Sử dụng kết hợp các phương pháp dạy học vào bài người trong bao của tác giả sê khốp – ngữ văn 11 ban cơ bản

Người giáo viên không chỉ giúp học sinh nắm vững nội dung kiến thức của bài mà việc giảng dạy văn học còn gắn liền với việc làm nổi bật một số nét văn của các dân tộc thể hiện qua các hì

1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KINH NGHIỆM

SỬ DỤNG KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VÀO BÀI

“NGƯỜI TRONG BAO” CỦA TÁC GIẢ SÊ- KHỐP

NGỮ VĂN 11 – BAN CƠ BẢN

1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Hiện nay dạy văn trong nhà trường phổ thông đang là một thử thách lớn với mỗi giáo viên Dạy thế nào cho hay, để đạt được hiệu quả cao, tạo sự hứng thú, say mê cho học sinh quả thực là cả một vấn đề lớn, đòi hỏi mỗi giáo viên dạy văn phải không ngừng suy nghĩ, tìm tòi để có thể giúp học sinh không chỉ hiểu đúng văn bản mà còn phải đam mê, yêu thích môn văn

Trong một vài năm trở lai đây, các em học sinh dường như đã “xem nhẹ” việc học tập môn văn Bởi vì trên thực tế, các em học văn thường chỉ thi vào các khối C và D, nhưng những khối thi này có ít trường tuyển sinh đặc biệt là khối

C Nghề nghiệp cho môn văn không phong phú.Vì thế các em thường ít chon các môn khối C để thi Mặt khác các em cũng cho rằng môn văn thường dài dòng, phải học thuộc lòng, phải ghi nhớ nhiều nên các em càng ngại với môn văn hơn

Hơn thế nữa là trong các kì thi THPT quốc gia, phần văn học nước ngoài không được đưa vào đề thi, cho nên các em học sinh càng không chú ý nhiều đến phần văn học nước ngoài Nhưng tôi nghĩ rằng các tác phẩm văn học nước ngoài được đưa vào chương trình THPT đều là những tác phẩm tiêu biểu cho kho tàng văn học nước ngoài, là tinh hoa văn hóa nhân loại Dạy văn học nước ngoài cho học sinh không chỉ giúp các em cảm thụ được thế giới tâm hồn phong phú của con người trong văn học mà còn giúp các em tiếp cận được vốn văn hóa phong phú của nhân loại Mỗi một dân tộc, một quốc gia đều có một nền văn hóa riêng và khi chúng ta được tiếp xúc , được tìm hiểu về văn học của các nước

sẽ giúp cho đời sống tâm hồn trở nên phong phú hơn và vốn tri trức được rộng

mở hơn Đồng thời nâng cao khả năng tự tin khi bước vào thời đại hội nhập mang tính toàn cầu mà vẫn giữ được bản sắc riêng của dân tộc Việt Nam, vẫn giữ được lòng tự hào dân tộc.Vì vậy, đòi hỏi mỗi giáo viên phải có phương pháp giảng dạy phù hợp để tạo sự hứng thú, đam mê cho học sinh

Trong chương trình sách giáo khoa ngữ văn 11, số lượng các tác phẩm văn học nước ngoài không nhiều (chỉ có năm đơn vị bài), song yêu cầu lại rất lớn Người giáo viên không chỉ giúp học sinh nắm vững nội dung kiến thức của bài

mà việc giảng dạy văn học còn gắn liền với việc làm nổi bật một số nét văn của các dân tộc thể hiện qua các hình tượng văn học Bời vì các nhà văn, nhà thơ thường được coi là các nhà ngoại giao không hộ chiếu, những người mang lại tình hữu nghị và sự hiểu biết tôn trọng lẫn nhau giữa các dân tộc Do đó, một yêu cầu không thể thiếu là thông qua dạy văn để hiểu sâu hơn bản sắc văn hóa

2

của các dân tộc Điều này sẽ giúp học sinh có thêm nhiều hứng khởi trong học tập, dẫn tới ý thức tự hào dân tộc và tình cảm quốc tế trong sáng

Trong những năm gần đây việc quan tâm cải cách giáo dục mà chủ yếu là đổi mới phương pháp dạy học nói chung và phương pháp dạy học văn nói riêng được Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt lên hàng đầu Đó là vấn đề bức thiết và là chiến lược pháp triển của nền giáo dục nước ta

