- Giúp đồng nghiệp có cái nhìn mới trong việc dạy lịch sử: ngoài thuyết trình, giải thích, phân tích, chứng minh … giáo viên còn liên hệ , tích hợp kiến thức liên môn, đối chiếu , so sán
Trang 1I PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài:
- Lịch sử là một môn khoa học xã hội có vai trò to lớn trong việc đào tạo thế
hệ trẻ Cùng với các môn khoa học khác, vị trí của bộ môn lịch sử trong nhà trường có vai trò hết sức to lớn trong quá trình hiện đại hóa, công nghiệp hóa đất nước cũng như công cuộc hội nhập với sự phát triển của thế giới Nó cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản của khoa học lịch sử, quy luật cơ bản của
sự phát triển của loài người và dân tộc, hình thành cho học sinh thế giới quan và
lý tưởng cộng sản, bồi dưỡng tư tưởng đạo đức , giáo dục truyền thống dân tộc cho học sinh , rèn cho học sinh phương pháp tư duy khoa học thông qua sự phân tích, tổng hợp, so sánh, đánh giá, nhận xét…từ đó rèn luyện trí thông minh và sáng tạo cho học sinh
- Đồng thời bộ môn lịch sử còn tác dụng rèn cho học sinh thực hành, biết rút ra những bài học lịch sử để vận dụng vào thực tiễn
- Như vậy bộ môn lịch sử có vai trò vô cùng quan trọng không kém các bộ môn khoa học khác Việc nâng cao phương pháp dạy học môn lịch sử là một việc làm quan trọng trong quá trình dạy học Vì vậy giáo viên phải kết hợp phong phú và đồng bộ các phương pháp Việc đổi mới phương pháp thể hiện rõ qua khâu chuẩn bị bài và các thao tác trên lớp để nâng cao chất lượng học tập góp phần phát triển tư duy học sinh trong dạy học lịch sử
- Là một giáo viên bộ môn , tôi luôn trăn trở, tìm tòi để có phương pháp thích hợp nâng cao chất lượng dạy và học Qua thực tế giảng dạy tôi đã mạnh
dạn đưa ra một số ý kiến của mình trong đề tài tiết 41 lịch sử 9 bài 28 :“Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam( 1954-1965)”.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
- Qua đề tài bản thân muốn trao đổi với đồng nghiệp về phương pháp dạy học bộ môn lịch sử để nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường
- Giúp đồng nghiệp có cái nhìn mới trong việc dạy lịch sử: ngoài thuyết trình, giải thích, phân tích, chứng minh … giáo viên còn liên hệ , tích hợp kiến thức liên môn, đối chiếu , so sánh …nhằm phát triển tư duy cho học sinh
- Tạo hứng thú cho học sinh yêu thích bộ môn từ đó kích thích sự phát triển
tư duy cho học sinh trong quá trình học tập
Trang 21.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Qua đề tài bản thân tôi đưa ra phương pháp dạy học đặc trưng bộ môn lịch
sử , phương pháp liên môn , sử dụng đồ dùng trực quan…để áp dụng dạy tiết 41 lịch sử 9 bài 28( Phần 2 mục IV và mục V)
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp thu thập thông tin
- Phương pháp thực nghiệm
- Phương pháp trình bày miệng, phân tích ,giải thích, thông báo, chứng minh…
- Tích hợp,liên hệ ,đối chiếu
- Đánh giá kết quả của học sinh
1.5 Những điểm mới:
- Phạm vi : Áp dụng dạy một tiết cụ thể
- Tính thực tiễn của SKKN cao, ngoài bộ môn lịch sử có thể áp dụng trong quá trình giảng dạy các môn học khác: văn, địa , giáo dục công dân, tiếng anh…
Trang 3II PHẦN NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lý luận:
- Đổi mới phương pháp dạy học là khâu tiên phong trong quá trình đổi mới giáo dục đào tạo ở Việt Nam kể từ năm 1986 đồng thời cũng là khâu đột phá trong chiến lược phát triển giáo dục Trong những năm qua cùng với sự phát triển chung của giáo dục , hoạt động đổi mới phương pháp dạy học được quan tâm và thu được nhiều kết quả đáng kể
- Phương pháp dạy học lịch sử là tổng hợp cách thức, hành động thống nhất giữa thầy và trò nhằm trang bị cho học sinh kiến thức về lịch sử xã hội loài người , lịch sử dân tộc, hình thành thế giới quan khoa học và đạo đức cộng sản chủ nghĩa, kỹ năng kỹ xảo thực hành bộ môn giúp học sinh vận dụng kiến thức vào hoạt động thực tiễn của mình
Trên thực tế việc dạy và học lịch sử còn nhiều vấn đề bất cập nên chúng ta cần phải đổi mới phương pháp Kết hợp đồng bộ với các phương pháp đặc trưng của bộ môn trong dạy học lịch sử giáo viên sử dụng kiến thức liên môn , phân nhóm … để tạo hứng thú học tập cho học sinh kích thích sự phát triển tư duy trong việc học tập bộ môn
2.2 Thực trạng vấn đề:
Qua các kỳ khảo sát ở bậc THCS, kỳ thi tốt nghiệp, đại học…kết quả môn lịch sử đang ở mức báo động Chất lượng bộ môn chưa được nâng cao, vị trí bộ môn chưa được đặt đúng Tình trạng đó là do:
- Về phía học sinh:
+ Phần đa các em cho rằng môn sử là môn phụ, nên chưa hứng thú học tập, chưa dành thời gian học như một số môn khác
+ Bộ môn lịch sử khô khan, đòi hỏi phải nhớ chính xác, tỷ mỷ nên học sinh ngại học, phụ huynh không đầu tư …tài liệu tham khảo không có thậm chí sách giáo khoa còn thiếu
- Về phía giáo viên:
+ Một số giáo viên chưa nhận thức được rằng phương pháp dạy lịch sử là một khoa học Nhiều giáo viên chưa áp dụng triệt để phương pháp dạy học bộ môn như tường thuật, thông báo, phân tích, giải thích mà chỉ mới dừng lại ở việc cung cấp sự kiện , khái niệm…
Trang 4+ Việc ứng dụng thông tin chưa thực hiện rộng rãi , chưa bám sát chuẩn kiến thức , kỹ năng, kiểm tra đánh giá chưa đảm bảo tính khách quan, chính xác
Từ thực trạng đó đòi hỏi mỗi giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy để nâng cao chất lượng học tập
Điều đó luôn làm bản thân tôi trăn trở , tìm tòi để có những biện pháp thích hợp áp dụng nâng cao chất lượng
2.3 Các biện pháp thực hiện:
- Trong đề tài này tôi áp dụng các phương pháp dạy học đặc trưng bộ môn
để làm rõ nội dung cơ bản kiến thức cần truyền đạt của một tiết học
- Sử dụng kiến thức liên môn để mở rộng , khắc sâu kiến thức đồng thời tạo hứng thú học tập bộ môn
- Sử dụng tranh ảnh , tài liệu liên quan để minh họa , minh chứng …
- Với việc kết hợp đồng bộ các phương pháp , phương tiện dạy học giúp các
em hiểu bài ,biết vận dụng sáng tạo từ đó tạo hứng thú học tập nhằm kích thích
sự phát triển tư duy của học sinh qua việc học tập bộ môn lịch sử
2 Một số cơ sở để thực hiện :
- Qua thực tế nhiều năm công tác,bản thân tôi thấy rằng sử dụng các phương pháp dạy học đặc trưng của bộ môn lịch sử như thông báo, phân tích, giải thích, tường thuật… vẫn chưa đem lại hiệu quả cao trong việc học tập của học sinh Đặc biệt trong tình hình thực tế hiện nay một bộ phận không nhỏ có tư tưởng chán học môn lịch sử thì việc kết hợp đồng bộ các phương pháp, phương tiện dạy học để tạo hứng thú cho các em học tập là vấn đề quan trọng , cần thiết đối với giáo viên môn lịch sử
- Trong những năm gần đây , trong quá trình lên lớp tôi luôn vận dụng linh hoạt các phương pháp để các em hứng thú, thảo luận sôi nổi nắm vững kiến thức , hiểu bài nhanh và lâu Từ việc sử dụng các phương pháp đặc trưng kết hợp với
sử dụng kiến thức liên môn, tranh ảnh … các em có thể nhận thức một bước cao
Trang 5hơn , hiểu rõ bản chất vấn đề để từ đó các em có thể lập luận, so sánh và rút ra bài học thực tiễn trong học tập lịch sử
- Trong khuôn khổ của đề tài này tôi áp dụng dạy thực nghiệm tiết 41 lịch sử 9 bài 28 “ Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Miền Bắc, đấu tranh chống đế quốc
Mỹ và chính quyền Sài Gòn ở Miền Nam( 1954-1965)” Đề tài chắc chắn còn
nhiều hạn chế vì vậy rất mong được sự góp ý của HĐKH cấp trên
3 Số liệu điều tra trước khi áp dụng phương pháp:
4.Phần chuẩn bị:
- Giáo viên bám vào chuẩn kiến thức kỹ năng xác định mục tiêu tiết học : Về kiến thức, tư tưởng , kỹ năng…
- Chuẩn bị đồ dùng, tài liệu: Sưu tầm tài liệu,tranh ảnh
5 Phần cụ thể:
a Khâu kiểm tra bài cũ:
Đây là khâu kiểm tra đánh giá thường xuyên có tác dụng giúp học sinh nắm bắt chất lượng của học sinh trong quá trình học tập
Đối với bài này tôi kiểm tra kiến thức tiết 40 vừa đánh giá việc nắm kiến thức cũ , vừa giới thiệu kiến thức tiết 41
Câu 1: Từ 1954-1959 cách mạng Miền Nam chia làm mấy giai đoạn, phương pháp đấu tranh của tưng giai đoạn?
Câu 2: Trong các năm từ 1954-1960 nhiệm vụ chủ yếu của nhân dân Miền Nam là:
A Xây dựng và phát triển kinh tế
B Chống chế độ Mỹ -Diệm ,giữ gìn và phát triển lực lượng cách mạng
Trang 6C Đưa miền Nam đi theo con đường xã hội chủ nghĩa
Học sinh trả lời- giáo viên nhận xét, cho điểm
b Giới thiệu bài mới:
Đây là một khâu quan trọng, nó là dạng thâu tóm, tổng quát, định hướng cho học sinh những kiến thức cơ bản , trọng tâm của bài Từ đó kích thích tò mò
sự hứng thú trong quá trình học tập , lôi cuốn học sinh vào tiết học
c Dạy bài mới:
Bài 28: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh chống
đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam(1954-1965) – tiếp theo.
Giáo viên chia nhóm cho học
sinh thảo luận, rút ra kiến thức cơ bản
về các mặt nông nghiệp,công nghiệp,
thương nghiệp…
Sau khi các nhóm trình bày giáo
viên củng cố và xoáy sâu một số thành
tựu của miền Bắc trong kế hoạch 5
năm lần thứ nhất
Ví dụ :
Bằng kiến thức liên môn có thể
sử dụng kiến thức môn địa để minh
chứng hay kiến thức môn văn để minh
họa sự thay đổi của nông thôn miền
Bắc Từ đó so sánh với chủ trương của
Đảng ta trong việc xây dựng nông
thôn mới hiện nay
Hoặc lĩnh vực thương nghiệp
có thể vận dụng kiến thức môn địa để
giải thích cho học sinh hiểu rõ thương
IV/ Miền Bắc bước đầu xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội( 1961-1965).
2/ Miền Bắc thực hiện kế hoạch nhà nước 5 năm (1961-1965)
a/ Mục tiêu: xây dựng bước đầu cơ sở vật chất cho CNXH b/ Thành tựu:
- Công nghiệp: Đầu tư vốn để phát triển, chú trọng phát triển CN nặng, CN nhẹ, CN quốc doanh, CN địa phương
- Nông nghiệp: ưu tiên phát triển nông ,lâm trường quốc doanh Áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, trên 90% số hộ nông dân vào làm ăn tập thế
- Thương nghiệp: Thương nghiệp quốc doanh chiếm lĩnh thị trường
- Giao thông vận tải: Mạng lưới GTVT được xây dựng
và củng cố
- Văn hóa, giáo dục ,y tế
Trang 7nghiệp quốc doanh với nền kinh tế
hiện nay của đất nước trong thời kỳ
hội nhập có những điểm khác nhau
như thế nào
Từ đó học sinh thấy tác dụng to
lớn của kế hoạch 5 năm của miền Bắc
- Cho học sinh quan sát một số tranh
ảnh về thành tích của nhân dân miền
Bắc thời kỳ này
- Đọc 1 số câu thơ:
“ Sướng vui thay miền Bắc của ta
Cuộc sống tưng bừng đổi sắc thay da
Ta nghe rõ mỗi giờ mỗi phút
Cả đất nước đang tiến lên vùn vụt
Như cỗ xe trăm mã lực khổng lồ
Mà bàn tay thần diệu của Bác Hồ
Cầm chắc lái bay trên đường vạn dặm
Đường gai góc đang nở đầy hoa
thắm”
(Trên miền Bắc mùa xuân- Tố Hữu)
Qua đó giáo dục cho học sinh
lòng tin vào đường lối lãnh đạo của
Đảng ,giáo dục lòng yêu quê hương
đất nước và hướng tới trách nhiệm của
bản thân trong tương lai
Như vậy với việc sử dung SGK,
phương tiện, đồ dùng kết hợp với gợi
phát triển
- Chi viện cho miền Nam ngày càng nhiều
c/ Tác dụng:
- Miền Bắc có những thay đổi về xã hội,con người
- Miền Bắc được củng cố
và lớn mạnh có khả năng tự bảo vệ
và chi viện cho miền Nam đánh to thắng lớn
V/ Miền Bắc chiến đấu chống “chiến tranh đặc biệt” của
Trang 8mở,thông báo ,phân tích,giải thích,liên
môn… Gv đã cho học sinh khai thác
kiến thức phần 2 mục IV GV chốt lại
và chuyển sang mục V
- Giáo viên sử dụng phương
pháp gợi mở, nêu vấn đề…cho học
sinh khai thác kiến thức để nắm được
hoàn cảnh, nội dung, âm mưu, thủ
đoạn của Mỹ trong chiến lược chiến
tranh đặc biệt
- Giáo viên giải thích: đây là một
trong ba chiến lược trong “ chiến lược
toàn cầu phản ứng linh hoạt” của Mỹ
được thực hiện dưới thời Ke nơ đy –
tổng thống thứ 35 của nước Mỹ.( Cho
học sinh xem ảnh và giới thiệu về Ke
nơ đy và kế hoạch chiến lược của ông
thực hiện ở miền Nam Việt Nam)
- Bằng phương pháp giải thích,
gợi mở, phân tích cho học sinh nắm
được tính chất dặc biệt, nguy hiểm của
chiến lược đó là sự trá hình của quân
Mỹ Với chiến lược này Mỹ sử dụng
đội ngũ cố vấn cùng với phương tiện
chiến tranh của Mỹ và lực lượng chủ
yếu là ngụy quyền Sài Gòn ( người
Việt) để chống lại cách mạng của ta
Tuy vậy đây không phải là cuộc nội
chiến mà là cuộc chiến tranh xâm lược
thực dân kiểu mới của Mỹ
-Bằng phương pháp giải
thích,nêu vấn đề, gợi mở, thông báo,
Mỹ (1961-1965).
1/ Chiến tranh đặc biệt của
Mỹ ở miền Nam
a/ Hoàn cảnh:
- Sau thất bại phong trào
“Đồng khởi” đế quốc mỹ thực hiện chiến lược chiến tranh đặc biệt
b/ Nội dung:
- Là kiểu chiến tranh xâm lược thực dân kiểu mới của
Mỹ được tiến hành bằng quân đội tay sai do cố vấn Mỹ chỉ huy cộng với vũ khí Mỹ, phương tiện chiến tranh của Mỹ cộng với ngụy quân ngụy quyền sài Gòn
c/Âm mưu:
- “Dùng người Việt ,trị người Việt”
d/ Thực hiện:
- Tăng cường lực lượng ngụy quân
- Sử dụng chiến thuật “ Trực thăng vận” và “ Thiết xa vận”
do cố vấn Mỹ chỉ huy
- Thực hiện những cuộc
Trang 9minh họa tranh ảnh… giáo viên tiếp
tục cho học sinh khai thác để nắm bắt
được thủ đoạn của Mỹ Giáo viên giới
thiệu hình 63 và một số hình ảnh khác
kết hợp với giải thích , phân tích cho
học sinh khai thác để các em nhận biết
được Mỹ đã sử dụng phương tiện, vũ
khí tối tân…Từ đó học sinh nắm được
với việc sử dụng trực thăng, thiết giáp
Mỹ đã vận chuyển nhanh chóng các
đơn vị chiến đấu để đánh bất ngờ đối
phương Đây còn gọi là kế hoạnh “
tung lưới , phóng lao” để thực hiện các
cuộc hành quân “tìm diệt”
- Cho học sinh xem một số tranh
ảnh về ấp chiến lược để các em thấy
được minh chứng một thời đau thương
của đồng bào miền Nam dưới ách kìm
kẹp của Mỹ - Diệm Ấp chiến
lược-được coi là xương sống của chiến lược
chiến tranh đặc biệt hòng tách dân
khỏi lực lượng cách mạng từ đó cô lập
cách mạng miền Nam
- Cho học sinh quan sát một số
tranh ảnh để minh chứng việc Mỹ dội
bom miền bắc, rải chất độc thực hiện
kế hoạch “ diệt lá” , biến rừng thành
đồi trọc hòng ngăn chặn sự chi viện
Bắc- Nam
- Sử dụng kiến thức liên môn lột
tả tội ác tày trời của Mỹ - Ngụy gây ra
cho nhân dân miền Nam Giáo viên sử
dụng kiến thức văn học , minh họa qua
hành quân “ Tìm diệt” và “Bình định”
- Tăng cường bắn phá miền Bắc, phong tỏa biên giới, ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc đối với miền Nam
Trang 10một số câu thơ của Tố Hữu:
“Hãy trông những người con gái
ấy
Người ta yêu khuôn mặt trái xoan
Một sáng sớm mùa xuân thức dậy
Bỗng dội tràn bom, cháy thành
than
Hãy nghe tự miền Nam tiếng rú
Xé trời xanh, lũ phượng hoàng
bay
Bầy chó dữ, những con người thú
Ăn gan người uống máu no say”
( Miền Nam- Tố Hữu)
Như vậy kết hợp các phương
pháp dạy học đặc trưng của bộ môn,
sử dụng kiến thức liên môn, minh họa
tranh ảnh học sinh nắm rõ được âm
mưu, thủ đoạn thâm độc của kẻ thù từ
đó học sinh hiểu tại sao lúc này nhân
dân miền Nam quyết tâm chống Mỹ
Qua đó giáo dục cho các em lòng yêu
quê hương đất nước, yêu cuộc sống
bình yên ngày hôm nay
Đối với mục này giáo viên giải
thích cho học sinh hiểu:
- Tiến công và nổi dậy
2/ Chiến đấu chống chiến lược “ chiến tranh đặc biệt” của Mỹ
a/ Chủ trương của ta:
- Kết hợp giữa đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang
- Kết hợp giữa tiến công
và nổi dậy trên cả ba vùng chiến lược , bằng ba mũi giáp công, làm lung lay ba chỗ dựa của chiến tranh đặc biệt
