Áp dụng kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học mỹ thuật THCS

Vì vậy, để đạt được hiệu quả trong giảng dạy thi người giáoviên phải biết sử dụng các kĩ thuật dạy học một cách linh hoạt, không bịgò bó, phát huy hết năng lực tự học và sáng tạo của học

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài :

Mĩ thuật là nghệ thuật tạo ra cái đẹp nhằm phục vụ nhu cầu vật chất

và tinh thần của con người Đúng thật như vậy, nhà văn hào lớn của giaicấp vô sản Mác Xim Goóc Ky đã nói: “Con người bản tính là nghệ sĩ, bất

cứ ở đâu và vào lúc nào con người cũng muốn đưa cái đẹp vào cuộcsống”

Hàng năm, ngành giáo dục đều tổ chức thi học sinh giỏi môn Mĩ thuậtnhằm phát huy tinh thần học tập và phát triển toàn diện về Đức - Trí -Thể - Mĩ nhằm phát hiện năng khiếu thực sự, từ đó có kế hoạch bồidưỡng, hi vọng các em sau này sẽ trở thành hoạ sĩ, nhà điêu khắc, nhàkiến trúc sư trong tương lai Để đạt được điều đó, ngoài năng khiếu bẩmsinh, sự say mê học tập của các em thì lòng nhiệt tình cũng như kinhnghiệm, kiến thức vững vàng của người thầy giáo rất cần thiết Ngườithầy phải biết vận dụng linh hoạt các kĩ thuật dạy học tích cực cũng nhưđổi mới các phương pháp trong dạy học phù hợp với thời kì mới

Đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng các kĩ thuật trong dạyhọc là nhiệm vụ cấp thiết đang đặt ra cho ngành giáo dục hiện nay Nghịquyết Đại hội đại biểu lần IX của Đảng đã chỉ rõ: “Đổi mới phương phápdạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của ngườihọc, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khoá, làm chủ kiến thức,tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay” Đất nước ta đang chuyển mình mangtầm vóc lịch sử, đang từng bước hội nhập với khu vực và quốc tế Hơnbao giờ hết cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật đang diễn ra mạnh mẽ thìyêu cầu xây dựng một chiến lược con người trong công cuộc đổi mớigiáo dục và đào tạo đã và đang được toàn Đảng, toàn dân quan tâm.Công nghệ thông tin là phương tiện được ứng dụng trong rất nhiềungành nghề khác nhau Công nghệ thông tin hỗ trợ đắc lực cho việc ápdụng các kĩ thuật trong dạy học hiện nay Ngược lại, phương pháp dạyhọc và kĩ thuật dạy học của giáo viên cũng lại chịu sự tác động qua lạicủa các phương tiện dạy học hiện đại

Mỗi kĩ thuật dạy học đều có những ưu điểm và hạn chế riêng; không

thể có một kĩ thuật dạy nào tối ưu cho mọi trường hợp Thêm vào đó,việc thực hiện có hiệu quả mỗi kĩ thuật dạy luôn đòi hỏi người dạy vàngười học phải có những phẩm chất, kĩ năng nhất định và những điềukiện cần thiết để đảm bảo thực hiện Vì vậy, vấn đề không phải là cáchdạy nào tốt hơn, mà là cách dạy, cách ứng dụng kĩ thuật nào phù hợphơn Tiêu chí hàng đầu trong việc lựa chọn kĩ thuật dạy học chính là cáchhọc Tuy nhiên, cách học không chỉ do những đặc điểm cá nhân củangười học quy định, mà còn do tính chất và đặc điểm của nội dung họctập, mục đích học tập, cũng như điều kiện học tập quy định Đồng thời,việc lựa chọn các kĩ thuật dạy còn phụ thuộc vào quan điểm và mục đíchdạy học, cũng như trình độ và kỹ năng sử dụng các phương pháp dạy củangười dạy Vì vậy, để đạt được hiệu quả trong giảng dạy thi người giáoviên phải biết sử dụng các kĩ thuật dạy học một cách linh hoạt, không bị

gò bó, phát huy hết năng lực tự học và sáng tạo của học sinh, tạo cho giờhọc vui tươi

Thấy được vai trò và hiệu quả của các kĩ thuật trong dạy học, tôi đãnghiên cứu tài liệu và ứng dụng vào các tiết dạy học mĩ thuật Các kĩthuật dạy học tích cực được ứng dụng trong bài giảng tạo cho bài giảngsôi nổi hơn hẳn, các em học sinh tham gia các hoat động học một cáchtích cực hơn Vì vậy tôi đã nghiên cứu và lựa chon đề tài luận văn là:

