Sử dụng sơ đồ bảng biểu vào dạy học truyện ngắn chiếc thuyền ngoài xa của nguyễn minh châu ở THPT

Những năm qua, trong dạy học Ngữ văn, sơ đồ, bảng, biểu đang được ápdụng rộng rãi và tạo ra những chuyển biến tích cực đối với quá trình học tập củahọc sinh.. Đốivới dạy học thể loại tru

2.3.2 Sơ đồ, bảng biểu phát hiện phân tích tình huống truyện 7-12

1 MỞ ĐẦU1.1 Lý do chọn đề tài

Sự phát triển kinh tế – xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ra những yêucầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sựnghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực Một trong những địnhhướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hànlâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thànhnăng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học Định hướngquan trọng trong đổi mới PPDH là phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, pháttriển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học Đó cũng lànhững xu hướng quốc tế trong cải cách PPDH ở nhà trường phổ thông

Nghị quyết 29 BCHTW Đảng lần thứ 8 (Khóa XI)đã nêu rõ yêu cầu đổi mới

căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam như sau: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ

áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc ”

Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trìnhgiáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗquan tâm đến việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được cái gìqua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từ phương phápdạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiếnthức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Tăng cường việc họctập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên – học sinh theo hướng cộng tác có ýnghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội

Những năm qua, trong dạy học Ngữ văn, sơ đồ, bảng, biểu đang được ápdụng rộng rãi và tạo ra những chuyển biến tích cực đối với quá trình học tập củahọc sinh Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy; hiệu quả của dạy học được tăng cườngkhi đi từ dạy học chỉ bằng lời nói đến sử dụng phương tiện dạy học và hoạt độngcủa chính học sinh

Trong quá trình dạy học Ngữ văn, Phương pháp trực quan (cụ thể là sơ đồ,bảng, biểu) đóng vai trò không thể thiếu nhằm nâng cao chất lượng dạy học Đốivới dạy học thể loại truyện ngắn, việc xây dựng và sử dụng sơ đồ, bảng biểu ngàycàng chứng tỏ được vai trò quan trọng đối với hoạt động giảng dạy của giáo viên

và học tập của học sinh trong quá trình chiếm lĩnh tri thức, từng bước đáp ứng yêucầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa hoạt động của họcsinh, phát triển năng lực tư duy sáng tạo, tư duy tổng hợp của người học

Trong dạy học Ngữ văn, sơ đồ, bảng, biểu có vai trò mã hóa thông tin về các vấn

đề văn học dưới dạng trực quan sinh động, giúp phát huy trí tưởng tượng, óc liêntưởng và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh trong hoạt động tiếp nhận Bởi

vì sơ đồ, bảng, biểu sẽ minh họa kiến thức một cách cô đọng, ngắn gọn, sinh

2

động, dễ hiểu, dễ nhớ nhất nên khi nhìn vào sơ đồ, HS có thể nắm được thông tin,tri thức một cách nhanh chóng, bền vững, đồng thời có cơ sở để khám phá sâu bàihọc Qua đó, hoàn thiện tri thức, rèn luyện kỹ năng như so sánh, phân tích, phán

đoán,liên hệ mở rộng, tạo “điểm tựa” cho hoạt động trí tuệ,phù hợp với con

đường nhận thức của HS phổ thông

Sử dụng sơ đồ, bảng, biểu trong dạy học Ngữ văn có vai trò tích cực trongviệc giúp học sinh phát triển ý tưởng, tìm tòi lĩnh hội và xây dựng kiến thứcmới Nếu sử dụng sơ đồ, bảng, biểu, trong một thời gian rất ngắn có thể khái quátđược một khối lượng kiến thức lớn, vừa làm rõ bài giảng, vừa xâu chuỗi kiến thức

và các mối liên hệ giữa chúng

Sơ đồ, bảng, biểu sẽ tác động vào "kênh hình" và tạo ra sự hứng thú ở ngườihọc Nhờ đó, tiết học trở nên sôi động hơn Sơ đồ, bảng, biểu giúp phát triển ócquan sát, kích thích tư duy, sự hào hứng tìm tòi, đón nhận tri thức mới của HS.Xuất phát từ thực tế giảng dạy ở Trường THPT Triệu Sơn 5 và qua nghiên cứu,