Chủ trương đổi mới phương pháp dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo là lấy học sinh làm trung tâm, nâng cao vai trò của học sinh trong giờ học Giáo viên chỉ có vai trò hướng dẫn, chỉ đường để học sinh tự nắm lấy tri thức Từ đó giúp học sinh phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác,kĩ năng vận dụng kiến thức vào những tình huống khác nhau trong học tập và trong thực tiễn, tạo niềm tin, niềm vui và niềm hứng thú trong học tập

Muốn đổi mới cách học, phải đổi mới cách dạy Cách dạy sẽ quyết định cách học Để học sinh có thể nắm bắt bài học một cách chủ động, giáo viên không chỉ sử dụng các tài liệu như SGK, SGV, các tài liệu tham khảo mà còn phải sử dụng đa dạng các phương tiện, thiết bị dạy học như tranh ảnh, bảng phụ, các đồ dùng thí nghiệm trực quan Tuy nhiên, phương tiện dạy học không chỉ dừng ở mức minh họa nội dung dạy học mà phải trở thành công cụ nhận thức, là một bộ phận hữu cơ của cả phương pháp và nội dung dạy học Do yêu cầu tăng hoạt động thực hành, nên khi xây xây dựng chương trình cần đặt đúng vị trí của thiết bị dạy học bộ môn Có thể nói, thiết bị dạy học là điều kiện không thể thiếu được cho việc triển khai chương trình sách giáo khoa nói chung và đặc biệt cho việc triển khai đổi mới phương pháp dạy học hướng vào hoạt động tích cực,chủ động của học sinh Đáp ứng yêu cầu này, phương tiện, thiết bị dạy học phải tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh thực hiện các hoạt động độc lập hoặc các hoạt động nhóm

Mặt khác, nước ta đang bước vào kỉ nguyên mới nhờ tiến bộ nhanh chóng của việc ứng dụng công nghệ thông tin vào tất cả các lĩnh vực Trong giáo dục đào tạo, công nghệ thông tin đã góp phần hiện đại hóa phương tiện, thiết bị dạy học góp phần đổi mới phương pháp dạy học Việc ứng dụng công nghệ thông tin

sẽ tạo ra được những ưu thế như: giáo viên chuẩn bị bài dạy một lần thì sử dụng được nhiều lần, tạo ra khả năng để giáo viên trình bày bài giảng sinh động hơn,

dễ dàng cập nhật và thích nghi với sự thay đổi nhanh chóng của khoa học hiện đại, học sinh không bị thụ động, có nhiều thời gian nghe giảng để đào sâu suy nghĩ Có thể thấy, việc ứng dụng công nghệ thông tin như một thiết bị dạy học không những không thủ tiêu vai trò của người thầy mà trái lại còn phát huy hiệu quả hoạt động của người thầy giáo trong quá trình dạy học

Tôi đã làm quen với công nghệ thông tin nhiều năm và rất trăn trở trong việc ứng dụng công nghệ thông tin vào việc giảng dạy Vài năm trở lại đây, tôi

đã nhiều lần sử dụng công nghệ thông tin như là một thiết bị dạy học có hiệu quả trong các giờ dạy Tôi thấy rằng, việc sử dụng phương tiện điện tử kết hợp với các thiết bị dạy học khác như tranh ảnh, bảng phụ, các đoạn video clip vào

3

việc giảng dạy là rất hiệu quả Tôi đã thực hiện việc này nhiều lần, ở nhiều lớp khác nhau và thấy rằng các em học sinh rất hứng thú với những tiết giảng này, hiệu quả học tập được nâng cao hơn

Sau những lần tìm tòi, học hỏi và giảng dạy trên lớp, tôi đã rút ra được một

số kinh nghiệm nho nhỏ trong việc sử dụng thiết bị điện tử kết hợp với các thiết

bị dạy học khác và áp dụng kết hợp các phương pháp vào một tiết đọc văn, cụ

thể là bài học “Người trong bao” của tác giả Sê-khốp Bài học này được học

trong thời gian là 2 tiết

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Khi viết đề tài này tôi có mong muốn đóng góp một phần nhỏ bé của mình vào sự thành công chung của tiết dạy và vào lĩnh vực nghiên cứu này Đồng thời, qua đề tài này tôi muốn được lắng nghe, tham khảo ý kiến của các đồng nghiệp để đề tài của tôi hoàn thiện hơn, cũng như hoàn thiện hơn phương pháp giải dạy của mình

Đồng thời qua đề tài này tôi cũng mong muốn lồng ghép nội dung rất thực

tế là rèn luyện kĩ năng sống cho HS, giúp HS rút ngắn khoảng cách địa lý và lịch

sử giữa các nền văn hóa để hoàn thiện bản thân mình

Cần cho học sinh thấy được tài năng bậc thầy của Sê – khốp trong nghệ thuật viết truyện ngắn: kết cấu đơn giản, ngắn gọn, chi tiết nghệ thuật đặc sắc, ngôn ngữ giản dị nhưng đã tái hiện được một khung cảnh rộng lớn, nhiều màu sắc của nước Nga đương thời Học sinh cần rèn luyện kỹ năng, phương pháp tiếp cận một tác phẩm văn học chân chính

Qua tác phẩm học sinh tự rút ra bài học về cách sống để hoàn thiện bản thân

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là bài học “Người trong bao” của tác giả Sê- khốp trong chương trình Ngữ văn 11 – Ban cơ bản Người nghiên cứu sau khi tham khảo tài liệu tìm hiểu về bài học đã viết đề tài này

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Từ việc tìm hiểu đặc điểm chung về một vài phương pháp dạy học tích cực lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên áp dụng cụ thể vào một số tiết học cụ thể trong chương trình Ngữ Văn 11- ban cơ bản

- Để đạt được kết quả nghiên cứu, tôi đã vận dụng tổng hợp các phương pháp : quan sát, tìm hiểu, phân tích, tổng hợp, quy nạp, so sánh, thực nghiệm, xây dựng kế hoạch bài học, giảng dạy cụ thể trong một giờ đọc văn “Người trong bao” của tác giả Sê- khốp sau đó rút kinh nghiệm để triển khai đề này

4

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

a Định nghĩa chung về phương pháp

- Phương pháp : Theo tiếng Hilạp là " Mê tốt" có nghĩa là con đường, cách thức, phương tiện để đạt tới mục đích nhất định, để giải quyết những nhiệm vụ nhất định.( phương pháp ở đây gắn liền với việc làm) ( theo Phương pháp dạy

học văn )

- Hêghen thì định nghĩa: Phương pháp là ý thức về hình thức của tự sự vận động bên trong của nội dung, nội dung nào phương pháp ấy( phương pháp gắn

liền với đối tượng) ( theo Hêghen bàn về văn học nghệ thuật)

b Phương pháp dạy học

- Luật giáo dục, điều 28.2, đã ghi: “phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức và thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

- Theo giáo sư Nguyễn Ngọc Khoa thì: phương pháp dạy học là cách thức làm việc của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất và dưới sự chỉ đạo của thầy nhằm làm cho trò tự giác tích cực tự học nhằm đạt tới mục đích dạy học

-Phương pháp dạy học là cách thức hành động của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học Cách thức hành động bao giờ cũng diễn ra trong những hình thức cụ thể Cách thức và hình thức không tách nhau một cách độc lập Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức hoạt động của giáo viên

và học sinh trong những điều kiện dạy học xác định nhằm đạt mục đích dạy học Phương pháp dạy học là những hình thức và cách thức, thông qua đó và bằng cách đó giáo viên và học sinh lĩnh hội những hiện thực tự nhiên và xã hội xung quanh trong những điều kiện học tập cụ thể

c Một số phương pháp dạy học trong nhà trường

Có rất nhiều phương pháp dạy học được sử dụng trong quá trình lên lớp

như: Thuyết trình, giảng giải, phát vấn, nêu vấn đề, chia nhóm trao đổi thảo luận, giảng bình, phân tích, so sánh trong các phương pháp trên cần sử dụng

một cách linh hoạt, phù hợp trong từng bài dạy cụ thể cũng như từng đối tượng học sinh cụ thể

Trong các phương pháp nêu trên tôi chỉ đề cập đến một số phương pháp mà theo tôi là những phương pháp dạy học tích cực phát huy được tính chủ động sáng tạo của học sinh trong quá trình tiếp nhận tác phẩm văn chương, tạo hứng thú trong quá trình học văn, thể hiện hết được những nội dung của chương trình

sách giáo khoa lớp 11 theo chương trình đổi mới Đó là phương pháp: Dạy học nêu vấn đề ,chia nhóm trong quá trình khai thác, khám phá tác phẩm, phương pháp phân tích, bình luận…

c1 Phương pháp dạy học nêu vấn đề

Bản chất của phương pháp này là phát huy khả năng cao nhất vốn có cho học sinh để học sinh tự tiếp nhận tri thức, khám phá tri thức và chuyển tri thức

5

từ bên ngoài vào cho học sinh Dạy học tích cực hướng vào trí thông minh của học sinh làm cho học sinh năng động sáng tạo

Theo nguyên Bộ Trưởng Bộ GD - ĐT Trần Hồng Quân thì " Phương pháp dạy học phải hướng vào việc khơi dậy, rèn luyện và phát triển khả năng nghĩ và làm việc một cách linh động tự chủ sáng tạo của học sinh ngay trong lao động học tập ở nhà trường Người học giữu vai trò chủ động tích cực trong quá trình học tập không thụ động như phương pháp đọc chép cổ truyền"

Các bước tiến hành của phương pháp dạy học này cơ bản gồm:

- Tạo ra những vấn đề khó khăn bế tắc để buộc học sinh phải suy nghĩ tìm cách vượt qua thực hiện nhiệm vụ nhận thức

- Tạo ra vấn đề bằng nhiều phương pháp như: phương pháp lựa chọn, tạo nghịch lí, nêu giả định

- Đánh giá của thầy giáo sau quá trình trả lời của học sinh

Muốn thực hiện tốt phương pháp này trong quá trình đọc hiểu văn bản văn học thì trước hết cần có những sự chuẩn bị cần thiết như:

+ Giáo viên phải có sự chuẩn bị một hệ thống câu hỏi theo hướng gợi mở

có ý thức trong việc lấy học sinh làm trung tâm

+ Cuốn hút học sinh bằng những câu hỏi có tính phát hiện

+ Khuyến khích bằng điểm số cho học sinh điểm cao nếu học sinh có những câu trả lời hay có tính phát hiện

+ Cho học sinh có thói quen nhận xét câu trả lời của bạn mình có bổ sung

và đưa ra các ý kiến cũng như các cách hiểu vấn đề khác nhau

c2 Phương pháp dạy học chia nhóm trong quá trình khai thác khám phá tác phẩm

Chia nhóm không phải là một phương pháp dạy học mới Nhưng trong quá trình dạy văn trong nhà trường phổ thông do nhiều lí do cho nên phương pháp này không được áp dụng hoặc có áp dụng nhưng không chú ý thực sự đến hiệu quả của phương pháp mà chỉ xem là một cách để người dự đánh giá là có sử dụng phương pháp đa dạng trong quá trình giảng dạy Cho nên việc áp dụng phương pháp này không có hiệu quả

Vậy nên áp dụng phương pháp này như thế nào? Cần sự chuẩn bị ra sao?

Có sự hỗ trợ gì của các phương tiện dạy học?

- Thứ nhất giáo viên phải tổ chức lớp học thành những nhóm học tập, có thể hai bàn thành một nhóm trong đó có cử nhóm trưởng và các thành viên

- Có những phiếu học tập theo nội dung học tập của từng tiết học

- Giao cho các nhóm thực hiện những nội dung giống hoặc khác nhau trong từng bài học cụ thể

Các bước thực hiện:

- Giao nội dung cho từng nhóm và yêu cầu thực hiện

- Gọi từng nhóm trình bày nội dung sau một thời gian nhất định bằng nhiều hình thức khác nhau như: Trình bày tại chỗ, trình bày trên bảng, tốt nhất là trình bày bằng máy hắt qua máy chiếu đa năng

- Yêu cầu các nhóm khác nhận xét và bổ sung nội dung trả lời

6

- Giáo viên nhận xét, thẩm định tính chuẩn xác

Chú ý: Phương tiện phục vụ để thực hiện tốt phương pháp trên bao gồm: Máy

chiếu đa năng, máy hắt, băng đĩa hình, tờ thảo luận,

c3 Phương pháp phân tích, bình giảng

Có thể nói trong việc dạy học môn ngữ văn không thể thiếu được phương pháp phân tích, bình giảng bởi nếu không có phân tích, bình giảng sẽ không thấy được

ý đồ nghệ thuật của nhà văn cũng như những sáng tạo độc đáo và tài năng của tác, thấy được những thành công của tác giả trong việc điều khiển những “con chữ” để tạo nên những hình tượng nghệ thuật bất hủ và những trang chi tiết, hình ảnh in đậm mãi trong tâm trí người đọc

- Trong việc giảng dạy đọc hiểu văn bản văn học, cần phải có sự phân tích, chia nhỏ vấn đề để đi sâu vào từng khía cạnh của tác phẩm nhằm mục đích hiểu được những tầng ý nghĩa của văn bản và dụng ý của nhà văn gửi gắm trong tác phẩm

- Còn phương pháp bình giảng để thấy được cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn học, đem đến cho học sinh những xúc cảm thẩm mĩ, và thêm yêu, thêm quý tác phẩm văn học

Các bước thực hiện:

+ Trong quá trình tìm hiểu tác phẩm văn học, có những chi tiết, hình ảnh

“đắt” hoặc mang một ẩn ý sâu xa nào đó thì giáo viên yêu cầu học sinh phân tích hoặc bình

+ Sau khi học sinh phân tích hoặc bình xong thì giáo viên hỏi ý kiến của những học sinh khác trong lớp và cuối cùng giáo viên sẽ cùng với học sinh đi đến những đánh giá chung nhất

2.2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

- Một trong những trọng tâm của đổi mới chương trình và sách giáo khoa

giáo dục phổ thông là tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện dạy học dựa vào hoạt động tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh với sự tổ chức

và hướng dẫn thích hợp của giáo viên nhằm phát triển tư duy độc lập, sáng tạo góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu, khả năng tự học, bồi dưỡng hứng thú học tập, tạo niềm tin và niềm vui trong học tập Tiếp tục tận dụng các ưu điểm của phương pháp truyền thống và dần dần làm quen với những phương pháp mới

- Trước đây khi chưa sử dụng kết hợp các phương pháp dạy học tích cực

cùng với việc sử dụng các phương tiện dạy học, trong mỗi tiết dạy đọc văn, tôi vẫn thường xuyên sử dụng nhiều phương pháp khác nhau đặc biệt là phương pháp đàm thoại phát vấn, nêu vấn đề để học sinh trả lời Song tôi vẫn nhận thấy kết quả đạt được chưa cao bởi chưa thực sự phát huy được tính tích cực của học sinh, kết của giờ dạy được phản ánh như sau :

+ 65 % học sinh nắm được nội dung ngay tại lớp và có thể làm đúng bài tập, biết vận dụng vào các bài tập khác

+ 35 % hiểu rất lơ mơ về bài học và không thể làm được các bài tập ứng

7

dụng

+ 25 % học sinh tham gia phát biểu ý kiến xây dựng bài

+ 10 % học sinh khi giáo viên gọi lên mới trả lời và thường trả lời chưa đạt yêu cầu

Số còn lại chỉ ngồi nghe và ghi theo hướng dẫn của giáo viên, giờ học thiếu sôi nổi

Điều tra bất kỳ 10 em thì có : 4 em hiểu bài, 3 em không rung động với nội dung bài học, 3 em cho rằng câu hỏi giáo viên đặt ra rất khó

- Truyện ngắn “Người trong bao” từ lâu đã được xem như là một kiệt tác của tác giả Sê- khốp vì đã xây dựng nên một điển hình nghệ thuật bất hủ là nhân vật Bê-li-cốp Đây là tác phẩm mới vừa được đưa vào chương trình sách giáo khoa Ngữ văn 11 Là một tác phẩm văn học nước ngoài, hình thức nhỏ nhưng mang nội dung lớn, không rườm rà lời song ý lại sâu sắc, có sức gợi lớn, nhằm tạo ra khả năng liên tưởng giữa độc giả và văn bản, giữa tác giả và độc giả Vì thế, đây là tác phẩm tương đối khó đối với học sinh, có nhiều em cảm thấy không hứng thú với tác phẩm này Các em chỉ thấy được rằng nhân vật Bê-li-cốp rất buồn cười, rất khác người, và cảm thấy câu chuyện thật buồn chứ chưa hiểu rõ được ý đồ của tác giả

- Vì vây, tôi thiết nghĩ cần phải giúp các em từ chỗ còn hiểu biết, mơ hồ, nông cạn về tác phẩm này cần phải hiểu thật đúng, thật sâu sắc về tác phẩm

“Người trong bao” để thấy được cái hay của nghệ thuật viết truyện cũng như ý nghĩa của văn bản thể hiện cuộc đấu tranh giữa con người với cái “bao” chuyên chế và khát vọng được sống là mình, loại bỏ lối sống “trong bao”, thức tỉnh “con người không thể sống mãi như thế được”

- Để tiết học được sinh động hấp dẫn hơn, học sinh học bài được hứng thú, say mê và nắm bắt tinh thần của bài học một cách đúng đắn và sâu sắc nhất, tôi đã suy nghĩ và quyết định sử dụng phương tiện điện tử có sử dụng các hình ảnh minh họa kết hợp với việc sử dụng linh hoạt các phương pháp giảng dạy vào từng phần, từng mục của bài để soạn bài học này để giúp học sinh có thể vừa khắc sâu kiến thức về lý thuyết ,vừa củng cố kiến thức bằng các dẫn chứng sinh động, cụ thể, vừa có thể giúp học sinh biết cách phân tích hoặc bình giảng một văn bản văn học theo đặc trưng thể loại

- Bài học được phân phối thời gian trong 2 tiết, nội dung bài học dài mà thời gian lại có hạn với biết bao điều cần khai thác, cần hỏi, cần để học sinh tìm hiểu, nắm bắt Đối tượng tiếp nhận bài học lại là học sinh trường trung du, điều kiện kinh tế còn khó khăn nên nhiều em chưa thực sự chú tâm vào học hành, còn hạn chế nhiều về năng lực cảm thụ, lỗ hổng kiến thức còn nhiều nên không phải

em nào cũng yêu thích học văn và hơn nữa không phải em nào cũng có khao khát tìm kiếm khám phá về bài học

2.3 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN BÀI DẠY: NGƯỜI TRONG BAO- TÁC GIẢ SÊ- KHỐP

- Mức độ cần đạt của bài học này là:

8

+Nắm được đặc điểm tính cách và ý nghĩa xã hội của hình tượng nhân vật Bê-li-cốp

+ Nhận biết được bút pháp nghệ thuật sắc sảo trong việc xây dựng hình tượng điển hình của Sê-khốp

- Về mặt kiến thức của bài: giúp học sinh nhận thức được

+ Bi kịch “người trong bao” Bê-li-cốp; tính cách khái quát và ý nghĩa xã hội của hình tượng này

+ Tính cách nhân vật điển hình trong truyện ngắn Sê-khốp

- Về kĩ năng giúp học sinh có thể:

+ Đọc - hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại

+ Phân tích tâm lí, tính cách nhân vật

NỘI DUNG CỤ THỂ

I.TÌM HIỂU PHẦN TIỂU DẪN – GIỚI THIỆU CHUNG

Trước khi vào bài học, để tạo sự hứng thú và có cái nhìn khái quát về văn học Nga, giáo viên có thể trình chiếu và giới thiệu những nét khái quát về văn học Nga và những tác giả văn học nổi tiếng của nước Nga, đặc biệt là những tác giả đã được đưa vào chương trình phổ thông

1 Tìm hiểu về tác giả Sê-khốp:

- Để tạo tâm thế cho học sinh khi tìm hiểu về tác giả Sê-khốp, giáo viên có thể trình chiếu một số hình ảnh về nhà văn Sê-khốp và hình ảnh xã hội Nga thời Sê-khốp sống

- Sau khi xem xong một số hình ảnh về tác giả Sê – khốp và hình ảnh của nước Nga đương thời, giáo viên yêu cầu học sinh tìm hiểu phần tiểu dẫn trong sách giáo khoa và đặt câu hỏi: Phần tiểu dẫn đã giới thiệu cho anh/chị biết những gì về Sê-khốp và tác phẩm của ông?

- Học sinh sẽ tìm hiểu và trả lời:

+ An-tôn Páp- lô- vích Sê- khốp (1860-1904) được sinh ra trong một gia đình buôn bán nhỏ ở thị trấn Ta-gan-rốc bên bờ biển A-dốp

+ Tốt nghiệp Đại học Tổng hợp, khoa Y, Sê-khốp trở thành bác sĩ nông thôn, đồng thời ông tham gia sáng tác văn học, tích cực hưởng ứng các công việc xã hội, văn hóa, giáo dục

+ Năm 1904, Sê-khốp bị mắc bệnh phổi nặng, ông sang Đức chữa bệnh và mất tại nước ngoài Gia đình và bạn bè đã đưa thi hài ông về nước

+ Trong sự nghiệp sáng tác của mình, Sê- khốp đã để lại khoảng trên năm trăm truyện ngắn, trong đó có các tác phẩm đặc sắc như: Anh béo và anh gầy, Con kì nhông, Phòng số 6, Người trong bao … ông cũng là tác giả của nhiều vở kịch có giá trị như : Hải âu, Cậu Va-ni-a, Ba chị em, Vườn anh đào …

+ Đặc điểm nổi bật của phong cách nghệ thuật Sê – khốp là sự giản dị, thâm trầm, hàm súc Cốt truyện trong những tác phẩm của ông thường đơn giản, ít các yếu tố gay cấn Sê – khốp rất chú ý lựa chọn các chi tiết nghệ thuật

để khắc họa nhân vật, tô đậm chủ đề tư tưởng của tác phẩm Ông được đánh giá

9

là đại biểu lớn cuối cùng của văn học hiện thực Nga thế kỉ XIX, nhà cách tân thiên tài về truyện ngắn và kịch Sê – khốp từng được nhận giải thưởng Pu-skin, được bầu làm Viện sĩ danh dự Viện Hàn lâm khoa học Nga

2 Tìm hiểu về văn bản Người trong bao

- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc tiếp phần tiểu dẫn giới thiệu về tác phẩm

và yêu cầu trả lời câu hỏi: Nêu hoàn cảnh và mục đích sáng tác truyện ngắn Người trong bao ?

- Học sinh sau khi đọc phần tiểu dẫn sẽ suy nghĩ và trả lời câu hỏi

+ Truyện ngắn Người trong bao được Sê – khốp sáng tác năm 1898, khi nhà văn dưỡng bệnh ở thành phố I – an – ta, trên bán đảo Crưm, Biển đen Lúc này xã hội Nga đang thở trong bầu không khí chuyên chế bảo thủ nặng nề Cuối thế kỉ XIX, môi trường xã hội ấy đẻ ra lắm sản phẩm người kì quái

+ Câu chuyện cười ra nước mắt về cuộc đời một con người mắc chứng bệnh sợ hãi, bạc nhược đến thảm hại Đó là lối sống tầm thường, hủ lậu, hèn nhát, máy móc, giáo điều đến đê tiện Lối sống ấy đã đầu độc tâm hồn con người trong xã hội Nga những năm cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX

+ Viết truyện Người trong bao, Sê – khốp đặt ra vấn đề hãy tìm mọi cách

để thoát ra khỏi cuộc sống, lối sống “trong bao”, tự mình làm khổ mình để vươn tới cuộc sống lành mạnh có ý nghĩa cao đẹp

- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc và tóm tắt tác phẩm Giáo viên hướng dẫn cách đọc cho học sinh và gọi một vài học sinh lần lược đọc từng phần của văn bản trong sách giáo khoa, sau đó yêu cầu học sinh nêu các sự việc tình tiết chính trong tác phẩm

- Học sinh tóm tắt sơ lược các sự việc, tình tiết chính của truyện Giáo viên ghi lại sơ đồ:

II, TÌM HIỂU PHẦN ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN:

1 Tìm hiểu nhân vật Bê–li–cốp – Người trong bao

- Giáo viên chia lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm 2 bàn và yêu cầu các nhóm trả lời các câu hỏi vào giấy

+ Nhóm 1, 2 : Tìm hiểu về chân dung, thói quen của Bê–li–cốp

+ Nhóm 3, 4 : Tìm hiểu về mối quan hệ giữa Bê–li–cốp với đồng nghiệp và mọi người

+ Nhóm 5, 6 : Tìm hiểu về kết cục của Bê–li–cốp

Chuyện về Bê – li – cốp

- Chân dung, thói quen

- “Câu chuyện tình yêu”

với Va-ren-ca

- Cuộc nói chuyện với Cô-va-len-cô

- Cái chết của Bê – li – cốp

I-va – nứt kết luận:

“Không thể sống mãi như thế được”

Cuộc nghỉ đêm sau

chuyến đi săn muộn

tại làng Mi-rô-nô- xít

– xkôi – ê của bác sĩ

I-Van I-va – nứt và

Bu – rơ – kin, Bu – rơ

– kin kể chuyển về

Bê – li – cốp

10

Thời gian thảo luận khoảng 5 -7 phút, sau khi học sinh thảo luận xong, giáo viên trình chiếu các phiếu trả lời qua máy chiếu hắt để cả lớp cùng xem rồi góp

ý bổ sung Cuối cùng là lời nhận xét, đánh giá của giáo viên để đi đến những ý kiến thống nhất chung như:

Nhân vật Bê–li–cốp

Chân dung – thói quen Mối quan hệ với đồng nghiệp

và mọi người

Kết cục của Bê–li–cốp

- Luôn đi giày cao su, cầm

ô, mặc áo bành tô ấm cốt

bông, giấu mặt sau chiếc

cổ áo bành tô bẻ đứng lên,

đeo kính râm, mặc áo bông

chần,lỗ tai nhét bông, luôn

kéo mui khi ngồi xe ngựa

- Luôn ca ngợi quá khứ,

khen tiến Hi Lạp cổ “thật

là tuyệt vời, êm tai”

- Luôn giấu ý nghĩ vào

bao, sống theo thông tư,

chỉ thị, những bài báo cấm

đoán

- Luôn duy trì mối quan hệ

tốt với các bạn đồng

nghiệp

- Ở nhà cũng mặc áo khoác

ngoài, đội mũ, đóng cửa,

cài then

- Buồng ngủ chật như cái

hộp, luôn kéo chăn trùm

đầu kín mít khi đi ngủ dù

trời ngột ngạt nóng bức

- Bê–li–cốp và mọi người trong trường, trong thành phố: giáo viên đều sợ hắn, hiệu trưởng sợ hắn, cả thành phố cũng sợ hắn, các bà, các

cô không dám tổ chức diễn kịch tối thứ bảy, giới tu hành không dám ăn thịt và đánh bài Hắn làm cho người ta sợ tất cả: sợ nói to,

sợ gửi thư, sợ làm quen, sợ đọc sách … Nỗi sợ đi kèm với sự thù ghét

- Bê–li–cốp và Va-ren-ca : Hắn thích Va-ren-ca nhưng cứ đắn đo suy tính, sợ thế này, sợ thế nọ

- Bê–li–cốp và chị em nhà Cô-va-len-cô :

+ Bê–li–cốp thấy mình phải có nghĩa vụ nhắc nhở họ đôi điều vì

họ làm những việc không ra thể thống gì nữa

+ Cô-va-len-cô phản ứng dữ dội:

“Việc ta và chị ta đi xe đạp chẳng liên quan gì đến ai cả”, “ta không

ưa những tên mách lẻo”

- Bê–li–cốp chết : hắn về nhà, cất tấm ảnh Va-ren-ca trên bàn, lên giường nằm trong màn, đắp chăn kín mít và không bao giờ dậy nữa, không nói thêm điều

gì

- Năm trong quan tài, trông hắn hiền lành,

dễ chịu và thậm chí còn

có vẻ tươi tỉnh nữa Thế là hắn đã đạt được mục đích của cuộc đời

-Trên cơ sở của việc thảo luận nhóm, giáo viên hướng dẫn học sinh thảo luận, tìm hiểu tính cách, ý nghĩa của hình tượng nhân vật Bê-li-cốp

* Tìm hiểu về chân dung Bê-li-cốp:

- Giáo viên hỏi: Ấn tượng của anh/chị khi bắt gặp bức chân dung, thói quen sinh hoạt và lối sống của Bê-li-cốp? Những chi tiết nào đặc biệt được nhà văn chú ý khi khắc họa nhân vật này?

- Học sinh phát biểu ấn tượng về nhân vật:

+ Đây là một bức chân dung dị thường Chúng ta có cảm giác không nhìn

rõ thực ra Bê-li-cốp là như thế nào bởi lẽ hắn lọt thỏm, chìm lấp đi trong những