Dù Việt Nam và Lào chỉ ký kết thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức vào ngày 05/9/1962 thời điểm này là Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Vương quốc Lào tuy nhiên mối quan hệ Việt – Lào, Là
Trang 1“Thương nhau mấy núi cũng trèo, Mấy sông cũng lội, mấy đèo cũng qua.
Việt-Lào hai nước chúng ta, Tình sâu hơn nước Hồng Hà, Cửu Long”.
Hồ Chí Minh Quan hệ hữu nghị đặc biệt giữa Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào mà sau đây xin được gọi là quan hệ Việt Nam – Lào, Lào – Việt Nam là mối quan hệ truyền thống quý báo, keo sơn, thủy chung, chân tình
mà hiếm có mối quan hệ quốc tế nào trên hành tinh này có được trong thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI này Dù Việt Nam và Lào chỉ ký kết thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức vào ngày 05/9/1962 (thời điểm này là Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Vương quốc Lào) tuy nhiên mối quan hệ Việt – Lào, Lào – Việt đã xuất phát từ rất sớm khi Chỉ tịch Hồ Chí Minh truyền bá Chủ nghĩa Mác – Lê nin vào Đông Dương, sáng lập Đảng Cộng sản Đông Dương, rồi cùng Chủ tịch Xuphanuvông và Chủ tịch Cay-xỏn Phôm-vi-hản lãnh đạo cách mạng ở mỗi nước đi đến thắng lợi, đó là một quá trình cách mạng rắn bó bền chặt của nhân dân hai nước với nền mống vững chắt của mối quan hệ hữu nghị do các vị lãnh tụ của mỗi nước khơi nguồn, duy trì và thường xuyên được vun bồi, phát triển Chủ tịch Cayxỏn Phômvihản đã khẳng định: “Sông có thể cạn, núi có thể mòn, nhưng tình đoàn kết giữa hai dân tộc Việt Nam - Lào mãi mãi bền vững.”
Trong mối quan hệ keo sơn này, không thể không nhắc đến vai trò to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chủ tịch Xuphanuvông và Chủ tịch Cay-xỏn Phôm-vi-hẳn là những người đặc nền móng cho mối quan hệ mà sau này các nhà lãnh đạo cấp cao của hai Đảng, hai Nhà nước không ngừng vun đắp mối quan hệ “mãi mãi xanh tươi và đời đời bền vững”
Nhắc đến Hồ Chủ tịch người ta nhớ đến người lãnh tụ của cách mạng Việt Nam nhưng cả sự nghiệp cách mạng của Người luôn gắn bó với cách mạng Lào anh em thể hiện qua từng khâu lãnh đạo, chỉ đạo, xây dựng, vun đắp và tăng cường tình đoàn kết, chiến đấu của quân và dân hai nước cùng chống thù chung qua các thời kỳ lịch sử của từng dân tộc Hơn nữa, Người còn dành một tình cảm bao la, chân quý cho dân tộc Lào anh em suốt cả cuộc đời cách mạng của mình
Khi còn bôn ba, được tiếp thu và truyền bá Chủ nghĩa Mác – Lê Nin để cứu nước, cứu các dân tộc bị áp bức Người đã không quên hình ảnh khổ cực của nhân dân Lào để tố cáo Thực dân
Trang 2Pháp với thế giới, người viết: "Ở Luông Prabang nhiều phụ nữ nghèo khổ thảm thương phải mang xiềng đi quét đường chỉ vì một tội không nộp nổi thuế", cùng với hiện thực lịch sử đầu thế
kỷ XX Trên các đoạn đường xuyên Đông Dương đều có xác phu Việt bên cạnh xác phu Lào Đó là những con đường được gọi là đường Lào-Việt hoặc đường Việt-Lào, nối liền bờ Biển Đông của Việt Nam đến tận bờ sông Mê Kông, từ Tây Bắc Việt Nam đến Bắc và Đông Bắc Lào Điều đó đã tạo cho nhân dân hai nước Lào - Việt Nam đoàn kết nhau cùng đấu tranh chống Pháp từ đầu thế kỷ XX
Những năm 1930, từ khi có chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường với Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, trực tiếp lãnh đạo cuộc đấu tranh giải phóng của hai dân tộc Lào-Việt Nam, Người đã coi trọng tình đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Việt-Lào, đó vừa là nghĩa vụ quốc tế, vừa là
lợi ích sống còn của mỗi nước Chủ tịch Hồ Chí Minh rất chăm
chú theo dõi và dìu dắt, giúp đỡ phong trào cách mạng ở Lào: “Giúp bạn là tự giúp mình” trong tư tưởng chỉ đạo và hoạt động thực tiễn, Người luôn nêu cao tính độc lập và chủ động của đồng bào các bộ tộc Lào Tháng 9/1934, Đảng bộ Đảng Cộng sản Đông Dương đã được thành lập tại Lào, chịu trách nhiệm lãnh đạo phong trào cách mạng Lào, các sự kiện đó là những mốc son lịch sử trong quan hệ Việt Nam - Lào gắn bó với nhau và ngày càng phát triển trong tình đoàn kết chiến đấu và tạo nên cơ sở cho tình đoàn kết đặc biệt giữa hai Đảng và hai nước
Từ sự quan tâm, gắn bó trong đấu tranh mà lịch sử cách mạng hai nước cũng có sự tương đồng Ngày 2-9-1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời Ngày 12-10-1945 Chính phủ lâm thời Lào Ítxala được thành ltichjchủ tịch Hồ Chí Minh là người đầu tiên đã gửi điện chúc mừng và tuyên bố thừa nhận Chính phủ Lào độc lập Ngày 14-10-1945 và ngày 30-10-1945, hai nước đã
ký Hiệp ước Hợp tác tương trợ Việt – Lào, với Hiệp ước này, quan hệ Việt - Lào đã chính thức chuyển sang một giai đoạn mới, giai đoạn mà mối quan hệ đoàn kết giữa hai dân tộc anh
em không chỉ giữa nhân dân hai nước mà còn gắn bó giữa hai nhà nước độc lập vừa mới hình thành Chủ tịch Xuphanuvông cũng đã nói: “Quan hệ Lào-Việt từ nay sẽ mở
ra một kỷ nguyên mới”, kỷ nguyên của mối quan hệ đoàn kết đặc biệt Lào-Việt Nam giúp đỡ nhau vì mục tiêu chung của hai dân tộc Cũng ngày 30-10-1945, Chính phủ hai nước quyết định
Trang 3thành lập Liên quân Lào-Việt Nam Sang năm 1964, Pháp quay lại xâm lược Đông Dương, Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận thấy: Làm cách mạng giải phóng dân tộc là trong khuôn khổ của mỗi nước, phải xây dựng ở từng Đảng cách mạng thích hợp để lãnh đạo cuộc kháng chiến mỗi nước thắng lợi (Đại hội II của Đảng, tháng 2-1951) Để đẩy mạnh cuộc kháng chiến ở Lào, phải xây dựng tại
đây một vùng căn cứ địa của cả nước, để tập trung các đồng
chí lãnh đạo Đảng, Chính phủ, Mặt trận nhằm hình thành cơ cấu lãnh đạo công cuộc cách kháng chiến của Lào Trên cơ sở
lực lượng đã có, tích cực xây dựng phát triển lực lượng vũ trang,
trong đó có Quân đội quốc gia Lào Ngày 11-3-1951, thành lập Mặt trận Liên minh nhân dân Việt – Miên – Lào, đến tháng
9-1952, tại Hội nghị cán bộ Mặt trận Liên minh nhân dân Việt – Miên - Lào, Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: Việt Nam đoàn kết chặt chẽ, Lào đoàn kết chặt chẽ, Miên đoàn kết chặt chẽ, cả ba nước đoàn kết chặt chẽ thì nhất định sẽ đánh tan bọn xâm lược Pháp
