Trội hơn là hệ thống tim mạch, hô hấp… Cự ly chạy 1.500m thuộc một trong hai nội dung thi đấu của chạy cự lytrung bình, là một môn thể thao tổng hợp cả hai quá trình ưa khí và yếm khí.Mặ
Trang 11 ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1 Lý do chọn đề tài
Điền kinh là một môn phổ biến có nội dung đa dạng phù hợp với mọi lứatuổi và là một loại hình hoạt động gắn liền với thực tiễn cuộc sống Chính vì vậybài tập Điền kinh là phương tiện, là biện pháp tốt nhất để rèn luyện nhằm hoànthiện và nâng cao sức khoẻ Những bài tập chạy nói chung và chạy bền nói riêngđược dùng để tăng cường khả năng chức phận của hệ thống các cơ quan trong
cơ thể Trội hơn là hệ thống tim mạch, hô hấp…
Cự ly chạy 1.500m thuộc một trong hai nội dung thi đấu của chạy cự lytrung bình, là một môn thể thao tổng hợp cả hai quá trình ưa khí và yếm khí.Mặc dù sử dụng tốc độ tối đa không cao trên toàn cự ly như chạy cự ly ngắn.Nhưng muốn đạt được thành tích đỉnh cao việc tập luyện các bài tập phát triểnsức bền chuyên môn nhằm rút ngắn thời gian chạy đến mức tối đa là vô cùngkhó khăn và cần thiết bởi lẽ khi rút ngắn thời gian chạy cần phải sử dụng tốc độtương đối cao, nếu các em không có sức bền chuyên môn thì sẽ không khắc
phục được trạng thái “cực điểm” sẽ dẫn đến không đạt được thành tích cao Vì
vậy nâng cao sức bền chuyên môn trong chạy cự ly 1.500m là rất có ý nghĩa.Tại Trường THCS Hải Lộc - Hậu Lộc Thanh Hoá phong trào TDTT pháttriển rất mạnh trong đó Điền kinh là một trong những môn thể thao có thành tíchcao so với các trường khác trong Huyện Nhưng thành tích đó chưa cao so vớicác trường ở huyện khác trong tỉnh, thành phố khác trong nước Để nâng caohiệu quả công tác huấn luyện điền kinh và nâng cao thành tích chạy 1.500m đặcbiệt với các em nam nói riêng thì cần phải chú trọng vào việc huấn luyện làmsao phát triển thể lực chuyên môn cho phù hợp với lứa tuổi trình độ của các em.Thành công trên lĩnh vực nghiên cứu lựa chon hệ thống bài tập phát triểnthể lực chuyên môn cho các em chạy 1.500m của các tác giả: Nguyễn Xuân Bảy,Nguyễn Đức Triệu…đều nghiên cứu ở các đối tượng khác nhau Những kết quảnghiên cứu phần nào phản ánh được nội dung phát triển sức bền chuyên môn và
là cơ sở để lựa chọn bài tập của đề tài
Xuất phát từ những lý do trên với mục đích muốn tiếp xúc với công táchuấn luyện thể thao, nâng cao thành tích cho đội tuyển học sinh giỏi TDTT củanhà trường, tôi mạnh dạn tiến hành:
“Lựa chọn hệ thống bài tập phát triển thể lực chuyên môn nhằm nâng cao thành tích chạy 1500m nam cho đội tuyển học sinh giỏi lứa tuổi 14-15 trường THCS Hải Lộc - Hậu Lộc - Thanh Hoá”
Mục đích nghiên cứu của đề tài là: Lựa chọn hệ thống bài tập phát triển thểlực chuyên môn nhằm nâng cao thành tích chạy 1500m cho đội tuyển học sinhgiỏi nam trường THCS Hải Lộc - Hậu Lộc -Thanh Hoá
Giả thuyết của đề tài là : trong điều kiện hiện nay của trường THCS HảiLộc - Hậu Lộc - Thanh Hoá
Trang 2Nếu áp dụng các bài tập thể lực chuyên môn mà chúng tôi lựa chọn sẽ có tácdụng nâng cao thành tích chạy 1500m cho đội tuyển học sinh giỏi nam trườngTHCS Hải Lộc - Hậu Lộc -Thanh Hoá
1.2 Mục tiêu của đề tài :
Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng trình độ thể lực chuyên môn chạy 1.500m của
đội tuyển học sinh giỏi nam trường THCS Hải Lộc - Hậu Lộc -Thanh Hoá
Mục tiêu 2: Lựa chọn, ứng dụng đánh giá hiệu quả các bài tập phát triển thể
lực chuyên môn đội tuyển học sinh giỏi nam trường THCS Hải Lộc - Hậu Lộc -Thanh Hoá
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Các bài tập phát triển thể lực chuyên môn cho đội tuyển học sinh giỏi nam chạy
1500 m trường THCS Hải Lộc - Hậu Lộc - Thanh Hoá
Đối tượng thực nghiệm:
- 10 học sinh nam trong đội tuyển học sinh giỏi lứa tuổi 14- 15 trườngTHCS Hải Lộc - Hậu Lộc - Thanh Hoá
Địa điểm nghiên cứu.
Trường THCS Hải Lộc - Hậu Lộc Thanh Hoá”
Sân vận động trường THCS Hải Lộc - Hậu Lộc -Thanh Hoá”
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Để giải quyết nhiệm vụ trên, đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
1.4.1 Phương pháp đọc và phân tích tài liệu tham khảo.
Thông qua phương pháp phân tích, tổng hợp các tài liệu như: Sách giáokhoa Điền kinh, thể lực như, một số vấn đề đào tạo VĐV trẻ, một số phươngpháp huấn luyện VĐV chạy cự ly trung bình của một số chuyên gia và một số đềtài nghiên cứu về sức bền chuyên môn cho VĐV cấp cao cho chúng tôi thấyđược cơ sở lý luận về phương pháp và các thể lực chuyên môn sao cho phù hợpvới đối tượng nghiên cứu
1.4.2 Phương pháp phỏng vấn toạ đàm.
Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi tiến hành phỏng vấn trực tiếp bằngphiếu hỏi đối với 20 giáo viên có trình độ thâm niên công tác lâu năm các mônchạy cự ly trung bình và dài Thông qua phương pháp phỏng vấn chúng tôi đãthu thập được một số test và các bài tập nhằm phát triển thể lực chuyên môn chocác học sinh chạy 1.500m
1.4.3 Phương pháp quan sát sư phạm.
Chúng tôi quan sát các buổi tập luyên và thi đấu của các học sinh chạy1.500m nam để đánh giá sự tiếp thu lượng vận động, khả năng phối hợp vậnđộng, qua đó có thể xác định khối lượng cho phù hợp với điều kiện cụ thể
Trang 31.4.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm
Phương pháp này được sử dụng nhằm đánh giá thực trạng của đối tượngnghiên cứu đồng thời để kiểm tra kết quả của hệ thống bài tập Đề tài tiến hànhkiểm tra hai giai đoạn trước thực nghiệm và sau thực nghiệm Để kiểm tra vàđánh giá hiệu quả các bài tập chúng tôi lựa chọn một số test để đánh giá như:
- Chạy 100m xuất phát cao (Tốc độ trong chạy 1.500m)
- Bật xa 10 bước tại chỗ (sức mạnh - bền)
- Chạy 400m đánh giá khả năng phân phối tốc độ và sức bền chuyên môn
- Chạy 1500m (đánh giá kết quả của quá trình tập luyện)
1.4.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm.
Bằng phương pháp này chúng tôi có cơ sở để đánh giá hiệu quả các bài tậplựa chọn, đề tài tiến hành thực nghiệm với 10 nam học sinh chạy 1500m củaTrường THCS Hải Lộc - Hậu Lộc Thanh Hoá và chia thành 2 nhóm:
* Nhóm 1: Là nhóm thực nghiệm gồm 5 học sinh tập luyện theo các bài tập
chúng tôi đã lựa chọn
* Nhóm 2: Là nhóm đối chứng gồm 5 học sinh tập luyện theo kế hoạch
huấn luyện thông thường
2.2.6 Phương pháp toán học thống kê:
Trong quá trình nghiên cứu đề tài sẽ sử dụng các công thức toán học thống
Trang 42 NỘI DUNG SÁNG KIẾN.
TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
2.1 Những khái niệm và quan điểm trong huấn luyện thể lực chuyên môn
cho VĐV chạy cự ly 1.500m.