đúc rút, nghiền ngẫm, trăn trở tôi mạnh dạn chọn đề tài: “ Sử dụng sơ đồ, bảng

biểu vào dạy học truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu

ở THPT”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn, đề tài nghiên cứu cách thức xây dựng và

sử dụng sơ đồ, bảng biểu vào dạy học các truyện ngắn Việt Nam sau 1975 ởtrường trung học phổ thông Qua đó giúp giáo viên và học sinh có thể thực hiệntốt nhiệm vụ giảng dạy và học tập Mặt khác góp phần nâng cao chất lượng dạyhọc văn ở trường trung học phổ thông nói chung, phần truyện ngắn Việt Nam sau

1975 nói riêng

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu việc xây dựng và sử dụng sơ đồ, bảng biểu vào quátrình dạy học các truyện ngắn Việt Nam sau 1975 ở trường trung học phổ thông

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Với đề tài này, chúng tôi đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu cơ bảnsau:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp thống kê, phân tích

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm:

Tổ chức thực nghiệm dạy học và đối chứng trên một số đối tượng và địa bànkhác nhau Sau đó thống kê kết quả thực nghiệm, đối chứng kết quả thực nghiệmgiữa các lớp cùng trường, giữa các trường với nhau Từ đó, đánh giá những thànhcông và những điều cần tiếp tục hoàn thiện của các đề xuất

2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận:

Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê (Nhà xuất bản Đà Nẵng - 2009), đưa rakhái niệm về "sơ đồ" và "bảng biểu" như sau:

- Sơ đồ là những hình vẽ quy ước có tính chất sơ lược nhằm mô tả đặc trưng nào đó của đối tượng hay quá trình nào đó

- Bảng biểu bao gồm bảng và biểu Trong đó, bảng thường có cột và hàng dùng để kê một nội dung nào đó theo thứ tự, cách thức nhất định; còn biểu là bảng kê danh mục, số liệu để làm căn cứ đối chiếu.

Như vậy, theo cách hiểu trên thì sơ đồ, bảng, biểu sẽ bao gồm nhiều loại như

sơ đồ tư duy, bản đồ khái niệm, graph Mỗi loại sẽ có những khái niệm, đặctrưng riêng, tuy nhiên ở đây, chúng tôi sẽ tìm hiểu sơ đồ, bảng biểu nói chungtrong dạy học Ngữ văn chứ không phân biệt hay đi sâu vào một loại cụ thể nào

2.2 Thực trạng dạy học văn ở nhà trường phổ thông và vấn đề đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn.

Hiện nay, vấn đề dạy học Ngữ văn trong nhà trường phổ thông đang đứngtrước một thực trạng rất đáng lo ngại Hoạt động dạy học đang trong sự khủnghoảng cả nội dung, chất lượng và phương pháp Nhiều giáo viên không còn hứngthú với công tác giảng dạy Ở các cấp học, tình trạng học sinh chán học môn Ngữvăn đã trở nên phổ biến, đặc biệt là cấp trung học phổ thông

Để khắc phục thực trạng trên, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn

đã được phổ biến, áp dụng ở hầu hết các trường học trong cả nước và đã cónhững chuyển biến bước đầu khá tích cực Qua học Ngữ văn học sinh được bồiđắp năng lực giao tiếp đời sống, giao tiếp thẩm mĩ với khả năng biết rung động,cảm xúc, biết yêu, ghét, biết hướng đến những tình cảm nhân văn, trong sáng củacon người Kiểm tra đánh giá kết quả học tập Ngữ văn của học sinh cũng đã bướcđầu chuyển mình theo hướng này Tuy vậy, truyền thống giảng văn với nhiềuthành tựu và cả quán tính của nó đã khiến cho quá trình đổi mới dạy học Ngữ văn

ở nhà trường phổ thông còn nhiều bất cập Thêm nữa, đặc thù môn học vừa mangtính khoa học vừa mang tính nghệ thuật – nghệ thuật ngôn từ cũng tạo ra nhữnghấp dẫn và khó khăn riêng so với các bộ môn khác trong nhà trường phổ thông.Điều này đặt ra vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các phương pháp, biệnpháp, phương tiện,… dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thức và cảm thụvăn chương của học sinh

2.3 Thực trạng xây dựng và sử dụng sơ đồ, bảng biểu trong dạy học Ngữ văn

Chúng tôi tiến hành khảo sát thực trạng xây dựng và sử dụng sơ đồ, bảng biểutrong dạy học truyện ngắn Việt nam bằng các biện pháp sau:

+ Thống kê số lượng sơ đồ, bảng, biểu trong một số cuốn sách như: sách giáoviên, sách thiết kế bài giảng phần văn học Việt Nam ở THPT

4

Bảng 1.1 Thống kê số lượng sơ đồ, bảng, biểu trong sách giáo viên, sách thiết kế bài giảng Ngữ văn lớp 12, tập 2, phần văn học Việt Nam sau 1975.

đồ, bảng biểu

Tên sơ đồ, bảng, biểu

Thiết kế bài giảng Ngữ văn 12, tập 2(Ban

cơ bản của Phan Trọng Luận)

0

Thiết kế bài giảng Ngữ văn 12, tập 2(Ban

cơ bản của Nguyễn Văn Đường)

0

Thiết kế bài giảng Ngữ văn 12, tập 2 (Ban

nâng cao của Trần Đình Chung )

0

+ Thống kê số lượng sơ đồ, bảng, biểu trong một số giáo án của giáo viêntrường THPT 5, thuộc huyện Triệu Sơn - Thanh Hóa khi dạy học truyện ngắn ViệtNam sau 1975

Bảng 1.2: Thống kê số lượng sơ đồ, bảng, biểu trong một số giáo án của giáo viên khi dạy học truyện ngắn Việt Nam sau 1975.

Vũ Thị Hoa Phạm Thị Hải Vũ Bích Nguyệt

Chiếc thuyền ngoài xa

(Nguyễn Minh Châu)

Một người Hà Nội

(Nguyễn Khải)

Nhận xét: Từ bảng thống kê, ta thấy trong số 3 GV được lựa chọn khảo sát giáo

án thì có 2 GV sử dụng sơ đồ, bảng biểu trong dạy học truyện ngắn sau 1975 Tuynhiên, số lượng sơ đồ được sử dụng rất ít Thậm chí, truyện ngắn Một người HàNôi (Nguyễn Khải) thì chỉ có 1 GV sử dụng với số lượng 1 sơ đồ Kết quả nàycho thấy, sơ đồ, bảng, biểu vốn là những công cụ dạy học hữu ích trong dạy họcNgữ văn lại ít được GV quan tâm và vận dụng Đặc biệt, trong tình hình vấn đềđổi mới phương pháp dạy học đang là vấn đề mang tính cấp thiết như hiện nay,việc GV chưa thực sự chú ý đến vận dụng những phương tiện dạy học có khảnăng mang lại hiệu quả

Con thuyền bé nhỏ giữa sóng nước mênh mông đang chống chọi với giông bão

Yêu cầu của trưởng phòng: Chụp bức ảnh nghệ thuật cảnh biển có sương vào tháng 7.

Nghệ sĩ Phùng phát hiện ra một "cảnh đắt trời cho"

Nghệ sĩ Phùng chứng kiến bi kịch gia đình người đàn bà hàng chài: chồng đánh vợ, con đánh bố, bố đánh con

Tòa án triệu tập người đàn bà hàng chài về việc gia đình

Tấm ảnh được chọn trong bộ lịch năm ấy

2.3.1 Sơ đồ, bảng, biểu tóm tắt cốt truyện, tóm tắt tác phẩm

Tác phẩm là sự sâu chuỗi các sự kiện, chi tiết, hành động liên tiếp tạo nên sựvận động của hiện thực được nhà văn phản ánh Để nắm nội dung và phân tíchđược giá trị của tác phẩm thì trước tiên, độc giả cần phải tóm tắt cốt truyện, tómtắt tác phẩm Đây được xem là hoạt động hết sức quan trọng trong dạy học truyệnngắn, khi đã tóm tắt được cốt truyện, tác phẩm thì việc phân tích, cắt nghĩa tácphẩm sẽ trở nên dễ dàng hơn

Việc tóm tắt tác phẩm giúp HS nhớ được những nội dung cơ bản của bài họctheo một trình tự logic, khoa học Đồng thời, hoạt động này cũng giúp HS tái tạolại thế giới trong tác phẩm một cách dễ dàng hơn Việc tái tạo kiến thức này là cơ

sở để chuẩn bị cho HS tiếp nhận những tri thức mới Để tóm tắt tác phẩm, chúng

ta có một số dạng sơ đồ tóm tắt như sau:

- Đọc và tóm tắt tác phẩm

- Đọc- GV hướng dẫn HS đọc một số đoạn, nêu các yêu cầu chung khi đọc truyện,

giải thích các từ khó cho HS

- Tóm tắt tác phẩm

- GV yêu cầu: Trên cơ sở hoàn thành phiếu học tập số 1, em tóm tắt tác phẩm

- GV lựa chọn một sơ đồ tiêu biểu mà học sinh đã hoàn thiện để cả lớp quansát Sau đó gọi một HS dựa vào sơ đồ để tóm tắt tác phẩm

- Dự kiến sơ đồ HS đã hoàn thành:

6

- HS tóm tắt: Theo yêu cầu của người trưởng phòng mong muốn có một cuốnlịch năm mới 12 tháng về chuyên đề “thuyền – biển”mà phải là tĩnh vật hoàn toàn,nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng đã đến một vùng biển miền Trung cách Hà Nội 600 km

và phục ở vùng phá nước thơ mộng để chụp cảnh biển trong sương Chuyến đinày anh cũng nhân tiện về thăm lại chiến trường xưa và một người đồng hương,đồng đội cũ đang công tác ở đó

Người nghệ sĩ sau bao ngày kiên trì, lặn lội, kiếm tìm; cuối cùng anh cũngchụp được một cảnh biển đẹp toàn bích Cũng chính từ con thuyền tạo nên bứctranh toàn bích đó, anh cũng được chứng kiến cảnh một gia đình hàng chài: ngườichồng vũ phu đánh đập vợ tàn nhẫn, người vợ nhẫn nhục chịu đựng Đứa con vìmuốn bảo vệ mẹ đã đánh lại cha mình Những ngày sau cảnh tượng đó lại tiếpdiễn và lần này người nghệ sĩ đã ra tay can thiệp Theo lời mời của chánh án Đẩu(một người đồng đội cũ của Phùng) người đàn bà hàng chài đã đến toà án huyện.Tại đây, người phụ nữ bị hành hạ vô lí “ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trậnnặng”ấy đã từ chối sự giúp đỡ của Đẩu và Phùng Chị đã kể lại câu chuyện vềcuộc đời của mình và đó cũng là lý do giải thích cho hành động trên Sự lý giảisâu sắc của chị khiến người nghệ sĩ và người chánh án phải thay đổi lại suy nghĩ

và nhận thức của họ Kết thúc câu chuyện là cảnh con thuyền bé nhỏ giữa phánước mênh mông đang chống chọi với giông bão Rời vùng biển với khá nhiềuảnh, người nghệ sĩ đã có được một tấm ảnh toàn bích được chọn vào bộ lịch “tĩnhvật hoàn toàn” về “thuyền và biển” năm ấy Bức ảnh biển mờ sương của ngườinghệ sĩ được treo ở nhiều nơi, song lần nào nhìn anh cũng thấy người đàn bà vùngbiển nghèo khổ, lam lũ với tấm áo vá từ trong ảnh bước ra và hoà lẫn vào dòngngười đông đúc

