòn ăn sâu trong tâm thức của người dạy và người học bài văn
600 chữ với nội dung tách rời phần đọc hiểu đã được định hình và cách giảiquyết phụ thuộc vào các sách tham khảo bài văn mẫu
- Lối mòn trong tư duy khiến cả người dạy và người học khó định hìnhcách viết từ bài văn sang viết đoạn văn
- Những tồn tại đối với học sinh khi viết đoạn văn nghị luận xã hộ theođịnh hướng đề thi THPT quốc gia:
+ Không có kĩ năng viết đoạn văn Không xác định được các kiểu đoạnvăn: diễn dịch, qui nạp, tổng phân hợp
+ Kết cấu đoạn chưa chặt chẽ
+Viết chung chung, lan man, không xác định được luận điểm
+ Viết quá dài hoặc quá ngắn Có những em viết đúng dung lượngnhưng gượng ép không đủ nội dung
+Tự tiện ngắt xuống dòng -> sai về hình thức
- Chưa có tài liệu tham khảo hay hướng dẫn cho người dạy và cả ngườiđọc để hình thành nên kĩ năng chinh phục đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ( câu 1 phần làm văn trong đề thi THPT quốc gia 2017)
=> Sự lúng túng cho cả người dạy và người học
II GIẢI PHÁP : Viết đoạn văn cũng cần kiên trì và quyết tâm; tập viết và
viết nhiều lần, viết và rút kinh nghiệm sẽ được đoạn văn đúng, đoạn văn hay
và hấp dẫn
II.1 Phân biệt bài văn 600 chữ và đoạn văn 200 chữ (Điểm khác biệt
giữa đề nghị luận xã hội thông thường với đề Nghị luận xã hội 200 chữ trong
kì thi THPT Quốc gia 2017 của bộ giáo dục và đào tạo)
*Cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT quốc gia 2017
Thời gian làm bài 120 phút I.Đọc hiểu ( 3,0 điểm) - 1văn bản thơ hoặc văn
Đoạn văn dung lượng 200 chữ
Câu 2: Nghị luận văn
học( 5,0 điểm)
Bài văn nghị luận văn học
* Những thay đổi và định hướng rèn luyện kĩ năng làm đoạn văn nghị luận xã hội 200 chữ tích hợp nội dung phần đọc hiểu:
- 1 văn bản ( 1 thơ, 1văn xuôi)
- 4 câu hỏi chia đều 4mức độ: nhận biết,thông hiểu, vận dụng
Trang 4- Nội dung nghị luận:
tách biệt với phần đọchiểu
=> 3,0 điểm
- Hình thức: Đoạn vănkhoảng 200 chữ
- Nội dung nghị luận:rút ra từ phần đọc hiểu
và khai thác theohướng vận dụng cao
=> 2,0 điểm
Câu 2: Nghị
luận văn học
Thứ nhất : Thay đổi về cách ra đề Đề bài yêu cầu bàn luận/ đánh giá về
một vấn đề được đặt ra trong đề đọc hiểu Có những đề yêu cầu dựa vào nộidung ở phần đọc hiểu, anh ( chị) hãy viết đoạn văn 200 chữ bàn về hoặc cónhững đề trích dẫn một câu văn và yêu cầu học sinh bàn luận, học sinh chỉ
có thể làm tốt phần nghị luận xã hội khi đã hiểu thông điệp của văn bản ở đềđọc hiểu và câu văn được trích dẫn
Thứ hai : Bị giới hạn về dung lượng Trước đây học sinh viết BÀI VĂN
NGHỊ LUẬN XÃ HỘI, nhưng hiện nay chỉ cần viết ĐOẠN VĂN 200 TỪ( 200 chữ ) Vì vậy thời lượng làm bài và biểu điểm bị rút ngắn, rất nhiều emgặp khó khăn về vấn đề này
=> Không ít giáo viên dạy Ngữ văn và học sinh ngộ nhận đoạn văn là
một bài văn ngắn.Bài văn ngắn, hoàn toàn khác đoạn văn ở tính hoàn chỉnh
về nội dung