và can thiệp Mỹ, giành độc lập, tự do cho mỗi nước Bằng việc xây dựng hệ thống quan điểm và chỉ đạo thực tiễn thực hiện liên minh đoàn kết chiến đấu đặc biệt giữa Việt Nam và Lào, cũng như sự quan tâm phát hiện và xây dựng nhân tố bên trong cho cách mạng Lào đã tiến tới thành lập Đảng Nhân dân Lào ngày 22-3-1955, (sau này là Đảng Nhân dân cách mạng Lào) Chủ tịch Hồ Chí Minh thực sự đã đặt nền móng cho mối quan hệ đặc biệt Việt Nam-Lào, Lào-Việt Nam Đó là mối quan hệ vừa bảo đảm lợi ích dân tộc, vừa bảo đảm kết hợp hài hòa sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, để cùng hướng tới mục tiêu chung là giải phóng dân tộc và tiến lên con đường xã hội chủ nghĩa Chủ tịch Cayxỏn Phômvihản cũng đánh giá: “Năm
1930, Đảng Cộng sản Đông Dương do đồng chí Hồ chí Minh sáng lập đã ra đời, là bước ngoặt lịch sử của cách mạng ba nước Đông Dương Từ đó trở đi, dưới sự lãnh đạo của Đảng Mác-Lênin chân chính và với ngọn cờ cách mạng dân tộc, dân chủ, cuộc đấu tranh cách mạng của nhân dân các bộ tộc Lào đã bước vào thời kỳ mới và với chất lượng mới hoàn toàn” Điều
đó, để chúng ta thấy rằng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người không chỉ đóng góp về lý luận, đường lối, phương hướng cách mạng
mà Người còn quan tâm đến cả việc tổ chức, chỉ đạo thực tiễn cách mạng Lào Trong Điếu văn đọc tại lễ truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Sầm Nưa ngày 5-9-1969, Cố Tổng Bí thư Đảng Nhân dân Lào nói: “Đối với cách mạng Lào chúng ta, đồng chí
Hồ Chí Minh đã thường xuyên quan tâm chỉ đạo cho Đảng bộ Đảng Cộng sản Đông Dương tại Lào trước đây, cũng như sau
Trang 4này cho Đảng Nhân dân Lào khi Đảng đã được thành lập Đồng chí trực tiếp giúp cho chúng ta những ý kiến quan trọng về chiến lược, sách lược, về phương thức hoạt động Nhờ đó mà trong tình thế vô cùng gay go gian khổ, Đảng Cộng sản Đông Dương đã ra sức vận động quần chúng, tổ chức và lãnh đạo nhân dân Lào đứng lên làm Cách mạng Tháng Tám thành công giành chính quyền về tay mình, tuyên bố nền độc lập của Lào ngày 12/10/1945 Tiếp đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giúp đỡ tận tình cuộc đấu tranh cứu nước của nhân dân ta
Đồng chí Hồ Chí Minh đã chú ý hướng dẫn việc chuyển hướng trọng tâm hoạt động trong từng thời kỳ, việc xây dựng cơ sở nhân dân, phát động quần chúng nông dân, xây dựng các khu căn cứ kháng chiến, xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, mở rộng mặt trận thống nhất, xây dựng Đảng Mác-Lênin chân chính, nhất là vấn đề đào tạo đội ngũ cán bộ có đạo đức cách mạng và có năng lực công tác
Trong những cuộc đấu tranh để thành lập Chính phủ Liên hiệp dân tộc có lực lượng cách mạng Lào tham gia, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ân cần dặn dò: vào hòa hợp là thắng lợi về sách lược, vấn đề chủ yếu quan trọng có ý nghĩa về chiến lược là phải quan tâm củng cố và phát triển lực lượng cách mạng để sẵn sàng đối phó với mọi tình huống, không ngừng đưa cách mạng tiến lên”
Sự nghiệp cách mạng của hai nước Lào-Việt Nam có mối quan