- GV yêu cầu HS nhận xét sơ đồ đã hoàn thành và phần tóm tắt của bạn

- GV nhận xét và hệ thống lại những sự việc chính trong truyện

2.3.2 Sơ đồ, bảng, biểu phát hiện, phân tích tình huống truyện.

Nhà văn Nguyễn Minh Châu cho rằng: “Với truyện ngắn và với một tác giả có kinh nghiệm viết, tôi nghĩ rằng đôi khi người ta nghĩ ra được một cái tình thế xảy

ra chuyện, thế là coi như xong một nửa Những nhà văn có tài đều là những người có tài tạo ra những tình thế xảy ra chuyện vừa rất cá biệt vừa mang tính phổ biến hoặc tượng trưng ” và “ Những người cầm bút có cái biệt tài có thể chọn ra trong cái dòng đời xuôi chảy một khoảnh khắc thời gian mà ở đó cuộc sống đậm đặc nhất, chứa đựng nhiều ý nghĩa nhất, một khoảnh khắc cuộc sống nhưng bắt buộc con người ở vào một tình thế phải bộc lộ ra cái phần tâm can nhất, cái phần ẩn náu sâu kín nhất, thậm chí có khi là khoảnh khắc chứa đựng cả

NXB KHXH, 1994, tr 258]

(4) Phùng vỡ lẽ ra:

- Đằng sau cái vẻ đẹp kỳ diệu của tạo hóa kia lại có cái xấu, cái ác không thể tin được

- Cuộc đời không đơn giản, xuôi chiều mà chứa đựng nhiều nghịch lí

(1): Chiếc thuyền ngoài xa :

- Một cảnh đắt trời cho:

Một bức tranh mực tàu

của một danh họa thời cổ

+ "Mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe

nhòe vào bầu sương mù trắng như

sữa có pha đôi chút màu hồng do

ánh

mặt trời chiếu vào".

+ " Toàn bộ khung cảnh từ đường

nét đến ánh sáng đều hài hòa và

đẹp, một vẻ đẹp thực đơn giản và

toàn bích".

(2) Chiếc thuyền khi vào bờ phá:

- Hình ảnh một người đàn

bà xấu xí, thô kệch, lam lũ.

- - Người đàn ông với tấm lưng rộng con mắt vẻ độc dữ

- Cảnh bạo hành gia đình: Lão đàn ông lập tức trở nên hùng hổ dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà

- Thằng Phác: " vung chiếc khóa sắt quật vào giữa khuôn ngự trần vạm vỡ " của bố.

- Lão đàn ông "dang thẳng cánh cho thằng bé hai cái tát" khiến Phác" lảo đảo ngã dúi xuống đất".

- Người đàn bà ôm chầm lấy thằng Phác "vái lấy vái để, rồi lại ôm chầm lấy"

(3) Phùng c ảm

thấ y:

Như vậy việc phát hiện và phân tích tình huống truyện giúp HS khám phá ý đồ

nghệ thuật của nhà văn cũng như toàn bộ chủ đề và giá trị nội dung của tác phẩm

Trong khi dạy tôi thường hướng dẫn HS sử dụng sơ đồ bảng, biểu để tìm hiểu và

phân tích tình huống truyện như sau:

2.3.2.1 Quá trình nhận thức của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng về cuộc đời

và con người qua hai phát hiện:

- GV chia lớp thành 2 nhóm:

- GV yêu cầu: Trên cơ sở hoàn thành phiếu học tập số 2, em hãy cho biết quá

trình nhận thức của người nghệ sĩ Phùng diễn ra cụ thể như thế nào?

- HS trao đổi, thảo luận và hoàn thành sơ đồ dựa vào những gợi ý có sẵn:

- GV chọn ra 2 sơ đồ đại diện cho 2 nhóm

+ Dự kiến sơ đồ HS hoàn thành:

8

(2) Chiếc thuyền khi vào bờ phá:

- Hình ảnh một người đàn

bà xấu xí, thô kệch, lam lũ.

- - Người đàn ông với tấm lưng rộng con mắt vẻ độc dữ

- Cảnh bạo hành gia đình: Lão đàn ông lập tức trở nên hùng hổ dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà

- Thằng Phác: " vung chiếc khóa sắt quật vào giữa khuôn ngự trần vạm vỡ " của bố.

- Lão đàn ông "dang thẳng cánh cho thằng bé hai cái tát" khiến Phác" lảo đảo ngã dúi xuống đất".

- Người đàn bà ôm chầm lấy thằng Phác "vái lấy vái để, rồi lại ôm chầm lấy"

- GV: Khi chiếc thuyền ở ngoài xa, nghệ sĩ Phùng cảm thấy đó là "một cảnh đắt

trời cho" Vậy theo em "một cảnh đắt trời cho" được hiểu như thế nào? Tại sao

người nghệ sĩ ấy lại gọi ảnh tượng ấy như vậy?

- HS nhận xét và lí giải:

+ Phát hiện thứ nhất: Phùng đã phát hiện ra "một cảnh đắt trời cho" Có thể

hiểu, đó là một cảnh tượng tuyệt đẹp, một bức họa kỳ diệu mà thiên nhiên và cuộc

sống đã ban tặng cho con người Sở dĩ, người nghệ sĩ gọi cảnh tượng ấy như vậy

là vì nó là một "sản phẩm" quý hiếm mà không phải lúc nào cũng "chộp" được

- GV: Phùng cảm thấy như thế nào khi được chiêm ngưỡng "bức ảnh nghệ

thuật của tạo hóa"?

- HS: Đứng trước sản phẩm nghệ thuật đó, người nghệ sĩ đã trở nên "bối rối"

và "trong trái tim như có cái gì bóp chặt vào" Nghĩa là bức ảnh đã khiến tâm hồn

người nghệ sĩ rung động thật sự và một cảm xúc thẩm mĩ đang dấy lên trong anh

Trong giây lát, người nghệ sĩ đã khám phá thấy cái "khoảnh khắc trong ngần của

tâm hồn" Nói cách khác, lúc này nghệ sĩ Phùng đã cảm nhận được cái Chân, cái

Thiện của cuộc đời, anh cảm thấy tâm hồn mình như được gột rửa, trở nên trong

trẻo, tinh khôi Điều này có nghĩa là cái đẹp có tác dụng thanh lọc tâm hồn con

người Chính vì thế mà trong lúc cảm nhận của bức tranh, anh đã nghĩ đến lời đúc

kết: "bản thân cái đẹp là đạo đức".

- GV: Tuy nhiên, ngay khi tâm hồn đang bay bổng trong những cảm xúc thẩm

mĩ tận hưởng cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn thì người nghệ sĩ nhiếp ảnh

đã kinh ngạc phát hiện ra điều gì ngay sau bức tranh?

HS: Bước ra từ chiếc thuyền ngư phủ đẹp như mơ là một người đàn bà có

ngoại hình thô kệch, xấu xí lam lũ; khuôn mặt mệt mỏi tái ngắt; một người đàn

ông dữ dằn bước xuống bãi xe tăng hỏng Một cảnh tượng tàn nhẫn: người chồng

đánh đập người vợ một cách dã man; người vợ nhẫn nhục cam chịu Đứa con vì

thương mẹ, muốn bảo vệ mẹ nên đã đánh lại bố để rồi nhận lấy hai cái bạt tai của

bố Người mẹ ôm con khóc và vái con, rồi lại buông con đuổi theo người chồng

trở về chiếc thuyền, để lại sau lưng bãi cát mênh mông và hoang sơ

Chứng kiến những cảnh tượng đó nghệ sĩ Phùng kinh ngạc đến sững sờ

“trong mấy phút đầu tôi đứng há mồm ra mà nhìn” Người nghệ sỹ như chết lặng

không tin vào những gì đang diễn ra trước mắt Anh vỡ lẽ, đằng sau cảnh đẹp mê

hồn của tạo hoá kia vừa làm anh ngây ngất lại chứa đựng cái ác, cái xấu đến

không thể tin được

GV: Theo em, qua hai phát hiện của nghệ sĩ Phùng, tác giả muốn nói lên

điều gì?

- HS: Qua hai phát hiện của người nghệ sĩ Phùng, nhà văn muốn gửi đến

người đọc một thông điệp: Cuộc sống tồn tại những nghịch lý, những mâu thuẫn

không thể biết trước, do đó khi đánh giá sự vật hiện tượng, không nên nhầm lẫn

hiện tượng với bản chất, giữa hình thức bên ngoài với nội dung bên trong bởi

chúng không phải lúc nào cũng thống nhất; đừng vội đánh giá con người, sự vật ởdáng vẻ bề ngoài, phải phát hiện ra bản chất đằng sau vẻ đẹp của hiện tượng.

