Trong những năm gần đây Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức cuộc thi “Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành chohọc sinh” và cuộc thi “ Dạy học theo chủ đề
Trang 1MỤC LỤC
2 1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 5
2 2 Thực trạng của vấn đề trước khi thực hiện đề tài 6
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động
giáo dục với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
18
Trang 2QUY ƯỚC VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI
Trang 31 MỞ ĐẦU
Lí do chọn đề tài.
Năm học 2013 -2014 là năm học thứ hai thực hiện mục tiêu “ Đổi mới cănbản và toàn diện giáo dục Việt Nam” Theo nghị quyêt đại hội lần thứ XI củaĐảng Đổi mới phương pháp dạy học ở các trường phổ thông, là nhiệm vụ giáodục của toàn ngành trong giai đoạn hiện nay Đổi mới phương pháp dạy họcgiúp học sinh phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thóiquen và năng lực tự học, tinh thần hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức của họcsinh Tạo cho học sinh có niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập
Hiện nay, dạy học tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đangđược quan tâm Thực hiện tích hợp trong dạy học sẽ mang lại rất nhiều lợi íchcho việc hình thành và phát triển năng lực hành động, năng lực giải quyết vấn đềcủa học sinh
Trong những năm gần đây Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức cuộc thi
“Vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn dành chohọc sinh” và cuộc thi “ Dạy học theo chủ đề tích hợp dành cho giáo viên trunghọc” Mục đích:
+ Khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức tổng hợp của các môn họckhác nhau để giải quyết các tình huống trong thực tiễn; tăng cường khả năng vậndụng tổng hợp, khả năng tự học, tự nghiên cứu của học sinh;
+ Thúc đẩy việc gắn kiến thức lý thuyết và thực hành trong nhà trườngvới thực tiễn đời sống; đẩy mạnh thực hiện dạy học theo phương châm “ Học điđôi với hành”
+ Góp phần đổi mới hình thức, phương pháp dạy học và đổi mới kiểm trađánh giá kết quả học tập; thúc đẩy sự tham gia của gia đình, cộng đồng vào côngtác giáo dục
+ Khuyến khích giáo viên sáng tạo, thực hiện dạy học theo chủ đề, chủđiểm có nội dung liên quan đến nhiều môn học và gắn liền với thực tiễn;
+ Góp phần đổi mới hình thức tổ chức dạy học, đổi mới phương pháp dạyhọc, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập; tăng cường ứngdụng công nghệ thông tin vào dạy học
Đối với môn Giáo dục công dân ( GDCD), đây là môn học trang bị chohọc sinh kiến thức phổ thông cơ bản, phù hợp với lứa tuổi học sinh về các giá trịđạo đức, pháp luật, lối sống Mặt khác, đây là môn học hình thành và phát triển
ở các em những tình cảm, niềm tin, hành vi và thói quen đạo đức, pháp luật,giúp các em có được sự thống nhất cao giữa ý thức và hành vi
Chính vì vậy, tôi nhận thấy sự cần thiết trong việc giáo dục đạo đức, phápluật cho học sinh cũng như ý thức trách nhiệm của một người công dân đối vớinghĩa vụ Tổ quốc, cần có sự vận dụng, tích hợp và liên hệ để có một cái nhìnnhận đầy đủ hơn nội dung này trong chương trình giáo dục
Mỗi một bài dạy và học GDCD có vai trò quan trọng đối với cả thầy vàtrò trong việc thực hiện mục tiêu đó Để nâng cao chất lượng và hiệu quả của bộ
Trang 4môn, tôi lựa chọn đề tài “ Dạy học tích hợp nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy bài “ Nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc” trong chương trình Giáo dục công dân lớp 9 ở trường THCS Lương Sơn, huyện Thường Xuân”, với mong muốn trao
đổi những kinh nghiệm nhỏ bé của bản thân trong quá trình giảng dạy với cácđồng chí, đồng nghiệp
Mục đích nghiên cứu.
Dạy học tích hợp và vận dụng kiến thức liên môn học cũng đã được BGH
và tổ chuyên môn trong nhà trường THCS Lương sơn sớm triển khai sâu rộngđối với cán bộ giáo viên và học sinh trong toàn trường; Bản thân là một giáoviên được đào tạo chính ban cùng với việc thường xuyên học hỏi đồng nghiệpbạn bè để nâng cao trình độ chuyên môn với mong muốn giúp các em có thái độ
và kĩ năng cần thiết để giải quyết các vấn đề đạo đức hay những tình huống phápluật trong thực tiễn một cách biện chứng và logic, đáp ứng yêu cầu giáo dụctrong tình hình mới Với mong muốn ngày càng có nhiều tiết học tạo được hứngthú đối với học sinh thông qua việc tích hợp kiến thức của các môn học, tôi đãmạnh dạn tích hợp trong bài “ Nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc” làm tiền đề, cơ sở chocác tiết học khác của bộ môn mình phụ trách
Đối tượng nghiên cứu.
Trong phạm vi của đề tài và đơn vị công tác, tôi đã lựa chọn 2 lớp 9A, 9C
để thực nghiệm và lớp 9B, 9D làm kiểm chứng hiệu quả của việc dạy học tíchhợp trong bài “ Nghĩa vụ bảo vệ tổ quốc” từ đó rút ra so sánh hiệu quả của việcdạy học tích hợp và dạy học truyền thống
Phương pháp nghiên cứu.
Trong đề tài của mình, tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu như:Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết; Phương pháp điều tra khảosát thực tế, thu thập thông tin và phương pháp thống kê, xử lý số liệu
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Theo từ điển Tiếng việt “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động chươngtrình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp cónghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”
Theo từ điển Giáo dục học “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượngnghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khácnhau trong cùng một kế hoạch dạy học”
Trong tiếng Anh, tích hợp được viết là “Integration” một từ gốc latin(integer) có nghĩa là “whole” hay “toàn bộ, toàn thể” Có nghĩa là sự phối hợpcác hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảođảm sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy
Dạy học tích cực là một trong những nguyên tắc quan trọng trong dạyhọc Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tíchcực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường
Trang 5Dạy học tích cực là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoa giữa cácmôn học với nhau, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các môn học, tức làcon đường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ với nhau Từnhững năm 60 của thế kỷ XX, người ta đã đưa vào giáo dục ý tưởng tích hợptrong việc xây dựng chương trình dạy học Tích hợp là một khái niệm của lýthuyết hệ thống, nó chỉ trạng thái liên kết các phần tử riêng rẽ thành cái toàn thể,cũng như quá trình dẫn đến trạng thái này.
Tùy theo khoa học cụ thể mà có thể tích hợp các môn khoa học khác lạivới nhau như: Lí-Hóa-Sinh, Văn-Sử- Địa Hoặc có thể tích hợp được cả các môn
tự nhiên với các môn xã hội như: Văn, Toán, Hóa, Sinh, GDCD…Ở mức độcao, sự tích hợp này sẽ hình thành những môn học mới, chứ không phải là một
sự lắp ghép thông thường các môn riêng rẽ lại với nhau Tuy nhiên, các môn vẫngiữ vị trí độc lập với nhau, chỉ tích hợp những phần gần nhau Ở mức độ thấp thìviệc tích hợp được thực hiện trong mối quan hệ liên môn Những môn được họcriêng rẽ nhưng cần chú ý đến những nội dung có liên quan đến các môn khác,trong quá trình dạy học chỉ cần khai thác, vận dung các kiến thức có liên quanđến bài giảng mình đang thực hiện
Dạy học theo quan điểm liên môn có ba mức độ: ở mức độ thấp, giáo viênnhắc lại tài liệu, sự kiện, kĩ năng các môn có liên quan, cao hơn đòi hỏi học sinhnhớ lại và vận dụng kiến thức đã học của các môn học khác và cao nhất đòi hỏihọc sinh phải độc lập giải quyết các bài toán nhận thức bằng vốn kiến thức đãbiết, huy động các môn có liên quan theo phương pháp nghiên cứu
Dạy học vận dụng kiến thức liên môn giúp cho giờ học sẽ trở nên sinhđộng, vì không chỉ có giáo viên là người trình bày mà học sinh cũng tham giavào quá trình trực tiếp nhận kiến thức, từ đó phát huy tính tích cực của học sinh
Dạy học liên môn cũng góp phần phát triển tư duy liên hệ, liên tưởng ởhọc sinh Tạo cho học sinh một thói quen trong tư duy, lập luận tức là khi xemxét một vấn đề phải đặc chung trong một hệ quy chiều, từ đó mới có thể nhậnthức vấn đề một cách thấu đáo
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi thực hiện đề tài:
2.2.1 Thuận lợi:
Đối với môn Giáo dục công dân, đây là môn học trang bị cho học sinhnhững kiến thức về các giá trị đạo đức, pháp luật, lối sống Mặt khác, đây làmôn học hình thành và phát triển ở các em những tình cảm, niền tin, hành vi vàthói quen đạo đức, pháp luật, giúp các em có được sự thống nhất cao giữa ý thức
và hành vi
Qua nhiều năm giảng dạy tôi nhận thấy phương pháp giảng dạy truyềnthống giữa các phân môn chưa có sự liên kết chặt chẽ với nhau tách rời từngphương diện kiến thức, học sinh hoạt động chưa tích cực, hiệu quả đem lại cũngchưa cao
Chính vì lẽ đó, dạy học theo quan điểm tích hợp là một xu hướng tất yếucủa dạy học hiện đại, là biện pháp để tích cực hóa hoạt động nhận thức của họcsinh Học sinh được rèn luyện thói quen tư duy, nhận thức vấn đề một cách có
Trang 6hệ thống và logic Qua đó học sinh cũng thấy được mối quan hệ biện chứng giữacác kiến thức được học trong chương trình, vận dụng các kiến thức lý thuyết vàcác kỹ năng thực hành giải quyết những vấn đề thực tiễn.
Đối với học sinh bản thân tôi được sự ủng hộ rất lớn từ phía học sinhtrong quá trình giảng dạy, thể hiện ở chỗ các em rất yêu thích học tập môn này
và đăng kí tham gia ôn luyện thi đội tuyển năm nào cũng đạt kỉ lục
2.2.2 Khó khăn:
Đối với bài “Nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc”, trước đây theo phân phối chươngtrình là một tiết, nay chuyển thành hai tiết, kiến thức cần đạt theo Chuẩn kiếnthức - Kĩ năng ngắn Tuy nhiên, có những khái niệm trìu tượng, khó hiểu đối vớihọc sinh trung học cơ sở như “Bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ Nhànước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” hay nội dung của nghĩa vụ bảo vệ
Tổ quốc như: Xây dựng lực lượng quốc phòng toàn dân; thực hiện chính sáchhậu phương quân đội…Điều này đòi hỏi người giáo viên cần có vốn hiểu biết,vốn kiến thức phong phú mới có thể giảng giải và hướng dẫn cho học sinh hiểu
và liên hệ thực tế được
Năm học 2012-2013, tiến hành khảo sát chất lượng học sinh khối 9 khichưa áp dụng tích hợp kiến thức liên môn vào bài học, cụ thể bài 17 lớp 9;
“Nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc” với những nội dung khảo sát
- Nội dung của nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc
- Những việc làm thể hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc ở địa phương em
Kết quả đạt được năm học 2012 - 2013:
Từ kết quả khảo sát đó tôi rút ra những nguyên nhân cơ bản sau:
Thứ nhất, giáo viên dạy bộ môn chưa thực sự tâm huyết với bộ môn của
mình giảng dạy, còn truyền thụ kiến thức theo một chiều mà không đặt học sinhvào đối tượng trung tâm, không phát huy được tinh thần tự học của học sinh.Mặt khác việc kiểm tra đánh giá của giáo viên chưa thực sự chặt chẽ, nhiều câuhỏi mới mang tính nhận biết, thông hiểu, vận dụng ở mức độ thấp mà chưa cócâu hỏi liên hệ với các bộ môn để giải quyết vấn đề đặt ra
Thứ hai, về phía học sinh khi học tập chưa xác định được tầm quan trọng
của bộ môn Khi kiểm tra đánh giá thường chỉ tự xếp mình vào dạng “Trungbình chủ nghĩa” là an toàn
Trang 7Thứ ba, về phía phụ huynh học sinh, họ chưa thực sự nhận thức đúng đắn
vai trò, ý nghĩa của bộ môn Mục đích chính của họ là làm sao con em mình họctốt được các môn như Toán, Lý, Hóa, Văn, Anh còn các môn còn lại, kể cả mônGDCD cùng chung số phận đó là chỉ cần biết là đủ, không cần giỏi
2.3 Sáng kiến và các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
2.3.1 Giải pháp:
Đối với giáo viên:
Như chúng ta đã biết, môn GDCD là môn học có kiến thức khô khan,những quy định của pháp luật khó học, khó nhớ, đôi khi còn được xem là mônhọc phụ, không phải môn thi vào cấp 3 nên học sinh, thậm trí cả phụ huynh đôikhi cũng xem nhẹ việc học môn này Đó là những vấn đề thách thức đối vớingười giáo viên dạy môn Giáo dục công dân Vì thế muốn cuốn hút được họcsinh, muốn học sinh tích cực tham gia vào giờ học giáo viên trước hết phải lànhững người thầy năm vững kiến thức, không chỉ là kiến thức của bộ môn màbao gồm cả kiến thức về những lĩnh vực khác Chúng ta phải thực sự là thầy củatrò, tạo được niềm tin, sự hứng thú cho học trò để cuốn hút các em sẵn sàngtham gia tích cực vào giờ học
Để làm được điều đó, người giáo viên cần tích lũy cho mình những kiếnthức phong phú từ các môn học, từ thực tiễn cuộc sống
Tuy nhiên, mỗi môn học cũng có những đặc trưng riêng, nếu lạm dụngviệc tích hợp sẽ làm loãng kiến thức, biến môn học này thành môn học khác Vìvậy khi dạy học tích hợp, giáo viên cần đảm bảo các nguyên tắc sau
Đảm bảo tính mục tiêu: Việc lựa chọn và liên kết các kiến thức, kĩ năngphải nhằm tới mục tiêu giáo dục của lớp học, bài học mà mục tiêu trên hết đó làtạo nên con người có khả năng hành động trên một nền tảng kiến thức, kĩ năngvững chắc
Đảm bảo tính khoa học: Các kiến thức phải khách quan, phản ánh đúngbản chất của sự vật, hiện tượng
Có những nét tương đồng về nội dung, phương pháp của những môn họcđược tích hợp để các kiến thức và kĩ năng hỗ trợ cho nhau, giúp người học cóthuận lợi trong học tập và vận dụng vào cuộc sống
Đảm bảo tính khả thi: Người học có thể tiếp thu và vận dụng được kiếnthức, kĩ năng liên môn, người dạy có các điều kiện tổ chức, hướng dẫn việc họctập
Tránh gò ép, ôm đồm, dàn trải: Phải chấp nhận việc coi các kiến thức củacác môn học có liên quan chỉ đong vai trò công cụ cho nội dung chính Nội dung
và các hoạt động phải được cấu trúc sao cho đáp ứng mục tiêu phát triển cácnăng lực của người học
Đối với học sinh:
Các môn học trong nhà trường đều góp phần trang bị cho các em nhữngkiến thức, kỹ năng cơ bản để các em có thể vận dụng linh hoạt, giải quyết cácvấn đề thực tiễn Môn Giáo dục công dân bậc trung học cơ sở không có nhữngkiến thức hàn lâm, khoa học mà nó gắn liền với thực tiễn cuộc sống hằng ngày
Trang 8của các em vì vậy các em có thể vận dụng linh hoạt kiến thức của các môn học
để giải quyết vấn đề và xử lý tình huống trong thực tiễn
3.3.2 Tổ chức thực hiện:
Khi tiến hành tích hợp kiến thức liên môn vào bài giảng “Nghĩa vụ bảo vệ
Tổ quốc” giáo viên cần thực hiện các bước sau:
Bước 1: Xác định nội dung kiến thức cần đạt:
Bài học được chia làm 3 phần
Phần 1: Thế nào là bảo vệ Tổ quốc
Phần 2: Nội dung của nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc
Phần 3: Giới thiệu một số quy định của Hiến pháp và pháp luật có liênquan đến nghĩa vụ Bảo vệ Tổ quốc
Bước 2: Thực hiện tích hợp các môn có nội dung kiến thức liên quan:
Phần 1: Phần giới thiệu bài:
Tích hợp môn ngữ văn 7:
Giáo viên trình chiếu và cho HS đọc bài thơ:
Sông núi nước nam vua nam ởVằng vặc sách trời chia xứ sởGiặc giử cớ sao phạm đến đâyChúng bay nhất định phải tan vỡ
(Theo Lê Thước – Nam Trân dịch)
Giáo viên cho học sinh độc lập suy nghĩ sau đó đặt câu hỏi: Các em hãycho biết bài thơ này có tên là gì? Do ai sáng tác? Nội dung bài thơ nói về vấn đề
gì ?
Giáo viên chốt ý và dẫn dắt vào bài: Đây là bài “ Sông núi nước nam”tương truyền là của Lý Thường Kiệt được xem là bản tuyên ngôn độc lập đầutiên của nước ta Nội dung của bài thơ khẳng định chủ quyền về lãnh thổ của đấtnước và nêu cao ý chí quyết tâm bảo vệ chủ quyền dù trước mọi kẻ thù xâmlược Tinh thần đó, ý chí đó như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình dựng nước
và giữ nước của dân tộc ta Đất nước chúng ta có được cuộc sống yên bình nhưngày hôm nay là nhờ biết bao xương máu của thế hệ cha ông đã đổ xuống, vàtrong tình hình hiện nay, Biển đông đang dậy sóng trở thành vấn đề nóng củakhu vực và toàn thế giới Vì vậy, chúng ta hơn hết lúc nào hết thấy rõ vai trò bảo
vệ Tổ quốc của mình Vậy thế nào là bảo vệ Tổ quốc, nội dung của bảo vệ Tổquốc là gì ? Chúng ta sẽ tìm hiểu trong tiết học ngày hôm nay
Phần 2: Tìm hiểu khái niệm bảo vệ Tổ quốc.
Tích hợp môn lịch sử:
Giáo viên dẫn dắt và đặt câu hỏi: Trong suốt mấy nghìn năm lịch sử dựngnước và giữ nước, dân tộc ta đã trải qua bao cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại,theo em mục đích của những cuộc chiến tranh này là gì ?
Giáo viên nhận xét bổ sung: Tất cả các cuộc chiến tranh ấy đều mang mộtmục đích vĩ đại đó là bảo vệ nền độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnhthổ của Tổ quốc Việt nam thân yêu của chúng ta
Tích hợp môn tin học:
Trang 9Giáo viên trình chiếu cho HS quan sát các bức tranh về hoạt động chốngphá nhà nước của các thế lực thù địch.
Hình ảnh 1: Nguyễn Văn Lý bị bắt.
Hình ảnh 2: Cù Huy Hà Vũ trước tòa.
Giáo viên dẫn dắt: Đây là hai đối tượng có hành vi tuyên truyền chốngphá cách mạng Việt Nam như xuyên tạc, phỉ báng chính quyền nhân dân, đòi lật
đổ chế độ xã hội, thực hiện đa nguyên, đa đảng (nhiều đảng phái cùng tồn tạigiống như các nước Phương Tây chứ không chỉ có một đảng duy nhất lãnh đạo).Những đối tượng này đều bị pháp luật trừng trị nghiêm khắc
Giáo viên đặt câu hỏi: Ngoài bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất vàtoàn vẹn lãnh thổ, chúng ta còn bảo vệ những gì?
Giáo viên nhận xét và bổ xung: Ngoài bảo vệ độc lập, chủ quyền, thốngnhất và toàn vẹn lãnh thổ, chúng ta còn bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và nhànước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Giáo viên đặt câu hỏi: Theo em thế nào là bảo vệ Tổ quốc?
* Giảng giải thêm về chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ:
Trang 10Tích hợp với môn Địa lý:
Giáo viên trình chiếu cho học sinh quan sát lược đồ lãnh thổ Việt Nam.
Giáo viên đặt câu hỏi: Quan sát lược đồ lãnh thổ Việt Nam, em hãy chobiết chủ quyền của Việt Nam bao gồm những phần nào?
Giáo viên nhận xét và bổ sung: Chủ quyền của nước ta được thể hiện trên
cả ba phần là đất liền, vùng trời và vùng biển
Trang 11Hình ảnh 3: Bảo vệ vùng biên giới
* Chuyển ý:
Tích hợp với bộ môn Lịch sử và ngữ văn:
Giáo viên trình chiếu ảnh Bác Hồ đọc “Tuyên ngôn Độc lập”
Đặt câu hỏi: Hình ảnh này gợi cho các em nhớ đến sự kiện lịch sử trọngđại nào của nước ta ?
Giáo viên dẫn dắt và chuyển ý: Sự kiện Bác Hồ đọc “Tuyên ngôn độclập” yêu cầu học sinh chú ý lắng nghe đoạn cuối của bản tuyên ngôn từ “ Việtnam là một nước độc lập…… ……….giữ vững nền độc lập ấy.”( Phát qua loa)Vậy nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc bao gồm mấy nội dung, chúng ta sẽ tìm hiểu ởphần 2
Phần 3: Tìm hiểu nội dung nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc
Tích hợp với môn Tin học:
Giáo viên cho học sinh quan sát một số hình ảnh có liên quan đến nộidung của bảo vệ Tổ quốc
Trang 12Hình ảnh 1: Lực lượng nữ dân quân
Hình ảnh 2: Nghĩa vụ quân sự
Hình ảnh 3: Thăm viếng bia tưởng niệm
Hình ảnh 4: Giữ gìn an ninh trật tự