“Áp dụng kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học mĩ thuật ở cấp Trunghọc cơ sở” góp phần cho việc ứng dụng các kĩ thuật và phương pháp dạyhọc tích cực được tốt hơn, phù hợp với sự phát triển hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu:

Giáo dục mĩ thuật đóng vai trò rất quan trọng trong nền giáo dụchiện nay, nhưng vấn đề đáng quan tâm ở đây là dạy mĩ thuật như thế nào?với môn mĩ thuật trong trường trung học cơ sở có những phân môn như:

Vẽ theo mẫu, vẽ trang trí, vẽ tranh, thường thức mĩ thuật Vậy làm sao đểhọc sinh hứng thú với môn mĩ thuật? làm sao để học sinh không cảm thấynhàm chán và khô khan? đó là phụ thuộc ở người giáo viên, giáo viênnắm vững kiến thức điều hoà tốt các phương pháp dạy học kết hợp với sựsáng tạo trong dạy học, làm được như vậy người giáo viên sẽ làm chủđược mọi kiến thức và tình huống trong giảng dạy, thông qua đó học sinh

sẽ cảm thấy được sự thích thú khi học môn mĩ thuật.

- Giáo viên nắm được tác dụng, cách tiến hành và yêu cầu sư phạmkhi sử dụng một số kĩ thuật dạy học tích cực ở trường phổ thông

- Có kĩ năng vận dụng có hiệu quả một số kĩ thuật dạy học tích cựcvào các phân môn mĩ thuật ở phổ thông

- Giáo viên phải có ý thức vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cựctrong quá trình dạy học mĩ thuật ở trường phổ thông

3 Đối tượng nghiên cứu:

Là hệ thống các kĩ thuật dạy học tích cực trong trường trung học cơ sở

Giáo viên nghiên cứu để áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cựctrong giảng dạy mĩ thuật ở trường trung học cơ sở Hà vân nói riêng vàcấp THCS nói chung

4 Phương pháp nghiên cứu:

Sử dụng phương pháp thu thập tài liệu, tự học, tự nghiên cứu qua tàiliệu sách vở, các dự án đổi mới phương pháp dạy học

- Phương pháp tư duy: Thu thập thông tin, phân tích tổng hợp và xử líthông tin

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

1.1.Mục tiêu:

Ngày nay cái đẹp đã trở thành một trong những nhu cầu thiết yếu củacuộc sống con người Tất cả phục vụ cho con người đều cần đẹp về cảhình thể, màu sắc và khi cuộc sống ngày càng cao thì cái đẹp lại càng trởnên quan trọng Có thể nói mĩ thuật đóng góp một phần đáng kể vào sựphát triển của nền kinh tế quốc dân

Với mục tiêu là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ,thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân,tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xãhội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, giáo dục thẩm

mĩ có mục tiêu là phát triển năng lực, thẩm mĩ cho mỗi thành viên trong

xã hội, góp phần quan trọng vào việc hình thành con người mới, sự pháttriển năng lực thẩm mĩ sẽ giúp con người biết nhận thức và đánh giá, biếtvận động và sáng tạo theo quy định cái đẹp, giáo dục thẩm mỹ ở trường

phổ thông được thực hiện chủ yếu trong các giờ chính khoá trong nhàtrường

Giáo dục mĩ thuật ở trường phổ thông không nhằm đào tạo hoạ sĩ haynhững người chuyên làm nghề mĩ thuật mà giáo dục thẩm mĩ cho họcsinh là chủ yếu, tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc, làm quen, thưởngthức cái đẹp, tập tạo ra cái đẹp, vận dụng cái đẹp vào sinh hoạt học tậphàng ngày và những công việc mai sau, môn mĩ thuật nâng cao năng lực,quan sát, khả năng tư duy hình tượng sáng tạo bồi dưỡng, phương pháplàm việc khoa học, nhằm hình thành ở học sinh phẩm chất con người laođộng mới, đáp ứng đòi hỏi của xã hội phát triển ngày càng cao

1.2 Nhiệm vụ:

Giáo dục thẩm mĩ cho học sinh thông qua ngôn ngữ tạo hình: vẻ đẹpcủa bố cục, hình tượng, đường nét, màu sắc Cung cấp một số kiến thứcphổ thông về mĩ thuật để qua đó học sinh để giải quyết các bài tập trongchương trình theo khả năng nhận thức và cảm nhận riêng Học sinh nhậnthức sâu sắc hơn về vẻ đẹp và giá trị của nền mĩ thuật dân tộc Bồi dưỡngnâng cao thị hiếu thẩm mĩ, năng lực nhận thức cái đẹp

Giúp học sinh tiếp thu có hiệu quả hơn tri thức ở các môn học khác vìcác môn học có liên quan, móc nối với nhau, hơn nữa mĩ thuật tạo điềukiện cho học sinh suy nghĩ, sáng tạo để có nhiều cách thể hiện khác nhaucho bài tập sẽ giúp các em học tốt hơn các môn khác

Định hướng cho một bộ phận nhỏ học sinh học tiếp ngành mĩ thuật,hay tạo điều kiện cho một số học sinh thi vào các trường chuyên nghiệp

có liên quan đến mỹ thuật Dạy mĩ thuật ở trường phổ thông nói chung, ởtrưởng trung học cơ sở nói riêng là góp phần xây dựng thẩm mĩ cho xãhội, mọi người đều hướng đến cái đẹp, bíêt tạo ra cái đẹp, thưởng thứccái đẹp theo ý mình sẽ làm cho cuộc sống ngày càng trở nên tốt đẹp,phong phú và hài hoà hơn

1.3.Nội dung môn mĩ thuật ở trường THCS:

Do đặc điểm của môn học, nên chương trình mĩ thuật ở trường THCSđược cấu tạo theo hướng đồng tâm Có nghĩa là những vấn đề đề cập ởlớp dưới sẽ được củng cố và nâng cao dần ở các lớp trên

Giáo dục mĩ thuật ở trường THCS được thực hiện chủ yếu trong các giờ học

Vẽ theo mẫu: (32 tiết)

Luật xa gần, phương pháp vẽ theo mẫu,vẽ tĩnh vật bằng chì, bằng màu; Giớithiệu tỉ lệ mặt người; tỉ lệ người, tập vẽ chân dung, dáng người

Vẽ trang trí: (31 tiết)

Cách sắp xếp trang trí; màu sắc và cách đùn màu trong trang trí; cách vẽ trangtrí: Kẻ trục đối xứng và phác mảng, vẽ đậm nhạt, vẽ họa tiết, vẽ màu.;

- Họa tiết trang trí, họa tiết dân tộc

- Đơn giản và cách điệu

- Chữ in hoa và cách kẻ chữ in hoa nét đều, nét thanh nét đậm

- Tranh trí cơ bản: tranh trí hi9nhf vuông hình tròn, hình chữ nhật

- Trang trí ứng dụng: Tranh trí thảm, khăn trải bàn, lọ cắm hoa, lều trại, bìasách, bìa lịch, kẻ khẩu hiệu, vẽ biểu đồ, phóng tranh…

Vẽ tranh: (34 tiết)

- Cách vẽ tranh: Tìm chọn nội dung đề tài, vẽ phác thảo mảng, vẽ hình, vẽ màu

- Vẽ tranh sinh hoạt, lễ hội, phong cảnh, chân dung, tranh minh họa…

Thường thức mĩ thuật:

- Sơ lược mĩ thuật việt Nam thời kĩ cổ đại; Sơ lược mĩ thuật thời Lý, Trần, thời

Lê, thời Nguyễn

- Sơ lược về mĩ thuật thế giới; Mĩ thuật Ai cập, Hi Lạp, La Mã thời cổ đại, thờiphục hưng, thời hiện đại và mĩ thuật một số nước châu Á

- Sơ lược mĩ thuật Việt Nam thời kì trước cách mạng tháng 8/1945; thời kì 1945– 1975 và khuynh hướng mĩ thuật hiện đại Việt Nam

MỘT SỐ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC:

- Kĩ thuật “đặt câu hỏi” - Kĩ thuật động não công khai

- Kĩ thuật bản đồ tư duy - Kĩ thuật bể cá

- Kĩ thuật tranh luận ủng hộ – phản đối - Kĩ thuật ổ bi

- Kĩ thuật khăn trải bàn - Kĩ thuật tia chớp(Phỏng vấn nhanh)

- Kĩ thuật các mảnh ghép - Kĩ thuật động não viết…

Những hình thức làm việc trên hay còn gọi là kĩ thuật dạy học tíchcực, mỗi hình thức có một đặc thù riêng, một ưu điểm riêng và mang lạihiệu quả rất cao trong giảng dạy không chỉ cho môn học mĩ thuật mà nóphù hợp với rất nhiệu môn học khác nhau…Tuy nhiên áp dụng các kĩthuật dạy học tích cực trong dạy học mĩ thuật như thế nào cho hiệu quả làmột bài toán khó trong phương pháp dạy học đòi hỏi người giáo viên cầnthường xuyên nghiên cứu và học hỏi Để đạt được hiệu quả trong việc ápdụng các kĩ thuật dạy học cần phải một số lưu ý sau:

- Yêu cầu đối với HS:

- Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ học tập cho môn học

- Biết giác ngộ mục đích học tập, tự giác trong học tập, có ý thức trách

nhiệm về kết quả học tập…

- Có tinh thần đoàn kết, tất cả học sinh đều phải nhiệt tình có trách nhiệmtham gia vào công việc được giao

- Yêu cầu đối với giáo viên:

- Cần chuẩn bị tốt giáo án và các phiếu học tập

- Cần có các phương tiện hỗ trợ như: Máy chiếu đa năng, tranh ảnh và các bài viết liên quan…

- Sắp xếp bố cục lớp học sao cho phù hợp với các hình thức tổ chức dạy học và các kỹ thuật được ứng dụng

Mô hình các bước thiết kế bài dạy theo hướng này có thể là:

Bảng 1.1: Mô hình các bước thiết kế bài dạy theo hướng này có thể là:

Như vậy, về mặt khách quan có thể phân tích nội dung dạy học theoquan điểm hoạt động làm cơ sở cho việc xác định kĩ thuật dạy học Quanđiểm hoạt động trong kĩ thuật dạy học có thể được triển khai như sau:

- Gợi động cơ cho các hoạt động hay hoạt động thành phần hành độnghọc tập

- Dẫn dắt HS chiếm lĩnh tri thức, đặc biệt là tri thức phương pháp như làphương tiện và kết quả của hoạt động

- Phân bậc hoạt động/phân tích hoạt động thành các yếu tố thành phần để

Lựa chọn bài dạy.

Mức độ cần đạt được trong từng phần.

Lựa chọn thể hiện thông tin.

Xử lý thông tin.

HS tự đánh giá Đánh giá của giáo viên.

làm căn cứ điều khiển quá trình dạy học.

- Cho HS thực hiện và tập luyện những hoạt động và hoạt động thànhphần tương thích với nội dung và mục tiêu dạy học

1.4 Một số kĩ thuật dạy học tích cực góp phần đối mới phương pháp 1.4.1 Khái niệm kĩ thuật dạy học:

Kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của giáoviên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện vàđiều khiển quá trình dạy học Các kĩ thuật dạy học là những đơn vị nhỏnhất của phương pháp dạy học Các kĩ thuật dạy học tích cực là những kĩthuật dạy học có ý nghĩa đặc biệt trong việc phát huy sự tham gia tíchcực của học sinh vào quá trình dạy học, kích thích tư duy, sự sáng tạo và

sự cộng tác làm việc của học sinh

Các kĩ thuật dạy học tích cực được trình bày sau đây có thể được ápdụng thuận lợi trong làm việc theo nhóm Tuy nhiên chúng cũng có thểđược kết hợp thực hiện trong các hình thức dạy học toàn lớp nhằm pháthuy tính tích cực của học sinh

trong thảo luận, trong đó đề cập về một chủ đề có chứa đựng xung đột.Những ý kiến khác nhau và những ý kiến đối lập được đưa ra tranh luậnnhằm mục đích xem xét chủ đề dưới nhiều góc độ khác nhau.

b Ưu điểm, nhược điểm:

- Ưu điểm: Kích thích học sinh tranh luận sôi nổi Không khí giờ học vui

vẻ

- Nhược điểm: Kĩ thuật tranh luận ủng hộ phản đối đòi hỏi thời gian

nhiều, trong khi một giờ học ở trung học cơ sở chỉ có 45 phút

- Kĩ thuật này đòi hỏi học sinh phải có kiến thức về bài học tôt, vì thế chỉphát huy được một số em học được

- Mục tiêu của tranh luận không phải là nhằm “đánh bại” ý kiến đối lập

mà nhằm xem xét chủ đề dưới nhiều phương diện khác nhau

1.4.3 Kĩ thuật “đặt câu hỏi”:

sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn các mục đích sử dụng khác nhau của mỗiloại câu hỏi

