Cách tiếp cận nghệ thuật sử dụng nhịp điệu trong bài sóng của xuân quỳnh

Sử dụng nhịp điệu trong thi ca có sự thu hút lôi cuốn đặc biệt vì từ ngữdành cho thơ ca là sự hàm súc cô đọng tinh lọc và nhiều khi có cả sự thăng hoa.Đối với các nhà thơ hiện đại ngôn t

MỤC LỤC

Trang

1 Mở đầu

1 Lí do chọn đề tài……… 1

2 Mục đích nghiên cứu……… 2

3 Đối tượng nghiên cứu……….2

4 Phạm vi nghiên cứu …… ………2

5 Phương pháp nghiên cứu………2

2 Nội dung sáng kiến 2.1 Cơ sở lí luận……… ……….3

2.2 Thực trạng vấn đề……… 7

2.3 Các giải pháp 2.3.1 Xuân Quỳnh- Cuộc đời gửi lại trong thơ………8

2.3.2 Xuân Quỳnh- Cuộc đời và thơ ca ……….11

2.3.3 Nhịp điệu trong bài Sóng- Sự độc đáo, mới lạ ………15

2.4 Kết quả thu được……… 18

3 Kết luận……….……… ….20 TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

1.1.1 Vẻ đẹp của văn chương luôn ẩn ở đằng sau những lớp ngôn từ Vănchương ngôn từ để miêu tả, cảm nhận và khái quát tất cả những gì đang diễn ra

trong cuộc sống M Goorki nói: “Ngôn ngữ là yếu tố thứ nhất của văn học” Đối

với người nghệ sĩ sử dụng ngôn từ luôn luôn là điều trăn trở Bởi vậy những đứacon tinh thần được họ sản sinh ra thường mang đến cho độc giả niềm vui và niềmđam mê khám phá

1.1.2 Sử dụng nhịp điệu trong thi ca có sự thu hút lôi cuốn đặc biệt vì từ ngữdành cho thơ ca là sự hàm súc cô đọng tinh lọc và nhiều khi có cả sự thăng hoa.Đối với các nhà thơ hiện đại ngôn từ và việc sử dụng ngôn từ lại càng có những

điều thú vị hơn Nguyễn Đình Thi quan niệm về thơ “Thơ là tư tưởng hình tượng quấn quýt với hình ảnh như hồn với xác để tạo ra cái toàn thể viết bằng cả tâm hồn chứ không chỉ bằng ý thức” Chính vì thế tìm hiểu nhịp điệu trong thơ là rất

quan trọng

1.1.3 Các nhà soạn giả đã đưa vào sách Ngữ Văn ở trường phổ thông trung họcyêu cầu người giáo viên phải có kiến thức toàn diện vững vàng Nhất là nhữngkiến thức về ngôn ngữ, về từ loại và từ vựng học nói chung, nhịp điệu nói riêng.Thông qua dạy ngữ văn học sinh có thể nắm được những giá trị về nội dung vànghệ thuật của tác phẩm Hơn nữa thông qua phân tích, khơi dậy trong học sinhniềm yêu thích văn chương, khám phá các giá trị Chân, Thiện, Mĩ trong sáng tạonghệ thuật của thơ ca, đồng thời cũng tăng cường thêm vốn từ vựng cho học sinh.1.1.4 Xuân Quỳnh (1942-1988) được nhiều thế hệ độc giả yêu mến qua những

bài thơ rung động tâm hồn như: Sóng, Thuyền và biển, Thơ tình cuối mùa thu… Xuân Quỳnh là tác giả của nhiều tập thơ: Hoa dọc chiến hào, Lời ru mặt đất, Sân

ga chiều em đi, Hoa cỏ may, Tự hát…

Năm 2017, Nhà thơ Xuân Quỳnh được Bộ VH-TT&DL đề nghị xét tặng giảithưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật với hai tập thơ là Lời ru mặt

đất và Bầu trời trong quả trứng.

Đó là những lí do tôi chọn đề tài này làm đối tượng viết sáng kiến kinhnghiệm này

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Tìm hiểu nhịp điệu trong bài Sóng ở chương trình ngữ văn THPT

- Trên con đường bình thơ, chủ yếu ttimf hiểu nhịp điệu

- Đối tượng là HS THPT

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài với khả năng có hạn, tôi sử dụng các phương pháp cụ thể như sau:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp khảo sát

- Phương pháp so sánh đối chiếu

- Phương pháp thống kê, miêu tả

- Phương pháp tổng hợp khái quát, hệ thống hoá kết hợp với phương phápphân tích ngôn ngữ văn học

1.5 Những điểm mới của SKKN

Từ khi áp dụng đề tài này vào thực tế giảng dạy, tôi thấy có sự chuyển biến

rõ rệt Học sinh hiểu bài, yêu thích bộ môn hơn Ngoài học bài Sóng, các em cònsưu tầm nhiều bài thơ cùng đề tài và thuộc nhiều bài thơ của nữ sỹ Xuân Quỳnh.Đặc biệt cảm nhận được nhạc điệu, từ đó đọc điễn cảm theo những cung bậc cảmxúc của Sóng như chính những khát khao cháy bỏng trong hồn thơ của chị

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2.1 Cơ sở lí luận

Giáo sư tiến sĩ Đỗ Hữu Châu trong cuốn “Từ vựng ngữ

nghĩa”(NXB-ĐHQG-1997): - Đối với người Việt Nam thông thường buổi chiều mặt trời xuốngnúi vì nước Việt nam tựa lưng vào miền núi phía Tây mà ngoảnh mặt ra phía

Đông thành ra cách nói “Mặt trời xuống biển” (Huy Cận) rất bất ngờ Song đó là

cách nói thực Bởi vì lúc này vị trí đoàn thuyền đã ở giữa biển cả Đã ở giữa biểnthì mặt trời lặn hay mọc đều trên biển Câu thơ mở đầu vẽ ra cảnh trời đất mênhmông bốn bề bao phủ đoàn thuyền đánh cá nhỏ nhoi Không nói được cái thực đóthì làm sao hiểu được câu thơ

Nhà xuất bản Khánh Hòa cuốn “Bình luận văn học Xuân Diệu - Huy Cận”

có đoạn bình về nghệ thuật dùng từ láy thành công của Xuân Diệu trong bài “Thơduyên” dùng với âm điệu rất đạt:

Con đường nho nhỏ gió xiêu xiêu

Lả lả cành hoang nắng trở chiều

Đây là mấy nét thanh thanh sinh động

Mây biếc về đâu bay gấp gấp Con cò trên ruộng cánh phân vân

Giới nghiên cứu phê bình văn học nghệ thuật có khá nhiều bài viết nói vềcách sử dụng trong thi pháp thơ hiện đại Nhưng vẫn chưa có chuyên luận nào đisâu nghiên cứu phân tích, đánh giá việc vận dụng từ trong sáng tạo nghệ thuật

Tuy nhiên, nhịp điệu và thi tứ gắn bó chặt chẽ với nhau Thơ muốn trởthành khúc nhạc lòng nhạc hồn không thể không có tiết tấu nhịp điệu uyểnchuyển Nhạc lòng chuyển hoá thành nhạc thơ Nhạc thơ đa dạng Khi trầm bổng

du dương Lúc thanh thoát nhẹ nhàng ứng với điệu hồn thi sĩ Nhạc thơ biểuhiện cụ thể ở nhịp điệu Thi nhân phổ nhạc cho thơ tiếng thơ vang ngân trongkhông gian tạo thành các "bước sóng" gõ cửa tâm hồn độc giả Thơ giàu nhạcđiệu khi và chỉ khi tâm hồn nhà thơ tràn đầy xúc cảm Mọi sự thay đổi ngôn từ

đều làm biến đổi nhịp điệu và nội dung tư tưởng thể hiện Xuân Diệu nói: thơ hay thì lời thơ chín đỏ trong cảm xúc Do chỗ nhà thơ thổi hồn mình vào ngôn từ

cho nên chất nhạc thấm đẫm từng câu từng chữ Mỗi khuôn nhịp có thể ví với

những giai âm độc đáo trong "bản giao hưởng tâm hồn" của thi sĩ Thơ giàu nhạc

điệu không hề sáo mòn về ngôn từ Trái lại nó có khả năng nâng ngôn ngữ đời thường thành ngôn từ nghệ thuật Nhiều người nhầm tưởng cách tân thơ chỉ đơn

giản ở chỗ: người viết kéo thơ về gần với đời thường hoặc văn xuôi hoá lời thơ

Kì thực mọi lời thơ thiếu vắng nhịp điệu tiết tấu đều tuột khỏi tâm trí người đọc.Thơ đọc lên phải nghe lọt tai Nhạc thơ ru ta theo điệu hồn của nghệ sĩ Ngườisành thơ thường dị ứng với kiểu thơ ngang ngang trúc trắc về tình ý Khi nhữngbài thơ thiếu tính nhạc rơi vào quên lãng ta mới hiểu thêm rằng mọi sự ngừngngắt trong tổ chức lời thơ chỉ đơn thuần thuộc về kĩ thuật kĩ xảo làm thơ đều bịnàng thơ từ chối

Một số lí thuyết gia và thi sĩ tuyên bố: thơ đã được giải phóng khỏi nhạcnhịp và vần điệu.Nhưng trên thực tế họ đã làm nghèo đi khả năng biểu hiện của

thơ Trong tiềm thức của không ít người thơhoặc tính thơ luôn thuộc về loại hình

ngôn ngữ có tiết tấu nhịp điệu Tư duy thơ khác tư duy văn xuôi Văn xuôikhông có tiết tấu vần nhịp Văn xuôi chỉ có tiết tấu nhịp điệu khi nó đã " bị thơ ca

gặm nhấm"(Claude Montel) Tiết tấu vần nhịp trong văn- nếu có- thường bị gián đoạn Còn trongthơ nhịp nhạc vần điệu vận động khá đều đặn theo một chu kì

quy luật nào đó Một đằng thuộc thủ pháp nghệ thuật có cũng được không cũngchẳng sao Còn đằng kia thuộc về bản thể về sự sống Thơ tìm tòi tiết tấu hướng

tới sự gián đoạn trong chuỗi ngữ lưu liên tục Thơ gây ấn tượng bằng việc lệch

chuẩn nhịp điệu Thơ phá huỷ tính chất tuyến tính của thời gian Thơ hướng về ấn

tượng ban đầu nên tìm tới các hình thức chuyển nghĩa Văn xuôi nhằm vào kết thúc khái quát nên tìm mọi cách thức tạo nghĩa Thơ liên tục tạo ra các kí hiệu biểu đạt còn văn xuôi liên tục xác lập hệ qui chiếu Sự biểu đạt ý tứ bằng

hình thức tiết tấu nhịp điệu do vậy khiến cho lời thơ không cần phải kéo dài như

câu văn xuôi lời thơ dứt khoát Người xưa nói "ý tại ngôn ngoại" có lẽ còn muốn nhấn mạnh rằng: ý tứ nằm ở tiết tấu vần nhịp Chính tiết tấu nhịp điệu góp phần

tạo ra ý thơ phong phú Sự thu hẹp "vương quốc thơ" sự mở rộng ranh giới vănxuôi hoặc sự chuyển dịch của hai hệ thống đó vào nhau khiến nhiều người nhầmtưởng vần nhịp không còn quan trọng đối với thơ nữa Thơ dù biến đổi đến đâuvẫn giữ cho mình những yếu tố nòng cốt đảm bảo cho sức sống bất tử của thể loại

khiến nó tồn tại với tư cách phát ngôn thơ chứ không phải văn xuôi đơn thuần.Phản bội vần nhịp tiết tấu- theo nghĩa chặt chẽ của từ này đồng nghĩa với "phảnthơ" Đổi mới thơ đích thực trước hết thuộc về đổi mới vần nhịp tiết tấu Chẳnghạn cuộc cách mạng trong thơ Việt Nam giai đoạn 1930-1945 không hề diễn ratrong trạng thái loại bỏ vần nhịp tiếu tấu.Trái lại cách gieo vần ngắt nhịp tổ chứctiết tấu câu thơ không ngừng được làm phong phú thêm với sức mạnh và năng

lượng mới Charles Hartman khẳng định : "Nhịp điệu đóng góp toàn bộ ý nghĩa của bài thơ và phép làm thơ là chuyển nó thành ý nghĩa".

Nếu xem tài năng nhà thơ biểu hiện ở chỗ: tạo ra cuộc chơi và dẫn người

đọc tham gia vào cuộc chơi đó thì nhạc nhịp thuộc về yếu tố "mê hoặc" độc giả.

Nhịp và giọng điệu gắn bó chặt với nhau Nhịp thơ tạo ra giọng điệu Nhịp chẵn ởlục bát tạo ra giọng mềm mại tha thiết Nhịp thơ thất ngôn tạo ra giọng điệu trangtrọng Nhà thơ tài hoa thường phổ nhạc cho thơ tới mức như ta có thể hát ngaybài thơ đó theo một giai điệu nhất định Phổ nhạc tức là mượn hình thức nhạc đểbiểu đạt chất thơ của cuộc sống Tính chất chu kì và nguyên tắc láy đi láy lại củanhịp thơ khiến nó gần hơn với môtíp âm nhạc Nhịp thơ chỉ tác động mạnh mẽvào tình cảm người đọc khi giữa các khuôn nhịp có những âm thanh không đềunhau không giống nhau.Nhịp thơ chuyển hoá thành các giai điệu Bố cục nhịpđiệu tương đồng về khả năng biểu đạt ý tình với bố cục âm nhạc

Mỗi bài thơ tương ứng với một thế giới nghệ thuật.Một thi phẩm có nhiềudòng thơ Dòng thơ xét về hình thể rất giống với xương cốt của bài thơ Theo

Denida Levertop : " việc chia thơ ra thành dòng chính là một sự bắt đầu cần thiết cho toàn bộ đời sống của nó".Chia thơ ra thành dòng không đơn giản là tách ý

chuyển ý mà thuộc cách tổ chức tứ thơ vần nhịp Cách phân dòng thơ tổ chức câuthơ thuộc về phương diện hình thức Nhờ sự phân chia thành từng dòng thơ màtoàn bộ tư tưởng tâm trạng của nhân vật được thể hiện đầy đủ Maiakovski cho

rằng: " Sự ngắt đoạn và nhịp điệu của bài thơ hệ trọng hơn sự chấm câu".Một

dòng thơ ngắn có thể tương ứng với một khuôn nhịp Nhưng thường thì một câuthơ dòng thơ có nhiều nhịp Nhịp thơ không nhất thiết phải đều đặn cố

định Nhịp thơ đổi thay theo nhu cầu biểu hiện ý tình; theo nhiệm vụ tái hiện sự

vận động của sự vật hiện tượng; theo ngữ điệu phát ngôn ở từng nhân vật Mỗi dòng thơ câu thơ được tổ chức theo qui luật câu hát Ngâm thơ cũng luyến láy

ngừng nghỉ kéo dài và lướt nhẹ một số âm tiết nào đó

Tổ chức nhịp điệu trong một bài thơ như thế nào phụ thuộc vào tư duy thơ

ở từng tác giả Tổ chức nhịp thơ thuộc về hệ thống biểu hiện nghệ thuật Cả vầnlẫn nhịp đều biểu đạt tư tưởng cảm xúc Bỏ qua nhịp điệu độc giả không thể "gọitên sự vật" một cách đầy đủ Người ta có thể chủ trương thơ không vần nhưngnhịp thơ thì không bao giờ mất đi trong thi phẩm Nhịp thơ trước hết được lĩnhhội bằng trực giác Song không vì thế mà mất đi sự tinh tế bí ẩn của thơ Nhữngcấu trúc nhịp sáng tạo luôn hấp dẫn mời gọi độc giả cắt nghĩa Giá trị của bài thơkhông chỉ xét ở nội dung tư tưởng mà chủ yếu ở điều: khiến cho bài thơ trở thành

một tác phẩm nghệ thuật Nhịp thơ tham gia vào quá trình đó bằng cách tạo ra

những giá trị thẩm mỹ đặc sắc ở từng khuôn nhịp cụ thể Phát hiện ra ý nghĩa củanhịp thơ giúp độc giả tiếp cận với chiều sâu và vẻ đẹp toàn vẹn của đối tượngmiêu tả Thích một bài thơ trước hết hứng thú với cái âm vang của ngôn từ nhịpđiệu.Có giai điệu thơ buồn thương u hoài có giai điệu sôi nổi rạo rực Giai âm

khoan thai đan lồng với gấp gáp Nhịp thơ đặc trưng bằng sự phân bố của các âm thanh thuộc hai nhóm thanh điệu cao thấp tương tự với đường nét trong tác phẩm hội hoạ và giai điệu trong nhạc phẩm Trong âm nhạc tiết tấu biểu hiện ở dáng

đi(bộ điệu)câu nhạc Khái niệm "tiết tấu" trong âm nhạc và khái niệm "bước thơ"trong thơ khá gần nhau

Nhịp điệu nằm bên trong bản thân kiến trúc ngôn từ và qui định kiểu kiếntrúc ấy Nhịp thơ một mặt thoả ước tuân theo qui luật khách quan của thể loạimặt khác vận động theo qui luật trái tim hơi thở con người Hình thái nhịp điệuhiện thực hoá cấu trúc ý thơ tứ thơ Đường nét vận động của nhịp điệu ngữ điệu

thể hiện rõ tính nhạc của ngôn từ Phổ nhạc cho thơ cần thiết như phổ thơ cho nhạc.Không phải ngẫu nhiên bước sang thế kỉ XX nhiều nghệ sĩ đã cố gắng kết

hợp hiệu quả hơn nữa âm nhạc với thơ ca Họ cố gắng để cho giai điệu tiết tấu

"gần gũi đến mức tối đa với ngữ điệu tự nhiên của ngôn ngữ"(Vũ Khánh)

Nhịp thơ chịu sự chi phối của nhiều yếu tố trước hết bị chế ước bởi thi

pháp thể loại Ví dụ thơ Đường luật ngắt nhịp theo "hình thế đối lập nhau": chẵn

trước lẻ sau: 4/3 hay 2/2/3 Thơ thất ngôn Đường luật thường kết thúc ở nhịp lẻ.Theo luật âm dương đắp đổi nhịp thơ của thơ người Tàu biểu hiện tính "cương"tiết tấu mạnh mẽ sang trọng Thơ lục bát của người Việt ưa nhịp chẵn nhịp đôi ởthơ song thất lục bát tần số nhịp chẵn cũng rất lớn Nhịp thơ của thơ người Việtbiểu hiện tính "nhu" tiết tấu mềm mại gọn gàng Thơ ngũ ngôn của người Việtngắt nhịp lẻ trước chẵn sau( 3/2) ngũ ngôn Trung Quốc có cách ngắt nhịp khác:

chẵn trước lẻ sau(2/3) Như vậy luật thơ Việt khác với thi luật Tàu.Hẹp hơn cấu trúc nhịp thơ mang tính dân tộc Điều đó rõ hơn ở chỗ: cùng một thể thơ( thất

ngôn ngũ ngôn ) nhưng cách thức tổ chức nhịp điệu của thi nhân Việt và TrungQuốc không giống nhau Sự khác biệt này thiết nghĩ do hệ tư tưởng và quan niệmtriết mĩ của chủ thể sáng tạo qui định Vì nhịp điệu của thơ không tách rời tư duy

và điệu thức xúc cảm Nhịp thơ luôn phù hợp với ngữ nghĩa và ngữ điệu

2.2 Thực trạng vấn đề

Nhịp thơ tạo ra lượng ý nghĩa bổ sung khá lớn so với nghĩa từ vựng Nhịpthơ thể hiện kĩ thuật tổ chức các đơn vị ngôn ngữ của nhà thơ Nhịp thơ tạo ra sứcvang vọng về âm điệu và ngữ nghĩa Tính có nhịp điệu chính là một tiêu chí đểphân biệt lời thơ với ngôn ngữ văn xuôi cho thấy sự gần gũi giữa nó với âmnhạc Sự đa dạng của nhịp thơ giống như sự đa dạng của giai điệu Các thanhđiệu cao thấp các âm luyến láy được biểu hiện qua các bước đi của giai điệu nhịpđiệu Ngâm thơ hát thơ "trình diễn thơ" về bản chất: khai thác tính trầm bổng củatiết tấu thơ Bất kì một nhịp thơ nào trên phương diện hình thức cũng gợi cho tacảm giác về tính không liên tục của chuỗi ngôn ngữ Nhưng về mặt nội dung nhịpthơ bao giờ cũng có tính thống nhất bên trong

Tuy nhiên, hiện nay đa số học sinh cảm nhận thơ văn còn hạn chế do mônVăn không còn tính thiết thực hoặc không yêu thích bộ môn này, nên các em chỉhọc qua loa, đối phó Cũng như phân tích tác phẩm không cặn kẽ, thấu đáo, đặcbiệt là tính nhạc trong thơ Vì vậy với kinh nghiệm tìm hiểu nhạc điệu trong bài

Sóng phần nào giúp GV và HS có cái nhìn toàn diện hơn về nét độc đáo, mới lạ

và tạo hứng thú hơn trong giờ học văn

2.3 Các giải pháp

2.3.1.Xuân Quỳnh- Cuộc đời gửi lại trong thơ

Xuân Quỳnh, một cô gái mồ côi nghèo khổ: lớn lên giữa một thời kì đất nướcphài đương đầu với vô vàn khó khăn về kinh tế, về chiến tranh… Nhưng XuânQuỳnh, khác nào một cây xương rồng kiên cường và kì diệu trên sa mạc, đã vắtkiệt sức mình để nở những bông hoa quý cho cuộc đời

Thế hệ các nhà thơ này hoàn toàn thuộc về thời kì “lịch sử dân tộc vừa lậtsang trang mới” (cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc thắng lợi) Sau lưng họ,thời đại phong kiến thuộc địa đã bị đẩy lùi vào dĩ vãng Trước mắt họ là cả mộtchân trời vô cùng xán lạn của đất nước đang bắt đầu bước vào thời kì phục hưng

Họ là những “con người mới” của thời đại phục hưng ấy

Phải trải qua nhiều thập kỉ thai nghén, lịch sử và đất nước mới sản sinh rađược những con người tài hoa và xuất chúng như cặp Xuân Quỳnh- Lưu Quang

Vũ Nói như Nguyễn Công Trứ, họ chính là “khí đẹp của con sông chung đúc lại”(Dã thị giang sơn chung tú khí) Cuộc hôn nhân của Xuân Quỳnh và Lưu Quang

Vũ là cái duyên tất yếu của hai tài năng Chị đã có những giây phút thăng hoatrong tình yêu nhưng cũng có những lúc phải đóng vai của một người hạnh phúc.Phải chăng đó là một tình yêu, mà tạo hóa, không ai tạo ra nổi

Xuân Quỳnh, một cô gái mồ côi nghèo khổ: lớn lên giữa một thời kì đấtnước phài đương đầu với vô vàn khó khăn về kinh tế, về chiến tranh… NhưngXuân Quỳnh, khác nào một cây xương rồng kiên cường và kì diệu trên sa mạc, đãvắt kiệt sức mình để nở những bông hoa quý cho cuộc đời

Cũng giống như hầu hết nữ sĩ Đông Tây Kim Cổ, Xuân Quỳnh làm thơ cốt đểdiễn tả cuộc sống của chính mình về tất cả mọi phương diện: những khát khao,những tình cảm, những suy nghĩ, và “sự sống” của một người phụ nữ Vì lẽ đóhầu hết thơ của chị đều là thơ trữ tình Đất nước, thiên nhiên, thời đại đều đượcphản ánh vào thơ chị thông qua cái lăng kính trữ tình đó Thơ Xuân Quỳnh khácnào một cuốn nhật kí bỏ ngỏ và ai ngờ, chính vì vậy mà thơ chị được đông đảo

quần chúng- nam, nữ, phụ lão và cả ấu, cả lính nữa nâng niu và nồng nhiệt đónnhận Họ bị thu hút bởi những gì rất “Hồ Xuân Hương” nơi chị: Một người phụ

nữ xinh đẹp, chân chất, đôn hậu, rất mực yêu đời và vui tính nhưng cung rất mựcsắc sảo và “đáo để”, còn thơ chị thật là “cực kì”!

Léc- môn- tốp, văn hào Nga thế kỉ XIX, đã hóm hỉnh chia đàn bà ra làm hailoại thứ nhất là hạng đàn bà “man rợ”, tức là những đàn bà “hồn nhiên, chỉ cótình cảm mà thiếu hụt về trí tuệ” Thứ hai là hạng đàn bà “trí tuệ”, tức là nhữngđàn bà khôn ngoan, trí xảo, nhưng lại thiếu hụt về tình cảm nhà văn hào Nga đã

vô cùng thất vọng vì không kiếm đâu ra một người đàn bà nào có đủ cả hai phẩmchất tình cảm và trí tuệ Xuân Quỳnh của chúng ta, đáng quý thay, là mẫu phụ nữviên mãn cả về tình cảm lẫn trí tuệ Và không chỉ thế, chị còn là mẫu mực củangười phụ nữ đức hạnh, điều mà văn hào Nga hình như “không dám” đòi hỏi ởphụ nữ quý tộc Nga thời đại ông

Với bản chất thông minh, với trí tuệ phát triển Xuân Quỳnh đã ứng xử và giảiquyết mọi vấn đề phức tạp mà cuộc sống đặt ra Chị đã định hướng dứt khoát chocon đường sự nghiệp của mình: đó là nghiệp thơ Chị quyết định chấm dứt cuộchôn nhân mà chị biết là mình đã lầm Chị quyết định xây dựng tình yêu và hônnhân với “chú đại bàng non trẻ” Lưu Quang Vũ mà chị biết chắc trong đó có tìnhyêu và hạnh phúc đích thực

Chúng ta hãy xem chất trí tuệ của Xuân Quỳnh thể hiện như thế nào:

“Chẳng dại gì em ước nó bằng vàng

Trái tim em, anh đã từng biết đấy

Anh là người coi thường của cải

Nên nếu cần anh bán nó đi ngay”

(Tự hát)

Với những dòng thơ sau đây, Xuân Quỳnh thổ lộ tâm tư nhưng chính là để tựkhẳng định mình trước một người chồng mà chị biết anh ta vốn không phải làhạng “gà mờ”:

“Em trở về đúng nghĩa trái tim em

Biết khao khát những điều anh mơ ước

Biết xúc động qua nhiều nhận thức

Biết yêu anh và biết được anh yêu”

(Tự hát)

Cổ nhân nói “Nhất cố khuynh nhân thành, tái cổ khuynh nhân quốc”(Ngó một lần nghiêng thành người, ngó lần nữa đổ nước người), để khẳng địnhcái mãnh lực bất khả kháng của sắc đẹp Riêng Xuân Quỳnh thể hiện cái mãnhlực của mình bằng những lời nói sâu sắc những lời nói ấy theo cách ví von củaVôn- te, có thể làm cho những trái tim bằng đồng cũng phải mềm nhũn ra! XuânQuỳnh nhận thức được tính bi kịch vĩnh cửu của cuộc sống: đó là sự ngắn Ngoàiđạo đức cao quý và tình cảm sâu sắc, chính trí tuệ sáng suốt, lànhmạnh là sứcmạnh thần kì đã nâng đỡ Xuân Quỳnh trong những bước khó khăn, giúp chi tồntại, chịu đựng được cả những chà xát của cuộc sống trần gian, làm cho tài năngcủa chị thăng hoa Xuân Quỳnh là người chiến thắng tất cả, vượt qua tất cả đểhướng về phía hạnh phúc chói lọi và tuyệt vời của tình yêu và sự nghiệp Chịcũng là người biết giữ gìn và biết tận hưởng hạnh phúc cuộc sống ở mức tối đa cóthể được hưởng Xuân Quỳnh là đỉnh cao của những con người “nhân bản chủnghĩa” thời hiện đại

“Thơ tình tôi viết cho tôiQua cay đắng với buồn vui đã nhiềuVẫn còn nguyên vẹn niềm yêuNhư cây tứ quý đất nghèo nở hoa”

(Thơ tình tôi viết)Màng thơ đặc sắc nhất của Xuân Quỳnh chính là mảng thơ về tình yêu Điều

gì đã làm nên sự đặc sắc ấy?

Trước hết vì Xuân Quỳnh có một “nhân bản yêu đương” cực kì mãnh liệt, làmột người con gái có thể “sống chết vì tình

Xuân Quỳnh không giấu giếm bản chất ấy của mình:

“…Nếu tôi yêu được một ngườiTôi yêu anh ta hơn anh ta yêu tôi nhiều lắmTôi yêu anh dẫu ngàn lần cay đắng…”