Không những thế, tích hợp còn là sự phối hợp nhiều môn khoa học hay các phân môn trong cùng một bộ môn để làm cho tiết học trở nên phong phú đa dạng và thu hút hơn đối với người tiếp nhậ
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Theo các nhà lí luận văn học, người đọc và quá trình tiếp nhận là một khâu quan trọng trong toàn bộ đời sống của một tác phẩm văn chương Ở khâu này, tác phẩm sẽ thoát li hẳn khỏi người sinh thành - tác giả để tự mình có một cuộc sống riêng Cuộc sống đó lâu dài hay ngắn ngủi, được tiếp nhận hay bị lãng quên, tất cả đều phụ thuộc vào cảm nhận và đánh giá của người đọc Đến lượt mình, trình độ tiếp nhận tác phẩm văn chương của độc giả được đo đếm thông qua khả năng giải mã những thông điệp thẩm mĩ mà nhà văn đã dụng công gửi gắm Mà khả năng giải mã những thông điệp thẩm mĩ ấy lại có liên quan chặt chẽ đến điểm nhìn, góc độ phân tích, tiếp cận tác phẩm Vì thế, đề tài của tôi có
ý nghĩa như một đề xuất về cách tiếp cận văn bản nghệ thuật ngôn từ từ nhiều góc độ phục vụ cho công tác giảng dạy trong nhà trường
Bên cạnh đó, hiện nay đổi mới phương pháp dạy - học đang trở thành nhu cầu tất yếu của ngành giáo dục Việt Nam nhằm hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng dạy và học Tự đổi mới cũng là con đường đưa giáo dục Việt Nam hòa nhập với nền giáo dục hiện đại toàn cầu, tiến kịp nền giáo dục tiên tiến của các quốc gia trên thế giới Một trong những phương pháp đổi mới đem lại hiệu quả khá cao trong nhà trường hiện nay đó là phương pháp tích hợp Phương pháp tích hợp cho phép giáo viên có thể kết hợp nhiều kỹ năng trong một tiết dạy vừa dạy kiến thức vừa dạy kỹ năng sống vừa dạy cách làm người Không những thế, tích hợp còn là sự phối hợp nhiều môn khoa học hay các phân môn trong cùng một bộ môn để làm cho tiết học trở nên phong phú đa dạng và thu hút hơn đối với người tiếp nhận
Từ góc độ thực tiễn, tôi chọn văn bản “Vào phủ chúa Trịnh” bởi thông
thường văn bản này được tiếp cận ở góc độ thể loại, trong khi đó để hiểu sâu sắc nội dung của văn bản cần kết hợp rất nhiều tri thức khác nhau về địa lí, lịch sử, y học, hội họa… Do đó việc tìm hiểu và thưởng thức một tác phẩm kí thời trung đại còn vấp phải những rào cản nhất định Bởi vậy, để hiểu rõ những tầng ẩn nghĩa sâu xa của tác phẩm, giáo viên không những phải nắm bắt rõ đặc trưng thể loại mà còn phải biết tích hợp với những kiến thức liên môn học để giúp học sinh thẩm thấu sâu sắc giá trị cũng như nét độc đáo của bài thơ Hướng đến việc thực hiện được yêu cầu đó là một động lực khiến tôi nghiên cứu đề tài “Dạy học
văn bản “Vào phủ Chúa Trịnh” của Lê Hữu Trác theo hướng tích hợp ” 1.2 Mục đích nghiên cứu
Hướng dẫn học sinh tiếp nhận văn bản “Vào phủ Chúa Trịnh” theo
phương pháp tích hợp để giúp các em chủ động trong học tập và tiếp nhận văn bản một cách khoa học và sâu sắc hơn
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
- Học sinh lớp 11B3, 11B8 trường THPT Như Thanh năm học 2016-2017
- Văn bản “Vào phủ Chúa Trịnh” (Ngữ văn 11, tập 1, NXB GD, năm 2007 )
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp quan sát
Trang 2- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp phân tích- tổng hợp, thống kê, đối chiếu, so sánh
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
1.5 Điểm mới của đề tài
Với đề tài “Dạy học văn bản “Vào phủ Chúa Trịnh” của Lê Hữu Trác
theo hướng tích hợp” tôi đã tiếp cận, soi rọi văn bản từ nhiều góc độ như góc
độ lí luận văn học, lý thuyết thi pháp thể loại,… để đổi mới cách dạy tác phẩm Mặt khác, qua đề tài với sự tích hợp cùng nhiều phân môn, nhiều ngành khác nhau từ lý luận văn học đến lịch sử, địa lí hay âm nhạc, hội hoạ… , tôi giúp học sinh có một cái nhìn sâu sắc toàn diện hơn về tác giả và tác phẩm nhằm tạo tiền
đề vững chắc cho việc tiếp nhận văn bản “Vào phủ chúa Trịnh” Từ đó, tôi
mong muốn mang đến cho các em một không khí lớp học sôi nổi để các em hứng thú, tích cực, chủ động hơn trong cách tiếp nhận một văn bản kí sự
Trang 32 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Đặc điểm của tiếp nhận văn học
Văn học tồn tại trong một chu trình: tác giả - tác phẩm – độc giả Bởi vậy hoạt động tiếp nhận có vai trò quyết định đến sự tồn tại văn học Tiếp nhận văn học là hoạt động đọc hoặc nghe để thưởng thức tác phẩm, chiếm lĩnh giá trị văn học với mục đích giải trí, tìm hiểu nghiên cứu, học tập hoặc bồi dưỡng năng lực sáng tác Thông qua ngôn từ người đọc dùng trí tưởng tượng của mình, bồi đắp những khoảng trống để dựng lên một thế giới sinh động hoàn chỉnh, nhờ đó mà hiểu biết đối tượng được thể hiện, thưởng thức cái hay, cái đẹp và hiểu được tiếng nói của tác giả
Cùng một tác phẩm nhưng mỗi người đọc khác nhau lại có cách tiếp nhận khác nhau do sự chi phối của tuổi tác, trình độ, sở thích, tâm trạng…Do đó mỗi bạn đọc ó một tác phẩm cá biệt trong thế giới tinh thần của mình sau khi chiếm lĩnh Khoảng cách, sự thiếu tương đồng giữa nhà văn với bạn đọc là do sự cảm thụ thế giới và cách nhìn hiện thực Một tác phẩm có thể có nhiều cách hiểu nhưng cách hiểu nào phổ biến nhất thì tạm thời được chấp nhận Do trình độ thưởng thức mà nảy sinh “tầm đón nhận” Tầm đón nhận được hiểu là vốn tri thức, hiểu biết về văn chương, vốn sống và sự từng trải Tầm đón nhận của người đọc làm cho họ không thể hoặc có thể đánh giá được mức độ sáng tạo và
sự tiến bộ trong văn học, trong đó có thái độ từ chối tác phẩm Tầm đón nhận được nâng cao dần trong quá trình học tập và tích lũy Bởi vậy khi tiếp cận những tác phẩm văn học trung đại, việc trang bị những kiến thức cơ bản nhất về thời đại văn học này sẽ có giá trị không nhỏ làm nền tảng cho học sinh THPT
hiểu một cách sâu sắc những tác phẩm văn học cổ
2.1.2 Dạy học tích hợp - nhu cầu tất yếu trong đổi mới phương pháp giảng dạy ở nhà trường hiện nay.
Khái niệm tích hợp (integration) được hiểu là sự hợp nhất, sự hoà nhập, sự kết hợp Trong lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một
cách hữu cơ, có hệ thống, ở những mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học khác nhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các hợp phần của bộ môn đó Trong thực tế có khá nhiều loại tích hợp như tích hợp theo phân môn, đa môn và xuyên môn Người giáo viên phải biết lồng ghép kiến thức nhiều phân môn, nhiều môn để tạo sự phong phú cho bài dạy
Tích hợp là một thuật ngữ khá mới nhưng đã trở thành một nhu cầu tất yếu của thời đại và cũng là xu hướng chính của nền giáo dục hiện đại Nó xuất phát từ yêu cầu đưa học sinh trở thành đối tượng trung tâm trong giờ học cũng như trong quá trình tìm hiểu tác phẩm Mặt khác, việc dạy học tích hợp cho phép học sinh chủ động sáng tạo trong tiếp nhận, phối kết hợp nhiều yếu tố trong một bài học cũng như vận dụng những hiểu biết của mình để tìm hiểu, khai thác tác phẩm văn học Nó góp phần xoá bỏ lối dạy học theo kiểu khép kín, tách biệt thế
Trang 4giới nhà trường và thế giới cuộc sống Dạy học tích hợp thực sự là một phương pháp mới mẻ, mang tính hiệu quả cao trong việc giảng dạy ở trường THPT hiện nay
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1 Thực trạng của giáo viên
Trong những năm gần đây trước xu thế vận động đổi mới của thế giới,
nền giáo dục Việt Nam cũng đang khoác lên mình một tấm áo mới năng động
hơn, nhạy bén hơn với thời cuộc Tinh thần đổi mới giáo dục được các thầy cô giáo hưởng ứng nhiệt tình, nhiều thầy cô đã không ngừng tìm tòi đổi mới trong từng tiết dạy thắp lên ở các em ngọn lửa của lòng nhiệt huyết, đam mê văn chương Song không phải ai cũng ý thức được vai trò của sự đổi mới do đó sự thay đổi trong phương pháp dạy và tính hiệu quả chưa cao, ít nhiều còn thiếu tính đồng bộ
Hơn nữa nguồn tài liệu hướng dẫn đổi mới và các trang thiết bị dạy học trong nhà trường còn hạn chế cũng là một nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh chưa mấy mặn mà với môn ngữ văn Không chỉ có vậy, nhiều giáo viên chưa thấy được vai trò quan trọng của phần văn học trung đại nên đôi khi còn dạy mang tính chiếu lệ, chưa thực sự đầu tư tâm huyết và thời gian Mặt khác,
có những thầy cô chỉ chú trọng phần khai thác nội dung mà xem nhẹ tính chất thể loại, chưa có cách dạy thu hút được học sinh.Thiết nghĩ mỗi thầy cô cần thay đổi cách nghĩ, cách dạy để biến mỗi giờ dạy văn học thành một giờ học hứng thú
và ý nghĩa
2.2.2 Thực trạng của học sinh
Đa phần học sinh không có hứng thú với phần văn học trung đại Việt Nam
có rất nhiều lí do, như:
- Học sinh ngày nay có vốn từ Hán Việt rất hạn chế Đến với văn học trung đại các em lập tức vấp phải hàng rào ngôn ngữ, những điển tích, điển cố, những thi liệu…tất cả đều xa lạ khó hiểu, điều này là một nguyên nhân làm giảm
đi sự yêu thích hứng thú ở các em
- Học sinh còn học tập một cách khuôn mẫu, thụ động, chưa phát huy tính chủ động, tích cực khi tiếp cận tác phẩm Một bộ phận giáo viên cũng xem nhẹ tầm quan trọng của phần văn học trung đại Việt Nam, những lí do này khiến văn học cổ trở thành mọt món ăn tinh thần thiếu tính hấp dẫn với cả người dạy lẫn người học
Trong đó phải kể đến nguyên nhân khoảng cách văn hóa –lịch sử quá lớn, khiến không chỉ học sinh mà cả giáo viên cũng khó hình dung được bối cảnh thời đại, khó nắm bắt được những quan niệm cũng như suy nghĩ của cha ông, từ
đó hạn chế trong tiếp nhận và cảm thụ những giá trị quý báu của các tác phẩm văn học cổ
Từ những thực trạng trên, tôi vô cùng trăn trở và mạnh dạn đề ra một số
giải pháp dạy học tích hợp nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy - học văn bản “Vào phủ Chúa Trịnh” để biến tiết học trở thành một giờ khám phá thú vị cũng như
giúp học sinh hiểu hơn về tài năng độc đáo của Lê Hữu Trác
Trang 52.3 Các giải pháp thực hiện để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Giải pháp 1: Tích hợp trong quá trình hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài
Để có một bài giảng hoàn chỉnh và hấp dẫn lôi cuốn, học sinh tiếp nhận tác phẩm một cách chủ động sáng tạo thì khâu chuẩn bị được xem như một phần
quan trọng không thể thiếu Vì vậy, trước khi dạy văn bản Vào phủ Chúa Trịnh
tôi đưa ra một số cách để học sinh chuẩn bị bài trong một tuần như sau:
* Biện pháp thứ nhất: Giao cho học sinh trả lời một hệ thống câu hỏi bám sát sách giáo khoa, câu hỏi mở, mang tính cảm thụ
- Trình bày hiểu biết về tác giả Lê Hữu Trác và tác phẩm “Thượng kinh kí sự” Thử lí giải ý nghĩa của biệt hiệu Hải Thượng Lãn Ông
- Tác giả có suy nghĩ như thế nào khi lần đầu tiên thấy được những quang
cảnh nơi phủ Chúa?
- "Vào phủ chúa Trịnh" tác giả không chỉ miêu tả cuộc sống cao sang nhà
chúa mà còn ám chỉ một cách hài hước mỉa mai về sự xa hoa cũng như thái độ lộng quyền của chúa Trịnh Bằng cảm nhận của mình em hãy chỉ ra những chi tiết chứng minh biểu hiện lộng quyền của nhà Chúa?
- Hình ảnh thế tử Trịnh Cán được bao bọc trong no ấm, nhung lụa gợi cho em suy nghĩ gì về cách sống của một số lớp người trẻ thời hiện đại?
- Từ cách khám chữa bệnh của thần y Lê Hữu Trác cho em hiểu biết thêm
gì v Tâm tư của Lê Hữu Trác khi kê đơn cho ta hiểu gì về người thầy thuốc này?
- Danh y Lê Hữu Trác là một tấm gương sáng người về y đức, xứng đáng
với sự tôn vinh "lương y như từ mẫu" Từ tấm gương của người xưa em có suy
nghĩ gì về y đức ngày nay?
* Biện pháp thứ hai: Tích hợp với công nghệ thông tin khi hướng dẫn các em tìm tài liệu tham khảo để bổ trợ kiến thức.
Thời đại công nghệ thông tin là thời đại cho phép học sinh không chỉ chuẩn bị bài bằng sách vở mà còn có thể mở rộng vốn hiểu biết của mình bằng cách tìm hiểu thông tin trên mạng Tuy nhiên, nhiều thầy cô ít chú trọng đến vấn
đề này Riêng với tôi, khi tiến hành hướng dẫn học sinh chuẩn bị cho bài học tôi thường hướng dẫn học sinh tham khảo trước các cuốn sách, các bài viết về tác
giả, tác phẩm trên mạng internet Học sinh chỉ cần gõ Google rồi gõ Lê Hữu Trác hoặc Vào phủ Chúa Trịnh …và tìm đọc các bài viết về tác giả, tác phẩm.
Ví dụ:
Hải Thượng Lãn Ông - Lê Hữu Trác
Hải Thượng Lãn Ông là tên hiệu của Lê Hữu Trác, một nho gia và danh y Việt Nam vào cuối đời Hậu Lê Ông sinh năm 1721, người xã Liêu xá, huyện Đường Hào, trấn Hải Dương (nay thuộc phủ Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên) Ông thuộc dòng dõi một gia đình có nhiều đời đại đăng khoa Cha và chú đều đỗ tiến sĩ và làm quan đến đại thần Lúc còn trẻ, ông đã nổi tiếng hay chữ Đến năm 20 tuổi, gặp buổi nhiễu nhương, chúa Trịnh Giang độc đoán, giặc giã nổi lên khắp nơi, ông quyết định xếp bút nghiên theo việc đao cung Đang ở trong quân ngũ, ông phải về quê ngoại là huyện Hương Sơn (thuộc tỉnh Hà Tĩnh bây giờ) để thay người anh thứ năm phụng dưỡng mẹ già Tại Hương Sơn, ông mắc phải một chứng bệnh dai dẳng, may nhờ
Trang 6một y sĩ họ Trần cứu chữa Từ đó, ông quyết định rời bỏ quan lộ, dốc lòng nghiên cứu y học, trở thành một y sĩ có tiếng Ông mở trường dạy y học và trước tác một bộ sách y khoa đồ sộ: Hải Thượng Y Tông Tâm Lĩnh Năm 1782, ông được quan Chính Đường (Huy Quận Công Hoàng Đình Bảo) tiến cử lên kinh đô chữa bệnh cho Thế
Tử Trịnh Cán (con chúa Trịnh Sâm và Tuyên Phi Đặng Thị Huệ) Tuy việc chữa bệnh không thành, ông đã phải ở kinh đô trong khoảng một năm Cũng may là ông
về nhà kịp trước khi xảy ra loạn Kiêu Binh, mở đầu một thời kỳ đại loạn trong lịch
sử Việt Nam, kéo dài đến năm 1802 mới chấm dứt Sau khi về, ông ghi lại những điều mắt thấy tai nghe tại kinh đô trong cuốn tùy bút “Thượng kinh ký sự” Sách này thường được in trong phần phụ lục của Y Tông Tâm Lĩnh Ông mất năm 1791
Thượng kinh kí sự - một tác phẩm đặc sắc thời trung đại
“Thượng kinh kí sự" là tập 65, tập cuối bộ “Y tông tâm lĩnh” Tác giả viết bằng chữ Hán có điểm xuyết vào một số bài thơ, ghi lại một chuyến đi từ Hương Sơn, Hà Tĩnh ra Kinh đô Thăng Long chữa bệnh cho Thế tử Trịnh Cán
Nhận được chỉ triệu của Trịnh Sâm, ông tâm sự: “Cây kia có hoa nên bị hái, người
ta có cái hư danh nên phải lụy về chữ danh” Cuốn kí sự ghi lại những điều mắt thấy
tai nghe khi tác giả đến Thăng Long, vào phủ chúa chữa bệnh cho Thế tử, kể lại những cuộc tiếp xúc với các công khanh, nho sĩ nơi đế đô kinh kì Ý muốn trở về núi
của ông cuối cùng được chấp nhận, ông vui vì tự thấy “thân tuy mắc vào vòng danh lợi nhưng không bị danh lợi mê hoặc Ra đi thung dung, trở vẻ ngất ngưởng”…
Đoạn cuối tập kí sự ông kể việc ông từ Thăng Long về thăm làng Liêu Xá, nơi quê
cha đất tổ sau mấy chục năm xa cách, trước khi về lại Hương Sơn “Thượng kinh kí sự” thể hiện nhân cách cao đẹp của một danh y: coi trọng việc cứu người, coi thường
danh lợi, ưa cuộc sống thanh nhàn Cảnh, việc, người được tác giả nói đến trong tập
kí sự mang giá trị tư liệu lịch sử đáng quý Một cách viết nhẹ nhàng, lôi cuốn, nhiều trang đầy chất thơ “Thượng kinh kí sự” là một tác phẩm văn xuôi chữ Hán rất đặc sắc và độc đáo của văn học trung đại Việt Nam
Trong văn học lịch triều, đây là một thiên kí sự hiếm có Các nhà nho xưa ít khi nói về mình Nhưng trong cuốn này, tác giả đã không ngại để cái “Tôi” đóng một vai trò quan trọng Ngoài ra, ông còn ghi lại những bài ngâm vịnh cùng nhiều danh sĩ tại kinh đô Vào năm 1924, bản dịch của Nguyễn Trọng Thuật đã được đăng trong Nam Phong Tạp Chí
2.3.2 Giải pháp 2: Tích hợp trong quá trình hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn bản
Để giúp học sinh có một hành trình khám phá văn bản đầy thú vị, tôi đã ứng dụng một số biện pháp cụ thể như sau:
*Biện pháp thứ nhất: Tích hợp với phân môn Lý luận văn học để cung cấp cho học sinh những kiến thức lý luận cơ bản về thể loại kí
Hành trình tiếp nhận “đứa con tinh thần” của mỗi nhà văn là một hành trình khám phá thú vị nhưng cũng đòi hỏi người đọc có những định hướng tiếp nhận phù hợp dựa vào đặc trưng thể loại của tác phẩm Để giúp học sinh dễ hiểu hơn và hứng thú hơn trong quá trình khám phá văn bản “Vào phủ Chúa Trịnh”, tôi
sẽ vận dụng các kiến thức từ phân môn lý luận văn học để cung cấp cho các em
Trang 7những kiến thức lý luận chung nhất về thể loại nhằm tạo “bước đệm” trước khi tìm hiểu tác phẩm
Ký sự là một thể của ký thiên về tự sự, thường ghi chép các sự kiện, hay
kể lại một câu chuyện khi nó mới xảy ra Ký sự có cốt truyện hoàn chỉnh hoặc tương đối hoàn chỉnh, cũng là loại thể có yếu tố trữ tình và chính luận, nhưng khuynh hướng của tác giả được toát ra từ tình thế và hành động Yếu tố phi cốt truyện của những loại ký này không nhiều Ghi chép khá hoàn chỉnh một sự kiện, một phong trào, một giai đoạn Tác phẩm ký sự cũng cấu tạo theo phương thức kết cấu thông thường của một tác phẩm nghệ thuật: mở đầu và phát triển sự kiện, sự biến phát triển đến cao độ - hoặc căng thẳng nhất - và kết thúc Ký sự là bức tranh toàn cảnh trong đó sự việc và con người đan chéo, những gương mặt của nhân vật không thật rõ nét
* Biện pháp thứ hai: Tích hợp Tích hợp bộ môn địa lí để giới thiệu cho học sinh về vị trí phủ chúa Trịnh
Phủ chúa Trịnh - vốn có danh xưng chính thức là Chính phủ hoặc Soái phủ
hoặc Nội phủ đã từng là một công trình kiến trúc đồ sộ vào bậc nhất thời Lê trung hưng Được xây dựng trong thời gian một thế kỷ rưỡi (1592 - 1749), công trình này là một tòa thành, được xây bằng gạch, bao bọc nhiều cung điện, lầu các mà các đời chúa Trịnh đã lần lượt cho xây dựng Ngoài ra, các chúa còn cho xây
nhiều cung điện ngoài phủ
Tra cứu các bản đồ cổ, so sánh các địa danh của Thăng Long thế kỷ 17-18
với bản đồ Hồng Đức (có từ trước khi có phủ chúa Trịnh-năm 1490 thời Lê sơ) và thư tịch cổ thì phủ Chúa Trịnh nằm ở phía Tây Nam hồ Gươm Nhưng về vị trí cụ
thể của phủ thì hiện nay đang có những giả thuyết khác nhau Giả thuyết được nhiều người tán thành nhất: phủ Chúa là một hình chữ nhật tương ứng với các phố
ngày nay: hai bề dọc là hai đoạn đầu phố Bà Triệu và phố Quang Trung, hai bề
Trang 8ngang là hai đoạn giữa phố Hai Bà Trưng và Trần Hưng Đạo, ngõ-xóm Hạ Hồi (Hà Hồi), trên phần đất khoảng các làng Vũ Thạch Tiểu, Vũ Thạch Hạ, Hồi Thuần tổng
Tả Nghiêm, Phụ Khánh tổng Tiền Nghiêm huyện Thọ Xương phủ Phụng Thiên Thăng Long Nằm ở phía nam hồ Tả Vọng, có ba cửa: Chính môn ở phía
Nam, Tuyên Vũ môn ở phía Đông, Diệu Công môn ở phía Tây Xung quanh phủ có tường thành xây bằng gạch bao bọc Bên trong có nhiều cung điện, lầu gác lộng lẫy, xa hoa
Di tích phủ Trịnh (thuộc xã Vĩnh Hùng, huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hoá) thời xưa được coi là hành dinh của nhà Trịnh mỗi lần về quê bái yết tôn lăng, đồng thời
là công trình kiến trúc tiêu biểu của thời Lê - Trịnh
Di tích phủ Trịnh gắn với lễ hội thờ Minh khang thái vương Trịnh Kiểm - vị chúa đầu tiên của dòng họ Trịnh Ông sinh năm 1503, mất ngày 18/2 âm lịch năm
1570 Ông vốn quê ở làng Sóc Sơn, Biện Thượng (hay Sóc Sơn, Bồng Thượng), là người có công sáng lập ra vương nghiệp nhà Trịnh Các con cháu nối nhau làm chúa tới 12 đời, đã hình thành một gia đình phong kiến lớn từng được lịch sử nhắc
đến với cụm từ “quyền khuynh thiên hạ”.
Tượng Minh Khang thái vương Trịnh Kiểm
*Biện pháp thứ ba: Tích hợp bộ môn Lịch sử giúp học sinh nhận thức được bối cảnh lịch sử thời vua Lê – chúa Trịnh
Sau khi vua Lê Túc Tông mất năm 1504, các vua kế vị đều là những hôn quân hoặc yếu ớt Đến năm 1527, quyền thần Mạc Đăng Dung cướp ngôi vua Lê Cung Hoàng rồi sáng lập nhà Mạc Năm 1533, ở Thanh Hóa, một võ tướng nhà Lê là Nguyễn Kim nổi dậy chống lại nhà Mạc, lập lại nhà Lê, ông
Trang 9tìm được hậu duệ của nhà Lê là Lê Duy Ninh bèn lập làm vua tức là Lê Trang Tông lấy danh nghĩa “ Phù Lê diệt Mạc”
Người mở đầu sự nghiệp của họ Trịnh là Trịnh Kiểm, người huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa Mẹ mất, nghe tin Nguyễn Kim nổi dậy dựng lại nhà Lê, Trịnh
Kiểm bèn đến xin gia nhập Nhờ tài năng, ông được Nguyễn Kim tin cậy và gả
con gái là Ngọc Bảo cho Nǎm 1539 ông được phong làm Đại tướng quân, tước Dực quận công Năm 1545, Nguyễn Kim mất, Trịnh Kiểm lên thay cầm quyền,
được phong làm thái sư nắm toàn thể quân đội
Năm 1545, Nguyễn Kim chết, con rể là Trịnh Kiểm được cử lên thay nắm toàn bộ binh quyền, con thứ của Nguyễn Kim là Nguyễn Hoàng được cử vào trấn thủ Thuận Hoá, Quảng Nam
Đầu thế kỷ XVII, cuộc chiến tranh giữa hai thế lực Trịnh Nguyễn bùng
nổ Sau gần nửa thế kỷ chiến tranh, hai bên lấy sông Gianh (Quảng Bình) làm ranh giới Ngoài Bắc, Trịnh Tùng xưng Vương, xây vương phủ cạnh cung điện vua Lê, nắm toàn bộ quyền thống trị nhưng vẫn phải dựa vào danh nghĩa vua Lê, nhân dân gọi là “ vua Lê- chúa Trịnh”
Trong lịch sử chế độ chuyên chế trung ương tập quyền (mọi quyền hành tập trung vào tay người đứng đầu nhà nước - Ông vua chuyên chế) Việt Nam, chế độ Vua Lê - Chúa Trịnh (1545 - 1786) là một thể chế chính trị đặc biệt, có một không hai Chế độ Vua Lê - Chúa Trịnh không phải là sự chia đôi quyền lực giữa Vua Lê với Chúa Trịnh theo công thức cân bằng nhau 50/50; lại càng không phải là một sự “mặc cả” giữa Vua Lê với Chúa Trịnh trong những lúc gian truân
bị nhà Mạc lật đổ; nhưng trên thực tế từ 1545 đến 1786 họ Trịnh đã nắm toàn bộ quyền lực trong triều và thay mặt nhà vua điều hành đất nước Bằng chứng trong thời kỳ này Chúa Trịnh đã nhiều lần “mượn danh” vua Lê mang quân đi tiễu phạt nhà Mạc (đến năm 1592 dẹp được) và cũng đã nhiều lần mang đại binh vào đánh các chúa Nguyễn ở Đàng trong nhưng không thành Cho đến khi đất nước
bị chia cắt thành Đàng trong và Đàng ngoài (1672) thì thực chất cũng là
sự phân chia quyền lực giữa hai tập đoàn phong kiến Trịnh (ở Đàng ngoài), Nguyễn (ở Đàng trong) chứ không phải giữa Vua Lê với các Chúa Nguyễn, cho nên sự tồn tại của Vua Lê trong thực thể chính trị này thực chất chỉ là “cái bóng”
* Biện pháp thứ tư:Tích hợp kiến thức xã hội, kiến thức y học, liên hệ thực tế nhằm giáo dục nhân cách, bồi dưỡng kĩ năng sống cho học sinh
Tính hợp kiến thức xã hội, rèn kĩ năng sống
Câu hỏi: Hình ảnh thế tử Trịnh Cán được bao bọc trong no ấm, nhung lụa gợi cho em suy nghĩ gì về cách sống của một số lớp người trẻ thời hiện đại?
GV dùng máy chiếu trình bày một số trường hợp thiếu tính tự lập của trẻ em do gia đình quá bảo bọc
Trang 10Việc coi trẻ như một “ông vua con”, “bà hoàng con” làm cho trẻ lớn lên nhưng lối sống, cách nghĩ vẫn chưa trưởng thành Thương con, cha mẹ hay nuông chiều và luôn đáp ứng những yêu cầu của con, hơn nữa muốn con toàn tâm toàn ý cho việc học nên nhiều cha mẹ luôn chăm bẵm con, lâu ngày trẻ sinh lười biếng, vô tâm, vô cảm với cha mẹ, với những người xung quanh Phải chăng, tình yêu của cha mẹ dành cho con phải là tình yêu có lí trí Trong bài
“Mẹ yêu con”, sau khi nhắc tới bao việc mẹ từng làm vì con mà có thể chưa được con hiểu đúng, người mẹ đã tâm sự: “Nhưng trên tất cả, mẹ yêu con nên
mẹ nói “không”trước những đòi hỏi vô lí của con khi mẹ biết con sẽ ghét mẹ về những điều này Đây là cuộc đấu tranh khó khăn nhất trong cuộc đời của mẹ Nhưng mẹ vui vì mẹ đã chiến thắng và cuối cùng con đã thành đạt” (Theo “Trái tim người mẹ”,NXB Trẻ)
Vậy nên, muốn cuộc sống thực sự có ý nghĩa mỗi người cần phải có bản lĩnh, có tính tự lập để biết lựa chọn và hướng tới lối sống tích cực
Danh y Lê Hữu Trác là một tấm gương sáng ngời về y đức, xứng đáng với sự tôn vinh "lương y như từ mẫu" Từ tấm gương của người xưa em có suy nghĩ gì về y đức ngày nay?
Nghề nào cũng cần nêu cao đạo đức nghề nghiệp Riêng với nghề y, đạo đức đóng vai trò quan trọng hàng đầu, bởi đây là nghề chữa bệnh cứu người Đại danh y Lê Hữu Trác đã từng nói: “Đạo làm thuốc là một nhân thuật chuyên bảo
vệ sinh mạng con người, phải lo cái lo của người, vui cái vui của người, chỉ lấy việc cứu sống mạng người làm nhiệm vụ của mình, không nên cầu lợi kể công”
Toàn bộ con người Lê Hữu Trác toát lên một nhân cách người Thầy thuốc
vĩ đại Nhân cách ấy thể hiện ở động lực, khát vọng mạnh mẽ là không ngừng học hỏi, nghiên cứu, đúc kết kinh nghiệm để giúp đời, giúp người Mọi suy nghĩ, hành động của Lê Hữu Trác được soi rọi bằng ánh sáng của tình cảm yêu thương con người Tình yêu thương ấy lớn đến mức quên mình, sẵn sàng xả thân cứu người như một bậc thánh nhân
Chuyện kể rằng Lê Hữu Trác chữa cho một cậu bé con nhà thuyền chài nghèo bị mắc bệnh đậu mùa rất nặng, người bốc lên mùi xú uế, mỗi khi khám bệnh phải bỏ quần áo trên bờ, nhét bông vào hai lỗ mũi cho giảm bớt mùi khó chịu Thế mà ông vẫn đi lại thăm khám, bốc thuốc chữa bệnh ròng rã hàng tháng trời Đến khi cậu bé khỏi bệnh, không những ông không nhận một đồng thù lao nào mà còn cho gia đình cậu bé gạo, củi, dầu, đèn…
Những lời di huấn của bậc đại danh y đến nay vẫn nóng hổi tính thời sự, nhiều thầy thuốc đã học tập và làm theo những lời di huấn quý báu đó, nhưng cũng còn không ít thầy thuốc chưa thông cảm với nỗi đau của người bệnh, chưa coi “trị bệnh cứu người” là mục tiêu theo đuổi trong suốt cuộc đời người thầy thuốc Tình trạng thầy thuốc có tay nghề kém, có thái độ thiếu văn hóa, thiếu lịch sự với bệnh nhân vẫn còn tồn tại rất nhiều là những băn khoăn, lo lắng của toàn xã hội về y đức
