Tiến trình dạy học áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” 5Bước 1 Tổ chức các hoạt động tạo tình huống xuất phát “giúp học sinh bộc lộ quan niệm ban đầu” kết hợp với câu hỏi nêu vấn đề 5B
Trang 14.2 Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết 2
3 CÁC GIẢI PHÁP SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 53.1 1 Tiến trình dạy học áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” 5Bước 1 Tổ chức các hoạt động tạo tình huống xuất phát “giúp học sinh
bộc lộ quan niệm ban đầu” kết hợp với câu hỏi nêu vấn đề 5Bước 2 Tổ chức hoạt động hình thành câu hỏi của học sinh và kỹ thuật
đặt câu hỏi của giáo viên trong dạy học theo phương pháp “Bàn
tay nặn bột”
6
Bước 3 Xây dựng giả thuyết, thiết kế phương án thực nghiệm thông qua
Bước 4 Tổ chức thực nghiệm tìm tòi - nghiên cứu tìm câu trả lời cho
Bước 5 Tổ chức hướng dẫn học sinh phân tích thông tin rút ra kết luận
4 HIỆU QUẢ CỦA SKKN ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC 16
V DANH MỤC CÁC ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ
ĐƯỢC HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CẤP PHÒNG
GD&ĐT, CẤP SỞ GD&ĐT VÀ CÁC CẤP CAO HƠN XẾP
LOẠI TỪ C TRỞ LÊN
20
Trang 2I PHẦN MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
“Dạy tốt - Học tốt” được coi là nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường Tronggiảng dạy phải phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tự giác tìm tòicủa học sinh là vấn đề mà nhiều giáo viên và các cấp quản lí giáo dục phải quantâm, nghiên cứu Muốn vậy trong mỗi bài giảng cần phải cải tiến được nội dung,phương pháp giảng dạy một cách hợp lý để khai thác sâu kiến thức, rèn trí thôngminh, óc suy nghĩ sáng tạo cho học sinh giúp các em nắm kiến thức nhanh vàchính xác Để đạt được như vậy thì mỗi giáo viên phải biết vận dụng các phươngpháp dạy học phù hợp với từng tiết dạy của môn học để gây hứng thú học tập.Nội dung học tập của bộ môn Sinh học ở trường THCS nói chung, môn Sinhhọc 8 nói riêng chứa đựng cả một kho tàng kiến thức sinh động, phong phú, hấpdẫn, để kích thích tính tò mò, ham hiểu biết của học sinh tạo điều kiện hìnhthành động cơ, nhu cầu nhận thức cũng như hứng thú học tập của học sinh Đặcbiệt, bộ môn Sinh học 8 là bộ môn khoa học nghiên cứu về đặc điểm giải phẫusinh lý người và vệ sinh nên việc sử dụng phương pháp dạy học phù hợp với nộidung của môn học có vai trò rất quan trọng
Là giáo viên đứng trên bục giảng lâu năm tôi luôn trăn trở và mong muốn tìmđược phương pháp dạy học để các em thấy dễ hiểu, hiểu sâu và quan trọng hơn
là các em biết cách để tự mình tìm ra tri thức như ông cha ta đã nói “Cho bátcơm không quý bằng cho cái cần câu cơm” Thay vì truyền đạt kiến thức chocác em hãy giúp các em biết cách tự tìm lấy tri thức, được như vậy thực khôngcòn gì bằng
“Bàn tay nặn bột” là phương pháp dạy học mà tôi hằng mong muốn tìmđược vì “Bàn tay nặn bột” chú trọng đến việc hình thành kiến thức cho học sinhbằng các thí nghiệm tìm tòi nghiên cứu để chính các em tìm ra câu trả lời chocác vấn đề được đặt ra trong cuộc sống thông qua tiến hành thí nghiệm, quan sát,nghiên cứu tài liệu hay điều tra…
Với một vấn đề khoa học đặt ra, học sinh có thể đưa ra các câu hỏi, các giảthiết từ những hiểu biết ban đầu, tiến hành các thí nghiệm nghiên cứu để kiểmchứng và rút ra những kết luận phù hợp thông qua thảo luận, so sánh, phân tích,tổng hợp kiến thức Vì vậy với mỗi nội dung học sẽ là một trải nghiệm, điều nàykhiến học sinh có hứng thú học tập, say mê nghiên cứu và khắc sâu kiến thứchơn bao giờ hết
Bên cạnh đó theo xu hướng giáo dục hiện nay thì “Người học là trung tâm, làchủ thể của quá trình nhận thức” còn giáo giáo viên chỉ là người tổ chức, hướngdẫn, uốn nắn người học tìm ra kiến thức, mà phương pháp “Bàn tay nặn bột” đãđáp ứng được các yêu cầu nói trên
Chính vì những lý do đã phân tích ở trên, để góp phần giúp học sinh học
môn Sinh học 8 tốt hơn tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Sử dụng phương pháp
“Bàn tay nặn bột” gây hứng thú học tập môn Sinh học khi dạy chương “Vận động” cho học sinh lớp 8 trường THCS Nga Liên” để nghiên cứu và áp dụng.