Qua đúc kết kinh nghiệm từ huấn luyện thực tế của các nhà tâm lý, lý luậnchuyên ngành điền kinh đã khẳng định rằng: "Yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đếnphát triển thể lực chuyên môn trong chạy cự ly 1500m là hệ thống bài tập pháttriển sức bền chuyên môn Trong đó hệ thống bài tập phát triển sức bền chuyênmôn đóng vai trò quyết định đến thành tích đỉnh cao trong cự ly 1500m là hệthống bài tập phát triển sức mạnh, bền, hệ thống bài tập phát triển tốc độ và hệthống bài tập phát triển sức bền chuyên môn Trong đó hệ thống bài tập pháttriển sức bền chuyên môn đóng vai trò quyết định đến thành tích đỉnh cao trong
cự ly trung bình Từ đây cho ta nhận thấy thể lực chuyên môn trong chạy cự lytrung bình là sức mạnh bền, tốc độ và sức bền chuyên môn
2.2 Mối quan hệ giữa tố chất thể lực với việc nâng cao thành tích chạy 1500m.
Ở lứa tuổi 14 - 15 chúng ta thấy thành tích thể thao bắt đầu tăng lên rất rõ,trước hết có liên quan đến nhịp điệu phát triển tự nhiên, do thời kỳ dậy thì, tíchcực của cơ thể trẻ em tạo nên Đến thời gian này quá rình huấn luyện thể lựcphải khẩn trương và chuyên môn hơn, thường khối lượng tập luyện tăng lênnhằm phát triển nhanh thành tích
Do vậy muốn nâng cao thành tích chạy 1500m cần vận dụng hệ thống cácbài tập phát triển sức bền chuyên môn phù hợp với đối tượng tập luyện là điềuhết sức quan trọng và không thể thiếu được trong quá trình giảng dạy
Như vậy các tố chất thể lực trong chạy cự ly 1500m có mối quan hệ mậtthiết với nhau Từ đây có thể nói để phát triển thành tích đỉnh cao trong chạy1.500m cần phải gắn liền với phát triển thể lực chuyên môn như sức mạnh bền,tốc độ và sức bền chuyên môn
2.3 Cơ sở lý luận của thể lực chuyên môn.
2.3.1 Cơ sở lý luận của tố chất sức mạnh bền.
Đặc trưng vận động phát triển sức mạnh bền trong huấn luyện chuyên mônchạy 1500m bao gồm các bài tập khắc phục trọng lượng cơ thể và khắc phụctrọng lượng bên ngoài với trọng lượng sử dụng từ 20 đến 50% trọng lượng cơthể và hoạt động với thời gian dài như các bài tập nhảy, các bài tập liên hoàn,các bài tập với tạ đòn… Và những bài tập nhằm phát triển sức mạnh bền đều cóđặc trưng lượng vận động:
Trang 5- Cường độ hoạt động trung bình
- Khối lượng lớn: + Số lần lặp lại nhiều
+ Tổ lặp lại nhiều
- Quãng nghỉ ngắn
- Tính chất nghỉ ngơi tích cực
2.3.2 Cơ sở lý luận của tố chất tốc độ.
Tố chất tốc độ là khả năng thực hiện động tác nhanh trong thời gian ngắnnhất và nó biểu hiện ở dạng đơn giản và phức tạp
Theo các nhà lý luận chuyên ngành điền kinh đúc kết từ thực tế huấn luyệncho thấy sử dụng các bài tập phát triển tốc độ đặc trưng sau:
- Cường độ sử dụng cao 90 - 100% cường độ tối đa
- Khối lượng thấp: Tổng quãng đường trong bài tập 0,3 - 0,5km
+ Cự ly chạy từ 60 - 200m
+ Số lần lặp lại phụ thuộc vào cự ly chạy và cường độ chạy
- Quãng nghỉ hợp lý sao cho cơ thể hồi phục đáp ứng yêu cầu của lần chạytiếp theo Như vậy giáo dục tốc độ một cách toàn diện thì cần phải dựa vào nộidung bài tập phong phú và đảm bảo tính khoa học trên cơ sở lý luận, dựa trênđặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi và trình độ thể lực để xây dựng và lựa chọn nộidung bài tập sao cho phù hợp nhất
2.3.3 Cơ sở lý luận của tố chất sức bền chuyên môn
Trong hoạt động TDTT, sức bền được hiểu là năng lực của cơ thể chống lạimệt mỏi trong một hoạt động nào đó, sức bền đảm bảo cho học sinh đạt đượccường độ tốt nhất các hành vi kĩ thuật, chiến thuật tới cuối cự ly
Các bài tập nhằm phát triển sức bền chuyên môn ở đây chủ yếu là các bàitập lặp lại với tốc độ tới hạn và gần tới hạn của cơ thể Có như vậy mới tạo được
sự chuyển tốt sức bền chuyên môn mới đạt được hiệu quả cao Vì thế cần giảiquyết các nhiệm vụ liên quan, trước tiên phải đảm bảo kỹ năng hoạt động trongtình trạng thiếu oxy của cơ quan nội tạng, hoàn thiện và nâng cao các chức năngcủa cơ thể Mặt khác cơ sở sinh lý để phát triển sức bền chuyên môn khôngnhững chỉ áp dụng các bài tập một cách máy móc phải căn cứ vào đặc điểm lứatuổi, giới tính
2.3.4 Cơ sở sinh lý của tố chất thể lực chuyên môn
2.3.4.1 Cơ sở sinh lý của tố chất sức mạnh bền.
Sức mạnh - bền mà con người có thể đạt được một mặt phụ thuộc vào đặcđiểm sinh cơ của động tác Mặt khác phụ thuộc vào mức độ găng sức của cácnhóm cơ riêng và sự phối hợp của chung
Giản đồ hoá vấn đề ta có thể nói rằng mức độ căng cơ biểu hiện trong cơthể sống được xác định bởi hai yếu tố:
Thứ nhất: Xung động từ tế bào vận động ở vùng trước tuỷ sống trên cơ
Trang 6Thứ hai: Do phản ứng của chính cơ bắp tức là lực của cơ bắp sản sinh raứng lại những kích thích nhất định
Ở đây sự điều tiết của hệ thần kinh trung ương cho phép xác định rằng có ítnhất 3 cơ chế chủ yếu:
- Cơ chế thứ nhất liên quan đến sự điêù tiết độ căng cơ trong điều kiện duytrì tư thế
- Cơ chế thứ hai được vận dụng để định lượng độ căng cơ khi thực hiện cácđộng tác khác nhau mà không phải dùng đến sức mạnh tối đa
- Cơ chế thứ ba khi gắng sức tối đa hệ thống gama vận động của cơ khônggiữ vai trò chủ yếu Xung động hiệu ứng bắt đầu từ bộ phận tương ứng của nãoqua noron vận động vào thẳng sơị cơ Sự điều hoà chủ yếu quá trình phức tạpnày là từ vỏ não
2.3.4.2 Cơ sở sinh lý của tố chất tốc độ.
Sự phân giải ATP là không giới hạn cho phép tạo ra năng lượng nhất định
dự trữ trong cơ, trong tế bào cơ không nên để tiếp tục làm việc cần thiết phảithường xuyên tác động tổng hợp chúng Trong quá trình hoạt động cơ tồn tại 3con đường khác nhau về tốc độ thời gian cho năng lượng và dung tích
Cơ có oxy hoá tổng hợp ATP, trong quá trình hoạt động cường độ khôngcao trong các bài tập mạch đập không quá 140 - 160lần/phút mới đảm bảo oxycung cấp tới các tế bào hoạt động
Trong chạy 1500m quá trình năng lượng cơ bản diễn ra trong điều kiện ưayếm khí Khi không có sự tham gia của oxy được gọi là yếm khí và lớn hơn sovới ưa khí từ 2 - 4 lần Khi đủ oxy tổng hợp ATP và CP diễn ra nhờ sự phân huỷcreatin photpho (CP) hoặc sự phân giải glucoza và glucozen với axit lactic tươngứng với các quá trình này gọi là yếm khí photpho gen hoặc yếm khí lactic
2.3.4.3 Cơ sở sinh lý của tố chất sức bền chuyên môn.
Sức bền chuyên môn là hoạt động sức bền trong thời gian ngắn đặc trưngcho các hoạt động kéo dài liên tục từ 45 phút đến 2 giờ với sự tham gia của mộtkhối lượng cơ bắp lớn Năng lượng cung cấp chủ yếu cho hoạt động này đòi hỏi
sự nỗ lực lớn của tất cả các hệ cơ quan để chống lại các mệt mỏi
Đặc điểm của sức bền phụ thuộc vào khả năng hấp thụ oxy tối đa(VO2max) càng cao thì công suất hoạt động ưa khí tối đa sẽ càng lớn
Tóm lại: Từ những đặc điểm nêu trên chúng ta có thể kết luận nguyên nhângây ra mệt mỏi trong chạy 1500m là cho các sản phẩm của quá trình trao đổichất tích luỹ nhiều trong cơ thể, làm giảm độ pH và nội môi và axit Như vậychạy 1500m yêu cầu tương đối cao với khả năng ưa khí cũng như yếm khí Vìvậy chạy 1500m còn được gọi là hoạt động trong trạng thái ưa yếm khí hay bàitập mang tính chất hỗn hợp
Trang 7
2.4 THỰC TRẠNG
2.4.1 Đánh giá thực trạng phát triển tố chất thể lực chuyên môn của nam học
sinh chạy 1.500m
Sau khi đã các định được test đánh giá trình độ thể lực chuyên môn trong
chạy 1.500m, chúng tôi tiến hành khảo sát và đánh giá trình độ thể lực chuyên
môn của 10 học sinh nam trường THCS Hải Lộc - Hậu Lộc – Thanh Hoá Kết
quả được trình bày tại bảng 1
Bảng 1 trình độ thể lực chuyên môn của đội tuyển HSG nam chạy
1.500 m Trường THCS Hải Lộc - Hậu Lộc – Thanh Hoá
Test Bật xa 10 bước tại
chỗ (m)
Chạy 100m(Giây)
Chạy 400m(Giây)
Chạy 1500m(phút)
Nhìn vào bảng 1 ta thấy thành tích bật xa 10 bước tại chỗ, chạy 100m XPC,
chạy 400m và chạy 1.500m của đội tuyển HSG nam học THCS Hải Lộc - Hậu
Lộc – Thanh Hoá còn khá thấp
2.4.2 Xác định các test đánh giá trình độ thể lực chuyên môn trong chạy
1.500m.