2.3.2.2 Quá trình nhận thức của Phùng khi gặp người đàn bà ở tòa án huyện.

- GV: Em hãy cho biết, tại sao người đàn bà lại xuất hiện ở tòa án huyện?

- HS lý giải: Người đàn bà xuất hiện ở tòa án huyện theo lời mời của chánh ánĐẩu - người có ý định khuyên bảo, thậm chí đề nghị người đàn bà nghèo khổ ấy từ

bỏ lão chồng vũ phu

- GV dẫn dắt: Phùng đã gặp lại người đàn bà khi chị được chánh án Đẩu mờiđến tòa án huyện để giải quyết việc gia đình.Tại đây, câu chuyện về cuộc đờingười đàn bà đã giúp nghệ sĩ Phùng nhận thức ra nhiều điều Dựa vào sơ đồ đãhoàn thành trong phiếu học tập số 3, em hãy cho cô biết, chánh án Đẩu có thái độnhư thế nào trước sự việc của gia đình người đàn bà?

- Dự kiến sơ đồ HS hoàn thành:

10

- Đáng trách

vì hành động

vũ phu, đọc

ác, ích kỷ nhưng anh ta cũng có chỗ

để cảm thông, chia sẻ.

Về thằng Phác:

- Phác nhìn đời bằng con mắt của một đứa trẻ thơ ngây nên chỉ thấy được sự độc ác, ích kỷ của bố mà chưa hiểu rõ bản chất của vấn đề.

Về Đẩu:

- Anh có lòng tốt, sẵn sàng bảo vệ

nhưng anh chưa thực

sự đi sâu vào đời sống của nhân dân

Về căn nguyên của cái xấu, cái ác?

- Do hoàn cảnh sống khắc nghiệt

Về giải pháp?

- Khi đánh giá con người, phải có cái nhìn đa diện, nhiều chiều.

Về cuộc đời và trách nhiệm của nghệ sĩ:

- Về cuộc đời: Cuộc đời không đơn giản, xuôi chiều như nhừng gì nhìn thấy ở vẻ bề ngoài.

- Về trách nhiệm của người nghệ sĩ:Đừng vì nghệ thuật mà quên đi cuộc đời; người nghệ sĩ cần phải nhìn nhận cuộc sống và con người trong mối quan hệ đa dạng, nhiều chiều

Về chính mình:

- Sẵn sàng làm tất cả vì

sự công bằng nhưng lại đơn giản trong cách nhìn nhận, suy nghĩ.

(3): Phản ứng, cảm giác của Phùng và

Đẩu:

- Đẩu: "Trong đầu vị Bao Công vùng

biển có cái gì mới vừa vỡ ra”,“lúc này trông Đẩu rất nghiêm nghị và đầy suy nghĩ".

- Phùng: cảm thấy "căn phòng trở nên ngột ngạt quá"

(1): Lời khuyên, thái độ của Đẩu trước sự việc của gia đình

người đàn bà:

- Giận dữ, cương quyết khuyên người đàn bà bỏ chồng: "Tôi chưa

hỏi tội của hắn nhưng tôi muốn bảo ngay với chị: Chị không sống

nổi với cái lão đàn ông ấy đâu".

( 2): Sự phản ứng của người đàn bà trước lời khuyên:

- "Người đàn bà hướng về phía Đẩu, tự nhiên chắp tay

lại vái lia lịa: Con lạy quý tòa Quý tòa bắt tội con cũng được, phạt tù con cũng được, đừng bắt con bỏ nó"

(4): Phùng nhận ra điều gì?

(3): Câu chuyện về cuộc đời người đàn bà:

- Từ nhỏ tuổi, tôi đã là đứa con gái xấu không bao giờ đánh đập tôi.

- Bất kể lúc nào thấy khổ quá là lão xách tôi ra đánh đưa tôi lên bờ

mà đánh.