Mặt khác, học sinh hiện nay đang quá tải về lượng kiến thức, nếu như không có một phương pháp khoa học thích hợp thì học sinh khó có thể nào xâu chuỗi ghinhớ hết được lượng kiến thức này
Trang 1DẠY TÁC PHẨM “ CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ” CỦA NGUYỄN TUÂN
THEO PHƯƠNG PHÁP SƠ ĐỒ TƯ DUY.
Mặt khác, học sinh hiện nay đang quá tải về lượng kiến thức, nếu như không
có một phương pháp khoa học thích hợp thì học sinh khó có thể nào xâu chuỗi ghinhớ hết được lượng kiến thức này
Đối với giáo viên ,việc áp dụng một phương pháp duy nhất vào tất cả các bàidạy cho tất cả các đối tượng học sinh đã không đem lại hiệu quả như mong muốn.Học sinh không nắm được bài, không nhớ kiến thức, không hứng thú và chủ độngtrong học tập Giáo viên cũng không khai thác hết được cái hay cái đẹp của tác phẩm
duy ” (Trần Kim Hương Khoa Sư phạm Toán – Tin, trường Đại học Đồng Tháp)
Với mục tiêu giảng dạy hiện nay là phát huy tính chủ động tích cực của họcsinh,vì vậy, người giáo viên bên cạnh phát huy cách dạy truyền thống chúng ta cầnmạnh dạn đưa ra những phương pháp dạy học tích cực Một trong những phươngpháp giảng dạy đang được giáo viên sử dụng và đem lại sự mới mẻ hứng thú chohọc sinh cũng như đem lại hiệu quả cao hơn cho học sinh đó là phương pháp sử
dụng sơ đồ tư duy
Nhận thức được tác dụng ý nghĩa tích cực của phương pháp này, tôi đã lựachọn đề tài DẠY TÁC PHẨM “ CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ” CỦA NGUYỄN TUÂNTHEO PHƯƠNG PHÁP SƠ ĐỒ TƯ DUY với mong muốn phát huy được tính chủ
Trang 2động tích cực cho học sinh , đem lại sự mới mẻ khi dạy tác phẩm và góp phần vào
sự đổi mới phương pháp dạy học trong ngành giáo dục hiện nay
II- MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI
Việc lựa chọn đề tài này trước hết là để bản thân và đồng nghiệp có thêm một
hướng đi mới trong khai thác tác phẩm Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân Tạo ra
những sự hứng khởi nhất định trong công việc giảng dạy
Với học sinh, việc đưa ra phương pháp dạy này sẽ góp phần tạo nên hứng thúhọc tập cho sinh Tạo khả năng ghi nhớ và hệ thống hóa kiến thức trong hoàn cảnh
mà khối lượng tri thức mà học sinh ngày càng phải nắm bắt nhiều để đáp ứng yêucầu thi cử hiện nay
Cao hơn nữa đề tài này góp phần vào sự thay đổi dần cách dạy và học theo lốicũ
III- ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
Đề tài này trước hết sẽ tiến hành khảo sát việc dạy và học của học sinh theophương pháp truyền thống Cho tiến hành kiểm tra , ghi chép số liệu.Từ số liệu cụthể, tiến hành phân tích số liệu và đi đến đưa ra phương pháp dạy học mới
Phần chính của đề tài sẽ đi vào giới thiệu những nét về tác giả , về về tậptruyện vang bóng một thời ,đi vào làm rõ các giá trị tác phẩm theo sơ đồ tư duy
Phần kết luận sẽ có những tổng kết đánh giá về ý nghĩa của đề tài
IV- PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phương pháp nghiên cứu tài liệu:
Giáo viên tiến hành nghiên cứu các tài liệu sách giáo khoa, sách giáo viên, chuẩn kiến thức, các bài lí luận về phương pháp giảng dạy theo sơ đồ tư duy v.v Tham khảo các bài dạy theo sơ đồ tư duy
Phương pháp thực nghiệm:
Lên kế hoạch giảng dạy tác phẩm trên lớp theo phương pháp truyền thống, kiểm tra đánh giá ghi chép và sử lí số liệu cụ thể để từ đó có cơ sở đánh giá hiệu quảcủa đề tài
Trang 3Biên soạn tài liệu và tiến hành bổ sung kiến thức cho các em trong các giờ dạybồi dưỡng.
B- NỘI DUNG ĐỀ TÀI
là "kho tri thức" sống, học sinh là người nghe, nhớ, ghi chép và suy nghĩ theo VớiPhương pháp dạy học truyền thống, giáo viên là chủ thể, là tâm điểm, học sinh làkhách thể, là quỹ đạo Giáo án dạy theo phương pháp này được thiết kế kiểu đườngthẳng theo hướng từ trên xuống Do đặc điểm hàn lâm của kiến thức nên nội dungbài dạy theo phương pháp truyền thống có tính hệ thống, tính logic cao Song do quá
đề cao người dạy nên nhược điểm của Phương pháp dạy học truyền thống là họcsinh thụ động tiếp thu kiến thức, giờ dạy dễ đơn điệu, buồn tẻ, kiến thức thiên về lýluận, ít chú ý đến kỹ năng thực hành của người học; do đó kỹ năng hành dụng vào
đời sống thực tế bị hạn chế.” (TS Võ Hoàng Ngọc )
Ưu điểm của phương pháp bản đồ tư duy : Theo Trần Kim Hương Khoa Sư
phạm Toán – Tin, trường Đại học Đồng Tháp thì so với các cách thức ghi chép
truyền thống, phương pháp bản đồ tư duy có những điểm vượt trội như sau: − Ýchính sẽ ở trung tâm và được xác định rõ ràng − Quan hệ hỗ tương giữa mỗi ý đượcchỉ ra tường tận Ý càng quan trọng thì sẽ nằm vị trí càng gần với ý chính − Liên hệgiữa các khái niệm then chốt sẽ được tiếp nhận lập tức bằng thị giác − Ôn tập và ghinhớ sẽ hiệu quả và nhanh hơn − Thêm thông tin (ý) dễ dàng hơn bằng cách vẽ chènthêm vào bản đồ − Mỗi bản đồ sẽ phân biệt nhau tạo sự dễ dàng cho việc gợi nhớ −Các ý mới có thể được đặt vào đúng vị trí trên hình một cách dễ dàng, bất chấp thứ
tự của sự trình bày, tạo điều kiện cho việc thay đổi một cách nhanh chóng và linhhoạt cho việc ghi nhớ − Có thể tận dụng hỗ trợ của các phần mềm trên máy tính
Trang 4Như vậy có thể khẳng định “bản đồ tư duy (Mindmap) là phương pháp đượcđưa ra như là một phương tiện mạnh để tận dụng khả năng ghi nhận hình ảnh của bộnão Đây là cách để ghi nhớ chi tiết, để tổng hợp, hay để phân tích một vấn đề rathành một dạng của lược đồ phân nhánh Phương pháp này khai thác khả năng ghinhớ và liên hệ các dữ kiện lại với nhau.Bằng cách sử dụng màu sắc, một cấu trúc cơbản được phát triển rộng ra từ trung tâm, chúng dùng các đường kẻ, các biểu tượng,
từ ngữ và hình ảnh theo một bộ các quy tắc đơn giản, cơ bản, tự nhiên và dễ hiểu.Với một Bản đồ tư duy, một danh sách dài những thông tin đơn điệu có thể biếnthành một bản đồ đầy màu sắc, sinh động, dễ nhớ, được tổ chức chặt chẽ Nó kếthợp nhịp nhàng với cơ chế hoạt động tự nhiên của não chúng ta.việc nhớ và gợi lạithông tin sau này sẽ dễ dàng, đáng tin cậy hơn so với khi sử dụng kỹ thuật ghi chép
truyền thống ( Trần Kim Hương Khoa Sư phạm Toán – Tin, trường Đại học Đồng
Tháp)
II- CƠ SỞ THỰC TIỄN
Để kiểm tra khả năng nắm bắt kiến thức, hệ thống và ghi nhớ kiến thức củahọc sinh khi học tác phẩm Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân theo phương pháp đọcghi truyền thống,trong năm học 2014-2015, tôi đã tiến hành dạy 8 tiết ở 4 lớp Sauđây là bảng mô tả kết quả
Nắm bắt ghi nhớ từ
80 đến 100 % kiến thức bài giảng
Trang 5III- GIẢI PHÁP THỰC HIỆN.
Giáo viên tiến hành thực hiện tiết dạy như sau:
1-Tìm hiểu chung
a) Tác giả
- Cuộc đời:
+) Thời đại ( 1910-1987)
+) Xuất Thân: Gia đình nhà Nho khi Hán học đã tàn
+) Quê quán : Làng Mọc-Nhân Chính- Thanh Xuân- Hà Nội
+) Trước cánh mạng: Ông theo gia đình sống nhiều nơi ở miền trung.Học hết Thành chung ông lên Hà Nội viết văn và làm báo
+) Sau cách mạng: Nguyễn Tuân theo cách mạng và phục vụ kháng chiến bằng con đường nghệ thuật
- Sự nghiệp: ( Học sinh tìm hiểu sách giáo khoa)
- Tập truyện vang bóng một thời:
+) Số lượng: 11 truyện ngắn
+) Nội dung chính: Ngợi ca sự tài hoa,thiên lương trong sáng,tâm hồn trong sạch và có cả những cái ngông của những nhà nho bất đắc chí khi phải sống trongmột xã hội Tây ,Tàu nhố nhăng.Qua đó Nguyễn Tuân thể hiện thái độ bất
hòa ,đối lập với xã hội nửa thực dân, phong kiến
Trang 62- Đọc hiểu văn bản.
2.1- Vẻ đẹp của hình tượng Huấn Cao
a) Vẻ đẹp tài năng của Huấn Cao
Trang 7b) Vẻ đẹp khí phách anh hùng của Huấn Cao.
Tài năng của Huấn Cao
Tài văn
- Tài viết chữ nhanh và đẹp nổi
tiếng khắp tỉnh Sơn
- “Chữ ông vuông lắm đẹp lắm
Có được chữ ông Huấn mà treo
là một vật báu trên đời”
Tài võ
- Đứng đầu bọn phản nghịch chống triều đình
- Bẻ khóa vượt ngục-Rỗ gông “xuống thềm đá tảng đánh thuỳnh một cái”
Làm nên một phần nhân cách của Huấn Cao
- Qua tài năng của Huấn Cao, Nguyễn Tuân muốn khẳng định và ngợi ca
những nét đẹp trong văn hóa và tâm hồn của dân tộc giờ chỉ còn vang bóng
- Đó cũng là thái độ bất bình của Nguyễn Tuân với xã hội đương thời khi
mà những nét đẹp của dân tộc bị mai một , thay vào đó là những lố
lăng ,đồi bại của xã hội nửa thực dân phong kiến
Trang 8c) Vẻ đẹp thiên lương của Huấn Cao.
Vẻ đẹp khí phách anh hùng của Huấn Cao
Không
hề bận tâm đến lời nói của bọn lính
Thản nhiên nhận rượu thịt
Xỉ mắng quản ngục
Khai nhận mọi tội lỗi
Bình tĩnh mỉm cười khi nghe tin
bị tử hình
“Lửa đóm cháy rừng rực,lửa rụng xuống phòng đất
ẩm phòng giam, tàn lửa tắt nghe xèo xèo.”
Là người hiên ngang, bất khuất không sợ cường quyền, không sợ cái
chết Đó là vẻ đẹp lí tưởng về một người anh hùng trong xã hội phong
kiến
Ẩn chứa trong đó là vẻ đẹp con người Nguyễn Tuân Một vẻ đẹp phóng
khoáng , tự do , biểu hiện của cái “ ngông ”đối lập với những trói buộc
của chế độ phong kiến
Trang 92.2- Vẻ đẹp của hình tượng Quản ngục.
Vẻ đẹp thiên lương của Huấn cao
“ Ông không vì vàng ngọc hay quyền thế mà
ép mình cho chữ bao giờ”
Ông
ân hận
vì mình
“thiếu chút nữa,
đã phụ một tấm lòng trong thiên hạ”
Không
vô cảm trước tấm lòng của người khác
Nhiều đêm ông suy nghĩ về
sự tươm tất của quản ngục
Cho chữ quản ngục không phải muốn thể hiện cái tài, không phải
sợ quyền uy, không phải trả ơn, không phải ban ơn mà là
vì trân trọng tấm lòng yêu cái đẹp của quản ngục
Khuyêncon người bỏ chỗ tối hướng chỗ sáng
Khuyên quản ngục thay chốn ở
để giữ vững thiênlương
Huấn Cao là một người có cái tâm trong sáng, quý trọng nhân
nghĩa, không sợ cường quyền ,coi thường tiền bạc ,địa vị
Cái tâm của con người chỉ có thể được khẳng định trong hoàn
cảnh đặc biệt
Thông điệp mà Nguyễn Tuân muốn gửi tới người đọc ,đó là hãy
giữ vững nhân cách của mình trong mọi hoàn cảnh
Trang 10nể, biệt nhỡn với Huấn Cao.
Sau khi nhận
tù :Qu
ản ngục
ưu ái, đối đãi đặc biệt và thể hiện thái độ kính trọng đốiVới Huấn Cao
Khi nghe tin Huấn Cao bị
sử tử:
tâm trạng Quản ngục
vô cùng
lo lắng
sợ hãi
Khi nhận chữ và nghe lời khuyên của Huấn Cao:
Quản ngục vô cùng cảm động, trân trọng,kính cẩnnghe lời
o lắng nghĩ ngợi, khi muốn nâng đỡ, biệt nhỡn với Huấn Cao
Tâm trạng thoải mái, vui mừng ,khi đã nghĩ được cách biệt nhỡn Huấn Cao
Quản ngục là một người có lòng yêu cái tài, cái đep Trong hoàn cảnh này,
quản ngục là “thanh âm trong trẻo, chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật
đều hỗn loạn, xô bồ”
Qua hình tượng Quản ngục, Nguyễn Tuân muốn gửi tới chúng ta một
thông điệp, đó là đừng bao giờ đánh mất mình dù phải sống trong bất cứ hoàn cảnh nào
Trang 11“bề trên”, ung dung đĩnh đạc
Người nhận chữ, tự do thân thể, tư thế “bề dưới”, khúm núm run run
Ba cái đầu người đang chăm chú trên tấm lụa bạch
Màu đỏ sáng rực của bó đuốc,màu trắng của tấm lụa, mùi thơm của chậu mực xua tan không khí
ẩm thấp, mùi phân chuột phân gián
Huấn Cao khuyên Quản ngục thay chốn ở
và giảng giải tư tưởng của bức châm
Quản ngục kính cẩn nghe lời
Cái đẹp không phân biệt giai cấp, cái đẹp đưa con người gần con người
hơn
Cái đẹp không thể sống chung với cái xấu ,cái ác Cái đẹp chỉ thuộc về người có tâm hồn đẹp Người muốn thưởng thức cái đẹp trước hết phải có tâm hồn đẹp
Cái đẹp giáo dục con người
Cái đẹp
là bất tử
Một tư tưởng và thông điệp đầy tính nhân văn: Cần phải biết yêu quý,
trân trọng và gìn giữ cái đẹp.
Huấn Cao chết,song chữ của ông vẫn được lưu giữ lại
Trang 12tối, thiện -
sáng-ác, cao
cả thấp hèn, đen -trắng, tốt- xấu
Chân
dung lãng mạn:
Huấn Cao mang vẻ đẹp lãng mạn từ diện mạo, dáng dấp
tư thế, đến khí phách tài hoa
Cảnh
tượng lãng mạn:
Cảnh cho chữ “xưa nay chưa từng có”
Từ không gian, thời gian, cảnh tượng ,
sự vật đến con người
Tư tưởng
lãng mạn :
“ cái đẹp nổi loạn”
một cuộc đảo lộn trật
tự ghê gớm
Cái đẹp giáo dục, cái đẹp lên ngôi cái đẹp chiến thắng cái đẹp vô địch cái đẹp bất tử
Giàu tính
cổ điển:
Bối cảnh
xã hội, ngôn ngữ
và nhân vật
Giàu
tính tạo hình:
Ngôn ngữ như chạm khắc
để người đọc hình dung
rõ ràng con người, tâm trạng đến cảnh tượng
Tiêu biểu cho phong cách Nguyễn Tuân: Tài hoa, uyên bác, lãng mạn ,đồng thời thổi chất hiện đại vào truyện ngắn
Trang 13Với việc tăng cường cách giảng dạy này cho học sinh,trong năm học
2015-2016, những lớp được giảng dạy theo phương pháp này, các em đã có những chuyểnbiến rõ rệt về nhận thức, về tư duy, về kĩ năng tổng kết, khái quát tổng hợp và hệthống hóa kiến thức
Về nhận thức: Các em đã nắm rất vững nội dung kiến thức tác phẩm Chữ
Người Tử Tù
Về thái độ: Các em không còn e ngại, thậm chí một số em rất yêu thích , mạnh
dạn hơn trong hệ thống hóa kiến thức ở các môn học khác
Về kĩ năng: Các em đã thành thạo hơn với rất nhiều về kĩ năng như kĩ năng tư
duy lôgic, kĩ năng khái quát tổng hợp, kĩ năng hệ thống hóa
Kết quả đạt được : Sau một năm giảng dạy cho học sinh theo phương pháp này,
qua kiểm tra miệng, qua kiểm tra viết ,tôi đã thu được kết quả sau đây:
Bảng mô tả kết quả nắm bắt kiến thức của học sinh
Nắm bắt ghi nhớ từ
80 đến 100 % kiến thức bài giảng
Trang 14I-KẾT LUẬN:
Trên đây là những kinh nghiệm của tôi được đúc rút trong quá trình giảng dạy.Những kiến thức kinh nghiệm này cũng đã góp phần nâng cao hiệu quả công tácgiảng dạy của tôi Mặc dù vậy ,với khả năng và điều kiện nghiên cứu có hạn, tôi rấtmong được sự góp ý của các thầy cô và đồng nghiệp
II- KIẾN NGHỊ
Đây là một phương pháp dạy tuy không khó nhưng lại đòi hỏi phải đầu tưnhiều thời gian để có một bài dạy tốt Vì vậy các thầy cô cần chủ động thời gian,giảng dạy kịp thời và thường xuyên cho các em được tiếp cận kiểu dạy này Nhàtrường và tổ bộ môn cần đưa phương pháp giảng dạy này vào chương trình đổi mớigiảng dạy của tất cả các môn Tổ bộ môn cần đưa ra dạy này để thảo luận trongsinh hoạt chuyên môn
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ Thanh Hóa, ngày 17 tháng 05 năm 2106
CAM KẾT KHÔNG COPYBùi Ngọc Tú
