Một số biện pháp quản lí, hướng dẫn giờ tự học của học sinh lớp chủ nhiệm đạt hiệu quả ở trườn

Dựa vào thực tiễn trong quá trình làm công tác chủ nhiệm tại trường THCS Dân tộc nội trú trong nhiều năm qua, bản thân tôi nhận thấy một trong những yếu tố để nâng cao chất lượng học tập

I Mở đầu:

1 Lí do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết, dạy học là hoạt động cộng tác giữa thầy với trò nhằm điều khiển - truyền đạt và tự điều khiển - lĩnh hội tri thức nhân loại nhằm thực hiện mục đích giáo dục Lý luận và thực tiễn giáo dục đã chỉ ra rằng hoạt động học tập của học sinh là một quá trình được chia thành hai giai đoạn: giai đoạn học ở trường

do thầy, cô giáo tổ chức và hướng dẫn trực tiếp và giai đoạn tự học do học sinh tổ chức dưới sự hướng dẫn và tổ chức gián tiếp của thầy, cô giáo Tự học là một bộ phận hợp thành tất yếu của quá trình học tập, là giai đoạn tiếp nối và phát triển bài học trên lớp, bởi lẽ kiến thức mà học sinh tiếp thu được chỉ thực sự bền vững nếu chúng được ôn tập và củng cố thường xuyên bằng một hệ thống bài tập hoặc việc làm, Ngoài ra, tính tích cực của học sinh trên lớp phụ thuộc một phần lớn vào việc chuẩn bị bài ở nhà của các em Vậy, để thực hiện được mục tiêu của giáo dục đòi hỏi phải thường xuyên đổi mới và phát triển chương trình đào tạo, đổi mới phương

pháp dạy học, trong đó vấn đề cấp bách hiện nay là phải “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện tư duy sáng tạo của con người” đảm bảo điều kiện và thói quen tự học, tự nghiên cứu cho học

sinh [1]

Trường THCS Dân tộc nội trú Thạch Thành là trường chuyên biệt, đối tượng

học sinh là con em dân tộc Mường thuộc các xã trên địa bàn huyện Các em phải

xa gia đình, xa bố mẹ từ khi mới tròn 11 tuổi Bởi vậy khả năng nhận thức và tiếp thu kiến thức của các em còn hơi chậm, năng lực học và tự học còn hạn chế nhiều đặc biệt là chưa có phương pháp học tập khoa học Chính vì vậy giáo viên chủ nhiệm lớp đóng vai trò là người mẹ thứ hai của các em, thay cha mẹ chăm sóc cho các em từ bữa ăn, giấc ngủ, cách sinh hoạt, học tập

Nhà trường quản lý học sinh tại trường 24/24 giờ, nên việc tổ chức quản lý hoạt động tự học của học sinh là rất cần thiết, không để các em lãng phí thời gian vào những việc làm vô ích Việc xây dựng nề nếp học tập, sinh hoạt tốt sẽ đảm bảo chất lượng học tập, khắc phục các nhược điểm về năng lực tự học của học sinh Với những yêu cầu đó việc tổ chức tự học cho các em có nề nếp, quản lý tự học chặt chẽ và thường xuyên cùng với nỗ lực tham mưu và tham gia quản lý của giáo viên chủ nhiệm sẽ mang lại sự ổn định chất lượng học tập và hiệu quả giáo dục của tập thể lớp Như vậy sẽ góp phần tích cực vào mục tiêu giáo dục học sinh dân tộc

và mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà trường

Dựa vào thực tiễn trong quá trình làm công tác chủ nhiệm tại trường THCS Dân tộc nội trú trong nhiều năm qua, bản thân tôi nhận thấy một trong những yếu

tố để nâng cao chất lượng học tập của học sinh là tăng cường công tác quản lý giờ

tự học của học sinh, đổi mới quản lý dạy học theo hướng phát huy năng lực tự học của học sinh là một nhiệm vụ rất cần thiết đối với giáo viên chủ nhiệm nói riêng, đối với nhà trường nói chung

Từ những lý do trên, tôi chọn nghiên cứu về “Một số biện pháp quản lí, hướng dẫn giờ tự học của học sinh lớp chủ nhiệm đạt hiệu quả ở trường THCS Dân tộc nội trú Thạch Thành”.

2 Mục đích nghiên cứu:

1 Đoạn “ Tự học là một bộ phận hợp thành tự nghiên cứu cho học sinh” tác giải tham khảo từ TLTK số [2] Các

Trong quá trình tham gia làm công tác chủ nhiệm và giảng dạy tại trường, tôi nhận thấy việc quản lí giờ tự học của học của lớp chủ nhiệm ở trường Dân tộc nội trú có vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp giáo dục của nhà trường nói riêng và của toàn xã hội nói chung Bởi chúng ta không chỉ đơn giản là đào tạo một học sinh mà là đào đạo một công dân có ích cho đất nước

Xuất phát từ thực tế, tôi thấy mỗi giáo viên chủ nhiệm đều có cách quản lí giờ tự học của học sinh lớp mình khác nhau Có người chưa thực sự quan tâm đến công tác này, có người rất nhiệt tình, năng nổ nhưng kết quả mang lại cũng chưa cao, dẫn tới có một số bế tắc trong công tác quản lí lớp của mình

Bản thân công tác tại trường nội trú, 18 năm làm công tác chủ nhiệm, ngoài việc không ngừng nâng cao kiến thức về chuyên môn còn phải quản lí học sinh của lớp chủ nhiệm Vì vậy qua quá trình nghiên cứu tôi nhận thấy rằng, bản chất của vấn đề trên chính là ở chỗ người giáo viên chủ nhiệm chưa nắm vững phương pháp quản lí, có thể nắm chắc về lí thuyết nhưng chưa vận dụng sáng tạo vào từng công

việc cụ thể của lớp mình chủ nhiệm Vì vậy với“Một số biện pháp quản lí, hướng dẫn giờ tự học của học sinh lớp chủ nhiệm đạt hiệu quả ở trường THCS Dân tộc nội trú Thạch Thành”, tôi mong muốn có thể nâng cao hiệu quả trong công

tác chủ nhiệm, từ đó sẽ thúc đẩy được quá trình học tập và rèn luyện của học sinh Giúp các em tự tin hơn, vững vàng hơn Có tư duy, kiến thức và lối sống lành mạnh

3 Đối tượng nghiên cứu:

Tập trung nghiên cứu và giải quyết một số biện pháp hướng dẫn giờ tự học của

học sinh lớp chủ nhiệm ở trường THCS Dân tộc nội trú Thạch Thành đạt hiệu quả

4 Phương pháp nghiên cứu:

Trong quá trình nghiên cứu tôi đã sử dụng một số phương pháp sau:

- Phương pháp chính: Tổng kết, đúc rút kinh nghiệm

- Phương pháp hỗ trợ: Điều tra, nghiên cứu, thống kê, so sánh qua thực tế, tổng hợp đánh giá

II Nội dung:

1 Cơ sở lí luận:

Ở trường phổ thông nói chung và trường Phổ thông Dân tộc nội trú nói riêng việc tự học, tự nghiên cứu là một yêu cầu bắt buộc đối với mỗi học sinh để nâng cao chất lượng học tập cho bản thân Bên cạnh các giờ học có thầy cô lên lớp giảng dạy; nhà trường còn xếp thêm các giờ “tự học” tại lớp Thực tế cho thấy trong nhà trường hiện nay bên cạnh nhiều học sinh đã biết cách tự học, sử dụng nghiêm túc,

có hiệu quả các giờ tự học trên lớp thì vẫn còn tình trạng nhiều học sinh sử dụng các giờ tự học chưa nghiêm túc, hiệu quả dẫn đến kết quả học tập bị xếp loại yếu, điểm kém; thường xuyên bị các thầy cô nhắc nhở Vậy làm thế nào để học sinh sử dụng tốt các giờ “tự học”?

“Tự học” theo cách hiểu thông thường, tự học là sự nỗ lực của bản thân, người học tự suy nghĩ, tự tìm kiến thức trong mỗi nội dung học hoặc tự tìm tòi tri thức trong thực tiễn để sở hữu nhằm đạt đến một mục đích nhất định Tự học chính

là quá trình tự tìm hiểu, chiếm lĩnh tri thức, quá trình tự điều khiển và tổng hòa các hành động: Thu nhận, xử lí, lưu trữ và truyền đạt thông tin trong việc gia tăng tri thức của người học Trên cơ sở đó, kiến thức trở nên hiểu sâu, nhớ lâu, vận dụng thuần thục và linh hoạt Trong “Học” bao giờ cũng có “Tự học”, nghĩa là tự mình lao động (trí óc, tay chân) để chiếm lĩnh tri thức Tự học thể hiện sự tự giác, sự nỗ

2

lực của cá nhân trong việc chiếm lĩnh tri thức nhân loại ở người học nhằm không ngừng nâng cao vốn hiểu biết và phát triển nhân cách của bản thân.[2]

Trong lịch sử của nhân loại từ xa xưa đã rất quan tâm đến việc học tập nói chung và tự học nói riêng; các danh nhân, các nhà sư phạm và triết gia đã có những

tư tưởng khoa học tiến bộ về tự học: Khổng Tử (551/479 TCN) với tư tưởng “Học nhi thời tập chi”, nhà sư phạm vĩ đại người Sec, J.A Comenski (1592-1670) cũng

đã đưa ra những yêu cầu cải cách nền giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học

Ở Việt Nam, ngay từ khi đất nước độc lập (1945) Chủ tịch Hồ Chí Minh đã

khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của việc học tập của thế hệ trẻ:“Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có được sánh vai với các cường quốc năm châu hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em ” [ 3 ] Người luôn căn dặn cách học tập cần lấy tự học làm nòng cốt –

chính Người là một tấm gương tự học để mọi người noi theo Người giáo viên phải

biết hướng cho học sinh phương pháp tự học:“Phải nâng cao và hướng dẫn việc tự học”.

Trong thời đại công nghệ thông tin và kinh tế tri thức hiện nay mỗi con người cần biết định hướng cho bản thân cách học và tự học để nâng cao hiệu quả học tập và hình thành khả năng tự học, sáng tạo trong hoàn cảnh thực tế

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

2.1 Những thuận lợi:

Hệ thống trường Dân tộc nội trú trong toàn quốc nói chung và trường Dân tộc nội trú Thạch Thành nói riêng luôn được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, của chính quyền địa phương các cấp và nhân dân các dân tộc huyện nhà

Với vị trí quan trọng của người giáo viên chủ nhiệm lớp, trong những năm học qua Ban giám hiệu trường Trung học cơ sở Dân tộc nội trú Thạch Thành rất chú trọng đến việc quản lí giờ tự học của học sinh trong nhà trường

Mỗi năm học, nhà trường có 08 lớp gồm 240 học sinh, đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp hầu hết đều là những người có kinh nghiệm trong công tác chủ nhiệm, nhiệt tình, quan tâm, gần gũi và sát sao với các hoạt động của lớp

Là một giáo viên công tác tại trường Dân tộc nội trú nhiều năm, ngoài công việc dạy học trên lớp, tôi thường được phân công chủ nhiệm lớp 6, 7 Năm học 2015-2016, tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 7B, có 27 học sinh Trong đó:100% học sinh là người dân tộc Mường Số lượng học sinh lớp chủ nhiệm vừa phải (27 em), đa số là ngoan ngoãn, có ý thức học tập tốt, nhiệt tình, năng động, sáng tạo trong các hoạt động của lớp, nhà trường và xã hội Đặc biệt, các em rất thích các buổi sinh hoạt tập thể tại nhà trường, thích gần gũi, tình cảm, thủ thỉ trò chuyện tâm tình

Hoạt động tự học của học sinh có sự quản lý, giám sát của giáo viên trực Bản thân là người dân tộc Mường nên việc tiếp xúc, gần gũi để nắm bắt tâm lí học sinh dễ dàng, dễ hòa đồng với học sinh

2.2 Những khó khăn:

2 Đoạn “Tự học” theo cách hiểu nghĩa là tự mình ở trang 2 đên “của bản thân ở trang 3” tác giả tham khảo từ

TLTK số [2]

3 Đoạn “Non sông Việt Nam các em” trích Thư Bác Hồ gửi học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên tháng 9 năm

- Có nhiều em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn Các em ở rải rác khắp các xã trên địa bàn huyện khi về trường học tập còn rất nhiều bỡ ngỡ Là học sinh lớp 6,7 nên việc tiếp thu kiến thức, làm quen với phương pháp học tập mới, môi trường mới có nhiều khó khăn

- Việc tiếp cận, tìm hiểu hoàn cảnh gia đình học sinh có nhiều khó khăn, thiếu thông tin (đối với học sinh lớp 6 mới vào trường)

- Nhận thức về tự học và chấp hành đúng các qui định tự học của từng học sinh trong lớp chưa đầy đủ, đa số chưa nhận thức được đúng yêu cầu tự học, mặc

dù quản lý tốt, học sinh biểu hiện nghiêm túc điều đó chưa nói lên được chất lượng học tập

- Nhiều học sinh ý thức học tập chưa cao, còn ham chơi hơn ham học, chưa

có phương pháp học tập mới còn quen với thói quen thích học thì học, không thích học thì chơi Trên lớp chưa chú ý lắng nghe thầy cô giảng bài, thỉnh thoảng nói tục, chửi thề bằng tiếng dân tộc… (nhằm để thầy cô giáo không biết); không tự giác nhận lỗi khi mắc lỗi mà thường che giấu… Vì vậy việc tự học ở các em còn mang tính thụ động, học sinh có chuẩn bị bài cho ngày mai nhưng chưa thật sự tích cực chủ động tự học để nâng cao kiến thức và kỹ năng tự học, chưa đủ để thực hiện yêu cầu tự học, như là phương pháp tự học, phương pháp đọc sách, giải quyết các bài tập, các câu hỏi…

- Tính tự quản của học sinh về tự học còn yếu, trông chờ sự hướng dẫn, điều hành của giáo viên, hoặc do áp lực từ bên ngoài nên chưa tạo ra được ý thức tự giác trong học tập Học sinh hiểu yêu cầu tự học nhưng thực hiện chưa đáp ứng yêu cầu chung của tập thể và cá nhân

- Một số phụ huynh vì điều kiện cư trú ở vùng cao khó khăn nên thiếu thông tin về kiến thức xã hội, kiến thức nuôi dạy con, chưa tự giác chủ động phối hợp với nhà trường hoặc giáo viên chủ nhiệm trong việc quản lí con em Một số phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến việc học tập, rèn luyện của con em vì hoàn cảnh kinh tế gia đình khó khăn, đi làm ăn ở xa, phó mặc việc quản lí, giáo dục con em cho nhà trường

2.3 Nguyên nhân:

* Về phía giáo viên:

- Việc tiếp cận, tìm hiểu hoàn cảnh gia đình học sinh có nhiều khó khăn, thiếu thông tin, vì các em là con em dân tộc từ nhiều xã vùng cao trong huyện được tuyển vào học tại nhà trường

- Thiếu thời gian, vì giáo viên chủ nhiệm đều được phân công kiêm nhiệm, phải hoàn thành số tiết dạy văn hóa/tuần theo quy định, ôn tập đội tuyển học sinh giỏi các cấp và kiêm nhiệm công tác khác khi nhà trường phân công

- Chưa tìm ra biện pháp hữu hiệu để quản lí, hướng dẫn giờ tự học có hiệu quả

- Một số giáo viên chủ nhiệm không phải là người dân tộc thiểu số nên việc nắm bắt tâm lí, nguyện vọng, gần gũi với học sinh còn hạn chế nên gặp không ít khó khăn trong công tác chủ nhiệm dẫn đến kết quả thi đua chung của các lớp chưa đều giữa các tuần, tháng; vẫn còn tình trạng học sinh chưa học bài cũ, làm bài tập

và chuẩn bị bài trước khi đến lớp

- Việc định hướng về hoạt động tự học cho học sinh của một số giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn còn hạn chế, chưa chú trọng vào việc giám sát hoạt động tự học của môn học mình phụ trách để nâng cao chất lượng dạy học, việc

4

kiểm tra đánh giá chất lượng học sinh chưa chủ động, sáng tạo, chưa có biện pháp thúc đẩy quá trình tự học

* Về phía học sinh:

- Nhận thức về tự học và chấp hành đúng các qui định của từng học sinh chưa đầy đủ, đa số chưa nhận thức được đúng yêu cầu tự học, mặc dù quản lý tốt, học sinh biểu hiện nghiêm túc điều đó chưa nói lên được chất lượng học tập

- Các em còn mang tính thụ động trong học tập Tuy nhiên việc học sinh có chuẩn bị bài cho ngày mai nhưng chưa thật sự tích cực chủ động tự học để nâng cao kiến thức và kỹ năng tự học, chưa đủ để thực hiện yêu cầu tự học, như là phương pháp tự học, đọc sách, giải quyết các bài tập, các câu hỏi…

- Năng lực tự đánh giá, tự khẳng định còn yếu, trình độ tiếp thu bài không đồng đều, đa số chỉ nhận thức chung, chưa cụ thể hóa thành quyết tâm tự học, còn

bị động, lúng túng trong cách tiến hành tự học, tức là chưa có kế hoạch và phương pháp tự học tốt

Kết quả học tập của học sinh trước khi áp dụng sáng kiến:

Lớp 6B - Năm học 2014-2015

Học lực

Thi đua

Lớp xếp thứ 6/8 lớp của trường Giải KK Hội thi Văn nghệ 20/11 Đạt 2 giải KK văn hóa cấp huyện, 01 giải KK chứ đẹp cấp huyện.

Nhìn chung, kết quả trên đạt thấp hơn chỉ tiêu đề ra đầu năm học của lớp và nhà trường

3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:

Kết quả học tập của cả trường, thương hiệu của nhà trường được xây dựng

và giữ gìn không phải do một, hai cá nhân cán bộ giáo viên mà là toàn thể cán bộ giáo viên, nhân viên và học sinh nhà trường qua các thế hệ Công tác chủ nhiệm nói chung muốn thành công, hoạt động của người thầy phải mang tính nghệ thuật, phải có tính sáng tạo, khéo léo với từng học sinh, từng hoàn cảnh, phong cách giáo viên khi trình bày một vấn đề phải có tính khoa học và sư phạm tạo được sự thu hút và thuyết phục Muốn có học sinh ngoan ngoãn, có tinh thần học tập thì trước hết người giáo viên phải đưa tập thể lớp mình thành một lớp tiên tiến, một chi đội vững mạnh, một tập gồm những thành viên giàu lòng nhân ái, biết yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau, có tinh thần tự học, tự quản tốt Qua quá trình làm công tác chủ nhiệm và giảng dạy bản thân tôi đã áp dụng một số biện pháp trong công tác chủ nhiệm mà đặc biệt là biện pháp quản lí, hướng dẫn giờ tự học của học sinh lớp chủ nhiệm như sau:

3.1 Điều tra nắm bắt hoàn cảnh của từng học sinh ngay từ đầu năm học.

- Trước hết tôi khảo sát đối tượng thông qua hồ sơ học bạ, qua phụ huynh (đối với lớp 6 khi tiếp nhận lớp), qua giáo viên chủ nhiệm cũ và qua học sinh trong lớp Ghi chép số liệu cần thiết vào sổ tay để ghi nhớ Thuộc, nhớ tên, nơi cư trú của học sinh

- Sau đó tôi thực hiện công tác điều tra thông qua phiếu khảo sát (phụ lục1)

mục đích là để nắm được đầy đủ thông tin về học sinh trong lớp Tôi phát cho mỗi học sinh một phiếu để các em điền thông tin về lý lịch, ghi rõ họ tên, địa chỉ, nghề nghiệp của cha mẹ, hoàn cảnh sống của gia đình, gia đình có mấy anh chị em đã đi làm hay đang học tập Đồng thời điều tra nắm chất lượng học tập và hạnh kiểm ở năm trước (đối với lớp 6 căn cứ vào kết quả điểm tuyển sinh đầu vào) Vì vậy, tôi

đã nắm bắt tình hình cụ thể ngay từ đầu năm để kịp thời tìm ra giải pháp Việc làm này giúp tôi hiểu rõ hơn hoàn cảnh của từng em, nhằm có biện pháp giáo dục thích hợp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục

Qua phiếu này tôi dễ dàng nắm bắt thông tin về học sinh của năm học trước

và bám vào kết quả khảo sát đầu năm học tôi tiến hành phân loại đối tượng để đưa vào sổ kế hoạch công tác chủ nhiệm, cụ thể: Học sinh giỏi, khá, trung bình, yếu về học tập, sở trường về môn học, học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, học sinh

cá biệt về đạo đức, học sinh có những năng lực đặc biệt…

- Đối với đối tượng học sinh có học lực yếu, cá biệt về đạo đức, tôi tiến hành tìm hiểu rõ nguyên nhân và tìm các biện pháp hợp lí nhất để tác động Dùng phương pháp tác động tình cảm, nghiêm khắc đối với học sinh nhưng không cứng nhắc Tuyệt đối không sử dụng phương pháp trách phạt, chú ý gần gũi các em và thường xuyên nhắc nhở động viên khen chê kịp thời Đối với em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, tôi tìm hiểu để có biện pháp giúp đỡ, động viên tinh thần học tập của các em Việc tìm hiểu nắm bắt về sở trường môn học của học sinh là khâu rất quan trọng bởi vì đây là nhân tố cho cán sự môn học, giúp giáo viên chủ nhiệm rất nhiều trong việc quản lí giờ tự học có hiệu quả

3.2 Xây dựng đội ngũ cán bộ nòng cốt - Đội ngũ tự quản giúp việc đắc lực cho giáo viên chủ nhiệm.

Là trường Nội trú, mọi hoạt động học tập, vui chơi, sinh hoạt ăn, ở đều tập trung tại trường nên công tác tự quản của lớp là rất cần thiết và quan trọng Giáo viên chủ nhiệm nào xây dựng được đội ngũ ban cán sự lớp tự quan tốt là một việc làm góp phần làm nên thành quả thi đua lớn của lớp chủ nhiệm Xây dựng đội ngũ

tự quản là nền tảng cho công tác chủ nhiệm và cũng là một việc làm quan trọng và khó khăn đối với giáo viên chủ nhiệm Yêu cầu đầu tiên giáo viên chủ nhiệm cần xác định được tiêu chuẩn của cán bộ lớp có ý thức tổ chức kỷ luật tốt; có khả năng gương mẫu; tính tình thẳng thắn, giám đấu tranh, giám phê bình; năng nổ hoạt động và sẵn sàng hoạt động; có khả năng học tập tốt: từ khá trở lên; được tập thể lớp tín nhiệm

Vì vậy, để lớp được đi vào nề nếp sớm thì ngay từ đầu năm học, tôi đã xây dựng một đội ngũ cán bộ tự quản của lớp là những em có học lực khá trở lên, đầy

đủ uy tín, gương mẫu do chính các em bầu ra Sau đó tôi phân công cụ thể với trách nhiệm rõ ràng, người nào việc đó

Ngoài chức năng và nhiệm chung của ban cán sự lớp đã phân công từ đầu năm học, tôi cũng tiến hành phân công nhiệm vụ cụ thể cho những cán sự lớp trong các giờ tự học để giờ tự học đạt kết quả cao Ban cán sự lớp tự quản lí, hướng dẫn giờ tự học gồm: Lớp trưởng, lớp phó học tập, lớp phó lao động, lớp phó văn thể, lớp phó đời sông, các tổ trưởng, nhóm trưởng và cán sự môn học Nhiệm vụ cụ thể:

- Lớp trưởng: Quản lí, điều hành các hoạt động chung của lớp; điểm danh và

ghi sĩ số của lớp vào đầu giờ để báo cáo với giáo viên trực; giữ trật tự lớp trong suốt quá trình tự học, nếu có gì bất thường sảy ra với lớp lớp trong giờ tự học phải

6

báo ngay với giáo viên trực hoặc ban quản sinh và bảo vệ; đề nghị giáo viên chủ nhiệm tuyên dương, phê bình cá nhân trong các hoạt động tự học

- Lớp phó học tập: Tổ chức lớp học tự học theo thời khóa biểu và thời gian

biểu, cùng với cán sự môn học hướng dẫn, giúp đỡ các bạn học yếu học bài, chuẩn

bị bài, làm bài tập; điều khiển các bạn trao đổi, thảo luận hoặc trả lời câu hỏi trong buổi học Làm mọi việc của lớp trưởng khi lớp trưởng vắng mặt hoặc nghỉ học Quản lí hoạt động học tập tổ 1

- Lớp phó lao động: Phân công theo dõi các tổ làm vệ sinh lớp học và chịu

trách nhiệm tắt quạt, tắt điện khi ra khỏi lớp; phối hợp cùng lớp trưởng và lớp phó học tập quản lí giờ tự học của lớp Quản lí hoạt động học tập tổ 2

- Lớp phó văn thể: Phối hợp cùng với lớp trưởng và lớp phó học tập cùng

quản lí lớp học Quản lí hoạt động học tập tổ 3

- Lớp phó đời sống: Phối hợp cùng với lớp trưởng và lớp phó học tập cùng

quản lí lớp học Quản lí hoạt động học tập tổ 4

- Tổ trưởng: Điều hành các hoạt động của tổ: Nhắc nhở đội viên của tổ lên

lớp học đúng giờ quy định Kiểm tra các loại sách vở, bài tập, đồ dùng học tập vào trước buổi học tránh tình trạng cứ vào giờ học lại quên sách vở Kiểm tra, nhắc nhở việc học bài cũ, làm bài tập và chuẩn bị bài của các thành viên trong tổ

- Nhóm trưởng: Kiểm tra, nhắc nhở các thành viên trong nhóm học bài cũ,

làm bài tập và chuẩn bị bài mới cho ngày mai đến lớp Tổng hợp những vướng mắc trong quá trình tự học của nhóm mình đề xuất với lớp trưởng, lớp phó học tập, cán sự môn học cùng tìm ra biện pháp giải quyết

- Cán sự môn học: Ban cán sự môn học phối hợp cùng với lớp trưởng và lớp

phó học tập cùng quản lí lớp học Giải quyết những vấn đề vướng mắc, vấn đề khó trong các môn học mà các bạn gặp phải thuộc môn học mình phụ trách

Trong đội ngũ cán sự lớp, tôi lựa chọn ra một cán bộ có uy tín nhất với bạn

bè (cả học tập và hoạt động phong trào), tốt nhất là lớp trưởng, em này chính là người quản lý, điều hành các hoạt động của lớp khi không có giáo viên chủ nhiệm

ở đó Ngoài đội ngũ cán bộ lớp tôi xây dựng nhóm những học sinh thân tín, đội ngũ này sẽ cung cấp cho tôi những thông tin mà cán bộ lớp có thể không báo cáo, tuy nhiên giáo viên chủ nhiệm phải tuyệt đối giữ bí mật đội ngũ này trước lớp

Để duy trì ổn định trong giờ tự học, ngoài lực lượng nòng cốt là cán bộ lớp, tôi phối kết hợp giáo viên trực buổi chiều, buổi tối, giáo viên trực tuần, những học sinh tin cậy (không hẳn là cán bộ lớp) để nắm bắt thông tin trong lớp và xử lý kịp thời những học sinh gây rối trong giờ tự học, việc làm này luôn đưa đến hiệu quả rất cao vì học sinh hiểu rằng mặc dù giáo viên chủ nhiệm không cần xuất hiện ở lớp nhưng vẫn có thể biết mọi chuyển xảy ra trong lớp vì thế các em luôn phải có ý thức giữ gìn, thực hiện quy định đã đề ra ở mọi nơi, mọi lúc mà không loay hoay với việc tìm quy luật giáo viên chủ nhiệm xuất hiện ở lớp để đối phó

3.3 Tăng cường giáo dục nhận thức về tự học, hình thành phương pháp tự học của học sinh để xây dựng bầu không khí học tập tích cực trong lớp.

Từ đầu năm học khi nhận lớp chủ nhiệm, tôi đã rà soát toàn bộ số học sinh của lớp mình, điều tra nắm bắt hoàn cảnh gia đình từng học sinh… Căn cứ kết quả học tập ở lớp 6 để phân loại học sinh về khả năng tiếp thu kiến thức, ý thức rèn luyện đạo đức Giám sát chặt chẽ, động viên khích lệ kịp thời những học sinh có thành tích trong học tập, rèn luyện; phê bình, xử lý những học sinh chậm tiến

Giúp học sinh nhận thức đúng về tự học, có ý thức vươn lên, hướng tới thái

độ học tập tích cực: Sự nghiêm túc, trách nhiệm, tính khiêm tốn, nhạy cảm, tính độc lập… Học sinh là chủ thể thực hiện, các em cần được tuyên truyền và hiểu biết đầy đủ vai trò, ý nghĩa của hoạt động tự học Thông qua các giờ học, hoạt động ngoài giáo dục giờ lên lớp, phong trào thi đua giúp các em có được nhận thức đầy

đủ và thay đổi tác phong học tập; hình thành thói quen học tập tích cực, hiệu quả Giúp học sinh có kỹ năng tự học phù hợp với khả năng thông qua hình thành phương pháp tự học Khơi dậy tinh thần tự chủ về trí tuệ, tự chủ về đạo đức, thái

độ học tập tốt, có phương pháp và kỹ năng tự học tạo nên không khí tự học trong toàn trường Cụ thể:

- Ngay từ đầu năm học tất cả học sinh trong lớp đều được học Điều lệ trường học (phần nhiệm vụ của học sinh – được ghi chép đầy đủ vào vở), Quy chế tổ chức

và hoạt động của trường phổ thông dân tộc nội trú (phần nhiệm vụ của học sinh), mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo của nhà trường, các nội quy, quy định, yêu cầu học tập, sinh hoạt nội trú

- Làm cho hoạt động tự học là hoạt động có tổ chức của nhà trường được học sinh thừa nhận, việc thừa nhận không chỉ trong nhận thức mà còn thể hiện bằng hành động cụ thể trong viêc cố gắng khắc phục những yếu kém trong học tập,

nỗ lực chiếm lĩnh kiến thức tốt hơn, thể hiện sự khao khát được học để tự khẳng định mình Tổ chức tuyên truyền, vận động giáo dục học sinh về ý nghĩa tự học thông qua các tiết sinh hoạt 15 phút đầu giờ, sinh hoạt lớp cuối tuần và lồng ghép vào các tiết hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tác động đến việc hình thành động cơ thái độ tự học

- Trang bị những kỹ năng sống, giúp học sinh hòa đồng trong tổ chức tự học của nhà trường, của lớp và cá nhân tự học có phương pháp: Tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh vào các tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp như

kỹ năng tự tổ chức, lập kế hoạch, điều hành quá trình tự học, thích nghi với điều kiện của nhà trường và lớp học để tạo nên năng lực tự học và phương pháp tự học; phối hợp với giáo viên bộ môn để hướng dẫn phương pháp học tập bộ môn và định hướng cách tự học bộ môn ngay trong đầu năm học

Ngoài ra cần tổ chức tốt những hoạt động giáo dục đời sống nội trú; Văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao, thẩm mỹ… cân đối với hoạt động dạy học làm cho học sinh không bị áp lực khép vào khuôn phép tự học

3.4 Bồi dưỡng một số kĩ năng, phương pháp tự học và phát huy tính tự giác, khả năng tự quản của học sinh.

3.4.1 Một số kĩ năng tự học: [ 4 ]

Kỹ năng tự học là khả năng thực hiện một hệ thống các thao tác tự tổ chức,

tự điều khiển hoạt động tự học trên cơ sở vận dụng các kinh nghiệm có liên quan đến hoạt động đó Để hoạt động tự học có hiệu quả thì học sinh cần phải có một số

kĩ năng cơ bản sau:

* Kỹ năng định hướng

Trước tiên, để quá trình tự học diễn ra thành công người học cần thiết lập cơ

sở định hướng của hành động Đó là hệ thống định hướng và chỉ dẫn mà chủ thể có thể sử dụng nó để thực hiện một hành động xác định nào đó Nó có chức năng

4 Mục 3.4.1 đoạn từ “ Kỹ năng tự học cho đến hết trang 8 và từ “Trước tiên hết trang 9 tác giả tham khảo từ TLTK

số [1]

8

nhận thức đối tượng, vạch kế hoạch, kiểm tra và điều chỉnh hành động theo kế hoạch Để có được cơ sở định hướng, người học phải trả lời được các câu hỏi:

- Học nhằm mục đích gì? Học vì yêu thích môn học, vì trách nhiệm với gia đình và xã hội, hay vì để được khen, được đánh giá cao Thái độ học tập ra sao? Học với tinh thần, thái độ nghiêm túc hay hời hợt qua loa… Học như thế nào? Người học nên chọn phương pháp nào là phù hợp với bản thân

* Kỹ năng lập kế hoạch học tập

Mọi việc sẽ dễ dàng hơn nếu người học xác định được mục tiêu, nội dung và phương pháp học Muốn vậy, người học phải xây dựng được kế hoạch học tập Trên cơ sở bộ khung đã được thiết lập đó, người học có thể tiếp cận và chiếm lĩnh tri thức một cách dễ dàng Trong quá trình lập kế hoạch người học phải chú ý một

số điểm sau:

- Thứ nhất, người học phải xác định tính hướng đích của kế hoạch Đó có thể là kế hoạch ngắn hạn, dài hạn, thậm chí kế hoạch cho từng môn, từng phần Kế hoạch phải được tạo lập thật rõ ràng, nhất quán cho từng thời điểm, từng giai đoạn

cụ thể sao cho phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của mình

- Thứ hai, khi lập kế hoạch, người học phải chọn đúng trọng tâm, cần xác

định được cái gì là quan trọng để ưu tiên tác động trực tiếp và dành thời gian công sức cho nó

* Kỹ năng thực hiện kế hoạch: Muốn thực hiện thành công kế hoạch mình

đã tạo lập, người học cần có một số kỹ năng sau:

- Tiếp cận thông tin: lựa chọn và chủ động tiếp nhận thông tin từ nhiều

nguồn khác nhau và từ những hoạt động đã được xác định như đọc sách, nghe giảng, xem truyền hình, tra cứu từ Internet, làm thí nghiệm… Trong hoạt động này rất cần có sự tỉnh táo để chọn lọc thông tin một cách thông minh và linh hoạt

- Xử lí thông tin: việc xử lí thông tin trong quá trình tự học không bao giờ

diễn ra trong vô thức mà cần có sự gia công, xử lí mới có thể sử dụng được Quá trình này có thể được tiến hành thông qua các kỹ năng ghi chép, phân tích, đánh giá, tóm lược, tổng hợp, so sánh…

- Vận dụng tri thức, thông tin: thể hiện qua việc vận dụng thông tin tri thức

khoa học để giải quyết các vấn đề liên quan như thực hành bài tập, thảo luận, xử lí các tình huống, viết bài thu hoạch…

- Trao đổi, phổ biến thông tin: việc trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ thông tin

tri thức thông qua các hình thức: thảo luận, thuyết trình, tranh luận… là công việc cuối cùng của quá trình tiếp nhận tri thức

* Kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm:

Khi người học tự đánh giá được kết quả học tập của mình, người học sẽ tự đánh giá được năng lực học tập của bản thân, hiểu được cái gì mình làm được, cái

gì mình chưa làm được để từ đó có hướng phát huy hoặc khắc phục Để có kỹ năng

tự kiểm tra, đánh giá, học sinh cần:

- Tự trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa bằng cách xác định yêu cầu của câu hỏi, dự kiến câu trả lời, tái hiện các kiến thức liên quan, tập trình bày câu trả lời trước nhóm hoặc trước lớp để tìm ra chỗ sai từ đó khắc phục

- Tự đặt câu hỏi để tự mình giải quyết hoặc thảo luận cùng bạn bè

- Làm các bài tập của thầy cô giao cho, hoặc các bài tập bản thân tự tìm kiếm sau đó tự mình kiểm tra đáp án để rút kinh nghiệm…

Đối với học sinh trường Dân tộc nội trú việc định hình phương pháp tự học mang một ý nghĩa rất quan trọng bởi vì các em ăn ở, sinh hoạt tại trường, thiếu sự nhắc nhở, giám sát, hướng dẫn học tập hàng ngày của bố mẹ Vì vậy người giáo viên phải hướng dẫn các em cách tự học, cách nắm bắt kiến thức một cách hiệu quả, khoa học Tôi đã hướng dẫn học sinh tự học theo một số phương pháp sau:

* Tự học qua sách giáo khoa: Tôi đã hướng dẫn cho học sinh về phương

pháp học tập phù hợp với đặc trưng của từng môn học Để làm được điều đó tôi luôn phối hợp với các giáo viên bộ môn để nắm được phương pháp học tập của từng môn học

Ví dụ đối với môn Ngữ văn, căn cứ vào khả năng của học sinh, tôi thiết kế nhiệm vụ cho nhóm học tập, cho cán sự môn học học và từng cá nhân học sinh, nêu rõ địa chỉ cụ thể để học sinh tìm kiếm thông tin Làm được việc này tốc độ hoạt động trên lớp sẽ nhanh hơn, giáo viên có thêm thời gian giải đáp những thắc mắc, đưa ra những tình huống giúp học sinh hiểu rõ hơn nội dung của bài Cụ thể:

Về phần Văn bản tôi hướng dẫn học sinh đọc trước bài văn, bài thơ sẽ học, xem trước các chú thích, thử trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa, chuẩn bị kĩ bài trước khi đến lớp Chuẩn bị một số câu hỏi để hỏi thầy cô… Về môn Toán, phải suy nghĩ, tìm tòi cách giải các bài tập của phần lí thuyết vừa học, đọc trước bài sắp học và tự mình tìm hiểu, nâng cao kiến thức

* Tự học khi làm bài tập: Tôi đã hướng dẫn học sinh tự mình làm lấy bài

tập, không sao chép, không nhờ người khác giải giúp Tuy nhiên, khi gặp bài tập khó, có thể nhờ bố mẹ, thầy cô, bạn bè… chỉ dẫn cách thức hoặc hướng giải của từng bài

* Tự học theo sách tham khảo: Tôi đã hướng dẫn học sinh tìm hiểu thêm

những kiến thức mới có liên quan đến bài học, hoặc những phương pháp tiếp cận bài văn, bài toán… của những sách tham khảo tốt Tuyệt đối không nên chép những bài giải sẵn để đối phó với thầy, cô rồi sau đó không hiểu bản chất của vấn đề

* Tự học trong phòng thí nghiệm: Tôi phối hợp với giáo viên bộ môn Lý,

Địa, Công nghệ, hướng dẫn học sinh tự chuẩn bị bài vở và những dụng cụ cần thiết

để làm thí nghiệm, từ đó rút ra những kết luận, những bài học bổ ích

* Tự học trong cuộc sống: Tôi đã hướng dẫn học sinh có thói quen quan sát

thực tế của cuộc sống xảy ra hằng ngày xung quanh mình, thông qua các buổi sinh hoạt, tham quan, các công tác xã hội… để nâng cao vốn sống

* Tự học còn là rèn luyện cho mình kĩ năng học thuộc lòng những phần ghi nhớ, những kiến thức cơ bản và các dạng bài tập… trong sách giáo khoa: Trong

quá trình học tập, khối lượng kiến thức cần nhớ rất nhiều Vì thế, tôi đã hướng dẫn cho học sinh kĩ năng học thuộc lòng Bài thơ đầu có thể học cả giờ mới thuộc, nhưng đến bài thơ thứ mười thì thời gian học sẽ rút ngắn hơn nhiều Môn Toán cũng vậy, phải học thuộc và hiểu kĩ các định lí, công thức, các dạng toán… thì lúc làm bài mới giải đúng, giải nhanh Bên cạnh kĩ năng học thuộc, học sinh còn phải rèn cho mình khả năng nhớ lâu, nhớ chính xác những kiến thức đã học và ý thức tự giác tìm hiểu, bổ sung để không ngừng nâng cao kiến thức

3.4.3 Phát huy tính tự giác, khả năng tự quản của học sinh:

Với học sinh Dân tộc nội trú, điều này vô cùng cần thiết Để xây dựng và phát huy tính tự giác, khả năng tự quản của học sinh lớp 6, 7 yêu cầu giáo viên chủ nhiệm khi mới nhận lớp phải thường xuyên đến lớp vào các giờ tự học sớm hơn để

10