Ứng dụng hợp lý công nghệ thông tin trong một tiết dạy chữ người tử tù của nguyễn tuân

Mẫu M2SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT HẬU LỘC 2 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ỨNG DỤNG HỢP LÝ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG MỘT TIẾT DẠY BÀI “CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ” CỦA NGUYỄN TUÂN Người thực

Mẫu M2

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT HẬU LỘC 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ỨNG DỤNG HỢP LÝ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG MỘT TIẾT DẠY BÀI “CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ” CỦA

NGUYỄN TUÂN

Người thực hiện: Trần Thị Thanh Thủy

Chức vụ: Giáo viên SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Ngữ văn

THANH HOÁ NĂM 2016

3 II/ Mục đích nghiên cứu 1

4 III/ Đối tượng nghiên cứu 1

5 IV/Phương pháp nghiên cứu 2

9 III/ Nội dung phương pháp 4

10 IV/ Tính hiệu quả của đề tài 18

11 Phần thứ ba

KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

19

bị dạy học, đổi mới phương pháp dạy học Để đổi mới phương pháp dạy học theo

quan điểm ứng dụng Công nghệ Thông tin, người ta tìm những “Phương pháp làm

tăng giá trị lượng tin, trao đổi thông tin nhanh hơn, nhiều hơn và hiệu quả hơn”.

Vì thế việc ứng dụng Công nghệ Thông tin vào dạy học, để đổi mới phươngpháp dạy học theo hướng tích cực, hiệu quả là việc làm thiết thực

Tuy nhiên, xuất phát từ tình hình thực tế, nhiều giáo viên đã lạm dụng Côngnghệ Thông tin trong dạy học, dùng Công nghệ Thông tin thay cho công việc củangười giáo viên như : Giáo viên soạn sẵn một tiết dạy – bài dạy, lên lớp ngồi saumáy tính “nhấp chuột” mà không chú ý đến tâm lí tiếp nhận của học sinh Điều đó

đã đánh đồng trình độ học sinh trong một lớp học mà không đi sâu vào từng đốitượng học sinh yếu, cá biệt, làm cho học sinh yếu, cá biệt không tiếp nhận hết kiếnthức của một tiết học, bài học, dẫn đến sự nhàm chán trong quá trình tiếp nhận kiếnthức

Vì vậy, sử dụng Công nghệ Thông tin trong giảng dạy, cần xem như mộtphương tiện dạy học và đặt trong toàn bộ các phương pháp dạy học nhằm phát huysức mạnh tổng hợp của cả hệ thống đó Mỗi phương pháp dạy học có những ưuđiểm, khuyết điểm Cần phát huy những ưu điểm, hạn chế khuyết điểm của mỗiphương pháp

Từ thực tiễn của đơn vị, đối tượng áp dụng và kết quả ứng dụng Công nghệ

Thông tin vào giảng dạy tôi mạnh dạn đề ra phương pháp: Ứng dụng hợp lí Công

nghệ Thông tin trong một tiết dạy bài “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân.

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Mục đích của đề tài là khắc phục việc lạm dụng Công nghệ Thông tin Ứngdụng hợp lí, phát huy sức mạnh, hiệu quả của Công nghệ Thông tin trong giảngdạy, hướng đến mục đích cuối cùng : Đổi mới phương pháp dạy học theo hướngtích cực, phát huy vai trò chủ động tiếp nhận tri thức của học sinh

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đề tài này đi sâu nghiên cứu về vấn đề ứng dụng công nghệ thông tin trong một

bài dạy đọc văn với một tác phẩm cụ thể, đó là truyện ngắn Chữ người tử tù của

Nguyễn Tuân

Phương pháp thực hiện đề tài : mô tả lại đề tài, từ công việc chuẩn bị của giáoviên, bài dạy mẫu đến kết quả áp dụng đề tài tại đơn vị

Kết quả của đề tài dựa trên việc phân tích, nghiên cứu vấn đề đổi mới phương

pháp dạy học của Bộ GD- ĐT kết hợp khảo sát thực tiễn dạy học hiện nay

Phần thứ hai NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

- Đổi mới PPDH môn ngữ văn ở trường THPT là kết quả của một quá trình nghiêncứu, thực hiện kiên trì và được nghiệm thu Khâu đột phá về chất lượng đổi mớiphương pháp dạy học Ngữ văn là bồi dưỡng năng lực thực hành nghề nghiệp củađội ngũ giáo viên Trước hết, đội ngũ giáo viên phải nhận thức việc đổi mới phương pháp dạy học bộ môn thường xuyên là lẽ sống, là trách nhiệm, lương tâm,danh dự của người thầy Thầy giỏi mới đào tạo được trò giỏi Thầy giỏi ở trườngTHPT là người có khả năng tự nghiên cứu để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp

vụ theo xu thế quốc tế, đáp ứng những đòi hỏi của đất nước trong thời kì côngnghiệp hóa, hiện đại hóa, biết thường xuyên vận dụng kết quả tự nghiên cứu củamình vào quá trình dạy học bộ môn

- Công nghệ thông tin là một trong những phương tiện hữu hiệu đáp ứng nhu cầu tựbồi dưỡng, nâng cao trình độ, năng lực, trau dồi nghề nghiệp của người giáo viên,

để họ không bị lạc hậu trước sự phát triển của xã hội và khoa học công nghệ Côngnghệ thông tin giúp giáo viên và học sinh thoát khỏi tình trạng dạy chay, học chaynhư từ trước đến nay chúng ta vẫn đang làm

- Công nghệ thông tin góp phần đổi mới cách dạy học Với việc giáo viên sử dụngphần mềm hỗ trợ giảng dạy, kiến thức đưa đến học sinh được thể hiện bằng hìnhảnh, âm thanh, màu sắc sống động, tác động đến nhiều giác quan của học sinh, tạotâm lý hứng thú trong quá trình học tập

- Tuy nhiên đổi mới phương pháp dạy học với việc ứng dụng công nghệ thông tin

không có nghĩa là loại bỏ các phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình,đàm thoại, luyện tập mà cần bắt đầu bằng việc cải tiến để nâng cao hiệu quả và hạnchế nhược điểm của chúng Để nâng cao hiệu quả của các phương pháp dạy họcnày người giáo viên trước hết cần nắm vững những yêu cầu và sử dụng thành thạocác kỹ thuật của chúng trong việc chuẩn bị cũng như tiến hành bài lên lớp, kỹ thuậtđặt các câu hỏi và xử lý các câu trả lời trong đàm thoại, hay kỹ thuật làm mẫu trong

luyện tập Tuy nhiên, các phương pháp dạy học truyền thống có những hạn chế tấtyếu, vì thế bên cạnh các phương pháp dạy học truyền thống cần kết hợp sử dụngcác phương pháp dạy học mới, có thể tăng cường tính tích cực nhận thức của họcsinh trong thuyết trình, đàm thoại theo quan điểm dạy học giải quyết vấn đề.

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ.

Quá trình dạy học trên lớp tuỳ vào từng đối tượng cụ thể mà giáo viên triểnkhai, xây dựng phương pháp dạy học phù hợp, để đạt hiệu quả cao nhất là học sinhnắm vững kiến thức và rèn luyện tốt kĩ năng thực hành

Để xây dựng phương pháp dạy học phù hợp, đạt hiệu quả cao cần xác định kĩhai vấn đề

Vấn đề thứ nhất : Đối tượng học sinh của tôi đang nghiên cứu là Trung học phổ

thông, có những đặc điểm riêng như :

- Bên cạnh một số em học lực khá còn nhiều học sinh kiến thức không vững,cách diễn đạt chưa trong sáng

- Điểm đầu vào thấp nên nhiều học sinh yếu, kém

Vấn đề thứ hai : Ngữ văn là một môn học có đặc thù riêng : vừa có tính chất

nghệ thuật vừa có tính chất khoa học Môn học chứa đựng sự trừu tượng của hìnhtượng nghệ thuật, một trường giá trị biến thiên lung linh nhiều màu sắc và tư duylogic thông qua hình thức ngôn từ Học sinh cảm thụ tác phẩm, bằng cả tình cảm và

lí trí, trong tính chỉnh thể toàn vẹn của nó để nhận ra diện mạo, âm hưởng và tinhthần chung cùng với những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật Vì vậy tâm lítiếp nhận của người học rất quan trọng

Căn cứ vào đối tượng và đặc thù của môn học, giáo viên cần phải tạo sự hứngthú cho người học bằng việc sử dụng những phương tiện dạy học phù hợp; trong đó

có sử dụng phương tiện Công nghệ Thông tin một cách hợp lí làm cho bài giảngsinh động, hấp dẫn

- Phim chiếu, hình ảnh tư liệu

- Phần mềm hỗ trợ bài giảng minh hoạ trên lớp với Projector

- Sử dụng mạng Internet, thiết bị đa phương tiện

Trong quá trình sử dụng giáo viên không quá lạm dụng Công nghệ Thông tin

mà phải đảm bảo các yêu cầu sau :

- Sử dụng Công nghệ Thông tin cần đặt trong toàn bộ hệ thống các phươngpháp dạy học, phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thống đó

- Không thủ tiêu vai trò của giáo viên, mà phải biết phát huy hiệu quả hoạtđộng của giáo viên trong quá trình dạy học

Vấn đề thứ ba: Thực tế giảng dạy:

- Sử dụng Công nghệ Thông tin trong dạy học còn nhiều khó khăn và bất cập:Việc phối hợp các thao tác trong giảng dạy không linh loạt sẽ làm mất đi tínhtruyền cảm của bài văn; sử dụng nhiều File ảnh và có màu sắc sặc sỡ sẽ phân tán

sự chú ý của học sinh; sử dụng hình ảnh không phù hợp sẽ tạo nên sự phản cảm

- Nhiều giáo viên đã lạm dụng Công nghệ Thông tin trong dạy học, dùng Công

nghệ Thông tin thay cho công việc của người giáo viên như : Giáo viên soạn sẵnmột tiết dạy – bài dạy, lên lớp ngồi sau máy tính “nhấp chuột” mà không chú ý đếntâm lí tiếp nhận của học sinh Điều đó đã đánh đồng trình độ học sinh trong một lớphọc mà không đi sâu vào từng đối tượng học sinh yếu, cá biệt, làm cho học sinhyếu, cá biệt không tiếp nhận hết kiến thức của một tiết học, bài học, dẫn đến sựnhàm chán trong quá trình tiếp nhận kiến thức

Đáp ứng những yêu cầu trên, chúng tôi đã thực nghiệm trên lớp bằng cácphương thức, cách thức làm sao cho việc ứng dụng Công nghệ Thông tin vào giảng

dạy đạt hiệu quả cao nhất Chúng tôi xin mô tả phương pháp : Ứng dụng hợp lí

Công nghệ Thông tin trong một tiết dạy bài “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân.

III.NỘI DUNG PHƯƠNG PHÁP.

1 Công việc chuẩn bị của giáo viên.

Để thực hiện phương pháp : Ứng dụng hợp lí Công nghệ Thông tin trong mộttiết dạy – bài dạy Ngữ văn, giáo viên cần chuẩn bị, lựa chọn những phương phápdạy học và phương tiện dạy học hợp lí để đạt tính tích cực, sinh động cho tiết dạy –bài dạy

Lựa chọn một số phương pháp dạy học theo sơ đồ hoá sau :

Phát hiện và giải quyết vấn đề

Lí thuyế

t tình huốn g

Thảo luận theo nhóm

Lựa chọn phương tiện dạy học hợp lí theo sơ đồ hoá sau:

Xây dựng kế hoạch bài học.

Sau khi giáo viên lựa chọn phương pháp dạy học và phương tiện dạy học phùhợp Tiến hành xây dựng kế hoạch bài học sơ lược và xây dựng kế hoạch bài họcchi tiết

Xây dựng kế hoạch bài học sơ lược

Xác định mục tiêu, thiết kế nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học, cáchthức hoạt động Nghĩa là xác định đúng mục tiêu, nội dung phần nào ghi bảng,phần nào ứng dụng Công nghệ thông tin để vừa đảm bảo thời gian của tiết học vàphù hợp với từng phương pháp vừa phù hợp với từng đối tượng học sinh cụ thể đểphát huy sức mạnh của từng phương pháp, phương tiện dạy học Mục đích cuốicùng là đạt kết quả cao nhất trong tiết dạy

Xây dựng kế hoạch bài học sơ lược, mục đích là có cái nhìn tổng quát về nộidung, phương pháp, phương tiện của một tiết dạy – bài dạy phù hợp, thống nhấthay chưa, tránh sai sót trong quá trình dạy học

PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

Bảng viết

Ứng dụng công nghệ thông tin

Chiế u phim, hình ảnh

Phần mềm hỗ trợ bài giảng

Inter net

Thiết

bị đa phươ ng tiện

Xây dựng kế hoạch bài học sơ lược gồm 2 phần :

Phần thứ nhất : Xác định mục tiêu bài học

Phần thứ hai : Xác định nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học

 Ví dụ :

Xây dựng kế hoạch bài học tiết 1 Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân, tôi xây

dựng kế hoạch bài học sơ lược như sau:

A Mục tiêu bài học

1 Về kiến thức.

- Nắm được những nét cơ bản về tác giả Nguyễn Tuân

- Thấy được những nét đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng cốt truyện, tình huống truyện

2 Về kĩ năng

- Nâng cao kĩ năng đọc - hiểu truyện ngắn hiện đại

- Rèn luyện kĩ năng tự đọc, tự học một cách chủ động, sáng tạo

3 Giáo dục

Giáo dục tình yêu và thái độ trân trọng đối với những giá trị văn hóa cổ truyềnthông qua tác phẩm

B Nội dung, phương pháp, phương tiện

Tiết 1 -Khái quát về tác giả,

- Chiếu slide về các tác phẩmtrong tập truyện Vang bóngmột thời

- Chiếu các slide về các hìnhảnh thư pháp

-Bảng viết

-Đọc – hiểu tác phẩm. -Vấn đáp, đàm thoại -Bảng viết

+Tình huống truyện -Vấn đáp, đàm thoại.

-Phát hiện và giải quyếtvấn đề

Xây dựng kế hoạch bài học chi tiết

Xây dựng kế hoạch bài học sơ lược hoàn thành, giáo viên tiến hành xây dựng kếhoạch bài học chi tiết, cụ thể để trình bày trên lớp (giáo án)

 Ví dụ :

Xây dựng kế hoạch bài học “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân, Tôi xây

dựng kế hoạch bài học chi tiết như sau :

- Học sinh (HS) : Dựa vào phần Tiểu dẫn trong SGK để trình bày.

- Trên cơ sở sự trình bày của học sinh, giáo viên chốt ý, ghi bảng

Nguyễn Tuân (1910- 1987) quê ở Hà Nội Ông xuất thân trong một gia đìnhnhà nho khi Hán học đã tàn

Trước Cách mạng tháng Tám, ông là một nhà văn lãng mạn, tập trung vào 3

đề tài: chủ nghĩa xê dịch, đời sống trụy lạc và vang bóng một thời

Sau Cách mạng tháng Tám, ông là một nhà văn có nhiều đóng góp cho haicuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ của dân tộc

=> Nguyễn Tuân là một nhà văn lớn, một nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp; là cây bút

có phong cách nghệ thuật độc đáo, có sở trường về thể loại tùy bút

- Gv có thể chiếu hình ảnh một số tác phẩm của Nguyễn Tuân cho HS tham khảo

2.Tập truyện Vang bóng một thời

- GV gợi dẫn và đặt câu hỏi : Một trong ba đề tài chính trong sáng tác củaNguyễn Tuân thời kì trước Cách mạng là vang bóng một thời Đây cũng là tên tậptruyện tiêu biểu nhất của ông thời kì này Em hãy trình bày vài nét về tập truyện?(gồm bao nhiêu tác phẩm, nhân vật chính là lớp người nào trong xã hội bấy giờ…)

- HS : Dựa vào Tiểu dẫn SGK để trả lời

- GV chiếu slide bảng tổng hợp các tác phẩm, nội dung và nhân vật chính của

tập truyện Vang bóng một thời để học sinh tham khảo, dựa trên phần trả lời của HS

bổ sung và chốt ý, ghi bảng:

CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ

- Nguyễn Tuân

1.Chém treo ngành Nghệ thuật chém Đao phủ Bát Lê2.Những chiếc ấm đất NT uống trà tàu Cụ Sáu

4.Đánh thơ NT đánh bạc trên chiếu thơ cụ phó sứ

5.Ngôi mả cũ Phong tục xoay mả Cô Tú- cậu Chiêu6.Hương cuội NT chơi hoa lan, dọn rượu

thơ

Cụ Kép

7.Chữ người tử tù Nghệ thuật chơi chữ Huấn Cao

8.Ném bút chì NT sống của giới giang hồ Giang hồ Lý Văn9.Chén trà sương NT thưởng chén trà sương Cụ Ấm

10.Một cảnh thu muộn NT làm và chơi đèn kéo quân Cụ Thượng- thằng

Ngộ Lang11.Báo oán Sự suy tàn của nho học Đầu xứ Anh-

không a dua theo thời, không chạy theo danh lợi mà vẫn cố giữ thiên lương và sựtrong sạch của tâm hồn bằng cách thực hiện cái đạo ngông của người tài tử.

Mỗi truyện dường như đi vào một cái tài, một thú chơi tao nhã, phong lưu củanhững nhà nho tài hoa lỡ vận: chơi chữ, thưởng thức chén trà sương, làm đèn trungthu…

=>Qua tập truyện, nhà văn không chỉ thể hiện sự nuối tiếc của một thời quá vãng

mà còn bộc lộ niềm trân trọng và tự hào về truyền thống văn hóa lâu đời của dântộc

3.Truyện ngắn Chữ người tử tù

- GV đặt câu hỏi: Em hãy cho biết xuất xứ của truyện ngắn Chữ người tử tù?

- HS dựa vào phần tiểu dẫn SGK trả lời

- GV chốt ý, ghi bảng:

Tác phẩm ra mắt lần đầu tiên trên Tạp chí Tao đàn (1938), lấy tên là Dòng

chữ cuối cùng Năm 1940 in trong tập truyện Vang bóng một thời và đổi tên

thành Chữ người tử tù.

Nhân vật chính của tác phẩm có nguyên mẫu lịch sử từ cuộc đời của Cao BáQuát- một danh sĩ đời Nguyễn mà tài thơ văn và tính cách ngang tàng đã trở thànhhuyền thoại

- Trước khi chuyển qua phần đọc hiểu, GV cung cấp cho học sinh những kiến thức

cơ bản nhất về thú chơi chữ, chiếu các slide về những hình ảnh của bộ môn nghệthuật thư pháp cho học sinh tham khảo

Hình ảnh những ông đồ viết thư pháp ngày xuân.

Thư pháp chữ Nhẫn bằng tiếng Việt.

Thư pháp chữ Tâm bằng tiếng Việt

Một câu đối thư pháp bằng tiếng Việt trên đường hoa Nguyễn Huệ.

Thư pháp Chữ Đức bằng tiếng Trung Quốc

Thư pháp bộ ba chữ Phúc- Lộc- Thọ bằng tiếng Trung Quốc

Nội dung 2 II/ Đọc – hiểu tác phẩm

1.Tóm tắt tác phẩm

- HS chuẩn bị bài học ở nhà Trên lớp, GV có thể cho học sinh đọc một số đoạntrong văn bản để tạo không khí.Để kiểm tra sự chuẩn bị của HS, đồng thời giúp các

em thâm nhập vào tác phẩm, GV gọi một số học sinh tóm tắt truyện ngắn

- HS tái hiện tóm tắt Sau khi học sinh tóm tắt, GV yêu cầu khi tóm tắt tác phẩmcần phải đạt những nội dung sau GV chiếu slide sơ đồ tóm tắt trên màn hình vàtóm tắt lại, kiểm tra bài soạn của HS (chú ý những học sinh yếu, kém, cá biệt)

CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ

Nguyễn Tuân

-Tóm tắt truyện ngắn Chữ người tử tù

Khinh miệt viên quản ngục

Tìm cách biệt đãi Huấn

Ao ước có được chữ Huấn

Một số khái niệm về tình huống truyện

 -Tình huống truyện là hoàn cảnh riêng được tạo nên bởi một sự kiện đặc biệtkhiến cho tại đó, cuộc sống hiện lên đậm đặc nhất và ý đồ tư tưởng của tácgiả cũng được bộc lộ rõ nét nhất

 Tình huống truyện giống như một thứ nước rửa ảnh làm nổi hình, nổi sắcnhân vật, làm rõ tư tưởng của nhà văn

- GV cho HS làm việc theo nhóm,đặt câu hỏi gợi mở để học sinh khám phá: Từ

khái niệm tình huống truyện ở trên, em hãy cho biết tình huống truyện trong Chữ

người tử tù là tình huống gì và tình huống ấy có gì đặc biệt?Tác dụng của tình

huống ấy?

- HS suy nghĩ, trả lời

- GV chốt ý, ghi bảng:

 Cuộc gặp gỡ éo le của hai nhân vật Huấn Cao và viên quản ngục

+ Xét trên bình diện xã hội: Họ đối nghịch nhau: Quản ngục- tử tù

+ Xét trên bình diện nghệ thuật: người xin chữ và người cho chữ -> cùng hướng đến cái đẹp -> tri âm, tri kỉ

 Thời gian diễn ra cuộc gặp gỡ cũng rất ấn tượng: đó là những ngày cuối cùngcủa người tử tù trước khi bị giải về kinh chịu án chém

=> Nguyễn Tuân đã đặt các nhân vật của mình vào trong một tình huống đặc biệt,

từ đó khắc họa tính cách nhân vật, tạo kịch tính cho câu chuyện, đồng thời thể hiệnsâu sắc chủ đề tác phẩm

Hết tiết 1

Nội dung 3 Củng cố

- GV thực hiện trắc nghiệm khách quan tại lớp Chiếu slide trắc nghiệm khách

quan, gọi HS trả lời

CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ

Nguyễn Tuân

-Trắc nghiệm khách quanCâu 1: Nguyễn Tuân