Học tốt Tập đọc không những giúp cho họcsinh rèn luyện kỹ năng đọc - nghe - nói - viết mà còn tạo điều kiện cho học sinhhọc tốt các môn học khác trong bộ môn Tiếng Việt.Tập đọc là một ph
Trang 1MỤC LỤC
1.MỞ ĐẦU : 1
1.1 Lý do chọn đề tài : 1
1.2 Mục đích nghiên cứu : 2
1.3 Đội tượng nghiên cứu: 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu: 2
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN 3
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm: 3
2.2.Thực trạng của vấn đề: 4
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để rèn đọc cho học sinh: 5
2.3.1 Giáo viên cần nắm và nghiên cứu kỹ nộ dung chương trình SGK 5
2.3.2 Rèn luyện giọng đọc mẫu của giáo viên 7
2.3.3 Rèn kỹ năng đọc đúng cho học sinh 8
2.3.4 Hướng dẫn tốc độ đọc cho học sinh 10
2.3.5 Rèn kỹ năng đọc có ý thức (Đọc hiểu) 10
2.3.6 Rèn kỹ năng đọc hay cho học sinh 13
2.3.7 Ứng dụng công nghệ thông tin vào bài giảng
15 2.3.8 Đổi mới cách đánh giá cho học sinh và hình thức xây dựng đề kiểm tra định kỳ phân môn tập đọc theo thông tư 22 18
2.4 Hiệu quả của sáng kiến: 19
3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ:
19 3.1 Kết luận 19
3.2 Kiến nghị 20
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài:
Tập đọc là một phân môn có ý nghĩa cực kỳ quan trọng trong chương trình giảngdạy môn Tiếng Việt ở bậc tiểu học Học tốt Tập đọc không những giúp cho họcsinh rèn luyện kỹ năng đọc - nghe - nói - viết mà còn tạo điều kiện cho học sinhhọc tốt các môn học khác trong bộ môn Tiếng Việt.Tập đọc là một phân mônkhông thể thiếu đối với học sinh tiểu học, nó là một công cụ, là chìa khóa, làphương tiện để học sinh tiếp nhận tri thức của loài người Nó là môn mang tínhchất tổng hợp vì ngoài nhiệm vụ dạy học phân môn Tập đọc còn có nhiệm vụtrau dồi kiến thức về Tiếng Việt cho học sinh (Về phát âm, từ ngữ, câu văn),kiến thức ban đầu về văn học đời sống giáo dục thẩm mỹ Phân môn Tập đọc ởtiểu học nói chung và ở lớp Ba nói riêng đặt ra một nhiệm vụ quan trọng Trongcác giờ Tập đọc học sinh biết đọc diễn cảm bài văn, bài thơ, đã tạo cho các emhứng thú say mê và để lại một vốn văn học đáng kể cho các em Mặt khác nócòn có tác dụng mạnh mẽ trong giáo dục mỹ cảm, giúp các em hiểu được cáiđúng, cái đẹp, cái tinh tế của nghệ thuật ngôn từ Học đọc, các em đồng thời họccách nói, cách viết một cách trong sáng, có nghệ thuật góp phần không nhỏ vàoviệc rèn luyện cách suy nghĩ diễn đạt Dạy Tập đọc không những rèn kỹ năngđọc mà còn phát triển ở các em vốn từ ngữ Tiếng Việt phong phú.Từ đó giúp các
em học tất cả các môn học khác bởi: Đọc đúng mới viết đúng, mới hiểu đúng vàlàm đúng [ ]2
Những điều trên khẳng định sự cần thiết của việc hình thành và phát triển mộtcách có hệ thống và có kế hoạch năng lực đọc cho học sinh Là người giáo viênnếu chỉ bằng lòng với những kiến thức mình đã có được ở trong trường học vàlượng kiến thức đã được tiếp thu chuyên đề thì đó sẽ là một điều đáng tiếc Theotôi, một mặt phải nắm chắc được yêu cầu của cả cấp học, lớp học Mặt khác,phải tiếp tục tìm tòi phương pháp, hình thức tổ chức cụ thể cho từng tiết học củamỗi phân môn Sau một tiết dạy, phải tự đúc rút được kinh nghiệm để rồi tìm ranhững cái hay hơn và mạnh dạn tổ chức các hoạt động dạy- học theo quy trìnhhợp lý, linh hoạt có sáng tạo nhằm đổi mới phương pháp dạy- học đạt hiệu quảcao trong giảng dạy
Quá trình dự giờ trên lớp cũng như qua các đợt thực hiện chuyên đề tôi thấychất lượng đọc của học sinh còn yếu Đặc biệt trong tình hình hiện nay, xã hộingày càng phát triển thì nhu cầu đòi hỏi tri thức con người ngày càng cao Trong
đó, ngôn ngữ nói và viết là rất cần thiết cho mỗi người, mỗi thành công khôngphải tự nhiên có được, mà phải trải qua một quá trình rèn luyện kiên trì ngay từđầu.Việc dạy Tập đọc cho học sinh bên cạnh những thành công còn có nhiều hạnchế như: Học sinh chúng ta chưa đọc được như mong muốn, kết quả học đọc củacác em chưa đáp ứng được yêu cầu của việc hình thành kỹ năng đọc Các emchưa nắm chắc được công cụ hữu hiệu để lĩnh hội tri thức, tư tưởng tình cảm củangười khác chứa đựng trong văn bản được đọc Trong khi dạy, nhiều giáo viênchưa thực sự phát huy hết khả năng của mình để làm thế nào để chữa lỗi phát âmcho học sinh, làm thế nào đề các em đọc nhanh hơn, hay hơn diễn cảm hơn, làm
Trang 4thế nào để các em hiểu văn bản được đọc, làm thế nào để phối hợp đọc thànhtiếng và đọc hiểu Xuất phát từ những thiếu sót và vướng măc trong quá trình giảng
dạy tôi đã đi sâu nghiên cứu “Một số biện pháp rèn đọc cho học sinh nhằm nâng cao chất lượng phân môn Tập đọc ở lớp Ba”
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Giúp cho các em ở bậc tiểu học nói chung, lớp Ba nói riêng, rèn được kỹnăng đọc và cảm thụ tốt bài văn, bài thơ, góp phần hình thành nhân cách conngười một cách toàn diện
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Các kỹ năng đọc đối với yêu cầu cần đạt của học sinh lớp Ba theo chuẩnkiến thức, kỹ năng
Nghiên cứu kỹ các giải pháp rèn đọc cho học sinh lớp Ba ở trường Tiểu họcHưng Lộc 2, huyện Hậu Lộc
1.4 Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng kết hợp các phương pháp:
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Phương pháp điều tra, khảo sát, thống kê
- Phương pháp thực nghiệm
- Phương pháp phân tích tổng hợp
Trang 52 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận:
Hoạt động trong giờ Tập đọc đó là một hoạt động trí tuệ phức tạp mà cơ sở
là việc tiếp nhận thông tin, dựa vào hoạt động của cơ quan thị giác Đọc đượcxem là hoạt động có hai mặt quan hệ mật thiết với nhau, là cơ chế sử dụng mật
mã gồm hai phương diện Một là quá trình vận động của mắt, sử dụng bộ mãchữ âm để phát ra một cách trung thành những dòng văn tự ghi lại lời nói âmthanh Thứ hai là sự vận dụng tư tưởng, tình cảm sử dụng bộ mã chữ - nghĩa (tức
là mối quan hệ giữa các con chữ và lý tưởng) Khái niệm chứa đựng bên trong
để nhớ và hiểu được nội dung những gì đã đọc được Mục tiêu cuối cùng củaphát triển kỹ năng đọc là đạt đến sự tổng hợp giữa những mặt riêng lẻ của quátrình đọc [ ]2
Dạy Tập đọc là dạy đọc đúng, từ đọc đúng sẽ đi đến đọc hiểu, chính đọchiểu là mục tiêu cuối cùng của dạy Tập đọc Phương pháp dạy Tập đọc phải dựatrên những cơ sở của ngôn ngữ học Nó liên quan mật thiết đến vấn đề ngôn ngữhọc như vấn đề chính âm, chính tả, chữ viết, ngữ điệu (thuộc ngữ âm học) vấn
đề dấu câu, các kiểu câu (thuộc ngữ pháp học), vấn đề nghĩa của câu, đoạn, bài.Việc hình thành kỹ năng đọc đúng, đọc diễn cảm và đọc hiểu phải dựa trênnhững tiêu chuẩn đánh giá một văn bản, tính chính xác, tính đúng đắn, tính thẩm
mỹ, dựa trên những đặc điểm kiểu ngôn ngữ, của phong cách chức năng, các thểloại văn bản được dùng làm ngữ liệu ở Tiểu học Hướng đẫn học sinh đọc diễncảm phải dựa trên những hiểu biết văn học, tính hình tượng, tính tổ chức cao vàtính đa nghĩa của nó [ ]2 Với học sinh lớp Ba, đặc điểm tâm lý ở lứa tuổi này
đã bắt đầu từ nhận thức cảm tính sang màu sắc lý tính nhiều hơn Vì vậy trongmục tiêu, yêu cầu của dạy Tập đọc cũng được nâng cao lên, đó là học sinh ngoàiđọc đúng, đọc hay, các em còn phải rèn kĩ năng đọc thầm, đọc hiểu đọc cảm thụtốt nội dung văn bản Ở giai đoạn này ngôn ngữ của các em rất phát triển, cùngvốn ngôn ngữ thì tư duy của các em cũng rất phong phú, đa dạng, có tính sángtạo, tưởng tượng cao Chính vì vậy rèn cho các em kĩ năng đọc, đặc biệt là kĩnăng cảm thụ văn bản tốt để các em có thể đọc văn bản một cách hay hơn, đểphát huy tối đa hiệu quả một giờ dạy tập đọc đó chính là mục tiêu của mỗichúng ta đó là công cụ của học sinh tiếp cận thế giới, tiếp cận với tri thức nhânloại.
Tất cả những vấn đề trên là cơ sở vững chắc và có ý nghĩa to lớn đối vớihọc sinh Tiểu học Nắm vững được điều này giáo viên sẽ tạo điều kiện để họcsinh tiếp thu kiến thức một cách thoải mái, chủ động và nắm chắc các kĩ năngdạy phân môn Tập đọc, từ đó phát huy tính tích cực của các em, nâng cao hiệuquả giờ học Hơn nữa, tuổi của các em ở Tiểu học là tuổi chơi mà học, học màchơi Các cơ quan trong cơ thể chưa phát triển hoàn thiện nên mức độ tập trungchú ý lâu chưa bền vững, ngồi lâu trong một tiết học nếu không thay đổi hìnhthức tổ chức dạy học chắc các em sẽ không thấy thoải mái Bởi vậy, cần có
Trang 6những biện pháp tổ chức hoạt động dạy và học linh hoạt để các em có cơ hộivừa học, vừa vận động cơ thể Thông qua trò chơi để học và trong một giờ học,mỗi em được gọi ít nhất hai lần đứng dậy phát biểu ý kiến để có cơ hội thay đổi
tư thế Học phân môn Tập đọc, việc đọc đúng, đọc hiểu và cảm thụ là hai khâu
có quan hệ mật thiết với nhau, gắn bó hỗ trợ đắc lực cho nhau Cảm thụ tốt giúpcho việc đọc diễn cảm được tốt Ngược lại việc đọc diễn cảm giúp cho cảm thụbài văn về những cái hay, cái tinh tế, những tình cảm tốt đẹp về văn bản mình
đã đọc
2.2 Thực trạng việc dạy và rèn đọc cho học sinh ở trường Tiểu học Hưng Lộc 2
+ Đối với giáo viên :
- Giáo viên đã nắm rõ tầm quan trọng của việc dạy Tập đọc ở Tiểu học.
Giáo viên đã chú trọng phương pháp dạy học mới Đảm bảo quy trình tiết dạy,chú ý luyện phát âm cho học sinh, đã giúp học sinh hiểu nội dung bài học
- Một số giáo viên chuẩn bị bài còn phụ thuộc nhiều vào câu hỏi sách giáo
khoa, gợi ý sách giáo viên Chính vì vậy bài dạy mang tính áp đặt đơn điệu,chưaphù hợp với đối tượng học sinh, làm cho học sinh tiếp thu một cách thụ động,ghi nhớ máy móc lời giảng của giáo viên
- Quá trình hướng dẫn học sinh đọc cảm thụ chưa quán xuyến tất cả các loạiđối tượng mà chỉ tập trung chú ý đến học sinh giao nhiệm vụ luyện đọc cá nhânhoặc đọc để tìm hiểu bài
- Việc chọn từ giải nghĩa ở một số giáo viên còn lúng túng, chưa phân biệtđược từ khó cần cung cấp và từ chọn cần để giảng về nội dung và nghệ thuật.Giảng từ chưa kết hợp với giảng ý và gắn với văn cảnh cụ thể
- Một số giáo viên lại biến giờ Tập đọc thành giờ “Giảng văn” nặng nề,
không phù hợp đối tượng học sinh Giọng đọc của nhiều giáo viên chưa thực sựhay, còn mang nặng giọng địa phương, chưa chú trọng việc nhấn giọng ở những
từ ngữ mang tính gợi tả, gợi cảm Thời gian luyện đọc ít, áp đặt cách đọc để họcsinh phải đọc thụ động, ít gợi ý để học sinh khám phá, tìm hiểu cách đọc, dẫnđến hiệu quả được trong giờ Tập đọc chưa cao Chưa chú ý đến việc dạy cho họcsinh ngắt, nghỉ và giọng đọc của bài, đặc biệt là chưa dành thời gian cho họcsinh được đọc diễn cảm bài văn, bài thơ
- Phương tiện trực quan chủ yếu trong tiết Tập đọc là ngôn ngữ của giáo viên
và bài tập đọc trong sách giáo khoa, tranh màu phóng to minh họa và một số vậtthật hoặc mô hình để giảng từ và ý chưa được sử dụng thường xuyên, triệt để
- Giáo viên chưa chú ý đến việc dạy cho học sinh ngắt, nghỉ và giọng đọccủa bài, đặc biệt là chưa dành thời gian cho học sinh được từ đọc đúng dẫn đếnđọc hay bài văn, bài thơ
+ Thực trạng việc đọc của học sinh:
- Học sinh nhìn chung ít học phân môn Tập đọc ở nhà, nếu có thì học sinhcũng chưa biết cách đọc, chỉ đọc bài một cách qua loa, chiếu lệ chưa có sựchuẩn bị chu đáo
Trang 7- Đến lớp nhiều em chưa phát huy vai trò của cá nhân trong quá trình luyệnđọc nhất là đọc thầm (Vì đòi hỏi tính tự giác là chủ yếu, trong lúc học sinh khácđọc thành tiếng thì một số em chưa theo dõi) quá trình đọc thành tiếng của bạn
là thời gian “nghỉ ngơi’’của một số em khác.
- Tuy nhiên ở trường Tiểu học hiện nay, trong một lớp trình độ học sinhkhông đồng đều Có học sinh đọc đúng, nhanh, đọc hay nhưng cũng không íthọc sinh đọc còn ngắc ngứ, lý nhí, không biết ngắt nghỉ khi gặp dấu câu, khônghiểu được sắc thái tình cảm điều đó dẫn đến việc cảm nhận văn bản còn hạn chế.Đặc biệt học sinh lớp 3B ở trường tôi, học sinh thường phát âm sai ở nhữngtiếng có âm đầu như l/n, s/x, t/ch, vần ăn/ ăng
- Phần đọc hiểu nắm nội dung bài ở một số học sinh còn khó khăn
* Kết quả thực trạng:
Ngay từ đầu năm (năm học: 2016 – 2017), sau quá trình tìm hiểu thực tế tôitiến hành điều tra kết quả học tập của học sinh lớp 3B trường Tiểu học HưngLộc 2, tôi nhận thấy: Các em mới chỉ dừng lại ở việc đọc to nhưng mức độ đọclưu loát còn một số em vẫn chưa đạt yêu cầu, các em còn đọc nhát gừng, đọc lặp
từ, thêm từ, bớt từ đọc sai về các lỗi phát âm Số em đọc đúng đọc trôi chảy,ngắt nghỉ đúng chưa đạt Mức độ đọc hay chỉ có rất ít em đạt được Các emchưa thể hiện rõ giọng đọc của từng thể loại như thơ, văn bản kịch… Đặc biệtvẫn còn một số học sinh không biết thế nào là đọc hay Ngay từ đầu năm học tôi
đã phân loại để nắm được trình độ của học sinh, từ đó có kế hoạch luyện đọccho từng em Tôi đã thống kê chất lượng đọc của học sinh lớp 3B như sau:
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để rèn đọc cho học sinh:
2.3.1- Giáo viên cần nắm và nghiên cứu kỹ nội dung chương trình SGK Tiếng Việt Lớp 3 đặc biệt là phân môn Tập đọc
*Nội dung chương trình sách giáo khoa gồm có các: Phân môn, đơn vịhọc, cấu trúc của một đơn vị học
Phân môn: Phân môn Tập đọc rèn cho học sinh kỹ năng: Đọc nghe nói- viết Bên cạnh đó thông qua hệ thống bài đọc theo chủ điểm và những câuhỏi, những bài tập khai thác nội dung bài đọc
Trang 8Các đơn vị học: Sách giáo khoa tiếng việt lớp Ba gồm 15 đơn vị học,mỗi đơn vị gắn với một chủ điểm học trong 2 tuần( riêng chủ điểm Ngôi nhàchung học trong 3 tuần).
- Cấu trúc của một đơn vị học: trong một tuần gồm 8 tiết: 2,5 tiết Tập đọc0,5 tiết kể chuyện, 2 tiết chính tả, 1tiết luyện từ và câu, 1 tiết tập viết ,1 tiết tậplàm văn Sách gồm 93 bài tập đọc, trong đó có 30 bài thơ, 63 bài văn xuôi(truyện miêu tả, văn bản khoa học, nghị luận và văn bản thông thường),18 bài làtác phẩm văn học nước ngoài hoặc có nội dung về người nước ngoài và ngườingoài nước
Ngoài việc nắm vững nội dung chương trình sách giáo khoa thì trong dạyhọc, để tổ chức các hoạt động dạy học tốt phải xác định đúng mục tiêu của phânmôn đó, của từng bài cụ thể Xác định càng rõ ràng, đúng đắn thì tổ chức cáchoạt động sẽ tốt
Để tổ chức các hoạt động dạy - học phân môn Tập đọc thì trước hết phải bốtrí thời gian nghiên cứu hệ thống chủ điểm trong SGK Tiếng Việt, nghiên cứu kĩtừng tiết học, sự phân bố các bài tập đọc ở mỗi đơn vị học, phải xác định rõ vị trícủa từng bài trong chương trình, bài đó thuộc thể loại văn bản nào (Văn xuôi,thơ, văn bản hành chính ) bài đó thuộc chủ đề gì? Bài trước đó là bài nào? Bố trínhư vậy sẽ tạo nên một số thuận lợi như: Giúp người giáo viên nắm được mụctiêu, giọng đọc của từng bài và mức độ yêu cầu học sinh học xong bài đó đọcvới giọng như thế nào? Với bài học này học sinh thường phát âm sai tiếng nào(Do ảnh hưởng của phương ngữ) và cần hướng dẫn học sinh luyện đọc như thếnào cho chuẩn
Ví dụ: Bài “ Người mẹ” là bài dạy thuộc tiết thứ ba, tuần 4, chủ đề “ Mái
ấm”- Chủ đề thứ ba của TV3 (Tập một) Chính vì thế, yêu cầu học sinh đọc
thành tiếng ở mức độ: Biết thể hiện giọng đọc như :Ở đoạn 1: Giọng đọc hồi
hộp, dồn dập thể hiện tâm trạng hoảng hốt của người mẹ khi bị mất con Nhấn
giọng các từ ngữ: hớt hải, thiếp đi, nhanh hơn gió, chẳng bao giờ trả lại, khẩn khoản cầu xin Đoạn 2 và đoạn 3: Giọng thết tha thể hiện sự sẵn lòng hy sinh của người mẹ trên đường đi tìm con Nhấn giọng các từ ngữ: không biết, băng tuyết bám đầy, ủ ấm, ôm ghì, đâm, nhỏ xuống ,đâm chồi nảy lộc, nở hoa
Đoạn 4: Đọc chậm rõ ràng từng câu Giọng thần chết ngạc nhiên Giọng người
mẹ khi nói câu“ Vì tôi là mẹ” điềm đạm khiêm tốn; Khi yêu cầu Thần Chết “ hãy trả con cho tôi ! ”- dứt khoát Chú ý đọc các từ ngữ mới các từ dễ sai do ảnh hưởng phương ngữ như: Hớt hải, khẩn khoản,lã chả, lạnh lẽo( SGV có thể yêu cầu các từ khác như: thiếp đi, áo choàng, mấy đêm ròng giáo viên cần
chắt lọc từ ngữ khó đọc theo đặc điểm của địa phương lớp mình phụ trách khôngnhất thiết theo SGV, biết nghỉ hơi sau dấu chấm, dấu phẩy và các cụm từ chohợp lý
Nhưng tới bài “ Hũ bạc của người cha” (Tiết thứ nhất,của tuần 15 thuộc
chủ đề: Anh em một nhà) ở mức độ bài này yêu cầu học sinh ở mức độ cao hơn
đó là biết đọc phân biệt lời dẫn chuyện với các lời nhân vật (Giọng ông lão
,giọng người kể ) đọc đúng lời của nhân vật( giọng ông lão) khuyên bảo( khi đưa
Trang 9tiền cho con ra đi tập kiếm lấy cơm ăn; nghiêm khắc ( khi vứt nắm tiền xuốngao); cảm động (khi thấy con đã biết quý đồng tiền làm nên nhờ lao động); ân cần
trang trọng lời nói với con ở cuối truyện khi trao hũ bạc cho con Giọng kể của
người dẫn chuyện: chậm rãi, khoan thai, hồi hồi hộp cùng với sự phát triển tìnhtiết truyện
* Nghiên cứu được mục đích, yêu cầu của từng bài dạy thì sẽ lựa chọn đượccác biện pháp, hình thức tổ chức phù hợp với tiết dạy, lựa chọn được đồ dùngnào sẽ phục vụ cho từng hoạt động trong tiết dạy
2.3.2 Rèn luyện giọng đọc mẫu của giáo viên.
Quá trình dạy tập đọc giáo viên đọc mẫu tốt cũng góp phần đáng kể trongviệc rèn đọc cho học sinh rất nhiều Bởi vì, các em luôn luôn lấy giọng đọc củathầy cô giáo làm mẫu Bởi vậy, trước giờ Tập đọc, giáo viên phải nghiên cứu nộidung, cách đọc và tập đọc nhiều lần
+ Có thể đọc mẫu trong các trường hợp:
- Đọc mẫu toàn bài để gây hứng thú cho học sinh
- Đọc mẫu âm, vần, tiếng khó
- Đọc câu, đoạn giúp học sinh nhận xét, giải thích tìm ra cách đọc
Tùy theo từng bài mà giáo viên đọc mẫu cả bài hoặc một đoạn, nhưng trướchết người giáo viên phải đọc đúng, ngoài ra còn phải đọc diễn cảm tốt bài văn,bài thơ Muốn vậy giáo viên phải rèn luyện kỹ năng đọc cho mình một cáchnghiêm túc, giáo viên phải nghiên cứu kỹ cách đọc từng bài, và luyện đọc nhiềulần trước khi đến lớp Luyện đọc diễn cảm sao cho mỗi bài đọc của giáo viênxứng đáng là bài đọc mẫu cho học sinh Để đọc mẫu tốt tôi nghĩ giáo viên phảirèn luyện công phu cả về giọng đọc kỹ năng đọc và cảm thụ văn học Bản thânngười đọc phải hiểu kỹ bài văn bài thơ để cảm thụ tác phẩm một cách sâu sắc,tinh tế và nhờ nó sẽ tìm được giọng đọc phù hợp Để đọc mẫu tốt bài văn cầntiến hành như sau:
+Trước khi soạn bài giáo viên phải đọc bài nhiều lần, đọc cảm xúc của tácgiả khi viết bài văn bài thơ đó
+Xác định sắc thái giọng đọc tùy theo đối tượng miêu tả, tính cách của từngnhân vật trong văn bản.Tập ngắt nhịp theo đấu hiệu ngữ pháp.Tìm từ nhấngiọng, từ thể hiện cảm xúc tâm trạng
Ví dụ 1: Đọc bài: “Người lính dũng cảm” (TV3 - T1) giọng đọc phù hợp với từng nhân vật như sau:
Giọng đọc người dẫn chuyện: Gọn, rõ, nhanh Nhấn giọng tự nhiên ở những
từ ngữ : Hạ lệnh ,ngập ngừng,chui, chối tai.
Giọng viên tướng :Tự tin, ra lệnh
Giọng chú lính nhỏ: rụt rè bối rối ở phần đầu truyện chuyển thành quả quyết
( trong lời đáp: Như vậy là hèn) ở cuối truyện.
Giọng thầy giáo: lúc nghiêm khắc, lúc dịu dàng buồn bã
Khi đọc giáo viên cũng phải chú ý đọc đúng đến các câu mệnh lệnh
Lời viên tướng :Vượt rào,/ bắt sống lấy nó!// - Chỉ những thằng hèn mới chui - Về thôi ! (mệnh lệnh, dứt khoát)
Trang 10Lời chú lính nhỏ: Chui vào à? (Rụt rè, ngập ngừng) - Ra vườn đi! (Khẽ rụtrè) - Nhưng như vậy là hèn (quả quyết )
Ví dụ 2 : Khi chuẩn bị dạy bài “Ai có lỗi?” (TV3-T1) Chuẩn bị cho việc dạy
bài này tôi nghĩ mình phải rèn giọng đọc cho mình như sau:
+ Đọc câu chuyện nhiều lần
+ Nghiên cứu kỹ nắm chắc ý nghĩa câu chuyện là phải biết nhường nhịnbạn, nghĩ tốt về bạn, dũng cảm nhận lỗi khi trót cư xử không tốt với bạn
+ Nghiên cứu các loại sách tham khảo và sẽ xác định được giọng cần đọc Giọng nhân vật “tôi” ( En - ri- cô) ở đoạn 1 đọc chậm rãi, nhấn giọng các từ:
nắn nót, nguệch ra, nổi giận ,càng tức kiêu căng
Đọc nhanh căng thẳng hơn (ở đoạn 2- hai bạn cãi nhau), nhấn giọng ở các
từ ngữ: trả thù, đẩy, hỏng hết, giận đỏ mặt Lời Cô - rét-ti bực tức
Trở lại chậm rãi, nhẹ nhàng (ở đoạn 3) khi En - ri-cô hối hận, thương bạn muốn xin lỗi bạn, nhấn giọng các từ: lắng xuống, hối hận.
Ở đoạn 4 và 5: Nhấn giọng ở các từ : ngạc nhiên, gây ra, ôm chầm,…Lời
Cô - ret - ti dịu dàng Lời của bố En - ri - cô nghiêm khắc
Với cách xác định như vậy, việc đọc lại bài thơ nhiều lần cộng với sựchuyển giọng linh hoạt, tôi nghĩ mình có thể tự tin hơn khi thể hiện giọng đọccủa mình trước lớp Qua việc đọc của giáo viên sẽ giúp học sinh hứng thú họctập và tự tin hơn khi đọc
2.3.3 - Rèn kỹ năng đọc đúng cho học sinh
Đọc đúng là sự tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác,không có lỗi Đọc đúng là không đọc thừa, không sót từng âm, vần và tiếng Đọcđúng bao gồm: Phát âm, ngắt nghỉ hơi đúng chỗ.[ ]3
* Cách thực hiện: Giáo viên hướng dẫn học sinh cách thực hiện:
+ Trước khi lên lớp, giáo viên dự kiến các lỗi của học sinh trong lớp dễ mắc.Những từ, những câu khó trong bài để luyện đọc
Ví dụ:
- Luyện đọc đúng các tiếng có âm đầu dễ lẫn là s/x, l/n, tr/ch: sung sướng,,
sản xuất, lặng lẽ, lần lượt, lạnh lùng, len lách, loanh quanh, lúp xúp, sắc nắng,
da trắng, đêm trăng, trong vắt, chiến tranh, chiêng trống …
- Đọc đúng các tiếng có chứa vần khó đọc: khuôn, cuộn tròn, tựu trường
Lưu luyến, loanh quanh, loay hoay, khuynh hướng
- Đọc đúng các tiếng có thanh ngã và thanh hỏi: nghĩ ngợi, quyến rủ, trỗ, lão, rong ruổi, nẻo, vỗ, vỡ,… Phần luyện đọc này phải kết hợp luôn trong phần
đọc cá nhân
+ Lên lớp: Khi dạy bài: “ Chú sẻ và bông hoa bằng lăng” (TV3 - T1) Học sinh A đọc đoạn 1, học sinh B nhận xét: Phát hiện bạn đọc sai “sẻ lon,
bằng năng, lở hoa,”Giáo viên cho học sinh A đọc lại cho đúng:“sẻ non, bằng
lăng, nở hoa,” sau đó giáo viên gọi 3 đến 4 em hay mắc lỗi phát âm sai phụ âm
đầu l/ n như trên đọc lại
+ Ngoài việc luyện cho học sinh biết cách phát âm đúng, giáo viên còn phảichú trọng cách nghỉ hơi ở dấu chấm, ngắt hơi ở chấm phẩy, dấu hai chấm Đặc
Trang 11biệt phải hướng dẫn học sinh ngắt hơi ở các cụm từ ngữ để tách ý Có nhiều cách
để hướng dẫn học sinh ngắt nghỉ đúng
Ví dụ 1: Khi đọc bài: “ Chiếc áo len” (TV3 - T1) Học sinh đọc:
Nằm cuộn tròn trong chiếc chăn bông/ ấm áp/ Lan ân hận quá.// Em muốn ngồi dậy xin lỗi mẹ/ và anh,/ nhưng lại xấu hổ vì mình / đã vờ ngủ.
Áp mặt xuống gối,/em mong trời mau sáng để nói với mẹ://“con không thích chiếc áo ấy nữa./ Mẹ hãy để tiền mua chiếc áo ấm/ cho cả hai nh em”.//
+ GV giúp học sinh sửa lại bằng cách cho học sinh nhận xét: trình chiếucâu văn đã ngắt sẵn như sau:
Nằm cuộn tròn/ trong chiếc chăn bông ấm áp,/ Lan ân hận quá.//Em muốn ngồi dậy/ xin lỗi mẹ và anh,/ nhưng lại xấu hổ/ vì mình / đã vờ ngủ.//
Áp mặt xuống gối,/ em mong trời mau sáng/ để nói với mẹ://“con không thích
chiếc áo ấy nữa.// Mẹ hãy để tiền/ mua chiếc áo ấm/ cho cả hai anh em”.// [ ]1
+ Sau đó yêu cầu học sinh đọc lại để so sánh hai cách đọc cách nào đúng
Các em đều thống nhất là đọc theo cách thứ hai mà giáo viên đã trình chiếu sẵn câu văn trên màn hình
Rồi yêu cầu học sinh đọc lại với giọng nhẹ nhàng, ngắt đúng nhấn giọng
ở các từ in đậm Đặc biệt câu nói của Lan khi học sinh thể hiện sự ân hận, cónhư vậy mới biểu đạt được trạng thái cảm xúc của tác giả
Ví dụ 2: Trong bài: “ Giọng quê hương ” (TV3 - T1)
Học sinh đọc như sau: Mẹ tôi/ là người miền trung….//Bà đã qua đời đã
hơn tám mươi năm rồi.//
- Giáo viên đọc lại câu văn và yêu cầu học sinh lắng nghe, phát hiện chỗ cô
giáo ngắt giọng: Mẹ tôi là người miền trung // Bà đã qua đời/ đã hơn tám mươi
- Giáo viên treo bảng phụ viết sẵn câu văn yêu cầu một học sinh giỏi lên
bảng đánh dấu chỗ ngắt nghỉ và đọc để các bạn trong lớp nhận xét, thống nhất
cách đọc đúng như sau:“Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy
nảy trong lòng tôi/ như mấy cánh hoa tươi/ mỉm cười giữa bầu trời quang đãng.//
Đối với những bài thơ, GV hướng dẫn HS ngắt nghỉ cần đúng với nhịp thơ
Ví dụ 4: -Với bài Quê hương, nhịp thơ phổ biến là 2/4 và 4/2 Giáo viên kết
hợp nhắc nhở các em ngắt nghỉ hơi đúng, tự nhiên và thể hiện tình cảm quagiọng đọc
Quê hương/ là con diều biếc / Tuổi thơ/ con thả trên đồng/
Quê hương là con đò nhỏ/ Êm đềm khua nước /ven sông.// Quê hương/ nếu ai không nhớ/ Sẽ không lớn nỗi/ thành người.//
(Quê hương TV3-T1)
Trang 12- Với bài: Nhà bố ở, giáo viên cần hướng dẫn học sinh đọc thể hiện tâm
trạng ngạc nhiên, ngỡ ngàng của bạn nhỏ ở miền núi lần đầu tiên vềthăm bố ở thành phố Giọng đoc thong thả, chậm rãi theo bước chân củaPáo (khổ 1); ngạc nhiên, háo hức (các khổ thơ 2,3,4), tha thiết tình cảmnhớ quê nhà khổ thơ cuối Với khổ thơ :
Con đường sao mà rộng thế /
Sông sâu/ chẳng lội được qua /
Người,/ xe / đi như gió thổi /
Ngước lên /mới thấy mái nhà.//
Khổ thơ trên, giáo viên cần hướng dẫn học sinh ngắt nghỉ hơi đúng giữa các
dòng Với những bài thơ có thể thơ tự do, giáo viên hướng dẫn học sinh chú ý
tới vần nhịp để ngắt nghỉ đúng và nhấn giọn một số từ ngữ:
“ Chim đừng hót nữa,// Chín lặng trong vườn,/
Bà em ốm rồi./ Bà mơ tay cháu/
Lặng/ cho bà ngủ// Quạt /đầy hương thơm.//”
Hoa cam,/ hoa khế (Quạt cho bà ngủ TV3-T1)
Như vậy, từ một số biện pháp trên giáo viên đã giúp học sinh dần dần có ýthức tìm hiểu giọng đọc, cách đọc đúng và tự tin hơn khi đọc
2.3.4- Hướng dẫn tốc độ đọc cho học sinh
Như chúng ta đã biết, đối với học sinh Tiểu học đọc lưu loát là nói đến phẩmchất đọc về mặt tốc độ, đọc không ê a, ngắc ngứ Tốc độ đọc nhanh chỉ thựchiện khi đã đọc đúng, khi đọc phải chú ý xác định tốc độ để cho người nghe hiểukịp được Nhưng đọc nhanh ở đây không phải là đọc liến thoắng Tốc độ đọcthành tiếng của lớp Ba yêu cầu tối thiểu là 70 tiếng / phút
+ Cách thực hiện:
- Hướng dẫn cho học sinh làm chủ tốc độ bằng cách giáo viên đọc mẫu hoặcchọn học sinh đã đọc tốc độ chuẩn đọc mẫu để tất cả học sinh đọc thầm theo.Ngoài ra, dùng biện pháp đọc tiếp nối trên lớp, đọc nhẩm có sự kiểm tra củagiáo viên, của bạn để điều chỉnh tốc độ
Ví dụ: Khi học sinh đọc cá nhân toàn bài hoặc một khổ thơ, một đoạn văn
giáo viên đều nhắc cả lớp đọc thầm theo
- Giáo viên còn gây hứng thú cho học sinh bằng những trò chơi như: Thi đọc tiếp sức, đọc thơ truyền điện,… Kết thúc chơi bao giờ giáo viên cũng cho học
sinh chọn và tuyên dương nhóm đọc đúng nhất, nhanh nhất, giỏi nhất và gợi ýrút kinh nghiệm về cách đọc Mặt khác muốn học sinh đọc lưu loát, đúng tốc độcần có sự chuẩn bị bài ở nhà tốt, học sinh phải được đọc trước nhiều lần Em nào
đọc còn chậm giáo viên giúp học sinh đọc tốt hơn.
2.3.5- Rèn cho học sinh đọc có ý thức (đọc hiểu).
Để giúp học sinh đọc cảm nhận văn bản, hiểu văn bản thì trong giờ Tập đọcgiáo viên phải chú ý rèn luyện khả năng đọc hiểu cho học sinh Đó là vấn đề cầnthiết, quan trọng đối với học sinh lớp 3 Có hiểu nội dung bài văn, bài thơ thì
Trang 13mới có cách đọc đúng, đọc hay được.Việc luyện đọc hiểu thường được thực hiệntrong bước đọc thầm.
Sự thực đọc thầm có ưu thế hơn hẳn đọc thành tiếng ở chỗ nhanh hơn đọcthành tiếng từ 1,5 đến 2 lần Nó có ưu thế hơn hẳn để tiếp nhận, thông hiểu nộidung văn bản vì người ta không phải chú ý đến việc phát âm, chỉ tập trung đểhiểu nội dung điều mình đọc Hiệu quả của đọc thầm được đo bằng khả năngthông hiểu nội dung văn bản đọc Do đó, dạy đọc thầm chính là dạy đọc có ýthức đọc hiểu Kết quả đọc thầm phải giúp học sinh hiểu nghĩa của từ, cụm từ,câu, đoạn, bài tức là toàn bộ những gì mà các em đọc được
+ Cách thực hiện: - Kết hợp chặt chẽ việc tìm hiểu bài với việc luyện đọc Giáo
viên cho học sinh đọc đến đâu tìm hiểu bài đến đó Không tách rời hai khâu tìmhiểu bài và rèn đọc
Ví dụ: Khi dạy bài: “ Quê hương ” (TV3-T1) của nhà thơ Đỗ Trung Quân.
Sau khi cho học sinh đọc thầm 3 khổ thơ đầu bài thơ, giáo viên cho học sinh tìm
hiểu nội dung: Nêu những hình ảnh gắn liền với quê hương ? Qua việc học sinh
đọc thành tiếng cả lớp đọc thầm theo các em mới cảm nhận được hình ảnh gắnliền với quê hương đó là: (Chùm khế ngọt, đường đi học rợp bướm vàng bay,con diều biếc thả trên cánh đồng, con đò nhỏ khua nước ven sông, cầu tre nhỏ,nón lá nghiêng che, đêm trăng tỏ, hoa cau rụng trắng ngoài hè)
Tiếp đó, giáo viên yêu đọc thầm toàn bộ bài thơ để các em cảm nhận được
đó là nơi ta được sinh ra, được nuôi dưỡng lớn khôn, giống như người mẹ đãsinh thành và nuôi dưỡng ta
Quê hương mỗi người chỉ một Quê hương nếu ai không nhớ
Như là chỉ một mẹ thôi Sẽ không lớn nỗi thành người.
Như vậy từ việc đọc văn bản các em mới hiểu được nội dung của văn bản vàngược lại có hiểu được nội dung của văn bản thì các em mới đọc đúng, đọc hay
- Trong mỗi giờ tập đọc tôi yêu cầu giáo viên cho HS đọc thành tiếng kếthợp với đọc thầm nhiều lần Đồng thời tôi giao nhiệm vụ cho HS trong khi đọcthầm để kiểm tra kỹ năng đọc hiểu
+ Đọc thầm lần 1: Kết hợp khi đọc nối tiếp từng đoạn
+ Đọc thầm lần 2: Kết hợp khi 1 bạn đọc cả bài
+ Đọc thầm lần 3: Khi giáo viên đọc diễn cảm (lần 2)
+ Lần 4 đọc thầm kết hợp với thành tiếng khi tìm hiểu bài
+ Lần 5 đọc thầm kết hợp với khi luyện đọc lại
Như vậy việc đọc thầm kết hợp với việc đọc cá nhân thành tiếng đượcluyện nhiều lần, kết hợp nhuần nhuyễn trong một tiết học Tập đọc Hoạt động
“Tìm hiểu bài” có kết hợp luyện đọc đoạn bài Các hoạt động được tổ chức diễn
ra một cách nhẹ nhàng, các hoạt động được lồng ghép vào nhau hỗ trợ cho nhau
- Để giúp học sinh đọc hiểu tốt, giáo viên chuẩn bị hệ thống câu hỏi bổ sung,thêm một vài câu hỏi ở trong sách giáo khoa phù hợp với từng bài học để họcsinh nêu được nội dung, nghệ thuật từng bài
Ví dụ: Khi tìm hiểu bài “Con cò” (TV3-T1), giáo viên đặt các câu hỏi sau:
