Hướng dẫn học sinh thực hiện dạng đề so sánh nhân vật trong tác phẩm văn xuôi ngữ văn 12

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆMHƯỚNG DẪN HỌC SINH THỰC HIỆN DẠNG ĐỀ SO SÁNH NHÂN VẬTTRONG TÁC PHẨM VĂN XUÔI – NGỮ VĂN 12 Trong thực tế các môn thi tốt nghiệp THPT, môn văn bao giờ cũng là môn cố đ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆMHƯỚNG DẪN HỌC SINH THỰC HIỆN DẠNG ĐỀ SO SÁNH NHÂN VẬT

TRONG TÁC PHẨM VĂN XUÔI – NGỮ VĂN 12

Trong thực tế các môn thi tốt nghiệp THPT, môn văn bao giờ cũng là môn

cố định có tính bắt buộc đối với các kì thi Môn học này chiếm một lượng kiếnthức tương đối lớn đòi hỏi học sinh cần phải có kế hoạch ôn tập chu đáo thì mới

có thể đạt điểm cao Để làm được điều này, bên cạnh việc nắm vững các kĩ nănglàm bài đòi hỏi mỗi học sinh phải có phương pháp làm bài hữu hiệu thì mới cóthể đạt được kết quả tốt Tuy nhiên, vấn đề học môn văn hiện nay không phảihọc sinh nào cũng làm được điều đó

Để tránh gây áp lực căng thẳng về tâm lí và tạo được hứng thú cho họcsinh trong quá trình ôn thi, mỗi người thầy cần phải có một phương pháp thiếtthực để hướng dẫn các em ôn tập đạt hiệu quả cao nhất

Trong quá trình ôn tập Ngữ văn và hướng dẫn cho các em thi cử, thiếtnghĩ có rất nhiều phương pháp được áp dụng và tất nhiên mỗi phương pháp đều

có những ưu điểm và nhược điểm nhất định Song tôi thấy hiệu quả vẫn làphương pháp hướng dẫn ôn tập cho học sinh theo cấu trúc đề thi Trong những

năm gần đây, cấu trúc đề thi môn Ngữ văn gồm 2 phần: phần I: đọc – hiểu; phần II: làm văn Trong phần làm văn, đề thi có định hướng 1 câu nghi luận xã

hội (3,0 điểm) và 1 câu nghị luận văn học ( 4,0 điểm) Riêng đối với câu nghị

luận văn học đề ra có thể tồn tại ở rất nhiều dạng, chẳng hạn như: Cảm nhận về một đoạn thơ, đoạn văn, một nhân vật, một phong cách nghệ thuật hoặc so sánh hai đoạn thơ của hai tác giả, hai phong cách, hai nhân vật Đề ra rất

phong phú Cho nên việc giáo viên cần định hướng cho học sinh các phươngpháp học, phương pháp tư duy là rất cần thiết Đặc biệt là ở dạng đề so sánh

Dạng đề so sánh các nhân vật văn học là một dạng đề khó Dạng đề nàycần kiến thức tổng hợp , khái quát nhưng chỉ một số học sinh là có thể làm đượccòn đại bộ phận thì rất mơ hồ, lúng túng (kể cả đối với học sinh ở các lớp khối

C, khối D) Hơn nữa thời gian bồi dưỡng cho các em học sinh ở khối A,B chưa

nhiều, nên lâu nay các em chỉ quen với những dạng đề phân tích từng tác phẩm, từng nhân vật, hình ảnh, chi tiết, còn kết hợp nhiều tác phẩm, nhân vật, chi

tiết không phải em nào cũng làm được Vì vậy, nếu không có sự hướng dẫn củagiáo viên thì phần đa học sinh không thể làm được dạng đề này hoặc có làmđược thì cũng không logic hoặc không thể có chất lượng cao

1

Từ thực tế nêu trên, nên trong quá trình bồi dưỡng cho các đối tượng học

sinh tôi rất trú trọng vào dạng đề so sánh, đặc biệt là so sánh các nhân vật văn học trong các tác phẩm văn xuôi- chương trình ngữ văn 12 Đây là một đề tài

mà chưa đồng chí giáo viên nào trong tổ Ngữ văn trường THPT Triệu Sơn 1 đisâu nghiên cứu Vì vậy sáng kiến này của tôi rất mong các bạn đồng nghiệptham khảo

1 2 Mục đích nghiên cứu

Sau khi nghiên cứu, rút kinh nghiệm hy vọng đề tài này sẽ tìm ra nhữnggiải pháp nhằm phát huy tốt việc ứng dụng kĩ năng thực hiện dạng đề so sánhcác nhân vật trong tác phẩm văn xuôi – chương trình Ngữ văn 12 Nhằm giúpcác em có thêm một phương pháp học mới phục vụ tốt cho việc ôn thi TN THPT

QG đối với môn Ngữ văn, đồng thời phát huy tính tích cực chủ động của họcsinh trong việc tiếp thu kiến thức mới

1 3 Đối tượng nghiên cứu.

Các tác phẩm văn xuôi chương trình Ngữ văn 12:

Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài);

Vợ nhặt (Kim Lân);

Rừng Xà nu (Nguyễn Trung Thành);

Những đứa con trong gia đình- trích- (Nguyễn Thi);

Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu).

1 4 Phương pháp nghiên cứu

- Hướng dẫn học sinh cách làm qua các bước và hướng dẫn cụ thể một số đề

Để hướng dẫn học sinh ôn thi tốt nghiệp ở dạng đề so sánh nhân vật trongcác tác phẩm văn xuôi- Ngữ văn 12, tôi tiến hành theo ba bước:

Bước 1: Hướng dẫn học sinh lập dàn ý;

Bước 2: Hướng dẫn học sinh cách diễn đạt

Bước 3: Vận dụng một tiết dạy cụ thể

- Hướng dẫn học sinh luyện tập ứng dụng

Đề tài mong muốn được đóng góp một phần nhỏ vào việc đổi mới phươngpháp dạy học trong trường THPT theo hướng tích cực lấy học sinh làm trungtâm Dạy học theo xu thế giải quyết các dạng đề mở của bộ môn Ngữ văn.Đồng thời tạo sự hứng thú cho các em học tập bộ môn này

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:

So sánh là một thao tác tư duy rất cơ bản Trong cuộc sống, khi ta tư duy, ta đã dùng đến thao tác này rất thường xuyên như một phần tất yếu Vănhọc cũng là một lĩnh vực của tư duy, của nhận thức, mang tính đặc thù, cho nênviệc sử dụng thao tác so sánh trong sáng tác và nghiên cứu văn học là một điềuhết sức tự nhiên Từ khi có văn học, nhất là văn học viết đến nay, các nhà nghiêncứu đã có ý thức so sánh khi tìm hiểu văn chương, đặc biệt là khi có những hiệntượng song hành trong văn học Có thể nhắc đến những hiện tượng song hànhtiêu biểu trong văn học Việt Nam: Nguyễn Trãi và Nguyễn Bỉnh Khiêm,

Nguyễn Du và Nguyễn Đình Chiểu, Cung Oán Ngâm và Chinh Phụ Ngâm,… Sosánh các hiện tượng văn chương trở thành một phương pháp nghiên cứu vănchương Ở đây tôi không nhắc tới so sánh văn học như một bộ môn khoa học màđược hiểu như một kiểu bài nghị luận văn học, một cách thức trình bày khi viếtbài nghị luận

Khái niệm so sánh văn học cần phải được hiểu theo ba lớp nghĩa khác nhau Thứ nhất, so sánh văn học là “một biện pháp tu từ để tạo hình ảnh cho câu văn”(1) Thứ hai, nó được xem như một thao tác lập luận cạnh các thao tác lập

luận như: phân tích, bác bỏ, bình luận đã được đưa vào sách giáo khoa Ngữ văn

11 Thứ ba, nó được xem như “một phương pháp, một cách thức trình bày khi

viết bài nghị Luận”(2), tức là như một kiểu bài nghị luận bên cạnh các kiểu bàinghị luận về một đoạn trích, tác phẩm thơ; nghị luận về một đoạn trích, tácphẩm văn xuôi… ở sách giáo khoa Ngữ văn 12 Ở đề tài này chúng ta nghiêncứu vấn đề ở góc nhìn thứ ba

So sánh là phương pháp nhận thức trong đó đặt sự vật này bên cạnh một hay nhiều sự vật khác để đối chiếu, xem xét nhằm hiểu sự vật một cách toàndiện, kỹ lưỡng, rõ nét và sâu sắc hơn Tuy nhiên, so sánh văn học như một kiểubài nghị luận văn học lại chưa được cụ thể bằng một bài học độc lập, chưa xuấthiện trong chương trình sách giáo khoa Vì vậy, từ việc xác lập nội hàm kháiniệm kiểu bài, mục đích, yêu cầu, đến cách thức làm bài cho kiểu bài này thực

sự rất cần thiết song lại gặp không ít khó khăn

Kiểu bài so sánh nhân vật văn học trong tác phẩm văn xuôi yêu cầu thực

hiện cách thức so sánh trên nhiều bình diện Quá trình so sánh có thể chỉ diễn ra

ở các nhân vật trong cùng một tác phẩm, nhưng cũng có thể diễn ra ở những tácphẩm của các tác giả cùng hoặc không cùng một thời đại, giữa các tác phẩm củanhững trào lưu, trường phái khác nhau của một nền văn học Mục đích cuốicùng của kiểu bài này là yêu cầu học sinh chỉ ra được chỗ giống và khác nhaugiữa hai nhân vật, từ đó thấy được những mặt kế thừa, những điểm cách tân củatừng tác giả, từng tác phẩm; thấy được vẻ đẹp riêng của từng nhân vật; sự đadạng muôn màu của phong cách nhà văn Không dừng lại ở đó, kiểu bài này còngóp phần hình thành kĩ năng lí giải nguyên nhân của sự khác nhau giữa các hìnhtượng văn học – một năng lực rất cần thiết góp phần tránh đi khuynh hướng

“bình tán”, khuôn sáo trong các bài văn của học sinh hiện nay Lẽ hiển nhiên,đối với đối tượng học sinh trung học phổ thông, các yêu cầu về năng lực lí giảicần phải hợp lí, vừa sức Nghĩa là các tiêu chí so sánh cần có mức độ khó vừaphải, khả năng lí giải sự giống và khác nhau cũng cần phải tính toán hợp lí vớinăng lực của các em Chuẩn kiến thức, chuẩn kĩ năng trong từng bài, từng cấphọc sẽ là căn cứ để kiểm định những vấn đề này

Truyện ngắn là một thể loại chính của văn học Việt Nam được đưa vàochương trình giảng dạy trong trường phổ thông Cùng với thơ, truyện ngắn giữmột vai trò khá quan trọng, nhằm hoàn thiện và kết thúc chương trình 12 Vì vậytrong quá trình ra đề thi( cả thi học kì và thi TN THPT), đề rất hay ra vào phầnnày Tính từ năm 2013 trở về trước, khi chưa kết hợp hai kì thi làm một, đề thi

dành cho đối tượng thi TN THPT thường chỉ yêu cầu phân tích một nhân vật cụthể, hoặc phân tích một số nhân vật trong cùng một tác phẩm Nhưng tính từnăm học 2014-2015 trở lại đây, mức độ đề được nâng cao hơn đề phù hợp vớiviệc phân loại đối tượng học sinh ( thi TN THPT QG và Đại học) nên đề có thể

ra theo dạng khái quát: So sánh hai hay nhiều nhân vật trong các tác phẩm củacùng một tác giả, hay của nhiều tác giả chẳng hạn.Vì vậy trong quá trình ôn tậpcho học sinh chúng ta cần chú ý thêm dạng đề này

2.2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Theo qui định của Bộ GD-ĐT, đề thi tốt nghiệp THPT QG đối với nhữngmôn thi trắc nghiệm ( Lí, Hóa, Sinh, Ngoại ngữ) là 90 phút, còn đối với môn tựluận (Toán, Văn, Sử, Địa) là 180 phút Riêng đối với môn Văn ( cấu trúc đề đãnói tới ở phần 1.1), câu nghị luận văn học là 4,0 điểm, quyết định 40% điểm củabài thi Chính vì vậy, ngoài ôn các dạng đề cần thiết cho học sinh, giáo viên cầnchú trọng thêm việc so sánh các nhân vật văn học trong các truyện ngắn thuộcchương trình Ngữ văn 12

Chương trình văn xuôi 12 gồm có 5 tác phẩm chính, đó là:

Vợ chồng A Phủ( Tô Hoài),

Vợ nhặt (Kim Lân), Rừng Xà nu (Nguyễn Trung Thành), Những đứa con trong gia đình- trích- (Nguyễn Thi), Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu).

Trong các tác phẩm, bao gồm có hơn 10 nhân vật chính: Mị, A Phủ trong tác

phẩm Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài); Tràng, bà Cụ Tứ và người vợ nhặt trong tác phẩm Vợ nhặt (Kim Lân ); cụ Mết,Tnú trong Rừng xà nu(Nguyễn Trung Thành); chú Năm, Việt, Chiến trong tác phẩm Những đứa con trong gia đình (Nguyễn Thi); Người đàn bà hàng chài trong tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa

(Nguyễn Minh Châu)

Đối với giáo viên, chúng ta rất dễ nhận ra rằng không phải nhân vật nàocũng có thể đem ra so sánh được Bởi so sánh phải dựa trên những tiêu chíchung nào đó Nhưng học sinh không thể hiểu rõ được điều này Nhiều em cònnghĩ, cứ là nhân vật văn học thì có thể đem so sánh một cách bất kì Vì vậy khihướng dẫn học sinh, dựa trên những nhân vật có sẵn, ta giúp các em nhận thấyđiểm chung giữa các nhân vật để lí giải vì sao đề bài chỉ có thể ra so sánh giữacác nhân vật đó

So sánh nhân vật Việt, Chiến(Những đứa con trong gia đình-Nguyễn Thi), Tnú(Rừng xà nu- Nguyễn Trung Thành).

Điểm chung nổi bật của những nhân vật này: họ đều là những thanh niên yêunước, sinh ra trong một gia đình, một vùng quê có truyền thống cách mạng,

có lòng căm thù giặc sâu sắc, kiên cường, dũng cảm đứng lên

So sánh nhân vật Mị( Vợ chồng Aphủ- Tô Hoài), người vợ nhặt, bà cụ Tứ (

Vợ nhặt – Kim Lân) và người đàn bà hàng chài( Chiếc thuyền ngoài xa- Nguyễn

Minh Châu)

Điểm chung nổi bật của những nhân vật này: họ đều là những người phụ nữ

có những hoàn cảnh éo le nhưng vẫn mang những phẩm chất tốt đẹp củangười phụ nữ Việt Nam

So sánh nhân vật Cụ Mết (Rừng xà nu- Nguyễn Trung Thành)và chú Năm (Những đứa con trong gia đình-Nguyễn Thi).

Điểm chung nổi bật của những nhân vật này: Họ không chỉ là những conngười yêu nước mà còn là những thế hệ đi trước tiếp sức mạnh truyền thốngyêu nước cho thế hệ trẻ

-

Phương tiện dạy học của nhà trường.

Để việc so sánh nhân vật không rơi vào tình trạng thuyết giảng chungchung, trừu tượng Chúng ta nên sử dụng hỗ trợ công nghệ thông tin Điều thuậnlợi đối với trường tôi dạy- trường THPT Triệu Sơn I, hiện nay đã có 11 phòngmáy chiếu đa năng, 4 máy tính xách tay và 1 nhân viên phụ tá nên việc ứngdụng công nghệ thông tin với bài giảng là thuận lợi Hơn nữa, học sinh dang rấthứng thú với hình thức dạy học này Vì thế kết hợp việc sử dụng công nghệthông tin trong việc hướng dẫn các kĩ năng làm bài văn so sánh về các nhân vậtvăn học thường đạt hiệu quả cao

Đặc điểm tình hình học sinh trong trường phổ thông.

Một vấn đề cần quan tâm là đối tượng học sinh tôi trực tiếp giảng dạy làHọc sinh Huyện Triệu Sơn ở vùng nông thôn nông nghiệp là chủ yếu Trình độnhận thức các em không đồng đều, các em đại đa số học theo khối A, B nên sốhọc sinh thực sự yêu thích bộ môn văn là rất ít Việc đầu tư tài liệu không nhiều.Tuy nhiên, với việc hình thành phương pháp học mới cho học sinh sẽ có tácdụng cho học sinh cảm thấy hứng thú và yêu thích môn học

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Bước 1: Hướng dẫn học sinh tìm ý và lập dàn ý

a, Đối với dàn ý so sánh hai nhân vật trong cùng một tác phẩm

Dàn ý khái quát:

* Mở bài:

- Giới thiệu chung về tác giả, tác phẩm

- Giới thiệu hai nhân vật

* Thân bài:

- Nét chung của các nhân vật

- Nét riêng của các nhân vật

- Đánh gía về nghệ thuật và ý nghĩa của hình tượng

* Kết bài:

- Kết luận chung và nêu cảm nghĩ của bản thân

Ví dụ:

Đề bài: So sánh nét tính cách của hai nhân vật Việt, Chiến trong tác phẩm

Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi.

+ Là những con người dũng cảm, kiên cường.

+ Là những người con giàu tình yêu thương

+ Ca ngợi thế hệ trẻ Miền Nam thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước

+ Trong gia đình, Việt và Chiến là những khúc sông sau chảy xa nhất

=>Khắc họa hai nhân vật Chiến và Việt tác giả muốn khẳng định, mỗi gia đìnhnếu biết kết hợp giữa tình cảm gia đình và tình yêu đất nước, truyền thống giađình với truyền thống dân tộc thì sẽ tạo nên sức mạnh to lớn của con người ViệtNam thời kì kháng chiến chống Mĩ

* Kết bài

- Mỗi nhân vật để lại một ấn tượng riêng trong lòng độc giả

- Tài năng của Nguyễn Thi trong việc khắc họa tính cách nhân vật

b, Đối với dàn ý so sánh các nhân vật trong các phẩm của các tác giả khác nhau

Dàn ý khái quát:

* Mở bài :

- Dẫn dắt (mở bài trực tiếp không cần bước này)

- Giới thiệu khái quát về các đối tượng so sánh

(4) Lý giải sự khác biệt: thực hiện thao tác này cần dựa vào các bình diện: bốicảnh xã hội, văn hóa mà từng đối tượng tồn tại; phong cách nhà văn; đặc trưngthi pháp của thời kì văn học…( bước này vận nhiều thao tác lập luận nhưng chủyếu là thao tác lập luận phân tích).

* Kết bài :

- Khái quát những nét giống nhau và khác nhau tiêu biểu

- Có thể nêu những cảm nghĩ của bản thân

Ví dụ:

Đề bài 1: Cảm nhận của anh/chị về những vẻ đẹp khuất lấp của nhân vật người

vợ nhặt (Vợ nhặt - Kim Lân) và nhân vật người đàn bà hàng chài (Chiếc thuyền ngoài xa - Nguyễn Minh Châu).

Dàn ý

*Mở bài

- Giới thiệu khái quát về tác giả Kim Lân và truyện ngắn Vợ nhặt; tác giả

Nguyễn Minh Châu và tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa.

- Giới thiệu khái quát về hai nhân vật: người vợ nhặt và người đàn bà hàng chài.

* Thân bài

(1) Làm rõ đối tượng thứ nhất (bước này vận dụng kết hợp nhiều thao táclập luận nhưng chủ yếu là thao tác lập luận phân tích.)

Nhân vật người vợ nhặt

- Giới thiệu chung: Tuy không được miêu tả thật nhiều nhưng người vợ nhặt vẫn

là một trong ba nhân vật quan trọng của tác phẩm Nhân vật này được khắc hoạsống động, theo lối đối lập giữa bề ngoài và bên trong, ban đầu và về sau

- Một số vẻ đẹp khuất lấp tiêu biểu:

+ Phía sau tình cảnh trôi dạt, vất vưởng, là một lòng ham sống mãnh liệt

+ Phía sau vẻ nhếch nhác, dơ dáng, lại là một người biết điều, ý tứ

+ Bên trong vẻ chao chát, chỏng lỏn, lại là một người phụ nữ hiền hậu, đúngmực, biết lo toan

(2) Làm rõ đối tượng thứ 2 (bước này vận dụng kết hợp nhiều thao táclập luận nhưng chủ yếu là thao tác lập luận phân tích)

Nhân vật người đàn bà hàng chài

- Giới thiệu chung: Là nhân vật chính, có vai trò quan trọng với việc thể hiện tưtưởng của tác phẩm Nhân vật này được khắc hoạ sắc nét, theo lối tương phảngiữa bề ngoài và bên trong, giữa thân phận và phẩm chất

- Một số vẻ đẹp khuất lấp tiêu biểu:

+ Bên trong ngoại hình xấu xí, thô kệch là một tấm lòng nhân hậu, vị tha, độlượng, giàu đức hi sinh

+ Phía sau vẻ cam chịu, nhẫn nhục vẫn là một người có khát vọng hạnh phúc,can đảm, cứng cỏi

+ Phía sau vẻ quê mùa, thất học lại là một người phụ nữ thấu hiểu, sâu sắc lẽđời

(3) So sánh: nét tương đồng và khác biệt giữa hai đối tượng trên cả haibình diện nội dung và hình thức nghệ thuật (bước này vận dụng kết hợp nhiềuthao tác lập luận nhưng chủ yếu là thao tác lập luận phân tích, so sánh).

- Tương đồng: Cả hai nhân vật đều là những thân phận bé nhỏ, nạn nhân củahoàn cảnh Những vẻ đẹp đáng trân trọng của họ đều bị đời sống cơ cực lam lũlàm khuất lấp Cả hai đều được khắc hoạ bằng những chi tiết chân thực

- Khác biệt: Vẻ đẹp được thể hiện ở nhân vật người vợ nhặt chủ yếu là những

phẩm chất của một nàng dâu mới, hiện lên qua các chi tiết đầy dư vị hóm hỉnh,

trong nạn đói thê thảm Vẻ đẹp được khắc sâu ở người đàn bà hàng chài là

những phẩm chất của một người mẹ nặng gánh mưu sinh, hiện lên qua các chitiết đầy kịch tính, trong tình trạng bạo lực gia đình

(4) Lý giải sự khác biệt: Thực hiện thao tác này cần dựa vào các bìnhdiện: bối cảnh xã hội, văn hóa mà từng đối tượng tồn tại; phong cách nhà văn;đặc trưng thi pháp của thời kì văn học…( bước này vận nhiều thao tác lập luậnnhưng chủ yếu là thao tác lập luận phân tích)

+ Vẻ đẹp khuất lấp của người vợ nhặt được đặt trong quá trình phát triển, biếnđổi từ thấp đến cao(cảm hứng lãng mạn), trong khi đó người đàn bà chài lưới lạitĩnh tại, bất biến như một hiện thực nhức nhối đang tồn tại(cảm hứng thế sự-đời

tư trong khuynh hướng nhận thức lại)

+ Sự khác biệt giữa quan niệm con người giai cấp (Vợ nhặt) với quan niệm con người đa dạng, phức tạp( Chiếc thuyền ngoài xa) đã tạo ra sự khác biệt này

(có thể có thêm nhiều ý khác, tùy thuộc mức độ phân hóa của đề thi)

* Kết bài

- Khái quát những nét giống nhau và khác nhau tiêu biểu

- Có thể nêu những cảm nghĩ của bản thân

(Học sinh dựa vào gợi ý bên để viết kết bài Có nhiều cách kết bài khác nhau,hướng dẫn bên chỉ có tính chất tham khảo)

Đề bài 2: Vẻ đẹp của nhân vật Việt trong Những đứa con trong gia đình của

Nguyễn Thi và nhân vật Tnú trong Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành.

Điểm chung giữa Tnú và Việt:

- Họ đều là những người con được sinh ra từ truyền thống bất khuất của gia đình, của quê hương, của dân tộc: Tnú là người con của làng Xô Man, nơi

từng người dân đều hướng về cách mạng, bảo vệ cán bộ “ Đảng còn thì núi nước

này còn” – Lời cụ Mết (Rừng xà nu) Việt sinh ra trong gia đình có truyền thống

yêu nứơc, căm thù giặc: Cha là cán bộ cách mạng, má là người phụ nữ Nam bộ

kiên cường trong đấu tranh, hai con tiếp nối lí tưởng của cha mẹ (Những đứa con trong gia đình).

- Họ đã chịu nhiều đau thương, mất mát do kẻ thù gây ra, tiêu biểu cho đau thương mất mát của cả dân tộc: Tnú chứng kiến cảnh vợ con bị kẻ thù tra tấn

đến chết, bản thân bị giặc đốt mười đầu ngón tay Việt chứng kiến cái chết của

ba má: ba bị chặt đầu, má chết vì đạn giặc

Những đau thương đó hun đúc tinh thần chiến đấu, lòng căm thù giặc sâu sắccủa con người Việt Nam Biến đau thương thành sức mạnh chiến đấu cũng làmột biểu hiện của chủ nghĩa anh hùng cách mạng: Tnú lên đường đi “lực lượng”

dù mỗi ngón tay mất đi một đốt, Việt vào bộ đội, coi việc đánh giặc trả nợ nướcthù nhà là lẽ sống Họ chiến đấu bởi sức mạnh của lòng căm thù giặc, cũng làbởi sức mạnh của tình yêu thương, vì: chỉ có cầm vũ khí đứng lên, ta mới có thểbảo vệ được những gì thiêng liêng nhất, bảo vệ tình yêu và sự sống Chân lí đó

đã được minh chứng qua số phận và con đường cách mạng của những người dânNam Bộ trong hai tác phẩm trên, chân lí đó cũng được rút ra từ thực tế đauthương mất mát nên nó càng có giá trị, càng phải khắc sâu vào lòng người

- Họ đều mang phẩm chất anh hùng, bất khuất, là những con người Việt Nam kiên trung trong cuộc chiến đấu chống giặc ngoại xâm.

+ Tnú từ nhỏ đã gan dạ, đi liên lạc bị giặc bắt được, tra tấn dã man vẫn khôngkhai Anh vượt ngục trở về, lại là người lãnh đạo thanh niên làng Xô Man chốnggiặc, bị đốt mười ngón tay vẫn không kêu rên trước mặt kẻ thù à Ở Tnú toát lên

vẻ đẹp của người anh hùng trong sử thi Tây Nguyên và vẻ đẹp của chủ nghĩaanh hùng cách mạng thời đại chống Mĩ

+ Việt bị thương trong trận đánh lại lạc mất đơn vị, vẫn chắc tay súng quyếttâm tiêu diệt kẻ thù Đối với chị, Việt ngây thơ, nhỏ bé Còn trước kẻ thù, Việtvụt lớn lên, chững chạc trong tư thế người anh hùng

Điểm khác biệt ở hai nhân vật:

+ Nhân vật Việt : Chiến đấu với tinh thần quả cảm, lạc quan, hồn nhiên,yêu đời, tin tưởng vào cách mạng, đồng đội Ở Việt, chủ yếu chỉ có nỗi đau vềthể xác do bị thương

+ Nhân vật Tnú : Chiến đấu bằng ý chí quyết tâm và lòng căm thù giặcsâu sắc, do vừa trải qua những biến cố, mất mát trong đời sống cá nhân (vợ vàcon bị giặc giết chết ngay trước mắt) Ở Tnú, đó là nơi cộng hưởng cả nỗi đauthể xác và tinh thần

- Tóm lại, các nhân vật của hai truyện ngắn đều đã vượt lên nỗi đau và bi kịch

cá nhân để sống có ích cho đất nước Những đau thương của họ cũng chính làđau thương của dân tộc trong những năm tháng thương đau của chiến tranh.Tinh thần quả cảm, kiên cường của họ cũng chính là tinh thần của cả dân tộcViệt Nam, là biểu hiện cao đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng

*Kết bài

Chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam thời đại chống Mĩ hiện diệntrên khắp mọi miền của đất nước Từ nông thôn đến thành thị, từ miền ngượcđến miền xuôi, từ đồng bằng đến miền núi Tất cả tạo nên một sức mạnh longtrời lở đất để “ nhấn chìm lũ bán nước và quân cướp nước” Cuộc đời và sự hi

sinh của những con người Việt Nam anh hùng mãi mãi là bản anh hùng ca tuyệtđẹp cho các thế hệ Việt Nam noi theo.

Đề bài 3: so sánh nhân vật cụ Mết trong Rừng xà nu(Nguyễn Trung Thành) và

nhân vật chú Năm trong Những đứa con trong gia đình (Nguyễn Thi).

* Những nét nổi bật:

- Cụ Mết là một già làng quắc thước, “sáu mươi tuổi rồi mà tiếng nói vẫn ồ ồ,

dội vang trong lồng ngực”, râu “đã dài tới ngực và vẫn đen bóng”, mắt sáng vàxếch ngược, ở trần, “ngực căng như một cây xà nu lớn” Cách nói cũng khác lạ(nói như ra lệnh; không bao giờ khen “Tốt! Giỏi!”, nhừng khi vừa ý cũng chỉ nói

“Được”

- Cụ tin tưởng mãnh liệt vào dân tộc mình, quê hương mình Theo cụ, “khôngcây gì mạnh bằng cây xà nu đất ta”, và thứ gạo mà dân tộc Strá làm ra là thứ gạongon nhất rừng núi này

- Cụ Mết chính là linh hồn của dân làng Xô Man Cụ là người lưu giữ truyền

thống của cộng đồng, dìu dắt các thế hệ nối tiếp nhau sống xứng đáng với truyềnthống

>>> Cụ Mết chính là nhân vật tượng trưng cho lịch sử, cho truyền thống hiênngang, bất khuất, cho sức sống bền bỉ của dân làng Xô Man Cụ Mết có nhữngnét gần gũi với các nhân vật tù trưởng hung mạnh thể hiện khát vọng, hoài bãocủa cả cộng đồng trong một số sử thi Tây Nguyên Viết về cụ Mết, tác giả đãphát huy cao độ sức mạnh bút pháp sử thi với cảm hứng lãng mạn lí tưởng hóa;mặc dù đây là một già làng có thật, người đã lập nhiều thành tích xuất sắc trongkháng chiến chống Pháp (có thể sánh ngang với anh hung Núp) ở làng Xóp Dùi,tỉnh Kon Tum

(2) Làm rõ đối tượng thứ 2 (bước này vận dụng kết hợp nhiều thao tác lập luậnnhưng chủ yếu là thao tác lập luận phân tích

Nhân vật chú Năm.

* Giới thiệu chung: Không phải là nhân vật chính nhưng góp phần trong việcbiểu hiện tư tưởng của tác phẩm Nhân vật này được khắc họa thông qua dònghồi ức của nhân vật Việt Và là đối tượng thông qua đó, nhà văn vẫn thể hiệnđược tư tưởng của mình

- Điều đáng quí ở chú Năm là chú luôn chuộng đạo nghĩa, thường trực trong chúNăm là tinh thần” trọn tình nhà, vẹn nghĩa nước”.

- Chú Năm chính là khúc thượng nguồn trong “dòng sông truyền thống” của giađình,là người thư kí trung thành, là tác giả cuốn gia phả đặc biệt của gia đình.Cuốn sổ ghi đầy đủ những chuyện thỏn mỏn của nhiều thế hệ , như minh chứngcho tấm lòng thuần hậu của ông Đó còn là những trang ghi chép tội ác của kẻthù gây ra, những chiến công của từng thành viên, như một biên niên sử Bảnthân ông cũng chính là một trang sử sống, khi gửi gắm nhắn nhủ cho hai chị em

Chiến và Việt: “chuyện gia đình ta nó cũng dài như sông, để rồi chú sẽ chia cho mỗi người một khúc mà ghi vào đó…” Nhân vật đã thể hiện vẻ đẹp của tấm

lòng sắt son, ý thức trách nhiệm của thế hệ đi trước

(3) So sánh: nét tương đồng và khác biệt giữa hai đối tượng trên cả hai bìnhdiện nội dung và hình thức nghệ thuật (bước này vận dụng kết hợp nhiều thaotác lập luận nhưng chủ yếu là thao tác lập luận phân tích, so sánh)

So sánh nét tương đồng, khác biệt:

(3).a Nét tương đồng:

- Cả cụ Mết và chú Năm đều là những người lưu giữ và phát huy những truyềnthống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời dẫn dắt, soi đường cho thế hệ trẻ Cả haiđều được khắc họa bằng những chi tiết đặc sắc và mang tầm tư tưởng cao

(3).b Nét khác biệt

- Nhân vật cụ Mết mang dáng dấp của người anh hùng,của già làng Tây Nguyên,

là người lãnh đạo dân làng Xô Man trong cuộc nổi dậy chống giặc ngoại xâm.Chú Năm mang dáng dấp của người nông dân Nam Bộ yêu nước, là người hunđúc tinh thần chiến đấu cho thế hệ trẻ

* Kết bài

Nguyễn Trung Thành và Nguyễn Thi, qua hai nhân vật cụ Mết và chúNăm, đã khái quát, phân tích và lí giải sức mạnh, chiến công của con ngườimiền Nam trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước không chỉ ở tinh thầncủa thời dại mà còn là nguồn gốc sâu xa của truyền thống gia đình, quê hương.Chính sự hài hòa giữa tình cảm gia đình, quê hương với tình yêu nước, giữatruyền thống gia đình, quê hương với truyền thống dân tộc đã tạo nên sức mạnh

to lớn của con người Việt nam, dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống

Mĩ cứu nước

Đề bài số 4: Cảm nhận của anh/chị về những nét đặc sắc của từng tác giả trong

việc thể hiện vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ ở hai truyện ngắn “Vợ chồng A

Phủ” (Tô Hoài) và “Vợ nhặt” (Kim Lân).

Hướng dẫ n