Câu hỏi đóng là những câu hỏi mà chỉ có một câu trả lời đúng, thường

là những câu hỏi tìm hiểu thực tế Câu hỏi đóng có thể được sửdụng để kiểm tra sự hiểu bài, khuyến khích người học ôn lại nhữngnội dung đã học, hoặc đưa ra một thông tin, nhưng giá trị sư phạmcủa loại câu hỏi này tương đối hạn chế

Câu hỏi mở là những câu hỏi không có câu trả lời cố định, chúng

kích thích suy nghĩ và mở ra những trao đổi hoặc tranh luận

b Ưu điểm, nhược điểm:

Ưu điểm:

- Kĩ thuật đặt câu hỏi dễ sử dụng cho mọi giáo viên, giáo viên không sợcháy giáo án cũng như mất nhiều thời gian đối với các hình thức học tậpkhác

- Hệ thống câu hỏi chính xác, logic, hỏi đúng lúc, đúng chỗ tạo cho họcsinh tự tin hơn trong giờ học

1.4.4 Kĩ thuật sử dụng bản đồ tư duy:

a Khái niệm bản đồ tư duy:

Bản đồ tư duy là một sơ đồ nhằm trình bày một cách rõ ràng những ýtưởng mang tính kế hoạch hay kết quả làm việc của cá nhân hay nhóm vềmột chủ đề Sơ đồ tư duy có thể được viết trên giấy, trên bản trong, trênbảng hay thực hiện trên máy tính

b Ưu điểm – Nhược điểm:

Ưu điểm:

- Ôn tập và ghi nhớ hệ thống kiến thức sẽ hiệu quả và nhanh hơn

- Mỗi giản đồ sẽ phân biệt nhau tạo sự dễ dàng cho việc gợi nhớ

- Tạo ra thêm ý tưởng về sơ đồ tư duy

- Dễ dàng nghiên cứu

- Tăng cường bộ nhớ

- Sử dụng toàn bộ não của bạn

Nhược điểm:

- Mất thời gian

- Các sơ đồ giấy thường khó lưu trữ, thay đổi, chỉnh sửa, tốn kém chi phí

- Số học sinh yếu có thể không hình dung ra sơ đồ tư duy

Bản đồ tư duy là một kỹ thuật hình họa, với sự kết hợp giữa từ ngữ,hình ảnh, đường nét, màu sắc phù hợp, tương thích với cấu trúc, hoạtđộng và chức năng của não bộ Bản đồ tư duy hoạt động dựa trên hainguyên tắc chủ chốt là tưởng tượng và liên kết Não bộ của con ngườichính là bộ máy nhân và nó nhân các ý tưởng bằng sự liên kết

Hình 1.1 Sơ đồ đồ tư duy

1.4.5 Kĩ thuật “khăn phủ bàn”:

a Khái Niệm:

Kĩ thuật "khăn phủ bàn" là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợptác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm nhằm kích thích,thúc đẩy sự tham gia tích cực, tăng cường tính độc lập, trách nhiệm củangười học và phát triển mô hình có sự tương tác giữa người học vớingười học

- Kích thích , thúc đẩy sự tham gia tích cực của học sinh

- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh

- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh

Hình 1.2 Sơ đồ khăn phủ bàn

b Ưu điểm - Nhược điểm:

Ưu điểm:

- Tăng cường tính độc lập và trách nhiệm của người học

- Học sinh được tiếp cận với nhiều giải pháp và chiến lược khác nhau

- Rèn kĩ năng suy nghĩ, quyết định và giải quyết vấn đề

- Học sinh đạt được mục tiêu học tập cá nhân cũng như hợp tác

- Sự phối hợp làm việc cá nhân và làm việc theo nhóm nhỏ tạo cơ hội nhiềuhơn cho học tập có sự phân hóa

- Nâng cao mối quan hệ giữa học sinh Tăng cường sự hợp tác, giao tiếp, họccách chia sẽ kinh nghiệm và tôn trọng lẫn nhau

- Nâng cao hiệu quả học tập

Hạn chế:

- Tốn kém chi phí và khó lưu trữ, sửa chữa kết quả

- Kĩ thuật khăn phủ bàn đòi hỏi tất cả các thành viên phải làm việc cá nhân, suy nghĩ, viết ra ý kiến của mình trước khi thảo luận nhóm vì vậy một bộ phận học sinh yếu sẽ ngại làm việc hoặc ỉ lại

- Nhóm có số thành viên 4 là tốt nhất

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2.1 Dạy học theo phương pháp truyền thống:

Từ lâu, dạy học theo kiểu “đọc - chép” được coi là một phương pháp

dạy học để truyền tải kiến thức cho học sinh và được sử dụng phổ biến ởnhiều trường trong cả nước Ngành Giáo dục và Đào tạo cũng đã cónhiều cuộc hội thảo và cũng đã đưa ra nhiều phương pháp dạy học tíchcực hơn… nhưng hiện tại không ít giáo viên vẫn sử dụng cách dạy học

theo kiểu “Thầy đọc – Trò chép”

Phải nói rằng trong một tiết dạy, cũng có lúc giáo viên cần phải đọccho học sinh chép như môn chính tả Ở bậc Tiểu học, đọc hoặc ghi lênbảng các công thức toán học, bảng cửu chương, một sự kiện lịch sử, một

số yếu tố địa lý, đoạn thơ, các khái niệm ở bậc Trung học, điều nàykhông có nghĩa là giáo viên đã sử dụng phương pháp “đọc - chép”

Cũng phải khẳng định rằng, trong giáo học pháp, chưa bao giờ trongtrường học có phương pháp dạy học mang tên “đọc - chép” Do đó “đọc”thế nào và học sinh “chép” ra sao mới là quan trọng Bộ Giáo dục và Đàotạo chủ trương chống việc dạy học “chủ yếu qua đọc chép - nhìn chép”nghĩa là chống việc chỉ đọc chép, truyền thụ kiến thức một chiều trong cảmột tiết lên lớp

Với cách dạy này, người thầy đã máy móc, rập khuôn trong dạy học,

dễ có tư tưởng phó mặc, không hứng thú trong cập nhật kiến thức, khôngsáng tạo trong việc tìm kiếm các phương án thiết kế bài dạy phù hợp vớimọi đối tượng học sinh trong lớp mình phụ trách để kết quả giảng dạy đạtmức tối ưu Người học theo cách này sẽ trở nên thụ động, chỉ biết thunhận kiến thức một chiều, không động não suy nghĩ, không biết tự mìnhchiếm lĩnh tri thức, trở nên thui chột về tư duy, khó vận dụng kiến thứcvào cuộc sống

Hơn nữa, đã dạy theo kiểu “đọc - chép” thì đề thi phải ra theo kiểuhọc thuộc Học sinh khi học, chép được điều gì thì lúc thi, lại chép nhữngđiều ấy vào bài làm, không có khả năng sáng tạo, học sinh hiểu bài mộtcách máy móc không sáng tạo, không thể hiện được “cái riêng” của mìnhhoặc không dám thể hiện “cái riêng” của mình Bài dạy học đọc - chéptất yếu phải được tổ chức theo phương thức diễn dịch, do đó tiết dạy

30 phút để giảng bài mới nên giáo viên chọn cách “đọc - chép”

Học sinh hiện nay khả năng tự ghi bài là rất chậm, rất hạn chế, thụđộng trong học tập nên cũng có thầy cô chọn cách đọc bài, học trò chépbài Học sinh về nhà chỉ cần học thuộc nội dung đã được ghi, khi kiểmtra bài chỉ cần đọc đúng, ghi đúng là được điểm cao…

Cũng còn một số giáo viên không chịu khó đầu tư cho việc thiết kế bàidạy sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh mình đang phụ trách, sợmất sức, cứ sẵn giáo án mẫu đọc cho học sinh chép, khi cần thỉnh thoảngmới dừng lại ghi vài chữ lên bảng Như thế, vừa không sợ sai kiến thức

cơ bản, lại vừa không tốn sức

Trang thiết bị và các phòng học chức năng không đủ hoặc không có để

đáp ứng nhu cầu dạy học theo hướng đổi mới, hiện đại hóa, học sinh

không có nhiều điều kiện để thực hành hoặc học theo phương pháp tích cực

Khắc phục tình trạng đọc - chép là một yêu cầu cần thiết để nâng caochất lượng dạy học đối với tất cả các môn học Đó là một nhiệm vụ vôcùng khó khăn phức tạp trong điều kiện hiện nay của nhiều trường Thựchiện tốt việc chống dạy học theo kiểu “đọc - chép” là cả một quá trìnhlâu dài với sự cố gắng của nhiều đối tượng khác nhau trong đó sự tận tâmcủa thầy cô giáo là điều hết sức quan trọng mới có thể có kết quả

2.2 Dạy học theo hướng đổi mới:

- Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học mĩ thuật:

Trong giai đoạn xã hội phát triển như ngày nay, xu hướng dạy học hiệnđại với sự kết hợp những thành tựu công nghệ thông tin đã và đang diễn

ra một cách khá phổ biến ở các ngành học, cấp học Công nghệ thông tinvới tư cách là một phương tiện hỗ trợ cho việc dạy học đang chứng tỏnhững ưu thế và hiệu quả trong quá trình dạy học nói chung và đối với bộmôn mĩ thuật nói riêng

- Áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy học mĩ thuật:

Đổi mới phương pháp dạy học là một trong những nhiệm vụ quantrọng hàng đầu hiện nay của ngành giáo dục và đào tạo Việt Nam Nghịquyết Hội nghị lần thứ VIII của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộngsản Việt Nam Khóa XI khẳng định: "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phươngpháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động,

sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lốitruyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc"

Dạy học theo phương pháp dạy học tích cực: “Lấy học sinh làm trungtâm” nhằm phát huy tính chủ động sáng tạo, độc lập suy nghĩ và khảnăng tư duy của các em Một số phương pháp dạy học tích cực như:Phương pháp dạy học theo dự án, phát hiện và giải quyết vấn đề, day họchợp tác nhóm nhỏ…

Sự chuyển biến về hoạt động trong lớp học có thể thể hiện qua sơ đồ sau:

Hình 2.1: Sự chuyển biến về hoạt động trong lớp học

Hoạt động của giáo viên và học sinh trong dạy học tích cực được thể hiện ở sơ

đồ sau:

Hình 2.2: Hoạt động của giáo viên và học sinh trong dạy học tích cực

3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

3.1 Một số giải pháp áp dụng áp dụng kĩ thuật dạy học tích cực 3.1.1 Kĩ thuật tranh luận, ủng hộ, phản đối:

- Cách thực hiện:

Các thành viên được chia thành hai nhóm theo hai hướng ý kiến đốilập nhau về một luận điểm cần tranh luận Việc chia nhóm có thể theonguyên tắc ngẫu nhiên hoặc theo nguyện vọng của các thành viên muốnđứng trong nhóm ủng hộ hay phản đối

- Một nhóm cần thu thập những lập luận ủng hộ, còn nhóm đối lập thuthập những luận cứ phản đối đối với luận điểm tranh luận

- Sau khi các nhóm đã thu thập luận cứ thì bắt đầu thảo luận thông quađại diện của hai nhóm Mỗi nhóm trình bày một lập luận của mình: Nhómủng hộ đưa ra một lập luận ủng hộ, tiếp đó nhóm phản đối đưa ra một ýkiến phản đối và cứ tiếp tục như vậy Nếu mỗi nhóm nhỏ hơn 6 người thìkhông cần đại diện mà mọi thành viên có thể trình bày lập luận

- Sau khi các lập luận đã đưa ra thì tiếp theo là giai đoạn thảo luận chung

và đánh giá, kết luận thảo luận

Ví dụ: Lớp 8 - Bài 16: Sơ lược mĩ thuật hiện đại phương tây từ cuối thế

kỉ XIX đến đầu thế kỷ XX

Giáo viên chia lớp thành 2 nhóm:

Nhóm 1: tìm hiểu về phong cách và quan niệm mĩ thuật của trường phái

* Nhóm trưởng nhóm 1 trình bày: “Màu sắc thiên nhiên luôn biến đổi

tuỳ thuộc vào ánh sáng, khí quyển Vì thế các hoạ sỹ rất chú trọng ánh sáng, đặc biệt là ánh sáng mặt trời chiếu vào con người và cảnh vật.Hội hoạ Ấn tượng đi vào cuộc sống đương đại, trước hết là cảnh sinh hoạt của con người và phong cảnh thiên nhiên với bảng màu tươi sáng.”

– Cho học sinh các nhóm khác tranh luận để bảo vệ quan điểm vẽ củanhóm mình

Một em trường phái Dã thú có ý kiến phản biện: “ Sự vật hiện tượng không đơn thuần như trường phái Ấn Tượng đã nêu mà hiện thực rất rối ren trở lên gần gũi, dễ hiểu với mọi người trên con mắt trẻ thơ Vì thế ta phải thông qua đôi mắt hồn nhiên tươi vui của trẻ thơ trong sáng tạo để nghệ thuật.”Một em trường phái lập thể lại cho rằng: “Đối tượng vẽ quá phức tạp nên phải được mổ xẻ, phân tích và được kết hợp lại trong một hình thức trừu tượng Người họa sĩ không quan sát đối tượng ở một góc nhìn cố định mà lại đồng thời phân chia thành nhiều mặt khác nhau, nhiều khía cạnh khác nhau.”

 Giáo viên chốt lại các nội dung mà học sinh trình bày

Như vậy, qua kĩ thuật ủng hộ phản đối thì tạo cho lớp học sôi nổi, các emhào hứng học tập

3.1.2 Kĩ thuật “đặt câu hỏi”:

- Hướng dẫn để sử dụng các câu hỏi một cách tốt nhất:

Nếu biết cách đặt câu hỏi, giáo viên có thể khuyến khích mọi họcsinh cùng suy nghĩ Trong đào tạo chuyên môn, điều này có thể thực hiệnqua các câu hỏi mở liên quan trực tiếp đến nội dung công việc

Khuyến khích sự tham gia của tất cả học sinh Với những học sinh

ít nói, giáo viên có thể lôi kéo sự tham gia của họ bằng những câu như

“bây giờ chúng ta sẽ nghe một ai đó chưa phát biểu ý kiến”

Diễn đạt các câu hỏi một cách ngắn gọn và rõ ràng Nếu câu hỏi có

ý nghĩa phức tạp, giáo viên cần diễn đạt lại cho học sinh hiểu

Ví dụ: Trong bài: Tranh dân gian Việt Nam giáo viên hỏi: ”Em hãy phânbiệt dòng tranh dân gian Đông Hồ và Dòng tranh dân gian Hàng Trống?”Nếu học sinh không trả lời được giáo viên cần diễn đặt lại: “ Tranh dângian Đông Hồ và Hàng Trống khác nhau ở điểm nào?”

- Sau khi đặt một câu hỏi, chú ý tới thời gian “chờ đợi” Nếu thờigian chờ quá lâu, bài giảng sẽ bị kéo dài, nhưng nếu quá ngắn thì các họcsinh không đủ thời gian để suy nghĩ

- Khi học sinh có câu trả lời sai, không bao giờ được chế giễu điều

đó Đối với học viên người lớn, nên tránh những câu hỏi có tính gài bẫy

ví dụ những câu hỏi mà chúng ta biết chắc họ sẽ trả lời sai Nếu học sinhđưa ra câu trả lời sai, giáo viên có thể gợi ý về câu trả lời để giúp họcsinh nhìn ra cái sai của mình Giáo viên cũng có thể chia quá trình lậpluận thành từng những bước nhỏ để học sinh dễ theo dõi bằng cách đặt

ra một loạt những câu hỏi dễ hơn để dẫn dắt học sinh tiến tới câu trả lờiđúng

- Nếu một học sinh đưa ra câu trả lời ngoài dự kiến, giáo viênkhông được bác bỏ thẳng thừng Giáo viên hãy suy nghĩ về câu trả lời đó.Giáo viên có thể diễn đạt lại ý của học viên bằng ngôn từ của mình đểkiểm tra xem mình có hiểu đúng hay không, hoặc tìm hiểu xem tại saohọc sinh lại có câu trả lời như vậy Những câu trả lời ngoài dự kiến cóthể là do học viên suy nghĩ theo một hướng độc đáo, hoặc thậm chí xuấtchúng

Sử dụng câu hỏi có hiệu quả đem lại sự hiểu biết lẫn nhau giữa học

sinh, giáo viên và học sinh, học sinh Kĩ năng đặt câu hỏi càng tốtthì mức độ tham gia của học sinh càng nhiều; học sinh sẽ học tậptích cực hơn Trong tiết học, người giáo viên thường phải sử dụngcâu hỏi để gợi mở, dẫn dắt học sinh tìm hiểu, khám phá thông tin,kiến thức, kĩ năng mới Để đánh giá kết quả học tập của học sinh,học sinh cũng phải sử dụng câu hỏi để hỏi lại, hỏi thêm giáo viên

và các học sinh khác về những nội dung bài học chưa sáng tỏ

Lưu ý khi đặt câu hỏi cần đảm bảo các yêu cầu sau:

- Câu hỏi phải liên quan đến việc thực hiện mục tiêu bài học

- Ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu

- Đúng lúc, đúng chỗ

- Phù hợp với trình độ học sinh

- Kích thích suy nghĩ của học sinh

- Sắp xếp theo trình tự từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp

- Không ghép nhiều câu hỏi thành một câu hỏi móc xích

- Không hỏi nhiều vấn đề cùng một lúc

Khi nêu câu hỏi cho học sinh cần chú ý: