MỘT số KINH NGHIỆM CHỈ đạo sử DỤNG có HIỆU QUẢ THIẾT bị dạy học ở các TRƯỜNG THCS NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC HUYỆN ĐÔNG sơn

Một số nội dung quản lý thiết bị dạy học 7 II THƯC TRANG QUAN LY VA SƯ DUNG THIÊT BI DAY 1 Thực trạng về công tác quản lý và sử dụng TBDH trên địa bàn 2 Nguyên nhân dẫn đến thực trạng

MỤC LỤC

1 Phạm vi, đối tượng và thời gian nghiên cứu 3

I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU 4

1 Một số vấn đề lý luận về thiết bị dạy học 4-5

2 Vị trí vai trò của lý thiết bị dạy học trong đổi mới PPDH: 5 2.1 Khái niệm thiết bị dạy học (TBDH) 5

6 6 Một số nội dung quản lý thiết bị dạy học 7

II THƯC TRANG QUAN LY VA SƯ DUNG THIÊT BI DAY

1 Thực trạng về công tác quản lý và sử dụng TBDH trên địa bàn

2 Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên 8-9

1 Những căn cứ đề xuất các biện pháp 9-10

2.1 Tăng cường đầu tư trang bị TBDH 10 2.2 Xây dựng kế hoạch trang bị TBDH 10-11 2.3 Tổ chức thực hiện kế hoạch trang bị 11 2.4

Nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên về tầm quan trọng

của TBDH trong việc đổi mới phương pháp nhằm nâng cao chất

TBDH nhằm nâng cao chất lượng giáo dục 15-17

Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 tại hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã chỉ rỏ “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội.”  2

“Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ

sở giáo dục - đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học.”  2

Chúng ta đang bước vào một giai đoạn lịch sử mới, giai đoạn tiến hành CNH-HĐH để đưa Việt Nam từ một nước công nghiệp nghèo nàn lạc hậu trở thành một nước công nghiệp hiện đại Để tiến hành sứ mệnh lịch sử to lớn này, giáo dục một thế hệ học sinh có kỹ thuật cơ bản về thực hành là vấn đề then chốt Lực lượng giáo viên dạy thực hành thí nghiệm là động lực phát triển hướng nghiệp dạy nghề cho học sinh, để có được điều này, đào tạo giáo viên phải đi trước một bước Bởi vậy, bồi dưỡng và đào tạo mới một đội ngũ đông đảo giáo viên dạy thực hành thí nghiệm có chất lượng cao đang là một trong những nhiệm

vụ quan trọng hàng đầu của GD - ĐT trong thời gian tới

Giáo viên dạy thực hành thí nghiệm có những đặc trưng khác biệt so với giáo viên dạy các môn khác như dạy lý thuyết trong hệ thống giáo dục quốc dân: Giáo viên dạy thực hành không chỉ có chức năng dạy chữ, dạy người mà còn có chức năng dạy nghề Đặc trưng trên đòi hỏi người giáo viên dạy thực hành không chỉ có kiến thức vững vàng về chuyên môn, kỹ năng sư phạm, kỹ năng giao tiếp mà còn có kỹ năng thực hành thành thạo Như vậy yếu tố thiết bị dạy

học trong trường THCS là đặc biệt quan trọng, nó giúp nâng cao nhận thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo tiếp cận nghề nghiệp đối với học sinh trong tương lai

Để đạt được mục tiêu giáo dục, việc sử dụng thiết bị dạy học trong các nhà trường đang là vấn đề hết sức quan trọng, đã và đang được Đảng, Nhà nước và toàn ngành giáo dục quan tâm đặc biệt Trong đó người thầy là nhân tố góp phần quyết định kết quả đào tạo của nhà trường Để nâng cao chất lượng giáo dục thì thiết bị dạy học là điều kiện thực hiện nguyên lý giáo dục học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn Trong chương trình đổi mới giáo dục phổ thông thì đổi mới phương pháp dạy học được coi là yếu tố quyết định Trong đó thiết bị dạy học là tiền đề đổi mới phương pháp dạy học, góp phần làm sáng tỏ lý thuyết, tạo điều kiện cho học sinh có cơ hội chủ động lĩnh hội tri thức Trong đó đặc biệt quan tâm đến hoạt đông quản lý thiết bị dạy học góp phần thực hiện mục

tiêu giáo dục của Đảng và nhà nước đã đề ra

Thiết bị dạy học là tiền đề quan trọng của việc thực hiện phương pháp dạy học Thiết bị dạy học (TBDH) ở các trường rất phong phú, đa dạng và phức tạp Muốn sử dụng thiết bị dạy học có hiệu quả vào mục tiêu dạy học cần phải tăng cường công tác quản lý thiết bị dạy học Nó là thành tố quan trọng đảm bảo phương pháp, chất lượng dạy học Trong cơ cấu của quá trình dạy học thì nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học gắn bó chặt chẽ với nhau Nó là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa học và hành Cao hơn của việc “Học đi đôi với hành” là “Học bằng hành”, là một nguyên tắc của một nền giáo dục hiện đại Đây là một biện pháp quan trọng nhằm trực tiếp tác động tích cực đến chất lượng dạy và học

Nghị quyết 88/2014/QH13, ngày 28/11/2014 của Quốc Hội khóa XIII đã nêu “Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục pháttriển toàn diện cả

về phẩm chất và năng lực, hài hòa đức, trí, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh.”  1

2 Cơ sở thực tiễn:

Qua thực tế công tác chỉ đạo việc sử dụng đồ dùng dạy học toàn ngành tôi thấy việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và sử dụng thiết bị dạy học bước đầu đã có sự thành công nhưng còn nhiều bất cập, còn nhiều giáo viên chậm đổi mới, ít sử dụng thiết bị dạy học Nó đòi hỏi người cán bộ quản lý và giáo viên phải biết tìm tòi, học hỏi, cập nhật cả cơ sở lý luận, kinh nghiệm thực tiễn, chuyên môn nghiệp vụ nhằm đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp đổi mới GD&ĐT của Đảng và Nhà nước đã đề ra Đông Sơn là một huyện nhỏ giáp thành phố Thanh Hóa, sau khi chuyển 5 xã (thị trấn); Đông Vinh, Đông Lĩnh, Đông Hưng, Đông Tân và thị trấn Nhồi về TP Thanh Hóa, Đông Sơn từ huyện 70% kinh tế là công nghiệp thì nay trở thành huyện phát triển kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp Cơ sở hạ tầng tuy được đầu tư cho giáo dục nhưng còn hạn chế, chất lượng giáo dục trong nhiều năm gần đây còn chênh lệch giữa các

xã trong huyện Đối với đội ngũ giáo viên: Đội ngũ giáo viên không đồng bộ còn dạy trái ban được đào tạo, phần lớn giáo viên trẻ ở Thành Phố về công tác ở huyện nên chưa thực sự yên tâm công tác, nên ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học

Tuy tỷ lệ trường chuẩn cao 13/15 trường (86,7%) nhưng việc đầu tư TBDH hàng năm còn hạn chế, 100% cán bộ phụ trách TBDH kiêm nhiệm; trong khi đó TBDH đã được cấp phát từ hơn 10 năm trước nên hư hỏng nhiều, nhiều thiết bị không có bán trên thị trường để mua bổ sung; dẫn đến một số giáo viên ngại sử dụng thiết bị thí dạy học, thí nghiệm khi lên lớp, không ít giáo viên còn lúng túng trong thao tác sử dụng thiết bị

Về phía học sinh: Do điều kiện kinh tế phát triển khá chậm, nhận thức về vấn đề học tập còn chưa cao, tính tự học tự bồi dưỡng rèn luyện, khám phá tri thức chưa tốt, nhận thức của phụ huynh về việc học tập của con em mình còn hạn chế, sự quan tâm của phụ huynh học sinh về các điều kiện phục vụ cho việc học tập của con em chưa được đúng mức nên phần nào ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục

Nghị quyết TW 2 (khoá VIII) khẳng định: "Phải đổi mới phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiện cứu cho học sinh" Luật giáo dục điều 28 khoản 2 đã chỉ rõ: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vân dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh"  3 Thực trạng hiện nay ở trường THCS

Để đáp ứng được mục tiêu giáo dục trong giai đoạn mới và trước sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ hiện nay, đòi hỏi toàn ngành giáo dục nói chung, ngành GD&ĐT huyện Đông Sơn nói riêng chúng ta phải nâng cao chất lượng giáo dục hơn nữa, phải đổi mới triệt để phương pháp dạy học, nhất thiết phải sử dụng các thiết bị dạy học trong các giờ dạy Việc quản lý và sử dụng thiết bị dạy học đặt ra cho các cán bộ phụ trách thiết bị phải có biện pháp quản lý, sử dụng, bảo quản hiệu quả và chất lượng Bản thân tôi là người làm

công tác quản lý thiết bị toàn ngành tôi mạnh dạn nêu lên “Một Số kinh nghiệm chỉ đạo sử dụng có hiệu quả thiết bị dạy học ở các trường THCS nhằm nâng cao chất lượng giáo dục huyện Đông Sơn”

II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU:

1 Phạm vi, đối tượng và thời gian nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu: Các trường TH&THCS và THCS ở huyện Đông Sơn Đối tượng nghiên cứu: Thiết bị dạy học thực tế ở các trường TH&THCS và THCS

Thời gian nghiên cứu: Từ 02/2016 đến 3/2017

2 Mục đích nghiên cứu

Nâng cao chất lượng dạy học qua việc chỉ đạo sử dụng có hiệu quả thiết bị dạy học

3 Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng những phương pháp sau:

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, các văn bản pháp qui về thiết bị

- Phương pháp khảo sát, điều tra biểu mẫu, số liệu

B - GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU:

1 Một số vấn đề lý luận về thiết bị dạy học

- Thiết bị dạy học là tất cả các phương tiện vật chất cần thiết để giáo viên

và học sinh tiến hành và tổ chức hợp lý có hiệu quả chương trình giáo dục nhằm đạt được mục tiêu giáo dục Nâng cao chất lượng dạy và học là mục đích cuối cùng

- Thiết bị dạy học có tính phong phú, đa dạng, phức tạp cả về loại hình, cấu trúc, đòi hỏi cao về điều kiện bảo quản và sử dụng Thiết bị dạy học là một bộ phận cấu thành về phương diện tổ chức của giáo dục Sự phát triển giáo dục, chất lượng giáo dục có thể đánh giá thông qua việc sử dụng chúng có hiệu quả trong quá trình học tập giảng dạy như thế nào

- Thiết bị dạy học là thành tố quan trọng đảm bảo phương pháp, chất lượng dạy và học Trong cơ cấu của quá trình dạy học thì nội dung, phương pháp và phương diện dạy học gắn bó chặt chẽ với nhau Nó là phương tiện, là đối tượng,

là tiền đề của nhận thức

- Thiết bị dạy học là tiền đề quan trọng cho việc đổi mới và cải tiến phương pháp dạy học Thiết bị dạy học cho phép giáo viên tăng khối lượng kiến thức giảm thời gian đáng kể cho những đơn vị kiến thức, tạo ra sự lôi cuốn và hứng thú trong việc học tập của học sinh đồng thời rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo cho cả người học lẫn người dạy

- Thiết bị dạy học thực sự là phương tiện đắc lực giúp cho giáo viên và học sinh thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, chất lượng sử dựng thiết bị dạy học cũng như chất lượng giờ dạy có sử dụng thiết bị dạy học được nâng lên rõ rệt Số tiết dạy được xếp loại tốt, khá khi sử dụng thiết bị dạy học

- Các nhà nghiên cứu lý luận quản lý đã đưa ra rất nhiều nội dung của chức năng quản lý Người ta thu gọn và gộp một số chức năng lại thành bốn chức năng cơ bản sau: Hoạch định, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra

Như vậy, khó thực hiện có hiệu quả trình dạy học khi thiếu TBDH Nhưng

tự bản thân TBDH không thể tự phát huy hiệu quả sư phạm của nó, mà để TBDH phát huy được hiệu quả thì cần có sự quản lý việc sử dụng TBDH nhằm phát huy được tác dụng của nó trong việc nâng cao chất lượng cho hoạt động dạy và học trong trường phổ thông

Vì vậy, đồng thời với việc xây dụng, mua sắm TBDH thì phải chú ý đến vai trò quan trọng của công tác quản lý và sử dụng có hiệu quả TBDH trong nhà trường nhằm khai thác hết tác dụng của TBDH vào việc nâng cao chất lượng giáo dục, thực hiện tốt chương trình đổi mới nội dung và phương pháp dạy học trong giáo dục phổ thông hiện nay

2 Vị trí vai trò của lý thiết bị dạy học trong đổi mới PPDH:

2.1 Khái niệm thiết bị dạy học (TBDH)

Thiết bị dạy học là một bộ phận của cơ sở vật chất trường học, bao gồm những đối tượng vật chất được thiết kế sư phạm mà giáo viên sử dung để điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh; đồng thời là nguồn tri thức là phương tiện giúp học sinh lĩnh hội tri thức, hình thành kỹ năng đảm bảo cho việc thực hiện mục tiêu dạy học Nó được thể hiện theo sơ đồ sau:

2.2 Vị trí vai trò của TBDH

- Nâng cao tính trực quan của quá trình dạy học

- Hướng dẫn hoạt động nhận thức của học sinh

- Rèn luyện kỹ năng kỹ thuật, tính kiên trì, cẩn thận, khéo léo, trung thực cho học sinh

- Có vai trò đặc biệt trong đổi mới PPDH

- Là thành tố quan trọng trong quá trình dạy học, nó có mối quan hệ qua lại trong quá trình dạy học

THIẾT BỊ DẠY HỌC

- Chức năng phục vụ: TBDH phục vụ trực tiếp cho quá trình dạy học, cho từng bài học, cho từng đơn vị kiến thức

- Chức năng giáo dục:

+ TBDH làm cho quá trình giáo dục trở thành quá trình tự giáo dục

+ TBDH tự nó hàm chứa quá trình phát triển nền văn minh của nhân loại, vì vậy

nó có chức năng giáo dục toàn diện

+ TBDH hàm chứa tư duy của các nhà khoa học

4 Cấu trúc hệ thống TBDH

- Hệ thống TBDH tối thiểu do Bộ GD&ĐT ban hành và các nhà trường đã được trang bị theo Thông tư số 19/2009/TT-BGD ĐT ngày 11/8/2009. 4

- Các TBDH do giáo viên, học sinh tự làm được sử dụng có hiệu quả

- Các trang thiết bị của các đơn vị ngoài trường (các cơ sở sản xuất, các làng nghề, các thiết chế văn hoá …), được giáo viên lựa chọn sử dụng trong quá trình dạy học và giáo dục

Được biểu diễn theo sơ đồ sau:

5 Phân loại thiết bị

- Để quản lý và sử dụng có hiệu quả TBDH thì người cán bộ quản lý và giáo viên phải biết cách phân loại thiết bị

- TBDH phân loại theo tính năng công nghệ, quá trình chế tạo, sử dụng và

có thể phân làm hai loại: Thiết bị dạy học thông thường và thiết bị kỹ thuật

CÁC PHƯƠNG TIỆN THỰC HÀNH, THÍ NGHIỆM

Phương tiện nghe

nhìn

Các phương tiện trực quan khác

Dụng

cụ

Hoá chất

Máy móc

Vật liệu

nghe nhìn

Máy móc nghe nhìn Mô hình

Bản đồ lược đồ

Mẫu vật

Tranh ảnh

THIẾT BỊ DẠY HỌC

- Sắp xếp các loại thiết bị dạy học, tranh ảnh, bản đồ theo khối, theo môn, theo nguyên tắc dễ nhìn, dẽ tìm, dễ lấy

- Phân công các giáo viên trực tiếp dạy môn sắp xếp theo thứ tự các tiết dạy

- Dùng các ký tự chữ cái để đánh lên các giá để thiết bị hoặc tủ đựng thiết bị

6 Một số nội dung quản lý thiết bị dạy học

6.1 Xây dựng kế hoạch dài hạn, trung hạn và ngắn hạn cho công tác xây dựng cơ sở vật chất - thiết bị dạy học

- Nâng cao trình độ lý luận nhận thức và hiểu biết về công tác cơ sở vật chất, thiết bị dạy học cho cán bộ quản lý và giáo viên Tăng cường công tác tổ chức, kiểm tra việc xây dựng, bảo quản và sử dụng cơ sở vật chất - thiết bị dạy học

- Có quy định về việc đưa trang thiết bị vào sử dụng trong các giờ học Xây dựng nề nếp dạy và học theo hướng kết hợp học thông qua thực nghiệm

6.2 Tăng cường sử dụng thiết bị dạy học

Yêu cầu giáo viên lên lớp phải sử dụng TBDH trong các giờ giảng có yêu cầu có TBDH

6.3 Quản lý về mặt hành chính TBDH chặt chẽ, hợp lý và khoa học

Thiết bị dạy học một mặt là phương tiện, là đối tượng của giảng dạy và học tập, mặt khác đó là những đối tượng vật chất cụ thể cho nên có thể tốt, xấu, hư hỏng, mất mát hoặc giảm chất lượng Do vậy việc bảo quản chặt chẽ, hợp lý và khoa học là rất cần thiết

Có kế hoạch kiểm tra, đánh giá hiện trạng CSVC và TBDH; đề xuất Hiệu trưởng các nhà trường sửa chữa, mua mới bổ sung CSVC và TBDH ngay từ đầu năm học (tháng 8 hàng năm)

6.4 Coi trọng việc tự làm đồ dùng dạy học, sử dụng đồ dùng dạy học tự làm và giáo viên bộ môn tham gia xây dựng, quản lý, sử dụng thiết bị dạy học

Hàng năm Phòng GD&ĐT tổ chức cuộc thi KHKT, làm đồ dùng dạy học

tự làm, đẩy mạnh phòng trào tự làm đồ dùng dạy học ở các nhà trường

II THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG THIẾT BỊ DẠY HỌC TẠI HUYỆN ĐÔNG SƠN

1 Thực trạng về công tác quản lý TBDH trên địa bàn huyện Đông Sơn:

Hàng năm Phòng GD&ĐT đã có công văn chỉ đạo mỗi trường thành lập một Ban chỉ đạo quản lý, sử dụng TBDH do Hiệu trưởng nhà trường làm trưởng ban Tuy nhiên phần lớn Ban giám hiệu các nhà trường chưa chú ý TBDH để tại các phòng học giáo viên có sử dụng hay không, TBDH để ở kho tuy có sổ theo dõi mượn, trả nhưng ban giám hiệu cũng chưa thống kê xem giáo viên nào thường xuyên mượn và sử dụng TBDH, giáo viên nào ít mượn hoặc không mượn cá biệt vẫn có giáo viên chỉ ghi đối phó mà thật sự không sử dụng

Hiệu trưởng các nhà trường chưa đưa việc sử dụng TBDH thành tiêu chí đánh giá xếp loại giáo viên, chưa có những hình thức thi đua khen thưởng thích đáng để giáo viên tích cực sử dụng TBDH Vì vậy, việc sử dụng TBDH chưa thực sự trở thành nền nếp Việc dạy chay đã gần như là lối mòn khó phá bỏ, giáo

viên rất ngại sử dụng TBDH khi lên lớp mà người quản lý lại ít quan tâm đến việc tìm hiểu lý do, tâm lý giáo viên nên TBDH chưa được sử dụng đúng với vai trò, chức năng của nó

2 Nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên:

Việc quản lý sử dụng TBDH ở huyện Đông Sơn còn một số bất cập, hạn chế như đã nêu trên có thể một phần là do điều kiện khách quan nhưng phần lớn vẫn là do những nguyên nhân chủ quan như sau:

* Nguyên nhân khách quan:

Để đáp ứng yêu cầu của sự đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay, Nhà nước ta cần có nguồn ngân sách đầu tư cho giáo dục lớn hơn rất nhiều song do nguồn ngân sách còn hạn hẹp nên Nhà nước không đủ kinh phí để có thể trang

bị đồng bộ TBDH cho tất cả các trường học trên cả nước Trong khi đó nguồn ngân sách của huyện cũng mới đáp ứng được một phần tối thiểu cho các trường xây dựng chuẩn quốc gia (khoảng 250.000.000 đồng), hàng năm bổ sung nguồn kinh phí cho mua sắm trang thiết bị cho các trường rất ít Trong hoàn cảnh chung của đất nước như vậy, CSVC và TBDH của các nhà trường trên huyện phụ thuộc vào ngân sách của các địa phương là chủ yếu Với nền kinh tế 70% là nông nghiệp kinh tế phát triển của huyện còn chậm nên việc hỗ trợ kinh phí cho các nhà trường chưa nhiều, nguồn xã hội hóa còn hạn chế nên việc mua sắm TBDH ở các trường TH&THCS và THCS còn rất khó khăn

- Nhiều bộ TBDH đã được trang cấp từ những năm thay sách (2006-2007) nên dẫn đến hư hỏng nhiều, chất lượng không đồng bộ và chất lượng thiết bị chưa bảo đảm

- Với một hệ thống TBDH thiếu về số lượng, yếu về chất lượng và thời gian sử dụng đã lâu

- Đặc biệt nhiều hóa chất đã hết hạn sử dụng, liên hệ mua với số lượng ít cho các nhà trường gặp nhiều khó khăn

- Việc mua lẻ TBDH là không thể vì không có bán trên thị trường Thanh Hóa

* Nguyên nhân chủ quan:

Do CSVC của các nhà trường còn quá nghèo nàn nhiều trường không có phòng đựng TBDH theo từng môn, mà cả một trường chỉ có một kho để đựng TBDH, kinh phí để bảo quản, bảo trì TBDH hàng năm còn hạn chế 100% Cán

bộ làm công tác TBGD không có nghiệp vụ (kiêm nhiệm), ít đầu tư đến công việc nên rất hạn chế trong công tác Một nguyên nhân quan trọng và chủ yếu đó

là sự nhận thức chưa đúng của giáo viên và đội ngũ cán bộ quản lý; họ chưa nhận thức được vị trí, vai trò, tầm quan trọng của TBDH trong quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Nếp nghĩ và thói quen dạy chay, ngại đổi mới đã ăn sâu trong họ nên họ rất ngại sử dụng TBDH khi lên lớp Giáo viên đã kém nhiệt tình sử dụng TBDH, kỹ năng sử dụng kém lại ít có cơ hội được tập huấn Hiệu trưởng các nhà trường lại chưa có biện pháp quản lý, chỉ đạo hữu hiệu, chưa có quy định cụ thể về việc sử dụng TBDH, còn buông lỏng công tác kiểm tra, đánh giá TBDH tự làm có nhưng sơ sài, đơn điệu, chất lượng chưa

cao Do những nguyên nhân khách quan và chủ quan trên nên hiệu quả sử dụng TBDH chưa cao

Khi thiết bị được cấp trên đưa về là chuyển vào phòng không sắp xếp theo thứ tự, không chia theo môn Khi giáo viên sử dụng là phải tìm rất tốn thời gian,

có khi tìm cả ngày mới thấy thiết bị mình cần Các thiết bị dạy học không được bảo quản tốt, đúng quy trình dẫn tới tình trạng bị hỏng, giảm chất lượng Điều

đó đã khiến cho nhiều giáo viên chỉ ghi đăng kí sử dụng thiết bị dạy học trong sổ

mà không sử dụng khi giảng dạy Việc quản lý, sử dụng thiết bị dạy học của cán

bộ quản lý gặp rất nhiều khó khăn vì chỉ được làm trên lý thuyết Các tổ trưởng khi ký duyệt giáo án của giáo viên lơ là trong việc kiểm tra sử dụng thiết bị dạy học chỉ đến khi BGH kiểm tra việc sử dụng thiết bị dạy học của giáo viên thì mới ký

Một số cán bộ quản lý chưa có kinh nghiệm trong vấn đề chỉ đạo quản lý

sử dụng thiết bị dạy học có hiệu quả chính vì thế việc sử dụng của giáo viên còn gặp chăng hay chớ, sử dụng thì đối phó Đặc biệt một bộ phận giáo viên có tuổi thì không sử dụng Phòng thiết bị thí nghiệm không khác gì một kho chứa, ở trường nhỏ các môn chỉ có một bộ thiết bị đã thế, các trường lớn có nhiều bộ thì quả là vấn đề đáng bàn

III ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP

1 Những căn cứ đề xuất các biện pháp

1.1 Cơ sở lý luận:

Kinh nghiệm chỉ đạo việc sử dụng TBDH trong trường TH&THCS và THCS hội vững chắc các thành phần của nội dung giáo dục nhằm đạt được mục tiêu đã định (Trần Kiều - Đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông Viện khoa học giáo dục 199 “Phương pháp dạy học phải luôn được đặt trong mối quan hệ: Mục tiêu - Nội dung - Phương pháp - Phương tiện những điều kiện khác Mối quan hệ này là mối quan hệ hữu cơ chặt chẽ”  5

- Nếu coi quá trình dạy và học trong nhà trường THCS là một quá trình lao động sáng tạo của thầy và trò trong việc chuyển giao kiến thức thì thiết TBDH

có vai trò như một công cụ lao động tham gia tích cực vào quá trình chuyển giao kiến thức của thầy, tiếp cận của trò, khắc phục từng bước tình trạng thụ động một chiều trong dạy và học

- Thiết bị dạy học có vai trò rất lớn trong quá trình dạy học:

+ Là một thành tố quan trọng của quá trình dạy học

+ Là điều kiện để thực hiện nguyên lí giáo dục

+ Là tiền đề đổi mới phương pháp giáo dục

+ Nó tác động tích cực đối với quá trình lao động của thầy và trò

- Thiết bị dạy học có khả năng gây nên những tác động vật chất và trực quan sinh động, gây nên những cảm giác ban đầu cho học sinh để từ đó đem lại cho học sinh những tri giác, ý niệm và tư duy trừu tượng Từ thí nghiệm khoa

học người ta đã tổng kết mức độ tiếp cận kiến thức của học sinh trong quá trình dạy học, qua con đường cảm giác với sự hỗ trợ của các thiết bị dạy học như sau: + Tỉ lệ kiến thức thu nhận được qua các giác quan theo tỉ lệ: 1% qua nếm, 1.5% qua sờ; 3.5% qua ngửi, 11% qua nghe, 83% qua nhìn

+ Tỉ lệ kiến thức nhớ được khi học: 20% qua những gì nghe được; 30% qua những gì mà ta nhìn được; 50% qua những gì nghe và nhìn được; 80% qua những gì mà ta nói được; 90% qua những gì nói và làm được

- Người ta cũng tổng kết: tôi nghe - tôi quên; tôi nhìn - tôi nhớ; tôi làm - tôi hiểu Điều này càng nhấn mạnh và cụ thể hóa hơn tầm quan trọng của việc sử

dụng thiết bị dạy học để naang cao chất lượng giáo dục

1.2 Cơ sở thực tiễn:

Đảng ta đã xác định “Giáo dục là quốc sách hàng đầu” Ngay từ Đại hội IX Đảng ta đã đề ra nhiệm vụ cho ngành giáo dục “Tạo sự chuyển biến cơ bản toàn diện trong phát triển giáo dục, thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa; tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung và phương pháp dạy học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục”  6

Qua thực tiễn công tác tôi thấy rằng ngoại trừ các trường chuẩn quốc gia thì vấn đề quản lý sử dụng có hiệu quả thiết bị dạy học ở các trường còn lại là vấn đề nan giải Đặc biệt là với những trường lớn thì vấn đề này càng nan giải hơn vì số lượng giáo viên đông, số thiết bị dạy học nhiều gấp hai, ba lần so với các trường có quy mô nhỏ Từ đó đã đề ra các biện pháp quản lý sử dụng thiết bị dạy học một cách thiết thực để đạt hiệu quả cao nhất

2 Các biện pháp

2.1.Tăng cường đầu tư trang bị TBDH:

Bản thân tôi phụ trách sẻ tích cực tham mưu lãnh đạo Phòng GD&ĐT trình UBND tăng cường CSVC cho các nhà trường trong giai đoạn hiện nay, để nâng cao hơn nữa chất lượng dạy và học Nhất là đầu tư xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia

Đâu tư mua sắm những phương tiện kĩ thuật dạy học, cần phải xây dựng một hệ thống TBDH tương xứng với với tầm phát triển của các nhà trường và với yêu cầu của công tác dạy học trong giai đoạn hiện nay Đặc biệt việc mua sắm các thiết bị hiện đại đắt tiền như máy tính, máy trình chiếu…

2.2 Xây dựng kế hoạch trang bị TBGD:

Để đạt được một hệ thống TBDH hoàn chỉnh đáp ứng yêu cầu của công tác giảng dạy là một việc làm tốn kém và lâu dài, vì vậy cần phải tập trung trí tuệ, công sức của nhiều người để xây dựng kế hoạch dài hạn trong khoảng 5 - 10 năm mới có thể hoàn chỉnh được Kế hoạch về công tác TBDH cần được xây dựng lồng trong bản kế hoạch chung của các nhà trường trong từng năm học, phải đưa thành mục tiêu phấn đấu cần hoàn thành trong chỉ tiêu năm học Hằng năm UBND chủ trì duyệt kế hoạch năm học vào giữa tháng 6 Nói chung, người quản lý phải nắm được tình hình và thông tin có liên quan, những thuận lợi, khó khăn phục vụ cho việc lập và thực hiện kế hoạch Kế hoạch phải nêu ra được

hàng loạt các tình huống, và tìm cách giải quyết các vấn đề đó trong bối cảnh thực tế của trường bằng các biện pháp khả thi Với những yêu cầu và xu thế phát triển giáo dục hiện nay, trong điều kiện thực tế của huyện Đông Sơn, Phòng GD&ĐT duyệt kết hoạch mua sắm trang thiết bị của các nhà trường theo các bước như sau:

Cuối năm học hiệu trưởng các nhà trường lập tờ trình mua sắm TBDH gửi về Phòng GD&ĐT để rà soát loại TBDH cần mua, giá trị sử dụng, giá thành,

tư vấn nhà cung cấp Tổ chức kiểm tra việc sử dụng TBDH tại các trường, cương quyết xử lý nghiêm những giáo viên dạy chay khi nhà trường có TBDH

2.3 Tổ chức thực hiện kế hoạch trang bị:

Phòng GD&ĐT tham mưu cho UBND huyện về kế hoạch đã xây dựng, ngay từ đầu năm học để mua sắm TBDH không bị lãng phí, trường thừa, trường thiếu, môn thừa, môm thiếu, chất lượng thiết bị không đảm bảo

- Mua sắm TBDH:

Hiệu trưởng các nhà trường lập tờ trình cần mua sắm xếp theo thứ tự ưu tiên: Rất cần thiết, cần thiết, chưa cần thiết Sau đó tham khảo giá cả thị trường, tìm hiểu nguồn cung cấp, dự toán kinh phí cần thiết cho từng đợt mua sắm, xem xét nguồn kinh phí của nhà trường có thể đầu tư là bao nhiêu, cần hỗ trợ là bao nhiêu, cần huy động sức dân là bao nhiêu Hiệu trưởng lập tờ trình, trình uỷ ban nhân dân xã về kế hoạch mua sắm TBDH, xin trợ cấp kinh phí, và đề nghị được phép huy động sự đóng góp của cha mẹ học sinh (ngoài kinh phí cấp trên cấp) Khi đã có sự đồng ý của chính quyền địa phương, hiệu trưởng tổ chức họp ban đại diện cha mẹ học sinh thông qua kế hoạch để có được sự đồng thuận của cha

mẹ học sinh, phát huy truyền thống sẵn có lập quỹ tự nguyện để trang bị TBDH, kêu gọi cha mẹ học sinh, các đoàn thể, các cơ quan, các tổ chức và cá nhân trong địa bàn đóng góp xây dựng Việc mua TBDH phải hết sức khách quan, công khai

- Tự làm và sưu tầm TBDH:

Với điều kiện hiện tại của địa phương thì trang bị TBDH bằng con đường mua sắm không thể ngay một lúc có thể đáp ứng đủ nhu cầu giảng dạy và học tập của giáo vên, học sinh của các nhà trường Do đó, Phòng G&ĐT đã phát động toàn nghành tự làm TBDH và tổ chức thi cấp huyện hằng năm vào tháng

11 cùng với cuộc thi KHKT cấp huyện, tháng 6 hàng năm Phòng GD&ĐT đã có Công văn triển khai

2.4 Nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên về tầm quan trọng của TBDH trong việc đổi mới phương pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học:

* Nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lý:

- Nội dung nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý: Vai trò chỉ đạo của

người quản lý rất quan trọng và có ý nghĩa quyết định, một khi người cán bộ quản lý có nhận thức đúng, có tâm huyết và quyết tâm cao thì giáo viên và học sinh sẽ hưởng ứng và quyết tâm thực hiện Hiện nay, về lý luận cũng như thực tiễn người ta đã bắt đầu công nhận quản lý giáo dục là một nghề, nên để quản lý,

sử dụng TBDH có hiệu quả đòi hỏi người cán bộ quản lý phải có nhận thức đầy

đủ và thực tiễn thuộc lĩnh vực quản lý, có trình độ vững vàng về nghiệp vụ quản

lý chuyên ngành Về vấn đề TBDH, người cán bộ quản lý cần phải thấy rõ: + Do nội dung chương trình, sách giáo khoa đã đổi mới, phương pháp dạy học cũng đổi mới theo, TBDH đã được cung cấp với số lượng tương đối nhiều Tuy chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu dạy và học trong giai đoạn hiện nay nhưng cũng cần thừa nhận rằng: Trong quá trình phát triển giáo dục Việt Nam, chưa bao giờ có TBDH nhiều và tương đối đầy đủ như hiện nay Một phần do đổi mới phương pháp dạy học yêu cầu phải có TBDH, một phần do nền kinh tế của đất nước đã cho phép trang bị TBDH cho ngành Giáo dục và Đào tạo, nhất là thiết

bị hiện đại hỗ trợ đắc lực cho việc giảng dạy ở các nhà trường

+ TBDH góp phần đổi mới phương pháp dạy học Muốn học sinh hoạt động nhiều hơn, suy nghĩ nhiều hơn thảo luận nhiều hơn thì không thể thiếu TBDH trong quá trình dạy học Theo tôi, người cán bộ quản lý phải thấm nhuần tinh thần này hơn ai hết Chỉ có thấm nhuần như thế mới có thể quan tâm đúng mức tới công tác TBDH và quyết tâm chỉ đạo giáo viên sử dụng TBDH thì giáo dục mới đi tới đích cần đạt

+ Cán bộ quản lý cần quan tâm đến nội dung về TBDH: máy móc, dụng cụ thí nghiệm, mô hình, mẫu vật, hóa chất, tranh ảnh, bản đồ, dụng cụ giáo dục thể chất, âm nhạc, mỹ thuật, thiết bị Nghe - Nhìn ; Nguồn gốc, chất lượng, số lượng và sự bảo quản, sử dụng có hiệu quả; Sự phân biệt các loại dụng cụ thí nghiệm chứng minh và thực hành; Kinh phí nào để mua TBDH và bù đắp tiêu hao khi sử dụng

- Hình thức tổ chức nâng cao nhận thức: Như vậy, cán bộ quản lý có thể

phải cần đến các phương pháp và phương tiện quản lý để quản lý TBDH (ghi chép, phân loại, lập ma trận, sử dụng máy vi tính…) Muốn nâng cao nhận thức

về công tác TBDH người cán bộ quản lý cần:

+ Tham gia các đợt tập huấn chuyên đề, hội thảo, báo cáo khoa học hay các lớp bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục tập trung, các lớp bồi dưỡng về quản lý hiệu quả TBDH

+ Trao đổi kinh nghiệm giữa các trường trong huyện, ngoài huyện qua mạng Internet, trên trường học kết nối

* Nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên:

- Nội dung nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên:

Nhận thức là cơ sở của hành động, nhận thức đúng thì hành động mới đem lại hiệu quả cao Như vậy, biện pháp “Nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên

về tầm quan trọng của TBDH trong việc đổi mới phương pháp” là biện pháp có

vị trí quan trọng, quyết định hướng đi và hiệu quả của của việc nâng cao chất lượng giáo dục qua việc chỉ đạo giáo viên sử dụng có hiệu quả TBDH Chính vì vậy, để nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH thì việc đầu tiên là phải nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên về công tác này trong các nhà trường Về lý luận và thực tiễn đã cho thấy: Giáo viên mãi mãi là người làm chủ TBDH, là người trực tiếp tổ chức cho học sinh sử dụng có hiệu quả TBDH Muốn vậy ngoài lòng yêu nghề, giáo viên cần phải hiểu rõ vị trí, vai trò, tầm quan trọng

của TBDH đối với việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Bản thân TBDH đã chứa đựng những thông tin cần thiết của nội dung bài học, nó chứa đựng trình độ khoa học kỹ thuật, chứa đựng những yếu tố lịch sử, nó là một thành tố không thể thiếu được trong việc nâng cao chất lượng dạy học Đặc biệt với học sinh THCS thì TBDH vì đặc điểm tư duy của học sinh

ở lứa tuổi này chủ yếu là tư duy trực quan hình ảnh, nhận thức qua trực quan Giáo viên cần nhận thức rõ, phải xác định được nếu không có TBDH thì không thể chuyển tải được kiến thức mới với những môn khoa học thực nghiệm, nhất

là những trường dạy học theo mô hình trường học mới như THCS Đông Hoàng Khi đã có TBDH thì vấn đề tiếp theo là giáo viên cần có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao, phải hiểu biết về TBDH: nội dung, cấu tạo, chức năng của từng thiết bị, kỹ thuật sử dụng TBDH, hiểu biết sâu sắc về phương pháp dạy học, nắm được tâm lý của học sinh… để sử dụng TBDH có hiệu quả

- Hình thức tổ chức nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên:

- Phòng GD&ĐT đã tổ chức tập huấn quản lý và sử dụng TBDH cho cán

bộ phụ trách TBDH và tổ trưởng tổ chuyên môn ngay từ đầu năm học

Việc quản lý sử dụng TBDH có hiệu quả được đưa vào chuyên đề bồi dưỡng thường xuyên của giáo viên Phòng GD&ĐT kiểm tra việc sử dụng TBDH có hiệu quả ở tất cả các nhà trường, là những tiêu chí đặt ra cho giáo viên thao giảng các cấp

2.5 Đẩy mạnh việc bồi dưỡng nghiệp vụ sử dụng TBDH, cách khai thác sử dụng TBDH:

Nếu TBDH không được sử dụng hoặc sử dụng không đúng cách thì việc đầu tư trang bị, xây dựng hệ thống TBDH cũng trở thành thừa và gây lãng phí Thực chất bản thân TBDH chỉ là vật vô tri, vô giác, nếu con người không sử dụng thì không thể phát huy được tác dụng và khả năng sư phạm của nó Nhưng nếu sử dụng sai hoặc không đúng mục đích thì có thể sẽ phản tác dụng Để sử dụng TBDH có hiệu quả đòi hỏi người giáo viên phải có trình độ chuyên môn nghiệp vụ về yêu cầu sử dụng TBDH Cần hiểu biết về TBDH, kỹ thuật sử dụng chúng và hiểu biết sâu sắc về phương pháp dạy học trực quan: sử dụng TBDH với mục đích gì, vào lúc nào, trong thời gian bao lâu, học sinh cần tham gia hoạt động như thế nào?, những hoạt động sư phạm nào thì sử dụng…Sử dụng TBDH

có hiệu quả để tránh những lãng phí về kinh phí, vật tư- khoa học - kỹ thuật - giáo dục Sử dụng TBDH còn nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cảu cả người dạy và người học Công tác TBDH phải làm thường xuyên, liên tục

và toàn diện từ khâu trang bị, sử dụng và bảo quản Trong những vấn đề đó nổi cộm lên là công tác tập huấn cho giáo viên sử dụng TBDH phục vụ cho bài giảng, và tăng cường việc sử dụng TBDH trong dạy học để đạt đến cái đích giáo dục đã đề ra

* Tập huấn kỹ năng, nghiệp vụ sử dụng TBGD cho giáo viên:

Hàng năm ngay từ đầu tháng Phòng GD&ĐT mở các lớp bồi dưỡng nghiệp

vụ sử dụng TBDH cho giáo viên: