Một số định hướng đọc hiểu hai tác phẩm chữ người tử tù và người lái đò sông đà

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT HÀM RỒNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG ĐỌC – HIỂU HAI TÁC PHẨM “ CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ” VÀ “ NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ” CỦA NGUYỄN T

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT HÀM RỒNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG ĐỌC – HIỂU HAI TÁC PHẨM

“ CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ” VÀ “ NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ”

CỦA NGUYỄN TUÂN

MỤC LỤC

1 MỞ ĐẦU 1

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2

2.1 Cơ sở lí luận: Quan niệm đọc – hiểu văn bản trong dạy học ngữ văn 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giúp học sinh đọc – hiểu hai tác phẩm Chữ người tử tù và Người lái đò sông Đà 3

2.3.1 Đọc – hiểu theo đặc trưng thể loại và bút pháp sáng tác 3

2.3.2 Đọc- hiểu gắn với phong cách nhà văn 6

2.3.3.Đọc – hiểu theo phương pháp so sánh, đối chiếu 6

2.3.4 Đọc - hiểu theo hướng tích hợp liên môn 9

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm: 18

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 19

- Kết luận 19

- Kiến nghị: 20

Tài liệu tham khảo………

1 MỞ ĐẦU

- Lí do chọn đề tài:

Nguyễn Tuân là một tác gia lớn của văn học hiên đại Việt Nam và

là một nhà văn có phong cách tài hoa, uyên bác, độc đáo Ở cả haichương trình ngữ văn lớp 11 và lớp 12 đều có mặt tác phẩm của Nguyễn

Tuân Đó là truyện ngắn Chữ người tử tù sáng tác trước CM và tùy bút Người lái đò sông Đà - sáng tác sau CM Vì vậy việc hướng dẫn các em

cảm nhận, khám phá được cái hay, cái đẹp, nét đặc trưng trong phongcách nhà văn thể hiên ở cả hai giai đoạn trong hai tác phẩm là điều cầnthiết

Hiện nay tình trạng học sinh còn mơ hồ, hời hợt với các tác phẩmtrong chương trình ngữ văn THPT còn tồn tại khá nhiều Nhiều em khôngbiết tác phẩm mình đang học thuộc khuynh hướng sáng tác nào Do đó, các

em không hề nắm được bút pháp đặc trưng mà tác giả đó sử dụng trong tácphẩm là gì Hệ quả là dẫn đến tình trạng các em không biết cách để phântích, cảm nhận vẻ đẹp của một TPVH; không có phương pháp luận để đọc– hiểu một văn bản văn học

Xuất phát từ những lí do trên cùng với chủ trương đổi mới phương

pháp dạy học và kiểm tra đánh giá đã thúc đẩy tôi lựa chọn: Một số định

hướng đọc hiểu hai tác phẩm “ chữ người tử tù” và “người lái đò Sông Đà” để góp phần nâng cao năng lực tiếp nhận văn học và tạo hứng thú học

tập cho học sinh

- Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu đề tài này giúp bản thân và đồng nghiệp thực hiện PPDH theohướng tích cực Tạo điều kiện cho tất cả các đối tượng HS được suy nghĩ, tìm tòi,khám phá để có thể hiểu, cảm, vận dụng tốt các kiến thức dưới sự tổ chức, hướng

dẫn của giáo viên, nhằm đạt được mục tiêu giờ học.

- Đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu và tổng kết một số cách tiếp cận hai

tác phẩm quan trọng của Nguyễn Tuân trong SGK NV 11 và NV 12 rút ra từthực tiễn dạy và học trên lớp

- Phương pháp nghiên cứu dược sử dụng:

Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết: Nghiên cứu các tài liệu

lí luận về đọc - hiểu văn bản văn học Từ đó, tổng hợp, khái quát lại quan điểmhiện đại, đúng đắn nhất

Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: Thực hiện phương pháp bằng cáchthu nhận số liệu, quan điểm, suy nghĩ của HS để thấy được tình trạng tiếp cận,tìm hiểu các TPVH của HS trong các giờ văn Từ đó tìm ra nguyên nhân và đưa

ra các biện pháp giải quyết dưới đây

Phương pháp xử lí thông tin: Thu thập, xử lí các thông tin về đọc hỉểu

TPVH nói chung và hai TP Chữ người tử tù, Người lái đò sông Đà làm luận cứ

chứng minh cho vấn đề cần giải quyết

Phương pháp thống kê, xử lí số liệu: Lập bảng số liệu để so sánhchất lượng HS trước và sau khi thực hiện các giải pháp mà SKKN đưa ranhằm khẳng định hiệu quả của các giải pháp đó

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận: Quan niệm đọc – hiểu văn bản trong dạy học ngữ văn

Lâu nay trong dạy học văn người ta thường dùng thuật ngữ là “giảng văn”,

“phân tích văn”…thì SGK đã thay bằng thuật ngữ “đọc – hiểu văn bản” Đây

không chỉ là sự thay đổi về tên gọi mà thực chất là sự thay đổi quan niệm về bảnchất của môn văn cả về PPDH văn và các hoạt động khi tiếp nhận TPVH cũng

có những thay đổi

Theo giáo sư tiến sĩ Nguyễn Thanh Hùng “đọc- hiểu là một khái niệm khoa học chỉ mức độ cao nhất của hoạt động đọc, đọc –hiểu đồng thời cũng chỉ năng lực văn của người đọc” “đọc –hiểu là hoạt động truy tìm và giải mã ý nghĩa văn bản”.Còn với giáo sư Trần Đình Sử “ đọc – hiểu văn bản như một khâu đột phá trong việc đổi mới dạy- học và thi môn ngữ văn, là yêu cầu bức thiết đối với với việc đào tạo nguồn nhân lực mới cho đất nước tiến theo các nước tiên tiến.”

Như vậy, đọc – hiểu là hoạt động đọc và giải mã các tầng ý nghĩa của vănbản thông qua khả năng tiếp nhận của học sinh Đọc – hiểu là tiếp xúc với vănbản, hiểu được nghĩa hiển ngôn, nghĩa hàm ẩn, các biện pháp nghệ thuật, thônghiểu các thông điệp tư tưởng, tình cảm của người viết và giá trị tự thân của hìnhthức nghệ thuật Với quan điểm phát huy vai trò chủ thể của học sinh, xuất phát

từ đặc thù của văn chương ( nghệ thuật ngôn từ) mà phương pháp dạy- học văn

thay bằng khái niệm “đọc – hiểu văn bản” Quan điểm trên cũng là quan điểm

của chương trình đánh gía học sinh quốc tế ( PISA) thuộc Tổ chức hợp tác và

phát kinh tế thế giới (OECD ) chủ trương coi trình độ đọc – hiểu

( reading literacy) là một trong ba lĩnh vực chủ yếu để xác định năng lực HS giaiđoạn cuối của giáo dục bắt buộc (basic education)

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Có một thực trạng dễ thấy nhất khi đi dự giờ của nhiều GV là hướng dẫnhọc sinh đọc- hiểu một tác phẩm văn học chưa có một phương pháp, cách thức rõràng cụ thể Điều đó dẫn đến một điều học xong tác phẩm các em học sinh khôngnắm được bút pháp nghệ thuật đặc sắc của văn bản là gì, văn bản văn học đó sángtác theo khuynh hướng lãng mạn, hiện thực hay cách mạng cũng không biết Nétđặc trưng, cái riêng, độc đáo của tác phẩm văn học ấy so với các tác phẩm kháccủa tác giả cùng thời hay cùng đề tài cũng không thể chỉ ra được Riêng điều nàytôi đã có khảo sát trong thực tế ngay ở những lớp mình dạy bằng những câu hỏikiểm tra, lồng ghép trong các giờ học Nếu tình trạng trên kéo dài thì con đườngdẫn dắt học sinh đi tìm cái đẹp của các tác phẩm văn học sẽ không còn hiệu quả.Cũng chính vì điều đó, trong quá trình dạy học, tôi đã tích lũy, rút kinh nghiệm

và đưa ra một số định hướng để hướng dẫn HS tiếp cận các tác phẩm văn học nói

chung và hai tác phẩm của Nguyễn Tuân nói riêng Đó là truyện ngắn Chữ người tử tù và Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân- cả hai tác phẩm đều được

HS xem là khó trong chương trình ngữ văn THPT, nhất là tùy bút Người lái đò Sông Đà.

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giúp học sinh đọc – hiểu hai tác phẩm Chữ

người tử tù và Người lái đò sông Đà

2.3.1 Đọc – hiểu theo đặc trưng thể loại và bút pháp sáng tác.

a Đọc – hiểu theo đặc trưng thể loại :

Đọc – hiểu theo đặc trưng thể loại giúp học sinh có kiến thức cụ thể từng bàivừa có những kiến thức để đọc – hiểu các tác phẩm khác cùng loại Vì vậy khihướng dẫn học sinh tìm hiểu tác phẩm của một nhà văn, nhà thơ thì điều quan trọng

và cần thiết là giáo viên phải hướng dẫn cho học sinh nắm được thể loại của tácphẩm đó Từ việc nắm được đặc trưng thể loại tác phẩm học sinh sẽ xem đó nhưmột phương pháp luận soi vào tác phẩm để nắm được nội dung, tư tưởng văn bản

* Tác phẩm Chữ người tử tù: Đây là tác phẩm thuộc thể loại truyện

ngắn Cho nên trong giờ đọc văn GV phải nhắc lại đặc trưng cơ bản củathể loại này Truyện ngắn là thể loại tự sự có dung lượng ngắn gọn, phảnánh khoảnh khắc, một lát cắt cuộc đời nhân vật Nhưng đó là khoảnh khắc

chứa đựng cả một đời người Vì vậy đối với một tác phẩm truyện ngắn có gía trị bao giờ cũng xây dựng được một tình huống truyện độc đáo “ Truyện ngắn là một tác phẩm tự sự cỡ nhỏ mà nội dung thường chỉ xoay quanh một tình huống truyện chủ chốt nào đó” ( Chu Văn Sơn).

Trên cơ sở đó, GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu tình huống truyện

trong Chữ người tử tù.Tình huống là “cái tình thế xảy ra truyện”, là “một

khoảnh khăc mà trong đó sự sống hiện ra rất đậm đặc” Tình huốngtruyện còn được hiểu là mối quan hệ đặc biệt giữa nhân vật này với nhânvật khác, giữa nhân vật với hoàn cảnh và môi trường sống, qua đó nhânvật bộc lộ rõ tâm trạng,tính cách hay thân phận của nó, góp phần thể hiệnsâu sắc tư tưởng của tác phẩm

Tình huống truyện trong chữ người tử tù là một tình huống độc đáo,

kì lạ Hai nhân vật Huấn Cao và Viên Quản Ngục, trên bình diện xã hội hoàn

toàn đối lập với nhau Một người là tên “đại nghịch”,cầm đầu cuộc nổi loạnnay bị bắt giam, đang chờ ngày ra pháp trường để trị tội; còn một người làquản ngục, kẻ đại diện cho cái trật tự xã hội đương thời Nhưng cả hai nhânvật này đều là những người có tâm hồn nghệ sĩ, trên bình diện nghệ thuật, họ

là tri âm, tri kỉ với nhau Nguyễn Tuân đã đặt những nhân vật của mình vàochốn ngục tù tối tăm nhơ bẩn, tạo nên cuộc gặp gỡ kì lạ của họ Đó là mốiquan hệ đặc biệt éo le, đầy trớ trêu giữa những tâm hồn tri âm, tri kỉ chínhtrong một tình thế đối nghịch như vậy đã làm tỏa sáng nhân cách người tử tùnơi ngục thất tăm tối, sự vươn lên cái đẹp, cái thiên lương của ngục quantrong nhà tù xã hội phong kiến xấu xa, suy tàn.Đồng thời cũng thể hiện sâusắc quan điểm thẩm mĩ của tác giả: cái đẹp gắn với cái thiện, văn hóa dân tộc,cái đẹp có sức cảm hóa cái xấu, cái ác và luôn bất tử

* Người lái đò sông Đà: Ở tác phẩm này, GV cần cho HS nắm được

nó thuộc thể loại tùy bút Trong tùy bút tác giả có thể thể hiện cái tôi cánhân, cảm xúc chủ quan một cách phóng túng, lời văn giàu chất thơ Vìvậy, ở tùy bút này chúng ta thấy Nguyễn Tuân vận dụng một cách linh hoạtnhững hiểu biết về các lĩnh vực: điện ảnh, hội họa, điêu khắc, lịch sử, thậmchí võ thuật, quân sự để liên tưởng, cảm nhận về vẻ đẹp của dòng sông Đà.Với tùy bút Nguyễn Tuân có “không gian” để thể hiện cái tài hoa, uyên báccủa mình

b Đọc – hiểu theo bút pháp sáng tác:

Đây cũng là điểm cần khắc sâu cho HS trong giờ đọc- hiểu văn bản vănhọc Vì nắm được khuynh hướng sáng tác hoặc bút pháp sáng tác của văn bản,

HS sẽ có phương pháp khoa học trong cảm nhận, đọc – hiểu tác phẩm

*Truyện ngắn Chữ người tử tù: là một sáng tác trước CM tháng

tám năm 1945 thuộc khuynh hướng lãng mạn Đặc điểm của sáng tác lãng

mạn là biểu hiện cái nhìn chủ quan của nhà văn trước cuộc đời- hình tượngnhân vật ít nhiều mang phảng phất bóng dáng cái tôi tác giả Nhà văn theokhuynh hướng lãng mạn thường hướng tới khám phá và thể hiện những gìđộc đáo, khác thường, kì lạ Biện pháp nghệ thuật đặc thù của sáng tác lãngmạn là nghệ thuật tương phản đối lập Hiệu quả của biện pháp nghệ thuậtnày là làm nổi bật đặc điểm của từng đối tượng, gây ấn tượng mạnh mẽ Từviệc củng cố, khắc sâu nét đặc trưng của khuynh hướng lãng mạn học sinh

sẽ dễ dàng thấy được bút pháp tương phản đối lập được sử dựng hiệu quảtrong tác phẩm

Trong truyện ngắn Chữ người tử tù nhà văn Nguyễn Tuân đã phát

hiện và miêu tả sự đối lập giữa tính cách và hoàn cảnh.

+ Hoàn cảnh: Môi trường tù ngục, đen tối, xấu xa, cảnh ngộ éo levới những áp lực nặng nề phải đối mặt dễ khiến con người ta trở nên thahóa

+ Tính cách: Con người có nhân cách, lương tâm khác biệt với thếgiới có dũng khí Huấn Cao dù phải đối diện với án tử hình, với cả một hệthống những hiện thân của thế lực đen tối vẫn hiên ngang bất khuất Vẫnbộc lộ tài năng và tấm lòng đáng quí Ở Huấn Cao là dũng khí của bậc anhhùng, ở quản ngục là dũng khí của bậc hiền nhân Quản ngục dù sống tronghoàn cảnh đen tối vẫn hiên ngang bất khuất, vẫn giữ niềm đam mê cái đẹp

và một thiên lương trong sáng Chính nhân cách, lương tâm đã giúp họchiến thắng tuyệt đối hoàn cảnh Từ cách miêu tả, có thể thấy NguyễnTuân luôn nhìn con người ở phương diện tài hoa nghệ sĩ

Miêu tả sự đối lập tương phản giữa ánh sáng và bóng tối đều hiện diện với nghĩa thực và nghĩa hình tượng.

+ Bóng tối: Theo nghĩa thực là đêm khuya của buồng giam tử tù- nơiánh sáng không thể lọt qua được; theo nghĩa tinh thần thì bóng tối lại làhoàn cảnh éo le mà nhân vật phải đối mặt ( Huấn Cao phải chịu án tử hìnhcòn quản ngục sống trong môi trường không phù hợp với tính cách conngười ông) Bóng tối ở đây chính là sự biểu tượng cho cái xấu xa

+ Ánh sáng: Theo nghĩa thực là bó đuốc tẩm dầu khói tỏa như đámcháy nhà - thứ ánh sáng khá mờ nhạt trong tác phẩm Theo nghĩa tinh thần

là ánh sáng tỏa ra từ cái đẹp nghệ thuật ( những nét chữ của Huấn Cao) vàcủa tư thế, tâm hồn con người Chính thứ ánh sáng này soi sáng con đường

để những kẻ tri âm đến với nhau

Tóm lại sự đối lập giữa bóng tối với ánh sáng trong tác phẩm chính

là sự đối lập giữa cái đẹp và cái xấu xa Qua tác phẩm ta thấy sự chiến thắng tuyệt đối giữa ánh sáng với bóng tối của cái đẹp với cái xấu xa.

* Tùy bút Người lái đò sông Đà: Mặc dù sáng tác sau CM tháng

tám năm 1945 trong thời kì văn học 1945- 1975 nhưng tác phẩm vẫn mangcảm hứng lãng mạn Trong tác phẩm nhà văn tìm cái đẹp của cuộc sốngmới, con người lao động mới và vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước Ở hìnhảnh dòng sông Đà tác giả miêu tả theo bút pháp tương phản đối lập Đốilập giữa hình ảnh sông Đà dữ dội, hùng vĩ với thác nước hò reo, thạch trận

đá như tâm địa của kẻ thù số 1 nhưng đó cũng là một con sông Đà rất thơmộng, trữ tình, gợi cảm “ tuôn dài, tuôn dài như một áng tóc trữ tình”…đốilập mà thống nhất giữa một người anh hùng dũng mãnh trên sông nước với

vẻ đẹp của tâm hồn nghệ sĩ trong hình tượng ông lái đò

2.3.2 Đọc- hiểu gắn với phong cách nhà văn

Cùng với việc chú ý đến thể loại và bút pháp sáng tác, khuynh

hướng sáng tác khi đọc hiểu truyện ngắn Chữ người tử tù và tùy bút Người lái đò Sông Đà GV cần cho học sinh lưu ý đến phong cách nghệ thuật chủ

yếu của nhà văn Nguyễn Tuân

Phong cách nghệ thuật của nhà văn, đó là một phạm trù thẩm mĩ chỉ

sự thống nhất tương đối bền vững của hệ thống hình tượng, của cácphương thức và phương tiện biểu hiện nghệ thuật, thể hiện cái nhìn độcđáo có tính chất phát hiện, tiêu biểu cho bản sắc sáng tạo của nhà văn Khiđọc hiểu một tác phẩm văn học cụ thể, những hiểu biết về phong cách củatác giả có ý nghĩa soi sáng, bổ sung, làm rõ hơn tác phẩm được phân tích

Từ việc đọc - hiểu một tác phẩm cụ thể mà làm rõ phong cách nhà văn; vàngược lại phong cách nhà văn cũng gợi ý, soi sáng cho quá trình đọc hiểu

tác phẩm Đọc hiểu truyện ngắn Chữ người tử tù và Người lái đò sông Đà

không thể không chú ý đến nét phong cách nghệ thuật chủ yếu của nhà

văn: khẳng định cái tôi độc đáo, khác thường, nhìn thiên nhiên và sự vật thiên về phương diện thẩm mĩ, nhìn con người thiên về phương diện tài hoa nghệ sĩ Quan niệm cái đẹp phải là những hiện tượng đập mạnh vào giác quan nghệ sĩ dù là thiên nhiên hay xã hội, con người Sử dụng thể tùy bút tự do, phóng túng với nhân vật chính là cái tôi độc đáo của mình Đó chính là cái nhìn mới mẻ độc đáo, có tính chất phát hiện về con người và cuộc sống cuả Nguyễn Tuân Nắm được phong cách của tác giả HS sẽ

thấy được sự cố định và sự thay đổi riêng biêt trong hai sáng tác thuộc hai thời kì.

2.3.3.Đọc – hiểu theo phương pháp so sánh, đối chiếu

Trong việc nhận thức sự vật, hiện tượng, so sánh là một thao tácquan trọng của tư duy nhằm phát hiện những nét tương đồng và sự khácbiệt, phương pháp quan trọng để nhận ra chân lí nghệ thuật So sánh ở đây

có tác dụng giúp người đoc- hiểu tác phẩm văn học thấy được rõ hơn, nắmbắt được bản chất đối tượng nghiên cứu So sánh ở đây, ngoài việc cho HSthấy được những nét tương đồng còn phải chỉ ra sự khác biệt, những nétriêng độc đáo của từng đối tượng

a So sánh với tác phẩm cùng khuynh hướng sáng tác

*Truyện ngắn Chữ người tử tù so sánh với truyện ngắn Hai đứa

trẻ về bút pháp sáng tác.

Trong quá trình đọc - hiểu truyện ngắn Chữ người tử tù GV cũng nên

hướng dẫn HS so sánh với truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam bởi cả hai tác

phẩm cùng là truyện ngắn theo khuynh hướng lãng mạn Từ đó, HS không chỉnắm được một tác phẩm mà còn nằm được tác phẩm khác và thấy được néttương đồng về bút pháp cũng như nét riêng biệt của từng tác phẩm Hai văn bản

đều thành công ở bút pháp tương phản đối lập: Tương phản giữa bóng tối và ánh sáng; tính cách và hoàn cảnh Cho nên HS dễ dàng khẳng định được cả hai truyện ngắn đều mang màu sắc lãng mạn , thể hiện cái nhìn và những ấn tượng chủ quan của nhà văn về cuộc sống và con người Có điều GV nên luu ý thêm trong quá trình so sánh : Xét về mức độ và những biểu hiện cụ thể thì Chữ người

tử tù là mẫu mực của kiểu sáng tác lãng mạn còn Hai đứa trẻ dường như đi

chênh vênh trên ranh giới giữa hiện thực và lãng mạn nên tuy có gieo vào lòng người đọc những cảm xúc bâng khuâng, những tình cảm man mác và trí tưởng tượng bay bổng, song đồng thời nó cũng đem đến những cảm nhận thấm thía về đời sống hiện thực của con người.

* Tùy bút Người lái đò Sông Đà với bút ký Ai đã đặt tên cho

dòng sông

Tương tự như trên qua so sánh tác phẩm cùng viết về dòng sông của đấtnước và có những nét tương đồng về thể loại, cảm hứng sẽ giúp HS nắm vữngđược vẻ đẹp của hai văn bản và những nét đặc sắc riêng trong cách khai thác,nhìn nhận đối tượng và phong cách của từng nhà văn

- Chỉ ra được nét tương đồng: Cả sông Đà và sông Hương đều

mang nét đẹp của sự hùng vĩ đều có vẻ đẹp thơ mộng, trữ tình và cả haidòng sông đều được miêu tả qua ngòi bút tài hoa, uyên bác; miêu tả trênphương diện văn hóa, thẩm mĩ và đều thể hiện cái nhìn uyên bác của tácgiả Đó là vận dụng cái nhìn đa ngành, kiến thức trên nhiều lĩnh vực nghệthuật để khắc họa hình tượng hai dòng sông

- Nét riêng:

Ở hình tượng sông Đà, Nguyễn Tuân tập trung tô đậm nét hung bạo,

dữ dội của Sông Đà giống như một kẻ thù hiểm độc và hung ác Đặc biệt,tác giả miêu tả sự hung bạo của Sông Đà để làm nổi bật sự tài hoa, tài trícủa người lái đò.; còn sông Hương của Hoàng Phủ Ngọc Tường lại được tôđậm ở nét đẹp trữ tình, thơ mộng, luôn mang dáng vẻ của một người congái xinh đẹp, mong manh, có tình yêu say đắm Sông Hương được cảmnhận qua lăng kính của tình yêu

b So sánh Chữ người tử tù và Người lái đò sông Đà ( Hai sáng tác ở hai giai

đoạn khác nhau)

Ở lớp 12, khi hướng dẫn HS đọc hiểu tùy bút Người lái đò Sông Đà GV

nhất định không được quên thao tác là so sánh hai tác phẩm để thấy được sựthống nhất và khác biệt trong cách tiếp cận con người của Nguyễn Tuân trước vàsau CM tháng tám năm 1945 Trong thao tác so sánh này, GV lại hướng HS tiếpcận hai văn bản kết hợp với phong cách của nhà văn

Chẳng hạn so sánh một cách ngắn gọn, khái quát hình tượng nhân vật Huấn Cao và hình tượng ông lái đò cho HS thấy được:sự thống nhất và

khác biệt trong cách tiếp cận con người của Nguyễn Tuân trước và sau CMtháng tám HS sẽ thấy được nét ổn định trong phong cách nghệ thuậtNguyễn Tuân ở cả hai thời kì.: Nguyễn Tuân vẫn tiếp cận con người ởphương diện tài hoa, uyên bác, lịch lãm, vận dụng tri thức tổng hợp củanhiều ngành văn hóa nghệ thuật khác nhau trong miêu tả và biểu hiện; vẫn

sử dụng ngôn từ hết sức tinh lọc, phong phú, độc đáo, đa dạng, khả năng tổchức câu văn xuôi đầy giá trị tạo hình, có nhạc điệu trầm bổng, co duỗinhịp nhàng Các phép tu từ được nhà văn phối hợp vô cùng điêu luyện

HS sẽ nắm được nét riêng trong sáng tác trước và sau cách mạng của Nguyễn Tuân đó là:

Sau CM tháng tám, nhân vật tài hoa nghệ sĩ của Nguyễn Tuân có thểtìm thấy ngay trong cuộc chiến đấu lao động hàng ngày của nhân dân chứkhông chỉ là con người trong quá khứ

Trước CM, Nguyễn Tuân là một người tài tử, thích chơi “ngông”mắc bệnh ham mê thanh sắc, thích chiêm nghưỡng, chắt chiu cái đẹp vàthâm nhập những cảm giác mới lạ Sau CM tháng tám, nhà văn nhạy cảmvới con người mới, cuộc sống mới từ góc độ thẩm mĩ Ông đã nhìn cái đẹpcủa con người là cái đẹp gắn liền với nhân dân lao động, với cuộc sốngđang nảy nở, sinh sôi

Như vậy, vận dụng phương pháp so sánh để đọc hiểu tác phẩm vănhọc của Nguyễn Tuân với tác phẩm của tác giả khác nhưng cùng bút phápsáng tác, cùng đề tài , hai tác phẩm ở hai giai đoạn sáng tác có tác dụnglàm giàu có và sâu sắc thêm kiến thức của HS

2.3.4 Đọc - hiểu theo hướng tích hợp liên môn.

Dạy học liên môn ở môn ngữ văn thực chất là sự vận dụng nhữngnội dung và phương pháp các lĩnh vực, các môn học có liên quan để làmtăng hiệu quả dạy học Qua hình thức này, người học nhận thức được tácphẩm văn học trong môi trường văn hóa, lịch sử sản sinh ra nó, thấy đượcmối quan hệ mật thiết giữa văn học và lịch sử phát sinh, văn học với cáchình thái ý thức xã hội khác, đồng thời khắc phục được tính tản mạn trongkiến thức văn hóa của học sinh

Khi hướng dẫn HS đọc hiểu truyện ngắn Chữ người tử tù GV liên hệ cho HS

nắm được tình hình bối cảnh lịch sử của xã hội Việt nam lúc bấy giờ khi Nguyễn

Tuân sáng tác tập truyện ngắn Vang bóng một thời nói chung và Chữ người tử tù

nói riêng Đó là lúc đất nước đang trong tình cảnh nô lệ trở thành thuộc địa của thựcdân Pháp với chế độ thực dân nửa phong kiến Tầng lớp tri thức tiểu tư sản cùng thế

hệ với Nguyễn Tuân luôn cảm thấy bơ vơ, lạc lõng mất điểm tựa, buồn chán bất hợptác với thực tại Thực dân pháp lúc bấy giờ đã lợi dụng tâm trạng bế tắc của nhữngcây bút tư sản, tiểu tư sản đang hoang mang trước thực tại, tìm đường thoát li vàoquá khứ bằng chính sách phục cổ Vang bóng một thời của Nguyễn Tuân đã đượctặng giải thưởng của nhà xuất bản ALexandro Rhodes- một nhà xuất bản có khuynhhướng phục cổ của bọn thực dân

Nguyễn Tuân tìm về quá khứ để làm sống dậy những giá trị văn hóa truyềnthống của dân tộc đã lùi xa vào dĩ vãng qua đó thể hiện lòng yêu nước thầm kín