Trang 32 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Tìm hiểu vai trò của phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong dạy học Sinh học 8
Sử dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong dạy học môn Sinh học 8 nhằmgây hứng thú học tập cho học sinh
Giúp cho các em học sinh nắm vững kiến thức và có thêm một số kỹ năngvận dụng các kiến thức đó
Tạo cho học sinh niềm tin, sự yên tâm, say mê học tập và tìm tòi thêm vềmôn Sinh học 8 Phát huy được quá trình học sinh tự nhận thức, tự khám phá tìmtòi tri thức về môn Sinh học một cách chủ động, tích cực đó là quá trình tự pháthiện và giải quyết các vấn đề Góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quảdạy học môn Sinh học ở trường THCS Nga Liên
Ngoài ra tôi còn tìm tòi, mở rộng, nâng cao để giúp học sinh phát triển tư duysáng tạo, rèn luyện trí thông minh Từ đó các em có khả năng giải quyết các bàitập và vận dụng kiến thức vào thực tiễn một cách chủ động hơn
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Đối tượng: Giáo viên và các em học sinh khối 8 của trường THCS Nga Liên.Nghiên cứu việc áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong dạy họcchương “Vận động” Sinh học 8 để gây hứng thú học tập cho học sinh lớp 8trường THCS Nga Liên, Nga Sơn
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
4.1 Phương pháp thu thập thông tin
Khảo sát thực tế học sinh: Qua hai đợt (đầu năm và qua bài kiểm tra giữa kì I)
4.2 Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết
Tìm đọc và nghiên cứu kĩ SGK, các tài liệu có liên quan đến phương pháp
“Bàn tay nặn bột”
4.3 Phương pháp nghiên cứu lý luận
Tìm hiểu nguyên tắc, phương thức, phương pháp “Bàn tay nặn bột” tronggiảng dạy
Nghiên cứu các tài liệu về phương pháp “Bàn tay nặn bột”
Nghiên cứu việc áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong Sinh học 8
4.4 Sử dụng phương pháp dạy học trực tiếp
Thực hiện các tiết dạy học tại lớp 8A, 8C xây dựng các bài học bằng phương
pháp “Bàn tay nặn bột”
Dạy thực nghiệm để đánh giá kết quả của phương pháp “Bàn tay nặn bột”
4.5 Phương pháp thống kê, xử lí số liệu
Từ kết quả khảo sát, tiến hành thống kê, so sánh, phân tích và xử lí thông tin,thu thập ý kiến phản hồi của học sinh và đồng nghiệp để khái quát hóa tình hìnhnắm bắt kiến thức và kĩ năng của học sinh để đưa ra biện pháp khắc phục
5 NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đây là đề tài được tôi áp dụng lần đầu tiên vào giảng dạy môn Sinh học 8 ởtrường THCS Nga Liên
Trang 4II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Việc hình thành cho học sinh một thế giới quan khoa học và niềm say mêkhoa học, sáng tạo là một mục tiêu quan trọng của giáo dục hiện đại khi mà nềnkinh tế tri thức đang dần dần chiếm ưu thế tại các quốc gia trên thế giới
Phương pháp “Bàn tay nặn bột” là một phương pháp dạy học tích cực, thíchhợp cho việc giảng dạy các kiến thức khoa học tự nhiên, đặc biệt là đối với bậctiểu học và trung học cơ sở, khi học sinh đang ở giai đoạn bắt đầu tìm hiểu mạnh
mẽ các kiến thức khoa học, hình thành các khái niệm cơ bản về khoa học Tậptrung phát triển khả năng nhận thức của học sinh, giúp các em tìm ra lời giải đápcho những thắc mắc trẻ thơ bằng cách tự đặt mình vào tình huống thực tế, từ đókhám phá ra bản chất vấn đề
Chương trình “Bàn tay nặn bột” là sự quy trình hóa một cách logic phươngpháp dạy học, dẫn dắt học sinh đi từ chưa biết đến biết theo một phương phápmới mẻ là để học sinh tiếp xúc với hiện tượng, sau đó giúp các em giải thíchbằng cách tự mình tiến hành quan sát qua thực nghiệm Phương pháp này giúpcác em không chỉ nhớ lâu, mà còn hiểu rõ câu trả lời mình tìm được
Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Vinh Hiển nhận định, phương pháp này giúptạo lập cho học sinh thói quen làm việc như các nhà khoa học và niềm say mêsáng tạo, phát hiện, giải quyết vấn đề
Vậy phương pháp dạy học “Bàn tay nặn bột” là gì?
“Bàn tay nặn bột" là một phương pháp dạy học tích cực dựa trên thí nghiệmnghiên cứu, áp dụng cho việc giảng dạy các môn khoa học tự nhiên
“Bàn tay nặn bột” chú trọng đến việc hình thành kiến thức cho học sinh bằngcác thí nghiệm tìm tòi nghiên cứu để chính các em tìm ra câu trả lời cho các vấn
đề được đặt ra trong cuộc sống thông qua tiến hành thí nghiệm, quan sát, nghiêncứu tài liệu hay điều tra
Cũng như các phương pháp dạy học tích cực khác “Bàn tay nặn bột” luôn coihọc sinh là trung tâm của quá trình nhận thức, chính các em là người tìm ra câutrả lời và lĩnh hội kiến thức dưới sự giúp đỡ của giáo viên
Mục tiêu của “Bàn tay nặn bột” là tạo nên tính tò mò, ham muốn khám phá,yêu và say mê khoa học của học sinh Ngoài việc chú trọng đến kiến thức khoahọc, “Bàn tay nặn bột” còn chú ý nhiều đến việc rèn luyện kỹ năng diễn đạtthông qua ngôn ngữ nói và viết cho học sinh
2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Qua việc quan sát, trò chuyện và điều tra tình hình về sự lĩnh hội kiến thứcmôn Sinh học 8 của học sinh ở trường THCS Nga Liên tôi nhận thấy:
Trong thực tế có những học sinh khi học bài mặc dù ghi được rất nhiềunhưng khi học vẫn không đầy đủ kiến thức hoặc không thành hệ thống Việc học
Trang 5như vậy khiến các em mất nhiều thời gian, học thụ động, chưa đem lại hiệu quảcao.
Muốn học sinh học tập tích cực thì giáo viên phải có những phương pháp dạyhọc thích hợp, thay vì truyền đạt kiến thức cho các em hãy giúp các em biết cách
tự tìm lấy tri thức, đây là vấn đề tôi luôn trăn trở, tìm tòi và nghiên cứu
Qua trực tiếp giảng dạy môn Sinh học 8 tại trường THCS Nga Liên tôi thấyrằng đa số học sinh không mấy hứng thú với môn Sinh học dẫn tới việc nắm bắtkiến thức cơ bản và vận dụng vào thực tế chưa tốt Mặc dù tôi luôn cố gắngnghiên cứu vận dụng tối đa các phương pháp dạy học và tạo không khí vui vẻ,thoải mái trong giờ học
Nguyên nhân đưa đến việc học sinh không nắm bắt được kiến thức cơ bảncủa bài học và không mấy hứng thú với môn học đó là:
Thứ nhất, do học sinh không chú ý vào tiết dạy: Trong giờ học Sinh học các
em không mấy hứng thú với môn học, vì môn Sinh học 8 có nhiều đơn vị kiếnthức khó và trừu tượng
Thứ hai, trong những năm gần đây thi đầu vào lớp 10 THPT thường thi bamôn Văn, Toán, Tiếng Anh do đó các em có thiên hướng học lệch ba môn trên,coi môn Sinh học là môn học phụ Bên cạnh đó môn Sinh học 8 là môn họcnghiên cứu về chính cơ thể các em nên nhiều học sinh thấy ngại, rụt rè từ đó làmcho các em mất tự tin, dẫn tới chán nản
Thứ ba, một số học sinh có điều kiện hoàn cảnh khó khăn, bố mẹ đi làm ăn
xa, gia đình đông con nên phụ huynh chưa có diều kiện quan tâm đến việc họccủa con em mình, các em còn phải phụ giúp gia đình dẫn đến các em lĩnh hộikiến thức mới còn chậm
Mặt khác, nhà trường chưa có phòng học học bộ môn và phòng thí nghiệm đểthuận lợi cho việc giảng dạy các bộ môn khoa học Trang thiết bị nói chungtrong các lớp học chưa đầy đủ phục vụ cho việc tổ chức các hoạt động dạy học,nhất là còn thiếu các phương tiện hỗ trợ cho hoạt động báo cáo, thảo luận củahọc sinh, dụng cụ thí nghiệm còn chưa đồng bộ và thiếu chính xác Số học sinhtrên một lớp quá đông nên việc tổ chức học tập theo nhóm rất khó khăn
Cụ thể đầu năm học 2015 – 2016 tôi tiến hành khảo sát chất lượng với nộidung câu hỏi: Bằng thí nghiệm hãy cho biết xương có các thành phần hóa họcnào? Và thu được kết quả như sau:
Lớp số Sĩ Loại giỏi Loại khá SL % SL % SLLoại TB % SLLoại yếu % Loại kémSL %
Trang 6Với thực trạng như trên, tôi đã mạnh dạn vận dụng phương pháp “Bàn taynặn bột” vào giảng dạy bộ môn Sinh học 8 ở trường THCS Nga Liên trong nămhọc 2015 – 2016.
3 CÁC GIẢI PHÁP SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
3.1 Tiến trình dạy học áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột”
Sau đây là các bước của tiến trình dạy học áp dụng phương pháp “Bàn tay nặnbột” mà tôi đã áp dụng vào giảng dạy môn Sinh học 8 ở trường THCS Nga Liên
Bước 1: Tổ chức các hoạt động tạo tình huống xuất phát “giúp học sinh bộc
lộ quan niệm ban đầu” kết hợp với câu hỏi nêu vấn đề
Để thực hiện tốt bài dạy theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” trước hết phải
bố trí lớp học hợp lí:
Bàn ghế cần sắp xếp hài hòa theo số lượng học sinh trong lớp, chú ý đến
hướng ngồi của các học sinh sao cho tất cả học sinh đều nhìn thấy rõ thông tin
Tiếp theo giáo viên tổ chức các hoạt động tạo tình huống xuất phát giúp họcsinh bộc lộ “quan niệm ban đầu”, kết hợp với các câu hỏi nêu vấn đề:
Tình huống xuất phát hay tình huống nêu vấn đề là một tình huống do giáoviên chủ động đưa ra một tình huống mở có liên quan đến vấn đề khoa học đặt
ra Câu hỏi nêu vấn đề đảm bảo ngắn gọn, gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với trình
độ, gây mâu thuẫn nhận thức và kích thích tính tò mò, thích tìm tòi, nghiên cứucủa học sinh nhằm chuẩn bị tâm thế cho học sinh trước khi khám phá, lĩnh hộikiến thức
Quan niệm ban đầu của học sinh thường là những biểu tượng còn khái quátchung chung về sự vật, hiện tượng, có thể sai hoặc chưa thực sự chính xác vềmặt khoa học Do đó giáo viên cần biết chấp nhận và tôn trọng những quan điểmsai của học sinh khi trình bày biểu tượng ban đầu Biểu tượng ban đầu có thểtrình bày bằng lời nói hay viết, vẽ ra giấy Quan niệm ban đầu của học sinhcàng đa dạng, phong phú, càng sai lệch với kiến thức đúng thì tiết học càng sôinổi, thú vị, gây hứng thú cho học sinh và ý đồ dạy học của giáo viên càng dễthực hiện hơn
Sau khi có các biểu tượng ban đầu phù hợp với ý đồ dạy học, giáo viên giúphọc sinh phân tích những điểm giống và khác nhau cơ bản giữa các ý kiến, từ đóhướng dẫn cho học sinh đặt câu hỏi cho những sự khác nhau đó Đồng thời tạođiều kiện giúp học sinh có thời gian suy nghĩ thêm về ý kiến của mình, so sánh ýkiến cá nhân với các thành viên trong nhóm hay đối với học sinh khác
Ví dụ: Khi dạy bài “Cấu tạo và tính chất của cơ” hình thành quan niệm
ban đầu bằng cách yêu cầu học sinh vẽ hình để trả lời câu hỏi: Bắp thịt được gắn
với xương như thế nào?
Trang 7Biểu tượng ban đầu của học sinh Bước 2: Tổ chức hoạt động hình thành câu hỏi của học sinh và kỹ thuật đặt câu hỏi của giáo viên trong dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”
Làm bộc lộ quan niệm ban đầu để từ đó hình thành các câu hỏi của học sinh
là bước quan trọng, đặc trưng của phương pháp “Bàn tay nặn bột” Giáo viênkhuyến khích học sinh nêu những suy nghĩ, nhận thức ban đầu của mình trướckhi được học kiến thức mới
Giáo viên cần khéo léo chọn lựa một số quan niệm ban đầu khác biệt tronglớp để giúp học sinh so sánh, từ đó giúp học sinh đặt câu hỏi liên quan đến nộidung bài học Việc chọn lựa các quan niệm ban đầu không tốt sẽ dẫn đến việc sosánh và đề xuất câu hỏi của học sinh gặp khó khăn
Trong dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”, câu hỏi của giáo viênđóng một vai trò quan trọng trong sự thành công của phương pháp và thực hiệntốt ý đồ dạy học Câu hỏi của giáo viên có thể là câu hỏi cho từng cá nhân họcsinh, câu hỏi cho từng nhóm, câu hỏi chung cho cả lớp Câu hỏi "tốt" có thể giúpcho học sinh xác định rõ phần trả lời của mình và làm cho tiến trình dạy học điđúng hướng Người ta gọi những câu hỏi này là câu hỏi "mở" vì nó kích thíchmột "hành động mở" Các câu hỏi "mở" khuyến khích học sinh suy nghĩ tớinhững câu hỏi riêng và phương án trả lời những câu hỏi đó Các câu hỏi dạngnày cũng mang đến cho nhóm một công việc và một sự lập luận sâu hơn
* Câu hỏi nêu vấn đề
Câu hỏi nêu vấn đề là câu hỏi lớn của bài học hay môđun kiến thức Câu hỏinêu vấn đề còn được gọi là câu hỏi xuất phát, được hình thành qua tình huốngxuất phát (hay còn gọi là tình huống nêu vấn đề) Câu hỏi nêu vấn đề là câu hỏiđặc biệt nhằm định hướng học sinh theo chủ đề của bài học nhưng cũng đủ "mở"
để kích thích sự tự vấn của học sinh
Ví dụ: câu hỏi "Bắp thịt được gắn với xương như thế nào"? không "tốt" bằng câu
hỏi "Các xương và bắp thịt được sắp đặt như thế nào trong tay của chúng ta?"
Trang 8Câu hỏi nêu vấn đề thường là câu hỏi nhằm mục đích làm bộc lộ quan niệmban đầu của học sinh Giáo viên phải đầu tư suy nghĩ và cẩn trọng trong việc đặtcâu hỏi nêu vấn đề vì chất lượng của câu hỏi sẽ ảnh hưởng rất lớn đến ý đồ dạyhọc ở các bước tiếp theo của tiến trình phương pháp và sự thành công của bàihọc.
* Câu hỏi gợi ý
Câu hỏi gợi ý là các câu hỏi được đặt ra trong quá trình làm việc của họcsinh Câu hỏi gợi ý có thể là câu hỏi "ít mở" hơn hoặc là dạng câu hỏi "đóng".Vai trò của nó nhằm gợi ý, định hướng cho học sinh rõ hơn hoặc kích thích mộtsuy nghĩ mới của học sinh
Ví dụ: "Vì sao các em nghĩ các kết quả này khác với những thí nghiệm
trước?"; "Theo em, điều gì đã xảy ra?"; "Em giải thích điều đó như thế nào?";
"Làm thế nào để chúng ta có thể tin điều đó là đúng?"
Khi đặt câu hỏi gợi ý, giáo viên nên dùng các cụm từ bắt đầu như "Theo cácem ", "Em nghĩ gì…", "Theo ý em…"… vì các cụm từ này cho thấy giáo viênkhông yêu cầu học sinh đưa ra một câu trả lời chính xác mà chỉ yêu cầu học sinhgiải thích ý kiến, đưa ra nhận định của các em mà thôi Ví dụ đặt câu hỏi "Emnghĩ nó sẽ diễn ra như thế nào?" thay cho câu hỏi " Nó sẽ diễn ra như thế nào?"
Ví dụ: Khi dạy bài "Cấu tạo và tính chất của xương" để tìm hiểu thành
phần hóa học của xương giáo viên tổ chức cho học sinh làm thí nghiệm ngâmxương đùi ếch vào dung dịch axit Clohidric 10%, trả lời các câu hỏi "Theo emđiều gì sẽ xảy ra khi ta ngâm xương đùi ếch vào HCl 10%"? "Em giải thích điều
đó như thế nào"? Hoặc làm thí nghiệm đốt xương đùi ếch yêu cầu học sinh trảlời câu hỏi "Theo các em sẽ có hiện tượng gì xảy ra"? "Em nghĩ gì về điềunày"? Cuối cùng giáo viên đưa ra câu hỏi gợi ý giúp học sinh rút ra kết luậncủa bài "Theo em xương có những thành phần hóa học nào"?
Bước 3: Xây dựng giả thuyết, thiết kế phương án thực nghiệm thông qua thảo luận và hoạt động nhóm
Từ các câu hỏi được đề xuất, giáo viên nêu câu hỏi cho học sinh, đề nghị các
em đề xuất các giả thuyết và thiết kế phương án thực nghiệm tìm tòi - nghiêncứu để kiểm chứng các giả thuyết nhằm tìm câu trả lời cho các câu hỏi đó
Tùy theo kiến thức hay vấn đề đặt ra mà học sinh có thể đề xuất các phương
án thực nghiệm tìm tòi - nghiên cứu khác nhau Trong quá trình đề xuất phương
án thực nghiệm, nếu ý kiến của học sinh nêu lên có ý đúng nhưng ngôn từ chưachuẩn xác hoặc diễn đạt chưa rõ thì giáo viên nên gợi ý và từng bước giúp họcsinh hoàn thiện diễn đạt
Sau khi học sinh đề xuất được phương án thực nghiệm tìm tòi - nghiên cứu,giáo viên nêu nhận xét chung và quyết định tiến hành phương án với các dụng
cụ đã chuẩn bị sẵn kết hợp với các hình thức thảo luận, hoạt động theo nhóm
Trang 9Khi thực hiện lệnh thảo luận nhóm, giáo viên cần chỉ rõ nội dung thảo luận là
gì, mục đích của thảo luận Lệnh yêu cầu của giáo viên càng rõ ràng và chi tiếtthì học sinh càng hiểu rõ và thực hiện đúng yêu cầu
Khi học sinh thảo luận, cần để không khí lớp học sôi nổi, tất nhiên không cónghĩa là ồn ào và lộn xộn
Giáo viên tuyệt đối không được nhận xét ngay là ý kiến của nhóm này đúnghay ý kiến của nhóm khác sai Ý đồ dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặnbột” sẽ thành công khi có nhiều ý kiến trái ngược, không thống nhất để từ đógiáo viên dễ kích thích học sinh suy nghĩ, sáng tạo, đề xuất câu hỏi, thí nghiệm
để kiểm chứng
Nếu quan sát thấy một học sinh nào đó còn rụt rè chưa muốn nêu ý kiến, mặc
dù giáo viên cảm nhận được em này đang muốn nói, giáo viên cần khuyến khíchthậm chí chỉ định để học sinh này mạnh dạn phát biểu ý kiến của mình
Khi học sinh trình bày ý kiến chưa đúng, giáo viên không nên chê bai hoặcnhận xét tiêu cực để tránh sự rụt rè, xấu hổ của học sinh
Khi học sinh bế tắc trong thảo luận, giáo viên có thể gợi ý thêm bằng các câuhỏi gợi ý hoặc những câu khẳng định mang tính chất dẫn dắt để học sinh chú ýđến những dữ liệu, thông tin, đặc điểm liên quan đến việc tìm ra câu trả lời Vídụ: "Chúng ta hãy nhìn vào những số liệu này…"; "Các em để ý ở…"; "Các emhãy thử…"…
Ví dụ: Khi dạy bài “bộ xương” qua hình ảnh, mô hình giáo viên tổ chức cho
học sinh thảo luận, hoạt động nhóm để trả lời các câu hỏi “Các xương trong cơthể được sắp xếp như thế nao”? “Có thể chia bộ xương thành mấy phần”? “Vìsao chân, tay của chúng ta lại cử động dễ dàng, linh hoạt được”?
Trang 10Bước 4: Tổ chức thực nghiệm tìm tòi - nghiên cứu tìm câu trả lời cho từng đơn vị kiến thức của bài học
Khi tiến hành thí nghiệm, giáo viên nêu rõ yêu cầu và mục đích thí nghiệmhoặc yêu cầu học sinh cho biết mục đích của thí nghiệm chuẩn bị tiến hành Sau
đó giáo viên mới phát các dụng cụ và vật liệu thí nghiệm tương ứng với hoạtđộng
Các thí nghiệm được tiến hành lần lượt tương ứng với từng môđun kiến thức.Mỗi thí nghiệm được thực hiện xong, giáo viên nên dừng lại để học sinh rút rakết luận Giáo viên lưu ý học sinh ghi chép vật liệu thí nghiệm, cách bố trí vàthực hiện thí nghiệm, ghi chú lại kết quả thực hiện thí nghiệm, kết luận sau thínghiệm vào vở thực hành Khi học sinh làm thí nghiệm, giáo viên bao quát lớp,quan sát từng nhóm Nếu thấy nhóm hoặc học sinh nào làm sai theo yêu cầu thìgiáo viên chỉ nhắc nhở trong nhóm đó hoặc với riêng học sinh đó
Đối với ý kiến hay vấn đề đặt ra đơn giản, ít phương án hay thí nghiệmchứng minh thì có thể cho học sinh trả lời trực tiếp phương án đã đề xuất
Đối với các kiến thức phức tạp, thí nghiệm cần thực hiện để kiểm chứng, họcsinh khó đề xuất đầy đủ và chuẩn xác, giáo viên có thể chuẩn bị một loạt các vậtdụng liên quan đến việc làm thí nghiệm sau đó yêu cầu các nhóm lên lấy các đồdùng cần thiết để làm thí nghiệm chứng minh Như vậy học sinh sẽ phải suynghĩ để tìm những vật liệu hợp lý cho ý tuởng thí nghiệm của mình
Phương án tìm câu trả lời hay thí nghiệm kiểm chứng đều xuất phát từ những
sự khác biệt của các ý tưởng ban đầu của học sinh, vì vậy giáo viên nên xoáysâu vào các điểm khác biệt gây tranh cãi đó để giúp học sinh tự đặt câu hỏi thắcmắc để tìm ra câu trả lời
Khi học sinh đề xuất phương án tìm câu trả lời, giáo viên không nên nhận xétphương án đó đúng hay sai mà chỉ nên hỏi ý kiến các học sinh khác nhận xét,phân tích Nếu các học sinh khác không trả lời được thì giáo viên gợi ý nhữngmâu thuẫn mà phương án đó không đưa ra câu trả lời được nhằm gợi ý để họcsinh tự rút ra nhận xét và loại bỏ phương án
Ví dụ 1: Khi dạy bài "Cấu tạo và tính chất của xương" để tìm hiểu hình
dạng của xương cánh tay, học sinh A cho rằng nên mổ cánh tay ra để quan sát,học sinh B nói có thể dùng mô hình bộ xương người để quan sát hình dạngxương cánh tay, học sinh C trả lời rằng có thể dùng phim chụp X - quang cánhtay để xem hình dạng xương cánh tay… giáo viên gợi ý cho cả lớp việc mổ cánhtay ra để quan sát có thể thực hiện được không? Nếu chỉ để xem hình dạngxương cánh tay mà phải mổ cánh tay ra thì có nên không?
Ví dụ 2: Tổ chức cho học sinh thực hiện thí nghiệm để trả lời câu hỏi "Làm
thế nào để biết được thành phần hóa học của xương"? Trước hết giáo viên yêucầu học sinh nêu mục đích, yêu cầu của thí nghiệm, sau đó giáo viên mới phátcác dụng cụ và vật liệu thí nghiệm tương ứng Tiếp theo giáo viên hướng dẫncho học sinh các bước tiến hành thí nghiệm để các em thực hiện Cuối cùng giáo