Nếu bài văn ngắn, có mở bài, thân bài và kết bài, kiến giải khá hoànchỉnh về một vấn đề bàn luận, từ việc nêu vấn đề đến giảng giải khái niệm,phân tích biểu hiện và đánh giá vấn đề thì đoạn văn chỉ giữ vai trò giảng giảimột luận điểm - một ý nào đó của vấn đề gồm nhiều luận điểm.Một bài luận,
dù ngắn 200 hay 400, 600 chữ gồm nhiều đoạn văn nhưng một đoạn văn ngắn
có thể gồm 3 câu đến hàng trăm câu.Với thời gian 120 phút, đề thi Ngữ văn
2017 muốn thí sinh hoàn thành phần đọc hiểu 4 câu (3 điểm) và câu 2 viếtđoạn ngắn (2 điểm), dành nhiều thời gian viết câu 3 nghị luận văn học (5điểm)
II.2 Nắm lí thuyết về đoạn văn:
- Về nội dung: Đoạn văn là một phần của văn bản, nó diễn đạt ý hoàn
chỉnh ở một mức độ nào đó logic ngữ nghĩa, có thể nắm bắt được một cáchtương đối dễ dàng.Tuy nhiên, đoạn văn Nghị luận xã hội 200 chữ cần bám sátyêu cầu của đề và dựa trên nội dung/ thông điệp ở phần đọc hiểu
- Về hình thức: Đoạn văn luôn luôn hoàn chỉnh Sự hoàn chỉnh đó thể
hiện ở những điểm sau: Một đoạn văn được bắt đầu từ chữ cái viết hoa lùi đầudòng đến chỗ chấm xuống dòng.
- Cấu trúc một đoạn văn:
+ Đoạn văn thường có từ ngữ chủ đề và câu chủ đề:
Trang 5++ Từ ngữ chủ đề : là các từ ngữ được lặp lại nhiều lần nhằm duy trì đối
tượng được biểu đạt
++ Câu chủ đề: là câu nêu lên ý chính của toàn đoạn, mang nội dung
khái quát, ý nghĩa ngắn gọn Thường đứng ở đầu hoặc cuối đoạn văn
+ Các câu trong đoạn:
++ Có nhiệm vụ triển khai và làm rõ chủ đề của đoạn
++ Trình bày theo các phép diễn dịch, quy nạp, song hành…
II.3 Cách viết đoạn văn NLXH 200 chữ theo yêu cầu của đề thi hiện hành:
II.3.1 Xác định và đáp ứng các yêu cầu của đề:
- Về nội dung: Đề bài có thể trích dẫn hoặc không trích dẫn câu văn
trong phần đọc hiểu Điều quan trọng là các em cần hiểu yêu cầu của đề và
xác định hướng đi đúng đắn.
+ Thứ nhất: Phải xác định được Đề bài yêu cầu viết về vấn đề gì? (nộidung của đoạn văn).Đây là yêu cầu quan trọng nhất, đòi hỏi người viết phải
bày tỏ quan điểm cá nhân rõ ràng.Cụ thể: Người viết hiểu vấn đề đó là gì
(giải thích), tại sao lại nói như thế (phân tích)
+ Thứ hai: Cần phải có dẫn chứng thuyết phục bằng các ví dụ cụ thể
trong đời sống
+ Thứ ba: Phải đánh giá và nêu thái độ của người viết trước vấn đề đang bàn luận Cần nêu ra những bài học nhận thức sau khi bàn luận Từ đó, đề xuất những giải pháp thiết thực và khả thi cho bản thân mình và tất cả mọi
người
Đối với dạng “đề nổi” , học sinh có thể dễ dàng nhận ra phạm vi nội
dung và phương pháp lập luận Đối với dạng đề chìm, học sinh phải tự mày
mò hướng đi Ví dụ :
+ Viết 1 đoạn văn 200 chữ về sự hi sinh thầm lặng của mẹ trong cuộcsống ngày hôm nay ( đề nổi) Học sinh dễ dàng xác định phạm vi nội dung :Thế nào là sự hi sinh thầm lặng ? biểu hiện của sự hi sinh thầm lặng ? tácdụng ? phê phán những người con bất hiếu, bài học rút ra cho bản thân, …+ Viết 1 đoạn văn 200 chữ trình bày suy nghĩ của anh chị về ý nghĩa câuchuyện được trích dẫn ở phần đọc hiểu :
NGƯỜI ĂN XIN
Một người ăn xin đã già Đôi mắt ông đỏ hoe, nước mắt ông giàn giụa, đôi môi tái nhợt áo quần tả tơi Ông chìa tay xin tôi.