hệ và ảnh hưởng lẫn nhau một cách đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhìn nhận thấy từ lâu và thường dạy: “Cách mạng Lào không thể thiếu sự giúp đỡ của cách mạng Việt Nam và cách mạng Việt Nam cũng không thể thiếu sự giúp đỡ của cách mạng Lào” Với quan hệ đoàn kết, liên minh chiến đấu, Việt Nam-Lào với thiện chí chân tình, thông cảm nhau sâu sắc trên tình đồng chí anh em: “Giúp bạn là tự giúp mình”, Đảng, Chính phủ và nhân dân Việt Nam đã cử hàng chục vạn người con yêu quý của mình sang công tác và phối hợp với quân và dân Lào chiến đấu tại các chiến trường của Lào, máu của biết bao anh hùng, liệt sĩ Việt Nam hòa quyện với máu của quân và dân Lào
để đem lại thắng lợi vẻ vang cho hai dân tộc Cũng với tình cảm đặc biệt, Đảng, Chính phủ và nhân dân Lào đã dành phần đất của mình để giúp Việt Nam xây dựng “Đường Hồ Chí Minh”, “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”; giải phóng miền Nam – Việt Nam thống nhất đất nước năm 1975 và tạo điều kiện cho cách mạng Lào giành thắng lợi hoàn toàn, thiết lập nên nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào ngày 2-12-1975
Trang 5Thắng lợi to lớn và có ý nghĩa lịch sử trọng đại đó, là minh chứng hùng hồn cho tình hữu nghị đoàn kết đặc biệt, thủy chung, trong sáng và khẳng định lời chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Việt Nam kháng chiến có thành công, thì kháng chiến Miên, Lào mới thắng lợi; và kháng chiến Miên, Lào có thắng lợi, thì kháng chiến Việt Nam mới hoàn toàn thắng lợi”
Tình hữu nghị và đoàn kết đặc biệt Lào-Việt Nam, Việt Nam-Lào
là kết quả của việc vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin của Đảng Cộng sản Đông Dương, của Chủ tịch Hồ Chí Minh vào hoàn cảnh thực tiễn cách mạng Việt Nam và Lào, là một trong những thành quả cách mạng của hai dân tộc, do hai dân tộc cùng nhau xây dựng nên và được xây đắp bằng công sức, xương máu của hai dân tộc, đó là di sản vô cùng quý giá của Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn luôn căn dặn hai nước Lào – Việt Nam phải đoàn kết, giúp đỡ nhau xây dựng cuộc sống mới: “Hai dân tộc Việt và Lào sống bên nhau trên cùng một dải đất, cùng có chung một dãy núi Trường Sơn Hai dân tộc chúng ta nương tựa vào nhau, giúp đỡ nhau như anh em Trải qua nhiều năm đấu tranh gian khổ và anh dũng, nhân dân hai nước chúng ta giành được độc lập, đã làm chủ đất nước của mình Ngày nay chúng ta lại đang giúp nhau để xây dựng một cuộc sống mới Tình nghĩa láng giềng anh em Việt – Lào thật là thắm thiết không bao giờ phai nhạt được”
Đồng chí Chủ tịch Cay-xỏn Phôm-vi-hản (Kaysone
Phomvihane, 13/12/1920–21/11/1992), người đồng chí anh
em, người bạn lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, còn được
nhân dân Việt Nam gọi bằng Nguyen Cai Song, hay Nguyễn
Trí Mưu Ông đặc biệt đề cao mối quan hệ gắn bó với Việt Nam
và không ngừng vun đắp cho mối quan hệ trong suốt cuộc đời Theo ông, thắng lợi của cách mạng Lào cũng là thắng lợi của tình đoàn kết chiến đấu chặt chẽ giữa cách mạng của ba nước Đông Dương Ông từng nói: "Nhân dân Lào chúng tôi vô cùng hãnh diện có nhân dân Việt Nam anh hùng vừa là đồng chí vừa
là anh em thân thiết của mình" Với thời gian hoạt động tại Việt Nam, sau những ngày học tại Trường Bưởi, đồng chí đã giác ngộ cách mạng theo đường lối của Đảng Cộng sản Đông Dương và Chủ tịch Hồ Chí Minh Đồng chí cũng đã từng học Đại học Luật khoa ở Hà Nội, từng tham gia phong trào học sinh, sinh viên chống thực dân Pháp và phát xít Nhật ở Việt Nam Năm 1946, đồng chí làm việc tại Ban liên lạc Lào - Việt Nam ở Hà Nội và phụ trách những người yêu nước Lào ở Việt Nam chống Pháp
Trang 6Đồng chí Cayxỏn Phômvihản luôn luôn chăm lo mối tình đoàn kết, thủy chung son sắt, quan hệ đặc biệt Lào – Việt Nam Theo đồng chí, thắng lợi của cách mạng Lào cũng là thắng lợi của tình đoàn kết chiến đấu chặt chẽ giữa cách mạng của ba nước Đông Dương, đã kề vai, sát cánh, chiến đấu hỗ trợ nhau, hạt gạo cắn đôi, cọng rau bẻ nửa, san sẻ với nhau những khó khăn, tạo cho nhau những thuận lợi, khích lệ động viên nhau Đó là sự hợp đồng chiến đấu theo tinh thần anh em và tình đồng chí giữa cách mạng ba nước; đó cũng là mối quan hệ quốc tế trong sáng và mẫu mực Đồng chí nói “Nhân dân Lào chúng tôi vô cùng hãnh diện có nhân dân Việt Nam anh hùng vừa là đồng chí vừa là anh em thân thiết của mình” Mối quan hệ Lào – Việt Nam được bắt nguồn từ nền móng tư tưởng vững chắc do Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Cayxỏn Phômvihản xây dựng là mối quan hệ đặc biệt, hợp tác toàn diện, trước sau như một, không bao giờ thay đổi
Giữ nhiều cương vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước Lào, đồng chí cũng
là người đặc nền móng cho quan hệ đặc biệt
Hoàng thân, Chủ tịch Xuphanuvông (S ouphanouvong, 13 tháng
7 năm 1909 - 9 tháng 1 năm 1995 ) Năm mới 11 tuổi, Hoàng thân đã đến
Việt Nam học tại trường ALBert Saraut Hà Nội 10 năm sau, năm 1920, ông sang học tại Pháp và tốt nghiệp Đại học Quốc gia Cầu đường Pari, trở thành kỹ sư cầu đường đầu tiên ở Đông Dương Sau đó, ông về trung kỳ Việt Nam công tác và đã từng đảm nhiệm chức vụ Kiến trúc sư trưởng khu công chánh tại Nha Trang, tham gia thiết kế xây dựng khá nhiều công trình thủy lợi trên đất Việt Nam, trong đó có những công trình cho đến ngày nay vẫn còn giữ nguyên giá trị, tiêu biểu như: Đài tháp nước Phan Thiết, đập Bãi Thượng miền núi Thanh Hóa và Đô Lương -Nghệ An… hiện vẫn đang được khai thác phục vụ sản xuất
Hoàng thân Xuphanuvong là một trong những người Lào đầu tiên tiếp xúc với Chủ tịch Hồ Chí Minh Sau cách mạng tháng 8 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phái ông Lê Văn Hiến vào Vinh mời Hoàng thân ra Hà Nội để gặp gỡ, trao đổi những vấn
đề liên quan đến cách mạng hai nước Việt - Lào Cuộc gặp đầu tiên với Chủ tịch Hồ Chí Minh diễn ra ngày 4/9/1945 sau khi nước Việt Nam chính thức tuyên bố độc lập đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời người kỹ sư yêu nước đầy tài năng Từ đó ông bắt đầu sự nghiệp cách mạng của mình Cuộc gặp gỡ đã có tác động mạnh mẽ, quyết định đối với Hoàng thân trong việc chọn lựa con đường làm cách mạng Ngày 3-10-1945
Trang 7tại cuộc mít tinh của hàng vạn nhân dân tỉnh Savẳnnàkhẹt đón chào Hoàng thân Souphanouvong trở về tham gia Chính phủ Lào, Hoàng thân tuyên bố: “Quan hệ Lào-Việt từ nay sẽ mở ra một kỷ nguyên mới”
Tháng 10/1945 Hoàng thân Xuphanuvong được Chính phủ độc lập lâm thời Itxala bổ nhiệm giữ chức Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Ngày 30/10/1945 tại thủ đô Viêng Chăn, khi thành lập liên quân Việt- Lào, Hoàng thân được cử làm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng kiêm Tổng chỉ huy liên quân Lào - Việt Từ đó Hoàng thân luôn gắn bó với các chiến sĩ bộ đội Việt Nam cùng họ sống chiến đấu
vì nền độc lập của hai dân tộc Với lối sống khiêm nhường giản
dị, các chiến sĩ không phân biệt được đâu là vị Hoàng thân, một
vị tổng chỉ huy mà chỉ thấy ở Hoàng thân toát lên vẻ bình dị, đôn hậu luôn hết mình vì cách mạng
Năm 1946 thực dân Pháp trở lại xâm lược ba nước Đông Dương, ngày 21/3/1946, trong một trận chiến đấu bảo vệ thành phố Thà Khẹt, dưới sự chỉ huy trực tiếp của Hoàng thân, liên quân Lào - Việt đã chiến đấu anh dũng, nhưng trước sức mạnh vượt trội của giặc Pháp được sự tiếp sức của quân Anh, Hoàng thân
và lực lượng liên quân phải vượt sông Mê Kông dời sang đất Thái Lan để bảo toàn lực lượng Để bảo vệ an toàn cho Hoàng thân, đồng chí Lê Thiệu Huy, Tham mưu trưởng liên quân đã lấy thân mình che đạn cho Hoàng thân và đã anh dũng hy sinh, và Hoàng thân cũng bị thương nặng Máu của lực lượng chiến đấu liên quân Lào - Việt và nhân dân đã nhuộm đỏ dòng Mê Kông, khắc sâu tội ác của thực dân Pháp xâm lược Tinh thần chiến đấu dũng cảm của cán bộ chiến sĩ Việt Nam đã để lại cho nhân dân các bộ tộc Lào nói chung và Hoàng thân nhiều tình cảm sâu đậm
Sau khi bình phục vết thương, Hoàng thân tiếp tục chỉ đạo cuộc kháng chiến trong nước, song điều kiện lúc bấy giờ không thuận lợi Chính phủ Thái Lan không ủng hộ phong trào cứu nước của Lào Trong tình thế khó khăn đó, Hoàng thân nhận được lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh đến vùng tự do của Việt Nam để bàn bạc việc cứu nước và Hoàng thân đã nhận lời
Tháng 11/1949, Hoàng thân cùng một số đồng chí trung kiên của Lào lên đường sang Việt Nam Đồng chí Nguyễn Tử Quý, tình nguyện quân Việt Nam là người bảo vệ và dẫn đường, từ Băngkoc đi xe lửa đến Udon, từ Udon đi xe hơi đến Nọong khai (Thái Lan) rồi xuống thuyền vượt sông Mê kong cập bến Bạn Bung Quang Lên tới bờ, Hoàng thân quỳ xuống lạy Tổ quốc
Trang 8thân yêu sau 4 năm xa cách Sau chặng đường dài vượt bao khó khăn gian khổ, đi bộ hàng ngàn cây số qua rừng Trường Sơn để đến với bạn chung lý tưởng Việt Nam Ngay sau khi đến
An toàn khu Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho người đi mời Hoàng thân đến gặp Người để trao đổi những vấn đề quan trọng của đất nước
Những ngày sau đó Bác Hồ tự đi bộ đến thăm Hoàng thân Bác
Hồ đã thay mặt Chính phủ Việt Nam nhiệt liệt hoan nghênh tinh thần dũng cảm, lòng yêu nước nồng nàn của Hoàng thân Xuphanuvong và tỏ mong muốn hợp tác giúp đỡ Lào, tạo thành một lực lượng đoàn kết vững mạnh đánh bại quân thù Bác Hồ nói “ Lào - Việt Nam là bạn láng giềng thân thiết có chung một
kẻ thù, ta phải đoàn kết lại đấu tranh đánh bại giặc Pháp, giành độc lập tự do cho mỗi nước, nước Lào có độc lập thì Việt Nam mới có độc lập thật sự” Những ngày sau đó Ban Chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Đông Dương đã tổ chức cho đoàn cán bộ Lào học chính trị lý luận cách mạng trong thời gian 3 tháng và giúp bạn tổ chức Đại hội Neo Lào Itxala lần thứ nhất từ ngày 13-15/8/1950 tại khu căn cứ huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang Đại hội tập trung đại biểu của mọi tầng lớp dân tộc, lực lượng vũ trang Lào trên mọi miền tổ quốc đến dự Đại hội quyết định thành lập mặt trận Neo Lào Itxala (mặt trận Lào tự do) để tập hợp mọi tầng lớp lực lượng yêu nước, yêu tự do và dân chủ vào trong một khối đoàn kết thống nhất
Đại hội đã bầu Hoàng thân Xuphanuvong làm chủ tịch Neo Lào Itxala và kiêm Thủ tướng Chính phủ Lào kháng chiến và nhiều
vị trí quan trọng khác trong chính phủ Đồng chí Cayxỏn phonvihản, Phó Chủ tịch Neo Lào Itxala kiêm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng chỉ huy quân đội Lào Itxala
12/1975 Chủ tịch Xuphanuvong được đại hội bầu làm Chủ tịch nước kiêm Chủ tịch Hội đồng nhân dân tối cao, Chủ tịch Trung ương Neo lào Hắc xạt Chủ tịch Xuphanuvong là Chủ tịch nước đầu tiên của Nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
Trong mối quan hệ hữu nghị và tình đoàn kết đặc biệt Việt Nam
- Lào, Lào -VIệt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chủ tịch Xuphanuvong vừa là kiến trúc sư vừa là biểu tượng của tình đoàn kết đó Với câu nói nổi tiếng của Chủ tịch Hồ Chí Minh với cán bộ chiến sĩ quân tình nguyện Việt Nam làm nhiệm vụ quốc
tế ở Lào: “Giúp nhân dân nước bạn tức là mình tự giúp mình” Bác còn căn dặn cán bộ chiến sĩ nhân dân Việt Nam “ Hãy cố
Trang 9gắng gìn giữ, bảo vệ tình hữu nghị và đoàn kết đặc biệt Việt -Lào như bảo vệ con ngươi của mắt mình”
Ngày 25/5/1971, nhận lời mời của Chủ tịch Tôn Đức Thắng, Chủ tịch Xuphanuvong sang thăm Việt Nam Trở lại mảnh đất có nhiều gắn bó với sự nghiệp cách mạng của mình, đến đâu Người cũng được nhân dân Việt Nam nồng nhiệt đón tiếp Trong bầu không khí thắm tình đoàn kết hữu nghị, thủy chung Người phát biểu: “Quan hệ hữu nghị anh em giữa nhân dân Lào và Việt Nam thật là vĩ đại Không có bài hát, bài thơ nào ca ngợi hết được Tình đoàn kết Lào - Việt Nam cao hơn núi, dài hơn sông, rộng hơn biển cả, đẹp hơn trăng rằm, ngát thơm hơn bất
cứ đóa hoa nào thơm nhất Tình hữu nghị tốt đẹp đó được vun đắp bằng tinh thần trong sáng không có kẻ thù nào phá nổi” Chính sức mạnh đoàn kết đó, cách mạng hai nước Việt - Lào đã
đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác và cùng giành thắng lợi trọn vẹn vào năm 1975 mở ra trang mới cho hai nước Việt Nam
- Lào
Tình đoàn kết Việt – Lào, Lào – Việt từ nền tảng tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chủ tịch Xuphanuvong và chủ tịch Khai sỏn Phon vi hản mà nó còn xuất phát từ tình cảm nồng nàng của mối quan hệ đồng chí, anh em không phân biệt dân tộc, quốc gia
Tình bạn cao cả đó bắt đầu từ ngày 4-9-1945, khi lần đầu hai người gặp nhau Cùng với thời gian, tình bạn đó đã đưa một vị hoàng thân của Hoàng gia Lào sau những năm tháng học tập,
tu nghiệp ở nước Pháp, từng biết và nói giỏi nhiều ngoại ngữ của các quốc gia; là người không khi nào quên lịch sử đất nước Lào, không quên lịch sử hoàng tộc của mình và đặc biệt ngưỡng
