Phương pháp sử dụng kiến thức liên môn trong giảng dạy lịch sử lớp 9 phần lịch sử việt nam nhằm gây hứng thú cho học sinh

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN TĨNH GIA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ LỚP 9 PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN TĨNH GIA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ LỚP 9 PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM

NHẰM GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH

Người thực hiện: Lê Thị Nga Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Hải Yến SKKN thuộc môn: Lịch sử

THANH HOÁ NĂM 2016

II Cơ sở thực tiễn Trang 3 III Thực trạng vấn đề Trang 4 IV.Giải pháp thực hiện Trang 4 Phần thứ nhất :Những yêu cầu cần đạtvà những điều cần tránh khi

Phần thứ hai :Phương pháp sử dụng kiến thức liên môn trong giảng

dạy một số tiết bài lịch sử lớp 9 phần lịch sử Việt Nam cụ thể Trang 8

V Hiệu quả áp dụng Trang 22

C Kết luận : Trang 23

I Ý nghĩa đề tài Trang 23

II Bài học kinh nghiệm Trang 23 III Đề xuất, kiến nghị Trang 24

Đề tài : “PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN

TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ LỚP 9 PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM

NHẰM GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH”

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Đất nước ta đang bước vào thời kì CNH-HĐH, thời kì đòi hỏi sự phát triển

toàn diện của con người Để đáp ứng yêu cầu của xã hội, ngành Giáo dục & Đàotạo đã và đang tích cực thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, nhằm phát huy

tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập, nâng cao chất lượnggiáo dục

Việc sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực đã và đang đượcgiáo viên các cấp học nghiên cứu, sử dụng đem lại sự hứng thú cho học sinh, pháthuy tính tích cực cho học sinh Trong những năm gần đây, nhờ sự hỗ trợ của côngnghệ thông tin, sự phát triển rộng rãi của các nguồn thông tin đại chúng, việc dạyhọc bằng phương pháp mới của giáo viên có nhiều thuận lợi

Cũng như các môn học khác ở trường THCS, môn Lịch sử đòi hỏi giáo viênphải thực hiện giảng dạy theo kĩ thuật mới, phương pháp mới kết hợp với phươngpháp truyền thống, rèn luyện cho học sinh năng lực tư duy, nhận định , đánh giácác vấn đề lịch sử, các sự kiện lịch sử Bên cạnh đó, Lịch sử là môn học về nhânloại, về dân tộc trong quá khứ để giúp học sinh rút ra bài học lịch sử thấy đượctrách nhiệm của bản thân đối với đất nước,cùng các môn học khác hình thành vàphát triển nhân cách cho học sinh Lịch sử là một khoa học không tách riêng màngược lại gắn bó với các môn khoa học xã hội khác như Văn học, Địa lí được ôngcha ta phản ánh bằng nhiều cách khác nhau Một sự kiện lịch sử thời cổ, trung đạihay một sự kiện lịch sử thời hiện đại đều có thể được tái hiện bằng nhiều cách khácnhau Có thể là các con số, những địa danh, những nhân vật , có thể là chuyện kể,

có thể là bài vè, bài thơ, bài hát Một sự kiện lịch sử gắn với địa danh lịch sử, gắnvới những chủ trương, chính sách Đảng, và gắn với những con người làm nên lịch

sử Dạy Lịch sử không đơn thuần là dạy các con số, các sự kiện với các mốc thờigian trong quá khứ, bắt học sinh phải ghi nhớ một cách thụ động, máy móc Ngượclại, dạy lịch sử phải gắn với chính trị , xã hội, văn học nghệ thuật, địa lí và nhiềulĩnh vực khác để trong tiết học lịch sử , học sinh được khám phá, được thưởngthức, được suy ngẫm, được nhận xét đánh giá các vấn đề của lịch sử Có như vậy,học sinh mới hứng thú, say mê học sử, mới nhớ các sự kiện lịch sử Giờ học lịch

sử sẽ được học sinh đón nhận với tâm lí vui vẻ, hứng khởi

Xuất phát từ yêu cầu của ngành Giáo dục, xuất phát từ yêu cầu của môn lịch

sử ở trường THCS, qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy, tôi đã học hỏi, đúc rút đượcmột số kinh nghiệm về phương pháp sử dụng kiến thức liên môn trong giảng dạylịch sử nhằm gây hứng thú cho học sinh.Vì vậy, tôi đưa ra sáng kiến-kinh nghiệmvới đề tài : Phương pháp sử dụng kiến thức liên môn trong giảng dạy lịch sử lớp 9phần lịch sử Việt Nam nhằm gây hứng thú cho học sinh

Trong khuôn khổ đề tài, tôi không có tham vọng mở rộng, chuyên sâu về

phương pháp dạy học tích cực này, chỉ đưa ra một số kinh nghiệm của bản thân về những điều cần làm , những điều cần tránh khi thực hiện phương pháp và một số tiết bài cụ thể môn lịch sử lớp 9 phần lịch sử Việt Nam được sử dụng kiến thức

liên môn trong giảng dạy để đồng nghiệp tham khảo

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

Như chúng ta đều biết, theo các chuyên đề về đổi mới và thực hiện phươngpháp dạy học tích cực, đối với môn lịch sử ở trường THCS, dạy học theo phươngpháp liên môn có vai trò quan trọng , góp phần bổ sung kiến thức khoa học toàndiện cho học sinh, đồng thời giúp học sinh hứng thú với môn học, góp phần nângcao hiệu quả giờ học Trong giảng dạy môn Lịch sử, việc dạy học theo phươngpháp sử dụng kiến thức liên môn được thực hiện tính kế thừa trong nhận thức các

nội dung chương trình lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới từ cổ đến kim, làm chohọc sinh hiểu rõ sự phát triển của xã hội một cách liên tục, thống nhất Học sinhnhận thấy mối quan hệ biện chứng giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội , tính toàndiện của lịch sử

Theo yêu cầu của Bộ Giáo dục & Đào tạo, việc dạy học sử dụng kiến thứcliên môn đòi hỏi giáo viên môn Lịch sử không chỉ có kiến thức đầy đủ, vững vàng

về bộ môn mà còn phải nắm được kiến thức các môn khoa học xã hội khác liênquan đến lịch sử Đồng thời, giáo viên phải có kiến thức về các lĩnh vực khác củađời sống xã hội như nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc, nghệ thuật điện ảnh, thơ ca ,hội họa và cập nhật các thông tin sự kiện hằng ngày có liên quan đến môn Lịch sử.Về phía học sinh, cần phát huy tính tích cực, chủ động huy động vốn kiến thức đã

có của môn học khác, lĩnh vực khác để hiểu sâu , hiểu toàn diện một sự kiện lịch

sử Hơn nữa, học sinh sẽ được bổ sung, hoàn thiện kiến thức về môn học khác,lĩnh vực khác ở mức độ cao hơn

Như vậy, sử dụng kiến thức liên môn trong giảng dạy lịch sử là vấn đề BộGiáo dục & Đào tạo yêu cầu giáo viên, học sinh thực hiện từ trước Đây là mộtphương pháp dạy học tích cực, có ý nghĩa đối với hiệu quả dạy học mà toàn ngànhGiáo dục đang hướng tới

Tuy nhiên, cũng như các phương pháp dạy học tích cực khác, phương phápnày được áp dụng tùy nội dung cụ thể cho các tiết học, bài học Có nội dung cầntích hợp kiến thức liên môn thì giáo viên nên áp dụng, không phải tiết nào, mụcnào cũng thực hiện

II.CƠ SỞ THỰC TIỄN

Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng công nghệ thông tin và

sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật vào giảng dạy là một yêu cầu của ngành đồng thời

là việc làm thường xuyên, quen thuộc của giáo viên cấp THCS hiện nay

Trong giảng dạy môn Lịch sử , nhiều giáo viên đã thu hút học sinh say mêhứng thú với môn học bằng sự am hiểu kiến thức sâu rộng về các vấn đề, các sựkiện lịch sử, kết hợp với sử dụng các phương pháp kĩ thuật dạy học mới trong đó

có phương pháp sử dụng kiến thức liên môn ở một số tiết bài, một số đơn vị kiếnthức Giờ học Lịch sử được giáo viên chuẩn bị chu đáo, có sự hỗ trợ của công nghệthông tin rất thoải mái với học sinh Học sinh không còn quan niệm về môn họckhô khan, dài dòng với những sự kiện, con số khó nhớ, khó hiểu

Phương pháp này đã được một số giáo viên có kinh nghiệm giảng dạy sửdụng từ trước, song vấn đề chỉ được đưa ra trao đổi , thảo luận bàn bạc ở các buổisinh hoạt chuyên môn của các tổ khoa học xã hội từ khi thực hiện chuyên đề đổimới phương pháp dạy học theo hướng tích cực Từ đó nhiều giáo viên đã nghiêncứu và sử dụng, nhận thấy hiệu quả rõ rệt của phương pháp mới này –đó là họcsinh hứng thú đón nhận giờ học lịch sử Tùy nội dung cụ thể của bài giảng , giáoviên sử dụng nhiều phương pháp, kĩ thuật dạy học khác nhau , Có thể kết hợp sửdụng đồ dùng trực quan từ tranh ảnh, bản đồ, lược đồ treo tường (hoặc máy chiếu)với kênh chữ SGK, kết hợp với hệ thống câu hỏi nêu vấn đề, câu hỏi tình huống,câu hỏi gợi mở, câu hỏi dẫn dắt của giáo viên Học sinh được trao đổi, thảo luậnqua hoạt động nhóm, trình bày cảm nhận, suy nghĩ, đánh giá Kết hợp các phươngpháp đặc trưng này với sử dụng kiến thức liên môn, giáo viên sẽ tạo cho giờ học sự

đó là tùy thuộc vào năng lực sư phạm của giáo viên Thực tế hiện nay, nhiều giáoviên đã rất cố gắng thu hút học sinh học lịch sử, học sinh hào hứng với giờ học lịch

sử Đây chính là một chuyển biến cần ghi nhận trong thực tế dạy-học môn lịch sử

ở trường THCS hiện nay

III.THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ

Nhìn chung, trong các nhà trường THCS, cũng như tất cả các môn họckhác, đa số giáo viên dạy môn lịch sử có ý thức thực hiện phương pháp dạy họcmới trên cơ sở kế thừa và phát huy điểm tiến bộ của phương pháp truyền thống

Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học lịch sử không còn là vấn đề xa lạ vớigiáo viên Tuy nhiên, vẫn còn một số giáo viên chưa sử dụng phương pháp này.Ngoài những tiết thao giảng có sự chuẩn bị, đầu tư công phu kĩ lưỡng, còn lạinhững tiết dạy bình thường họ chỉ quan tâm dạy hết kiến thức trong sách giáokhoa Những giáo viên đó chưa có kiến thức về đời sống xã hội hoặc kiến thức vềcác môn học khác có liên quan đến bài học lịch sử Họ chỉ có chiếc mõ là cuốnsách giáo khoa để gõ trong suốt giờ học Học sinh đọc sách thấy thầy cô nói đúngnhư sách nên không thắc mắc, không tích cực suy nghĩ nên giờ học buồn tẻ , khôkhan Chính vì thế có học sinh bỏ tiết ,trốn học , ngủ trong giờ học hoặc nóichuyện riêng gây mất trật tự Một số giáo viên có ý thức sử dụng phương phápnhưng lại lúng túng trước rất nhiều đơn vị kiến thức liên quan đến nội dung bài học

mà không biết cách lựa chọn, khai thác, sử dụng một cách hiệu quả Vì vậy cònhiện tượng giáo viên sa đà vào phần bổ trợ để mất thời gian dạy kiến thức cơ bảntrọng tâm của bài hoặc cung cấp kiến thức một chiều cho học sinh, xa rời nội dungbài học v.v

Như vậy, thực trạng vấn đề cho thấy sử dụng kiến thức liên môn tronggiảng dạy lịch sử ở trường THCS hoàn toàn không phải là vấn đề đơn giản Khôngphải chỉ cần giáo viên có đầy đủ kiến thức bộ môn là có thể dạy tốt môn lịch sử Đồng thời không phải có nhiều kiến thức, hiểu biết về lĩnh vực khác liên quan đếnlịch sử là có thể đưa vào bài giảng lịch sử Bên cạnh đó, một số giáo viên còn xemnhẹ phương pháp này hoặc đang lúng túng trong quá trình thực hiện

IV GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

PHẦN THỨ NHẤT

NHỮNG YÊU CẦU CẦN ĐẠT VÀ NHỮNG ĐIỀU CẦN TRÁNH KHI THỰC HIỆN PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS

1 Giáo viên dạy môn lịch sử không chỉ nắm vững nội dung chương trình lịch

sử cấp THCS cũng như mục tiêu từng chương, bài cụ thể mà còn phải nắm

được phần kiến thức liên quan đến lịch sử của các môn khoa học xã hội khác như Ngữ văn, Địa lí, Giáo dục công dân

Vì sao phải đặt yêu cầu cao như vậy ?

-Thứ nhất: Dạy học lịch sử sử dụng kiến thức liên môn hoàn toàn không phải làgiáo viên có kiến thức và cung cấp một chiều cho học sinh Thực hiện phươngpháp này là giáo viên giúp học sinh vận dụng kiến thức các môn học khác đã ,đang

và sẽ học để hiểu bài học lịch sử

-Thứ hai : Trên cơ sở sự hướng dẫn của giáo viên , học sinh được hệ thống kiếnthức hoặc xâu chuỗi kiến thức, phát triển khả năng tư duy, tổng hợp, phân tích ,khả năng đánh giá các vấn đề lịch sử

Nếu phần kiến thức liên môn thuộc các lớp mà học sinh đã học thì việc sử dụng

sẽ dễ dàng hơn phần kiến thức các em chưa học ở lớp trên Nếu giáo viên khônghiểu kiến thức liên quan bằng học sinh (vì các em đã được học) thì thật là mộtđiều đáng trách – dẫn tới ảnh hưởng chất lượng giờ học cũng như ảnh hưởng đến

uy tín của người thầy trong mắt học sinh

Như vậy, nếu giáo viên không nắm được những phần kiến thức liên môn liênquan đến nội dung bài học lịch sử thì sẽ rất khó khăn trong việc thực hiện phươngpháp này Nếu giáo viên nắm được phần kiến thức liên môn sẽ có những giải phápphù hợp trong cách khai thác kiến thức , cách tổ chức giờ học gây hứng thú chohọc sinh

Ví dụ : Khi dạy Lịch sử lớp 6 phần lịch sử Việt Nam , bài 12, tiết 13 “Nước Văn Lang” , giáo viên nên khai thác kiến thức Ngữ văn lớp 6 phần Truyền thuyết

“Bánh chưng, bánh giầy” , “Sơn Tinh, Thủy Tinh”, “Thánh Gióng”(Ngữ văn 6 –

tập 1) bằng một số câu hỏi tình huống để kết hợp với kiến thức các em đã có, táihiện lại quá khứ dựng nước, giữ nước của ông cha trong những năm đầu của lịch

sử dân tộc

-Trước khi dạy bài lịch sử lớp 7, tiết 53 “Phong trào nông dân Tây Sơn” phần

“Quang Trung đại phá quân Thanh”, GV nên giới thiệu cho học sinh văn bản

“Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh” và “Hoàng Lê nhất thống chí” (sách Ngữ văn

lớp 9 –tập 1) để cho HS tham khảo Gv giao bài tập cho HS tìm thông tin hỗ trợcho bài học lịch sử , hiểu về anh hùng dân tộc Quang Trung –Nguyễn Huệ sâu sắchơn

2 Giáo viên phải chú ý kết hợp nguồn kiến thức liên môn với cập nhật thông tin từ các nguồn thông tin đại chúng chính thống, khoa học đê bổ sung vào bài học lịch sử

Tránh trường hợp thầy lạc hậu hơn trò –học sinh nắm được thông tin mới

mà giáo viên không biết hoặc biết không đầy đủ, không chính xác Bởi vì chúng tađang sống trong thời đại bùng nổ thông tin, nhiều học sinh sống trong điều kiện giađình có ông bà, cha mẹ quan tâm đến các vấn đề thời sự , các em quan tâm theo dõithời sự hoặc những sự kiện chính trị nổi bật

Ví dụ :Khi dạy lịch sử lớp 7, tiết 14, bài 10 “Nhà Lí đẩy mạnh công cuộc xây dựng đất nước” ,GV cần giới thiệu cho HS tham khảo văn bản “ Chiếu dời đô” của Lí Công Uẩn (Ngữ văn 8 ,tập 2) để học sinh đọc toàn văn chiếu chỉ lịch

sử này đồng thời kết hợp tư liệu về sự kiện Lễ kỉ niệm “Một ngàn năm Thăng Long-Hà Nội” năm 2010 để khắc sâu cho HS niềm tự hào về thủ đô có bề dày lịch

sử, giáo dục HS lòng ngưỡng mộ công lao, tài năng của nhân vật lịch sử Lí CôngUẩn và vương triều Lí

Khi dạy về chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ 1954 của lớp 9, giáo viên không thể không nói về Bác Hồ , Đại tướng Võ Nguyên Giáp với công lao, sựnghiệp của Người Đặc biệt nhất là tình cảm của toàn quân, toàn dân ta dành choBác Hồ, cho Đại tướng khi Bác ra đi về cõi vĩnh hằng Từ đó khơi dậy cho họcsinh lòng kính trọng, biết các anh hùng ,liệt sĩ vì dân vì nước ,biết trân trọng cuộcsống hòa bình, thấy được trách nhiệm của mình đối với đất nước

3 Giáo viên cần trau dồi, tham khảo kiến thức của nhiều lĩnh vực khác như văn học, âm nhạc, hội họa , kiến trúc điêu khắc, địa lí, giáo dục công dân liên quan đến bài học lịch sử

Tại sao giờ học lịch sử lại cần đến kiến thức những lĩnh vực này ?

Giả sử một đầu bếp giỏi được thử tài nấu nướng Người ta chỉ cho họ nấumón ăn đó với nguyên liệu chính, không cho sử dụng gia vị thì món ăn đó có đượckhen ngon so với món ăn được chế biến với các loại gia vị vừa đủ hay không ?Dạy lịch sử sử dụng kiến thức liên môn phù hợp cũng giống như nấu ăn sử dụnggia vị vừa phải, đúng lúc, làm cho món ăn hấp dẫn, ngon mắt , ngon miệng Cóthêm kiến thức bổ trợ vừa phải, hợp lí, học sinh sẽ thích thú, say mê khám phá sựkiện lịch sử, vấn đề lịch sử và lĩnh hội kiến thức lịch sử Bởi vì chúng ta đã biếtcác vấn đề của lịch sử không đứng riêng mà gắn bó biện chứng với các khoa học

xã hội khác, với nghệ thuật : Một tác phẩm văn học, một tác phẩm điêu khắc haybài thơ, bài hát được sáng tác để ca ngợi những con người làm nên lịch sử , nhữngđịa danh lịch sử, những tháng năm lịch sử hoặc những sự kiện lịch sử còn mãivới thời gian , gắn bó với dân tộc trong hành trình đi tới tương lai Giáo viên cầnkhéo léo đưa vào bài giảng một chi tiết nhỏ, một câu danh ngôn hay một câu thơlàm xúc động lòng người sẽ để lại cho học sinh ấn tượng sâu sắc về nhân vật lịch

sử hoặc sự kiện lịch sử Đó là kinh nghiệm thu hút học sinh học lịch sử, hiệu quảđem lại cao hơn hẳn kiểu nhồi nhét kiến thức khô khan

Ví dụ : Khi dạy Lịch sử lớp 9, tiết 19, bài 16: “ Những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài” , GV nên đọc những câu thơ xúc động của nhà thơ Chế Lan Viên trong bài thơ “Người đi tìm hình của nước” thật diễn cảm, thật sâu lắng ,

những câu thơ vừa làm cho giờ học thay đổi không khí, vừa làm cho học sinh có tình cảm xúc động, thấm thía lời giảng của thầy cô

Có thể khẳng định rằng, ở phần này có rất nhiều kiến thức liên môn có thể

sử dụng , song trong đó có hai nguồn kiến thức liên môn cơ bản mà giáo viên cóthể sử dụng hiệu quả để giảng dạy lịch sử Một là các tác phẩm văn học trongchương trình môn Ngữ văn cấp Trung học cơ sở Bên cạnh đó là những tác phẩmvăn học để đời của những nhà văn, nhà thơ nổi tiếng hoặc trong chương trình Ngữvăn cấp Phổ thông trung học v.v Hai là những những bài ca đi cùng năm thángcủa các nghệ sĩ về các sự kiện lịch sử là một nguồn tư liệu dồi dào, vô cùng quýgiá cho giáo viên nghiên cứu , chọn lựa sử dụng

4 Phương pháp, cách thức sử dụng kiến thức liên môn trong bài giảng lịch sử rất phong phú, đa dạng

Sau khi đã có một lượng kiến thức liên môn liên quan đến nội dung bàigiảng lịch sử tương đối, giáo viên phải có sự tìm tòi, lựa chọn đơn vị kiến thứcliên môn phù hợp đem lại hiệu quả thiết thực nhất Tùy nội dung tiết học, tùy đối

tượng học sinh ở các vùng miền để sử dụng kiến thức liên môn cho hợp lí Khôngphải bài giảng nào, mục nào cũng sử dụng phương pháp này

Giáo viên có thể lựa chọn một số phương pháp sử dụng kiến thức liên mônsau đây :

- Đưa kiến thức liên môn ở phần giới thiệu bài để định hướng kiến thức bài họccho học sinh, gây hấp dẫn ngay từ đầu giờ học

- Sử dụng câu hỏi có vấn đề, câu hỏi tình huống từ kiến thức liên môn để mở rộngvấn đề (dành cho học sinh khá giỏi)

- Gợi nhắc đến kiến thức liên môn liên quan đến nội dung bài học để học sinh cókiến thức sâu, nhớ vấn đề của kiến thức liên môn, củng cố kiến thức môn liên quan

và ngược lại, nhớ và hiểu vấn đề lịch sử đang học

- Sử dụng kiến thức liên môn mà học sinh đã có để giúp học sinh tiếp cận kiến thứclịch sử một cách hào hứng –kèm theo lời khen ngợi của giáo viên

- Một đoạn băng hình tư liệu liên quan nội dung bài học hoặc một đoạn thơ, câu

thơ , một đoạn hay nhất trong một ca khúc chọn lọc (Dùng băng đĩa , máy chiếu hoặc do giáo viên thể hiện Nếu có đủ thời gian, vào cuối giờ, có thể giáo viên hoặc cho học sinh trình bày một đoạn của ca khúc có liên quan đến nội dung bài học) Nếu phần trình bày chất lượng- có nội dung chọn lọc tiêu biểu sát bài học,

chất giọng tốt, truyền cảm có thể khiến học sinh nhớ mãi về nội dung và tiết họchôm đó, tác dụng giáo dục đạt rất tốt Đây là phương pháp được sử dụng kết hợphiệu quả Phương pháp này dành cho các sự kiện có ý nghĩa lịch sử trọng đại

- Cho học sinh tìm hiểu kiến thức liên môn qua dạng bài tập về nhà hoặc chuẩn bịbài mới (dành cho những phần mà các em chưa được học ở các lớp trên, cần cóthời gian tìm hiểu )

5 Những điều chú ý cần tránh khi sử dụng phương pháp dạy học kết hợp kiến thức liên môn:

Đây là 5 điều giáo viên phải tránh khi sử dụng phương pháp này

- Đưa kiến thức liên môn vào bài giảng một cách thụ động, máy móc, gò ép, rờirạc, không gây hứng thú cho học sinh

- Đưa kiến thức liên môn không đúng lúc, đúng chỗ, xa rời nội dung bài học, tảnmạn dài dòng làm mất thời gian Phần kiến thức trọng tâm không được chú trọng,lại sa đà vào kiến thức bổ trợ, dẫn đến dạy không hết bài

- Lạm dụng, tham kiến thức mở rộng từ nhiều nguồn kiến thức liên môn, khônglựa chọn làm ảnh hưởng thời gian của các nội dung khác trong bài học

- Phần kiến thức liên môn của giáo viên hạn chế, giáo viên trình bày không chínhxác, sai thông tin, sự kiện hoặc trình bày vài câu thơ không diễn cảm, không trôichảy Sai lầm này làm phản tác dụng, làm mất hiệu quả sử dụng tích hợp kiến thức

- Giao bài tập tìm hiểu bài học lịch sử từ môn học khác cho học sinh về nhà nhưngkhông kiểm tra, đánh giá, gây cho học sinh tâm lí chán nản hoặc không hào hứngkhi làm bài tập

Tóm lại : Không có duy nhất một phương pháp dạy học trong một tiết học,

cũng không có phương pháp dạy học nào là tối ưu Mỗi phương pháp dạy học đều

có ưu điểm và một số hạn chế nhất định Việc sử dụng kiến thức liên môn tronggiảng dạy lịch sử là một phương pháp được đưa vào hệ thống phương pháp mớinhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh có nhiều mặt tích cực , song

nếu giáo viên không nắm vững phương pháp , còn mắc vào những sai lầm trên sẽlàm cho giờ học lịch sử không có chất lượng

PHẦN THỨ HAI

PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG GIẢNG DẠY MỘT SỐ TIẾT, BÀI LỊCH SỬ LỚP 9-

PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM

1 Bài 14, tiết 16: Việt Nam sau chiến tranh Thế giới thứ nhất.

Mục II Các chính sách chính trị, văn hóa, giáo dục

Khi giảng giáo viên có thể trích dẫn :“Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trườnghọc Chúng thẳng tay chém giết những người yêu nước, thương nòi của ta Chúngtắm những cuộckhởinghĩacủa ta trong những bể máu Chúng ràng buộc dư luận, thihành chính sách ngu dân Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn để làm cho nòi giống

ta suy nhược ”

( Trích: Tuyên ngôn độc lập- Hồ Chí Minh)

Đây là dẫn chứng chứng tỏ chính sách bóc lột thâm độc của thực dân Pháp đốivới nhân dân ta, bác bỏ luận điệu “ Khai phá văn minh” của mẫu quốc Qua đógiáo dục lòng yêu nước, giáo dục lòng căm thù giặc cho học sinh

Mục III Xã hội Việt Nam phân hóa :

Phân tích sự phân hóa xã hội Việt Nam do ảnh hưởng của chính sách khaithác bóc lột của thực dân Pháp, thái độ chính trị và khả năng cách mạng của củacác giai cấp trong xã hội Việt Nam

III.4 Giai cấp nông dân :

Nội dung cơ bản : Nông dân chiếm 90% dân số , bị bóc lột nặng nề bằng cácthủ đoạn sưu cao thuế nặng ,tô tức , phu phen Họ bị bần cùng hóa và phá sản trênquy mô lớn

Để giúp học sinh dễ hiểu tình cảnh người nông dân Việt Nam trước Cách mạng vớinhững nỗi khổ do sưu thuế và bị bần cùng hóa như thế nào , trong quá trình giảngdạy, giáo viên cho học sinh liên hệ với tình cảnh gia đình chị Dậu trong trong tiểuthuyết “Tắt đèn” của nhà văn Ngô Tất Tố với đoạn trích “Tức nước vỡ bờ” (Ngữvăn 8- tập1 ), liên hệ tới tình cảnh lão Hạc, trong truyện ngắn cùng tên của nhà vănNam Cao (Ngữ văn 8- tập1 ) Một cách khác là trích vài câu thơ :

Con đói lả ôm lưng mẹ khóc

Mẹ đợ con đấu thóc cầm hơiKiếp người cơm vãi cơm rơiBiết đâu nẻo đất phương trời mà đi

III 5 Giai cấp công nhân:

Nội dung cơ bản :Đây là giai cấp phát triển khá nhanh, ngoài một số đặc điểm , họcòn có quan hệ tự nhiên và gần gũi với giai cấp nông dân ,xuất thân từ nông dân Sau đó giáo viên có thể trích những câu thơ :

“Cha trốn ra Hòn Gai cuốc mỏ

Anh chạy vào đất đỏ làm phu

Bán thân đổi mấy đồng xu

Thịt xương vùi gốc cao su mấy tầng”

(Ba mươi năm đời ta có Đảng – Tố Hữu)

Hoặc:

“ Cao su đi dễ khó về

Khi đi trai tráng, khi về bủng beo”

Hay: “ Cao su đi dễ khó về

Khi đi mất vợ, khi về mất con”

(Ca dao)

Hoặc: “Chúng bóc lột dân ta đến xương tủy, khiến cho dân ta nghèo nàn, thiếuthốn, nước ta xơ xác, tiêu điều Chúng cướp không ruộng đất, hầm mỏ, nguyênliệu.Chúng giữ độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng

Chúng đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lí, làm cho dân ta nhất là dân cày và dânbuôn trở nên bần cùng Chúng không cho các nhà tư sản ngóc đầu lên Chúng bóclột công nhân vô nhẫn ”

(Trích: Tuyên ngôn độc lập-Hồ Chủ Tịch )

Các câu thơ này và đoạn trích trong Tuyên ngôn độc lập giúp cho học sinhhiểu được chính sách bóc lột của thực dân Pháp đối với nhân dân ta và giáo dụclòng căm thù giặc cho học sinh, có thái độ thương yêu những người lao động chânchính.Đồng thời giáo viên dễ dàng giúp học sinh hiểu thái độ chính trị của từnggiai cấp Hiểu vì sao nông dân , công nhân theo đường lối cách mạng đấu tranh giải phóng cuộc đời nô lệ lầm than, giải phóng dân tộc,

2.Bài 16,tiết 19: Những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài trong những năm 1919-1925

Mục 1: Nguyễn Ái Quốc ở Pháp (1917-1923)

Giáo viên có thể chọn một trong các tư liệu sau

- Sau khi cho học sinh nhắc lại sơ lược tiểu sử Nguyễn Ái Quốc, sự kiện ngườithanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước từ bến cảng NhàRồng ngày 5/6/1911(đã học ở cuối học kì 2, lớp 8) với hình ảnh “Đất nước đẹp vô

cùng nhưng Bác phải ra đi” hay “Đêm xa nước đầu tiên ai nỡ ngủ Xa nước rồi càng hiểu nước đau thương’’(Người đi tìm hình của nước- Chế Lan Viên

Giai đoạn từ tháng 7/1911 đến năm 1917, Nguyễn Ái Quốc đã đi rất nhiều

nước trên thế giới, làm đủ nghề để vừa kiếm sống, vừa hoạt động GV có thể dùngnhững câu thơ sau:

Có nhớ chăng hỡi gió rét thành Ba Lê ?

Một viên gạch hồng Bác chống lại cả mùa băng giá

Và sương mù thành Luân Đôn , Người có nhớ Giọt mồ hôi Người nhỏ giữa đêm khuya

Hoặc giáo viên có thể kể câu chuyện Bác dùng gạch nung vào bếp lò để chốngchọi với cái lạnh mùa đông

Khi giảng giáo viên có thể trích dẫn Bản yêu sách của nhân dân An Nam gồm 8điểm - cho học sinh quan sát trên máy chiếu

1 Tổng ân xá những người bản xứ bị tù chính trị

2.Cải cách nền pháp lí Đông Dương bằng cách để người bản xứ cũng được quyềnhưởng những bảo đảm pháp lí như người châu Âu Xóa bỏ hoàn toàn những tòa ánđặc biệt dùng làm công cụ để khủng bố và áp bức bộ phận trung thực nhấttrongnhân dân An Nam

3 Tự do báo chí và tự do ngôn luận

4.Tự do lập hội và hội họp

5 Tự do cư trú ở nước ngoài và tự do xuất dương

6 Tự do học tập, thành lập các trường kĩ thuật tại tất cả các tỉnh cho người bản xứ

7 Thay chế độ ra các sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật

8 Có đại biểu thường trực của người bản xứ do người bản xứ bầu ra tại Nghị việnPháp để giúp cho Nghị viện biết được nguyện vọng của người bản xứ

( Trích: Bản yêu sách của nhân dân An Nam)

Khi giảng về sự kiện tháng 7-1920, Nguyễn Ái Quốc được đọc Sơ thảo lần thứnhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Lê -nin ,giáoviên nên đọc thật điễn cảm những vần thơ quen thuộc và nổi tiếng của Chế Lan

Viên trong bài thơ “Người đi tìm hình của nước’’ :

“ Luậncương đến Bác Hồ Và Người đã khóc

Lệ Bác Hồ rơi trên chữ Lê Nin Bốn bức tường im nghe Bác lật từng trang sách gấp Tưởng bên ngoài, đất nước đợi mong tin

Bác reo lên một mình như nói cùng dân tộc :

“Cơm áo là đây !Hạnh phúc đây rồi !”

Hình của Đảng lồng trong hình của Nước Phút khóc đầu tiên là phút Bác Hồ cười ”

- Khi giảng về sự kiện năm 1921, về những hoạt động của Nguyễn Ái Quốcsau khi bỏ phiếu tán thành Quốc tế III, tích cực truyền bá chủ nghĩa Mác-Lê-nin ởPháp và Việt Nam, giáo viên có thể nêu câu hỏi cho học sinh tìm những tác phẩmvăn học nổi tiếng của Nguyễn Ái Quốc viết bằng tiếng Pháp với nội dung vạch trần

bộ mặt chế độ thực dân Pháp mà các em đã được học ở lớp 7, lớp 8 Những học

sinh khá giỏi có thể nhớ và trả lời , đó là tác phẩm “Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu” (Ngữ văn 7) và “Bản án chế độ thực dân Pháp” với đoạn trích“Thuế máu”( Ngữ văn 8) Nếu học sinh nhớ không chính xác, giáo viên có thể

gợi nhắc Sau đó giáo viên cho học sinh nêu những yếu tố nghệ thuật nổi bật củacác tác phẩm, để học sinh thấy ngòi bút nghị luận chặt chẽ, lời lẽ đanh thép haymỉa mai sâu cay của tác giả Nguyễn Ái Quốc Chỉ một ít thời gian thôi, song rấthữu hiệu để học sinh hiểu những hoạt động tích cực của Người trong thời gian ở

Pháp Có thể giáo viên giới thiệu thêm tác phẩm –vở kịch “Con rồng tre” một

cách ngắn gọn, cho các em tìm hiểu

3 Bài 19, tiết 23: Phong trào cách mạng Việt Nam trong những năm 1935

1930-Mục II: Phong trào cách mạng 1930-1931 với đỉnh cao Xô viết Nghệ - Tĩnh

Khi dạy phần diễn biến của cao trào Xô viết, ngoài việc kết hợp lời giảngvới các đồ dùng trực quan khác như tranh ảnh, lược đồ, máy chiếu giáo viên cóthể sử dụng thơ ca cách mạng (hoặc hò, vè, dân ca ví dặm ) để thu hút sự chú ý

của học sinh Có thể khi cho học sinh quan sát tranh ảnh phong trào bãi công củacông nhân và biểu tình của của nông dân trên máy chiếu, giáo viên nên kết hợpđọc thơ ca cách mạng về phong trào 1930-1931 thật diễn cảm Giáo viên có thể

chọn một trong các đoạn thơ trong bài thơ “Bài ca cách mạng”của Đặng Chính Kỷ

(tức chiến sĩ cách mạng trong phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh Đặng Tùng Mậu) sauđây :

Kìa Bến Thủy đứng đầu dậy trước,

Nọ Thanh Chương tiếp bước đứng lên

Nam Đàn, Nghi Lộc , Hưng Nguyên, Anh Sơn, Hà Tĩnh một phen dậy rồi Không có lẽ ta ngồi chịu chết ? Phải cùng nhau cương quyết một phen.

Tổng này, xã nọ kết liên,

Ta hò, ta hét thét lên mau nào ! Trên gió cả cờ đào phất thẳng Dưới đất bằng giấy trắng tung ra.

Giữa thành một trận xông pha Bên kia đạn sắt, bên ta gan vàng.

Hơi nghĩa khí dồn vang bốn mặt, Dải đồng tâm thắt chặt muôn người Lợi quyền, ta cố ta đòi,

Dần xương đế quốc, xẻo môi quan trường

Với phương pháp làm như trên, giáo viên đã giúp học sinh hiểu bài nhanh hơn ,họcsinh có ấn tượng sâu sắc hơn về phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh

Cuối cùng cho học sinh nhận xét tinh thần đấu tranh của quần chúng nhân dân trong cao trào cách mạng

4 Bài 22, tiết 25, 26: Cao trào cách mạng tiến tới Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945.

- Mục I, tiết 25 Mặt trận Việt Minh ra đời

Dạy phần hoàn cảnh ra đời của Mặt trận Việt Minh (hoàn cảnh trong nước),giáo viên có thể kể chuyện Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc sau ba mươi năm bôn

ba hải ngoại tìm đường cứu nước kết hợp vài câu thơ cuối bài thơ Người đi tìm hình của nước (Chế Lan Viên) :

Luận cương của Lênin theo Người về quê Việt Biên giới còn xa Nhưng Bác thấy đã đến rồi Kìa ! Bóng Bác đang hôn lên hòn đất

Lắng nghe trtong màu hồng,hình đất nước phôi thai

Hoặc đọc thật diễn cảm về nhịp điệu những vần thơ của nhà thơ cách mạng TốHữu – ngắt nghỉ đúng, tiết tầu chậm, giọng truyền cảm :

Ôi sáng xuân nay ! Xuân 41 Trắng rừng biên giới nở hoa mơ.

Bác về Im lặng Con chim hót Thánh thót bờ lau, vui ngẩn ngơ ! Bác đã về đây Tổ quốc ơi !

Nhớ thương hòn đất ấm hơi người

Mà đến bây giờ mới tới nơi”.

( Trích: Theo chân Bác-Tố Hữu)

Qua bài thơ này học sinh dễ dàng nhớ được mốc thời gian Bác Hồ về nước

là mùa xuân năm 1941 và năm ra đi tìm đường cứu nước là 1911 ( ba mươi năm ấy )

Sau đó giáo viên giúp học sinh hiểu Bác đã sống và làm việc tại hang Pác Bó – Cao Bằng Những tháng năm đầu tiên ở Cao Bằng, để phát triển lực lượng Cách mạng, Bác Hồ đã sống và làm việc như thế nào ?

“Cuộc đời cách mạng thật là sang’’

Bắt con ốc khe, chặt nõn chuối ngàn Một bát cơm ngô giữa ngày bệnh yếu Bác chia cùng dân tộc buổi lầm than (Hang mở nước- Chế Lan Viên )

Bài thơ nào của Bác đã phản ánh cuộc đời cách mạng “thật là sang của Bác”

mà các em đã được học ở lớp 8 ? Đó chính là “ Tức cảnh Pác Bó” Không cần

cho học sinh đọc, chỉ gợi nhắc vậy là đủ để học sinh hiểu những ngày đầu củacách mạng, Bác và các đồng chí lãnh đạo Đảng hoạt động trong điều kiện vô vànkhó khăn, thiếu thốn Trong hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn đó, Bác trực tiếp lãnhđạo cách mạng Việt Nam, triệu tập Hội nghị Ban chấp hành trung ương Đảng lầnthứ VIII từ ngày 10 đến 19/5/1941- một hội nghị quan trọng, đánh dấu bướcchuyển hướng chiến lược đúng đắn của Đảng ta

- Mục III, tiết 26: Cao trào cách mạng tiến tới Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945

Mục 2: Tiến tới Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945

Chú ý sự kiện khu giải phóng Việt Bắc ra đời Phần này giáo viên khai thác kiếnthức địa lí của học sinh để xác định vị trí của Việt Bắc trên bản đồ Chú ý kháiniệm Việt Bắc chỉ dùng trong lĩnh vực lịch sử , chính trị , văn hóa Trong lĩnh vựcđịa lí không có vùng Việt Bắc như vùng Tây Nguyên Cần xác định cho học sinhđây là khu căn cứ địa cách mạng – Nơi Bác Hồ và trung ương Đảng gây dựng lựclượng cách mạng từ những ngày đầu gian khó nhất Việt Bắc gồm vùng trung du

và miền núi phía bắc , là các tỉnh Cao Bằng, Bắc Cạn , Hà Giang, Tuyên Quang ,Thái Nguyên và Lạng Sơn Xác định trên bản đồ cho học sinh là các tỉnh trung du

và miền núi phía bắc thuộc Đông Bắc Bộ Đó là hình ảnh thu nhỏ của nước ViệtNam độc lập, dân chủ

Khi sử dụng lược đồ giới thiệu khu giải phóng Việt Bắc với sáu tỉnh Bắc- Lạng- Hà -Tuyên -Thái) cùng 10 chính sách của Việt Minh, giáo viên có thểgiúp học sinh thấy tình cảm của quần chúng nhân dân tin Đảng, theo Đảng làmcách mạng, giải phóng cuộc đời lầm than nô lệ qua những câu ca dao mới (Ngữvăn lớp 7):

(Cao-Ở đâu u ám quân thù Trông về Việt Bắc Cụ Hồ sáng soi

Ở đâu u ám giống nòi Trông về Việt Bắc mà nuôi chí bến

(Ca dao )