Tôi lục hết túi nọ đến túi kia, không có lấy một xu, không có cả khăn tay, chẳng có gì hết Ông vẫn đợi tôi Tôi chẳng biết làm thế nào Bàn tay tôi run run nắm chặt lấy bàn tay nóng hổi của ông:
– Xin ông đừng giận cháu! Cháu không có gì cho ông cả.
Ông nhìn tôi chăm chăm đôi môi nở nụ cười:
Cháu ơi,cảm ơn cháu!Như vậy là cháu đã cho lão rồi.
Trang 6Khi ấy tôi chợt hiểu ra: cả tôi nữa tôi cũng vừa nhận được một cái gì đó của ông (Theo Tuốc- ghê- nhép)
Với đề bài này, học sinh cần hiểu ý nghĩa câu chuyện, xác định vấn đềnghị luận và thao tác lập luận chủ yếu : HS tự do bày tỏ cảm nhận của bảnthân:
– Có thể HS trình bày về giá trị của tình yêu thương, sự đồng cảm trong cuộc sống
– Có thể HS trình bày bài học về một thái độ, cách ứng xử, ý thức cho vànhận của con người trong cuộc sống
– Có thể HS trình bày lời chia sẻ với những số phận bất hạnh…
Hoặc đôi khi đề bài trích dẫn 1 câu văn trong đề đọc hiểu và yêu cầu họcsinh viết đoạn văn NLXH 200 chữ, ví dụ như đề thi minh họa của Bộ GD
- Về hình thức:
+ Thứ nhất: Đề bài yêu cầu viết đoạn văn 200 chữ, học sinh cần trình
bày trong 1 đoạn văn ( không được ngắt xuống dòng ), dung lượng an toàn khoảng 2/3 tờ giấy thi ( khoảng trên dưới 20 dòng viết tay), có thể nhiều hơn
1 vài dòng cũng không bị trừ điểm Đoạn văn cần diễn dạt lưu loát, khôngmắc lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu
+ Thứ hai: Đoạn văn phải đảm bảo bố cục ba phần:Mở đoạn – Thân
đoạn - Kết đoạn
+ Thứ ba: Đoạn văn sử dụng các thao tác lập luận: Giải thích – Phân
tích – Chứng minh – Bình luận – Bác bỏ - Bình luận mở rộng Diễn đạt phảitrong sáng, không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp
II.3.2.Phân chia thời gian làm bài (Kinh nghiệm làm đoạn văn Nghịluận xã hội trong 30 phút)
* P hân chia thời gian hợp lý
Theo như đề thi minh họa 2017 thì môn Ngữ văn được rút xuống còn
120 phút, trong đó câu nghị luận xã hội được giới hạn trong khoảng 200 chữ.Vậy làm thế nào để có một bài văn nghị luận hoàn chỉnh và đạt điểm tuyệt đối
mà có ngần đó thời gian => Thí sinh phải phân chia thời gian hợp lý
Theo như phương án mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo trên cơ sở lấy đềthi minh họa làm chuẩn và định hướng học và ôn tập cho học sinh cả nước, thìphần đề thi và cấu trúc đề thi năm nay có phần thay đổi về cả nội dung lẫnhình thức Trong đó là việc giảm đáng kế 60 phút thời gian làm bài thi của thísinh Từ 180 phút xuống 120 phút Với lượng thời gian như thế này các thísinh phải chủ động phân bổ thời gian, đây cũng là băn khoăn của nhiều họcsinh lớp 12 là làm thế nào để đạt kết quả cao trong khung thời gian này.Theonhư kinh nghiệm của bản thân, để làm bài hiệu quả nên phân bổ thời giantheo khung như sau để phù hợp:
- Phần đọc hiểu thời gian tối đa khoảng 15 phút
- Phần viết văn nghị luận xã hội thời lượng dành cho phần này là 30 phút
- Phần nghị luận văn học thời gian là 65 phút
- Kiểm tra và soát lỗi toàn bài thời gian 10 phút
Trang 7Đây là mức thời gian tương đối cho thí sinh khi làm bài và có thể điềuchỉnh tuy nhiên mách nhỏ các sĩ tử sắp bước vào kỳ thi THPT quốc gia lànên rèn luyện mình trong khung thời gian này.Theo như khung thời gian trênthì các thí sính chỉ có 30 phút để hoàn thành cho 1 đoạn văn nghị luận xã hộivới dung lượng 200 chữ, vậy ta sẽ xử lý như thế nào?
- Thứ nhất : yêu cầu đầy đủ các yếu tố của một bài văn Bố cục 3 phần
rõ ràng mạch lạc: (mở bài, thân bài, kết bài); hệ thống các dẫn chứng luậnđiểm, nêu ra và phân tích lấy dẫn chứng đánh giá và liên hệ vấn đề
- Thứ hai : đọc kĩ câu hỏi trong 2 phút và 3 phút lên ý tưởng cho bài
viết, dành 20 phút đến 28 phút cho bài viết đã lên sườn và 2 phút để đọc lạicho trôi chảy
- Thứ ba: Khi viết nên hạn chế những câu văn dài lan man vừa làm mất
thời gian mà khó diễn đạt Dùng những câu ngắn nếu có nhiều ý mỗi câu một
ý Nên chia bài viết thành các đoạn ngắn trên các luận điểm mỗi luận điểm là
1 đoạn.Không đưa những luận điểm chung chung mà không dẫn chứng, tốtnhất là đưa khoảng 3 đến 4 dẫn chứng và tập chung vào các dân chứng đó.Không đưa nhiều rồi bỏ lửng
Điều quan trọng nhất là bạn phải tập luyện thói quen viết văn nghị luậntrong khoảng thời gian 25 phút để rèn luyện, hơn nữa điều quyết định trongbài văn nghị luận là phải thường xuyên cập nhật tình hình thời sự những diễnbiến đang được công chúng quan tâm hoặc các câu nói của các triết gia hoặc
vĩ nhân sẽ giúp bạn có thể tự tin và nắm bắt được bài văn nghị luận xã hộiMục tiêu của đề thi Ngữ văn hướng tới việc thí sinh hiểu và diễn đạt sựhiểu đó càng mạch lạc, trôi chảy và đúng nội dung càng điểm cao Thí sinhchỉ cần làm rõ sự hiểu về một khía cạnh, một luận điểm mà đề gợi ra từ phầnđọc hiểu đã suy nghĩ trả lời Một đoạn văn khoảng 200 chữ tương đươngkhoảng 20 dòng, nửa trang giấy thi hoặc ngắn hơn vẫn được chấp nhận, miễn
là thí sinh hiểu và viết rõ ràng, chặt chẽ đã đạt điểm trung bình Đoạn văn bàithi 2017 không thể phân tích dẫn chứng hay giải thích từ ngữ, khái niệm hoặcbàn luận dài dòng mà cần bộc lộ năng lực nhận thức và trải nghiệm về vấn đềrất cụ thể của cuộc sống đặt ra trong câu hỏi
* Viết đoạn văn nghị luận: Hiểu đúng và trúng nội dung vấn đề gợi ra
từ câu hỏi đọc hiểu, thí sinh cần dự kiến trình bày đoạn theo cách diễn dịch,quy nạp hay tổng – phân – hợp…Xác định câu chủ đề của đoạn từ gợi ý củacâu hỏi hoặc lấy ngay câu của đề làm câu chủ đề (nếu có).Các câu tiếp sau sẽ
cụ thể, chi tiết và làm rõ các khía cạnh, biểu hiện của luận điểm
Thí dụ, sơ đồ cấu trúc một đoạn gồm 20 câu: câu 1 (nêu chủ đề đoạn văn); các câu 2 đến câu 18 (các biểu hiện, cảm xúc, diễn biến…); câu 20 (tổng quát vấn đề).Cách dễ làm nhất là đặt và trả lời câu hỏi, suy nghĩ tìm từ
ngữ và liên kết câu để diễn đạt ý hiểu thành câu chặt chẽ
II.3.3 Tìm ý cho đoạn văn:
- Xác định sẽ viết những nội dung cụ thể gì (ý chính)?
Trang 8- Ghi ra giấy nháp những ý chính của đoạn văn (theo hệ thống các thaotác lập luận)
- Việc tìm ý cho đoạn văn sẽ giúp ta hình dung được những ý chính cầnviết, tránh tình trạng viết lan man dài dòng, không trọng tâm
II.3.4 Các bước viết đoạn văn hoàn chỉnh :
- Sau khi tìm được những ý chính cho đoạn văn, chúng ta tiến hành viết câu mở đoạn
+ Câu mở đoạn có nhiệm vụ dẫn dắt vấn đề
+ Đối với đoạn văn trong đề đọc hiểu, nên dẫn dắt từ nội dung/ câu nóicủa văn bản được trích dẫn
- Đoạn văn có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau, nhưng cách đơn
giản nhất là trình bày theo kiểu diễn dịch:
+ Tức là câu chủ đề nằm ở đầu đoạn (thường là lời bày tỏ ý kiến đánhgiá, nhận xét câu nói/ vấn đề)
+ Các câu sau triển khai ý, làm rõ ý của câu mở đầu (ý kiến đánh giá,nhận xét câu nói/ vấn đề)
- Viết các câu nối tiếp câu mở đầu :
+ Dựa vào các ý chính vừa ghi trên giấy nháp, chúng ta tiến hành viếtđoạn văn
+ Các câu nối tiếp lần lượt sử dụng các thao tác lập luận: Giải thích –Phân tích – Chứng minh – Bình luận – Bác bỏ - Bình luận mở rộng
+ Lưu ý cách diễn đạt và lỗi chính tả
- Viết câu kết của đoạn văn :
+ Câu kết của đoạn có nhiệm vụ kết thúc vấn đề
+ Dù đoạn văn dài hay ngắn thì câu kết cũng giữ vai trò quan trọng, đểlại ấn tượng cho người đọc
+ Câu kết có thể nêu cảm xúc cá nhân, mở rộng vấn đề (nêu bài họcchung), hoặc tóm lược vấn đề vừa trình bày
- Để tìm được ý cho đoạn văn, cần xem xét vấn đề ở nhiều góc độ Cách
đơn giản nhất là thử đặt ra và trả lời các câu hỏi:
+ Nó (vấn đề) là gì? Nó (câu nói) như thế nào?
+ Tại sao lại như thế?
+ Điều đó đúng hay sai, hay vừa đúng vừa sai?
+ Nó được thể hiện như thế nào (trong văn học, trong cuộc sống)?
+ Điều đó có ý nghĩa gì đối với cuộc sống, với con người, bản thân…? + Cần phải làm gì để thực thi/hạn chế vấn đề/câu nói?
Trang 9- Từ việc đặt ra và trả lời các câu hỏi trên, có thể hình dung một đoạnvăn nghị luận cần được triển khai theo ba bước:
+ Thứ nhất: Giải thích.
Trước tiên, cần giải thích nghĩa cụ thể của các một số từ ngữ, khái niệmcòn ẩn ý hoặc chưa rõ nghĩa
Sau đó giải thích ý nghĩa cả câu nói
+ Thứ hai: Phân tích và chứng minh.
Lí giải vấn đề, làm sáng tỏ vấn đề
Dẫn ra các ví dụ về những con người và sự việc cụ thể trong đời sống,
xã hội, lịch sử…
+ Thứ ba: Bình luận, đánh giá, mở rộng.
Khẳng định lại chân lí (bình luận, đánh giá)
Mở rộng và nâng cao vấn đề: Phê phán những hiện tượng đi ngược lại chân lí; Liên
hệ bản thân để rút ra bài học.
Cấu trúc đoạn 200 chữ theo yêu cầu đề thi:
- Câu mở đoạn: Giới thiệu vấn đề (khoảng 2 – 4 dòng)
- Các câu phát triển đoạn: (12 – 16 dòng)
Vận dụng các thao tác:
+ Giải thích (Câu nói nêu lên vấn đề gì?)
+ Lí giải (Vì sao lại nói như thế?)
+ Dẫn chứng (Họ đã làm thế nào?)
+ Bình luận (Vấn đề đúng hay sai hay vừa đúng vừa sai?)
+ Bác bỏ (Hiện tượng trái ngược cần phê phán là gì?)
- Câu kết đoạn: Rút ra bài học (Bản thân và mọi người cần phải làm gì?) (2 – 4 dòng)
* Lưu ý:
- Trong đoạn văn nghị luận xã hội, bên cạnh việc cắt nghĩa, lí giải, đánhgiá vấn đề là điều cần thiết thì khâu chứng minh cũng rất quan trọng Để đoạnvăn nghị luận xã hội hấp dẫn, sinh động, cần có hệ thống dẫn chứng thíchhợp Yêu cầu dẫn chứng:
+ Đó phải là những dẫn chứng lấy ra từ đời sống thực tế, càng xác thực,càng cụ thể càng có sức thuyết phục cao
+ Hạn chế lấy dẫn chứng từ tác phẩm văn học
+ Khi đưa dẫn chứng vào, không kể lan man mà nên thuật lại một cáchngắn gọn, nhấn mạnh vào khía cạnh ứng dụng của dẫn chứng đối với vấn đềđang chứng minh Đưa dẫn chứng phải kèm theo thái độ, quan điểm đánh giá
Trang 10đề NLXH mà nằm trong đọc hiểu thì trước hết các em phải đọc kỹ bài đọchiểu, nắm được cốt lõi nội dung, từ đó xem đề nghị luận 200 từ họ yêu cầu
mình bàn về vấn đề gì? Nhất là phải xác định được vấn đề đó thuộc về Tư tưởng đạo lý hay Hiện tượng đời sống.
Ví dụ:Leo lên đỉnh núi không phải để cắm cờ mà là để vượt qua thách thức, tận hưởng bầu không khí và ngắm nhìn quang cảnh rộng lớn xung quanh Leo lên đỉnh cao là để các em có thể nhìn ngắm thế giới chứ không phải để thế giới nhận ra các em Hãy đến Paris để tận hưởng cảm giác đắm chìm trong Paris chứ không phải lướt qua đó để ghi Paris vào danh sách các địa điểm các em đã đi qua và tự hào mình là con người từng trải Tập luyện những suy nghĩ độc lập, sáng tạo và táo bạo không phải để mang lại sự thỏa mãn cho bản thân mà là để đem lại lợi ích cho 6,8 tỷ người trên trái đất của chúng ta Rồi các em sẽ phát hiện ra sự thật vĩ đại và thú vị mà những kinh nghiệm trong cuộc sống mang lại, đó là lòng vị tha mới chính là điều tốt đẹp nhất mà các em có thể làm cho bản thân mình Niềm vui lớn nhất trong cuộc đời thực ra lại đến vào lúc các em nhận ra các em chẳng có gì đặc biệt cả Bởi tất cả mọi người đều như thế (Trích Bài phát biểu tại buổi lễ tốt nghiệp trường trung học Wellesley của thầy Hiệu trưởng David McCullough)
Câu nghị luận xã hội cho là: Hãy viết 01 đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/chị về ý kiến được nêu trong đoạn trích ở phần Đọc hiểu: “Leo lên đỉnh cao là để các em có thể nhìn ngắm thế giới chứ không phải để thế giới nhận ra các em.”
Như vậy câu trên là một câu trong bài đọc hiểu Vậy phải đọc kỹ bài Đọchiểu để hiểu được câu trên nằm trong một chỉnh thể mà ở đó tác giả đã dạychúng ta về cách cảm nhận thế giới và thái độ ứng xử văn hóa trước thế giới,trước cuộc đời
Bước 2: Xây dựng câu mở đoạn
– Câu mở đoạn có thể dùng 1-3 câu để mở đoạn (giống như phần mở bàivậy) Phần này phải có cái nhìn tổng quát, khái quát được nội dung mà đề thiyêu cầu Phải hiểu được đề thi bàn về vấn đề gì?
– Nên viết theo hướng: nêu nội dung khái quát rồi dẫn câu nói vào (hoặckhông dẫn nguyên câu thì trích vào cụm từ khóa) Ví dụ theo đề trên ta có thểviết như sau:
Thành công luôn là khao khát của mỗi con người trên hành trình chinhphục những ước mơ và khát vọng – nhưng khi lên đến đỉnh của thành công,điều quan trọng nhất vẫn là để “ngắm nhìn thế giới” chứ không phải là để cho
ai đó nhận ra mình
Bước 3 Xây dựng thân đoạn
- Phải giải thích các cụm từ khóa, giải thích cả câu (cần ngắn gọn, đơngiản)
- Bàn luận:
+ Đặt ra các câu hỏi – vì sao – tại sao – sau đó bình luận, chứng minhtừng ý lớn, ý nhỏ
Trang 11+ Đưa ra dẫn chứng phù hợp, ngắn gọn, chính xác (tuyệt đối không kểchuyện rông dài, tán gẫu, sáo rỗng)
+ Đưa ra phản đề – mở rộng vấn đề – đồng tình, không đồng tình
+ Rút ra bài học nhận thức và hành động
Bước 4 Viết kết đoạn
– Viết kết đoạn thường kết lại bằng một danh ngôn hay câu nói nổi tiếng(Nếu được vậy, bài làm sẽ được giám khảo chú ý hơn khi chấm điểm)
Nhìn chung viết đoạn văn giống như cách làm bài nghị luận xã hội mà đề
đã cho cấu trúc trước đó Chỉ khác là chúng ta viết ngắn lại, cô đúc hơn.Sốdòng, số câu cho từng phần:Mở đoạn: 2-3 câu (có khi chỉ cần 1 câu nếu viếttốt).Thân đoạn:Giải thích 4 dòng, bàn luận 12 dòng; Mở rộng vấn đề – 4dòng; Bài học – 5 dòng; Kết đoạn – 2 dòng (hoặc có khi gộp luôn vào chỗ bàihọc)
Bài văn 200 từ nhưng bạn có thể viết tới 250 từ (tương đương trên 20dòng)
II.3.5 Hai loại đoạn văn thường gặp trong cấu trúc đề thi THPT quốc gia:
1 Dạng 1: Bàn luận về một tư tưởng, đạo lí:
- Đề bài thường trích một câu trong đọc hiểu để yêu cầu thí sinh bày tỏ ýkiến, bàn luận
- Các vấn đề từ câu nói thường yêu cầu bàn luận như:
+ Nhận thức: lí tưởng, khát vọng, niềm đam mê, mục đích sống…
+ Phẩm chất: lòng yêu nước, tính trung thực, lòng dũng cảm, sự khiêmtốn, sự tự học, lòng ham hiểu biết, sự cầu thị…
+ Quan hệ gia đình: tình mẫu tử, tình anh em…
+ Quan hệ xã hội: tình bạn, tình thầy trò, tình đồng bào…
+ Cách ứng xử của mọi người trong cuộc sống: lòng nhân ái, thái độ hòanhã, sự vị tha…
+ Các tư tưởng lệch lạc, tiêu cực: ích kỉ, thực dụng, dối trá, hèn nhát…Cấu trúc chung của đoạn văn:
Mở đoạn: (khoảng 2 dòng)
Dẫn dắt vào vấn đề
Trích dẫn câu nói
Thân đoạn: Giải – Nguyên – Minh – Luận – Dụng
Bước 1: Giải thích ý nghĩa câu nói/ vấn đề
Yêu cầu:
+ Chỉ giải thích những từ ngữ, hình ảnh còn ẩn ý hoặc chưa rõ nghĩa + Phải đi từ yếu tố nhỏ đến yếu tố lớn: giải thích từ ngữ, hình ảnh ẩn ý trước rồi mới khái quát ý nghĩa của cả câu nói.
+ Nên dựa vào phần Đọc hiểu để giải thích ý nghĩa, tránh suy diễn tùy tiện.
Bước 2: Bình luận, nêu quan điểm của cá nhân (thấy đúng, sai hay
cả đúng cả sai) Lý giải quan điểm đó (Vì sao đúng? Vì sao sai?)