mộ công tích của Hoàng thân A-nụ, song lại rất yêu “nhân dân gian nan, vất vả của mình”, thật sự ngưỡng mộ Chủ tịch Hồ Chí Minh, ủng hộ lý tưởng cuộc Cách mạng Tháng Tám ở Việt Nam, rồi trở thành một người cách mạng
Sau này, khi đã trở thành lãnh tụ của nhân dân các bộ tộc Lào trong cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do và thiết lập nhà nước Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào, Hoàng thân từng nói, cuộc gặp gỡ định mệnh vào mùa thu ấy đã giúp ông “học được nhiều điều rất bổ ích” Cũng giống như Hồ Chí Minh năm xưa, 13 tuổi, Hoàng thân đã mang trong lòng một khát vọng lớn, “không buông trôi theo số phận” Và thời gian sau đó Hoàng thân đã rời
bỏ nước Pháp, quyết định “về nước để lãnh đạo đấu tranh giải
Trang 10phóng nhân dân Lào”, với một quyết tâm “cho thế giới thấy người Lào sẽ đánh giặc như thế nào” Chính hình ảnh một nước Việt Nam độc lập đã thôi thúc mãnh liệt khát vọng của Hoàng thân muốn làm “một cái gì đó” cho đất nước và nhân dân Lào Xixana Xuphanuvông (tên Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt là Chí Long), người con trai út của Hoàng thân đã viết trong Hồi ký của mình rằng: “Một trong những ngày hệ trọng nhất trong cuộc đời của Hoàng thân là lần đầu tiên ông được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh Ông nhớ nhất lần gặp đó và chính cuộc gặp gỡ đó, đã biến đổi ông từ một thái tử của Hoàng gia Lào thành người chiến sĩ cách mạng”
Từ mối quan hệ có bề dày truyền thống trong lịch sử giữa hai dân tộc Việt Nam - Lào, từ cuộc gặp gỡ mùa thu ấy, bằng niềm tin của chính bản thân mình vào một vị hoàng thân yêu nước và yêu thương nhân dân các bộ tộc Lào, Hồ Chí Minh càng tin tưởng vào tương lai tươi sáng của đất nước Lào Một nước Lào
“cách mạng”, “láng giềng”, “thân thiết”, một trong ba chân kiềng của khối liên minh chiến lược đoàn kết Việt - Miên - Lào, ngày càng được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Hoàng thân Xuphanuvông chăm lo, bồi đắp Cuộc hội ngộ đầu tiên là bước ngoặt lớn, mở đầu trang lịch sử cùng chung một chiến hào đánh Pháp, cùng chung một chiến hào đánh Mỹ của nhân dân hai nước Việt - Lào sau đó, sáng ngời một tình bạn hữu nghị thuỷ chung, trong sáng, đặc biệt trong lịch sử quan hệ quốc tế đương đại
Sau cuộc hội kiến, bàn bạc, ngày 4-9-1945 những vấn đề chính chuẩn bị cho cuộc cách mạng trong tương lai giữa hai nước đã được quyết định Hoàng thân và gia đình trở lại Vinh, Huế rồi được một đội quân tình nguyện Việt Nam hộ tống trở về Lào an toàn Từ đây, một hoàng thân của Hoàng gia Lào nhưng cũng là một nhà cách mạng yêu nước, thương dân bắt đầu một chặng đường hoạt động, đấu tranh cách mạng đầy gian truân ở Lào, Thái Lan và ở Việt Nam, lúc trong nhà ngục Phôn Khêng, để kiên định thực hiện mục tiêu đoàn kết, liên minh chiến đấu cùng dân tộc Việt Nam anh em giải phóng và đưa đất nước Lào
“theo chế độ mà nhân dân Lào tự mình lựa chọn”
Trở về nước, Hoàng thân đảm nhận chức vụ Bộ trưởng Ngoại giao và Tổng chỉ huy quân đội trong Chính phủ Lào Itxala (10-1945) Sau đó, khi thực dân Pháp tấn công miền Nam Lào, Hoàng thân chỉ huy lực lượng kháng chiến Lào và quân đội liên