Để đảm bảo công tác huấn luyện có hiệu quả, mục đích phù hợp với yêu
cầu công tác huấn luyện thể lực chuyên môn cho cho học sinh chạy 1.500m
Dựa vào các căn cứ trên, chúng tôi đã chia ra các test thành các nhóm
tương ứng tố chất thể lực chuyên môn để đánh giá thể lực chuyên môn cho nam
học sinh chạy 1.500m
- Bật xa 10 bước tại chỗ là test đánh giá năng lực sức mạnh bền
- Chạy XPC 100m là test đánh giá năng lực tốc độ
- Chạy 400m là test đánh giá năng lực sức bền chuyên môn
Để tạo điều kiện thuận lợi cho việc xác định test đánh giá trình độ thể lực
chuyên môn trong chạy 1.500m, chúng tôi tiến hành phỏng vấn 5 giáo viên trực
tiếp giảng dạy học sinh chạy 1.500m
Để đảm bảo tính khách quan hơn nên chúng tôi đã tìm hiểu mối tương quan
giữa các test với thành tích chạy 1.500m
2.4.3 Lựa chọn hệ thống bài tập nhằm phát triển thể lực chuyên môn chạy 1.500m
nam lứa tuổi 14-15 Trường THCS Hải Lộc - Hậu Lộc – Thanh Hoá.
2.4.3.1 Xác định yếu tố nhằm nâng cao hiệu quả huấn luyện thể lực chuyên
môn cho nam học sinh chạy 1.500m.
X
Trang 8Để nâng cao được hiệu quả phát triển tố chất thể lực chuyên môn ta thường
sử dụng hệ thống các bài tập
+ Các bài tập phải có hệ thống và đảm bảo chính xác
+ Bài tập lựa chọn phải hợp lý và phù hợp với mục đích giảng dạy
+ Các bài tập được sử dụng phải có tác dụng tốt cho việc phát triển thànhtích của học sinh
Để xác định được chuẩn xác hơn những yếu tố nhằm nâng cao hiệu quảhuấn luyện thể lực chuyên môn trong chạy 1.500m, đề tài đã đưa ra 5 yếu tố đểphỏng vấn
1 Bài tập phát triển sức mạnh tốc độ 4 Bài tập tốc độ
2 Bài tập sức mạnh bền 5 Bài tập sức bền chuyên môn
Bảng 2 Phiếu phỏng vấn lựa chọn bài tập phát triển thể lực chuyên môn chạy 1.500m nam lứa tuổi 14-15.
Tố
Số người Đồng ý Tỷ lệ
Trang 10Bảng 3 Kết quả phỏng vấn xác định test đánh giá trình độ thể lực chuyên môn trong chạy 1500m nam.
Bảng 4 Kết quả phỏng vấn xác định yếu tố nhằm nâng cao hiêụ quả huấn luyện thể lực chuyên môn trong chạy 1.500m.
TT
Yếu tố nâng cao hiệu quả huấn luyện thể lực chuyên môn
Số phiếu tán thành
Trên cơ sở phỏng vấn bảng 4 chúng tôi đã xác định được yếu tố nâng cao hiệu quả huấn luyện thể lực chuyên môn, có tỷ lệ 80% trở lên đó là:
- Các bài tập phát triển sức bền
- Các bài tập phát triển tốc độ
- Các bài tập phát triển sức bền chuyên môn
