Mục đích nghiên cứuKhi viết đề tài này, tôi không mong muốn là đưa ra khuôn mẫu nào đómang tính áp đặt mà tôi hi vọng đồng nghiệp của mình có thể tham khảo,cùng góp tiếng nói để sử dụng
Trang 2Thực tế lại là một nghịch lý, khi môn Lịch sử đóng vai trò quan trọngnhư vậy nhưng thế hệ trẻ lại rất ít người học sử, đọc sử và yêu Lịch sử.Trong hệ thống giáo dục ở trường THCS, với học sinh, môn Lịch sử thườngđược xem là môn phụ, ít được quan tâm Nhiều người quan niệm rằng Lịch
sử là môn học thuần nghiên cứu về quá khứ, mà quá khứ là những cái đã quakhông thể thay đổi nên chỉ cho quá khứ chứ không áp dụng vào thực tiễn,khô khan, khó học, khó nhớ, hơn nữa lai là bộ môn liên quan đến nhiều con
số ngày tháng năm và phải là con số chính xác Muốn khắc phục được vấn
đề này thì việc gây hứng thú học tập cho học sinh là điều không thể thiếutrong giờ học Lịch sử
Hiện nay ngành giáo dục vẫn đang tiếp tục đẩy mạnh đổi mới phươngpháp dạy học theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, người thầy giữ vai trò
tổ chức, hướng dẫn học sinh tích cực chủ động, tìm tòi, khám phá, lĩnh hộikiến thức mới, mong muốn học sinh ngày càng quan tâm đến Lịch sử nhânloại và dân tộc, hơn hết là hiểu được giá trị của lao động, tinh thần đoàn kết,yêu chuộng tự do hòa bình và bắc ái góp phần hình thành nhân cách, ứng xửđúng đắn theo tinh thần lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh:
"Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam".
Bản thân qua 11 năm công tác, trực tiếp giảng dạy bộ môn Lịch sử ởbậc THCS, tôi nhận thấy chúng ta cần phải thay đổi cách truyền đạt kiếnthức, phát huy tính tích cực, khả năng sáng tạo, chủ động tiếp thu kiến thức
và ghi nhớ Lịch sử một cách dễ dàng hơn Muốn làm được như vậy chúng
ta cần biết phải làm sao để giờ học Lịch sử trở nên bớt khô khan, học sinhchủ động tiếp thu và ghi nhớ kiến thức
Thực tế đã có nhiều công trình nghiên cứu xoay quanh vấn đề nàynhưng để chuyên sâu và thiết thực cần được áp dụng vào thực tế môn học,tiết học cụ thể Để chúng ta có thể vận dụng kiến thức liên môn ở từng bài,từng phần cụ thể và phải vận dụng sao cho tự nhiên nhất, dễ làm nhất, làmthường xuyên nhất thì mới có hiệu quả Bằng kinh nghiệm thực tế, tôi
mạnh dạn góp một tiếng nói về: " Một số kinh nghiệm vận dụng kiến thức liên môn để dạy học hiệu quả nội dung Lịch sử Việt Nam-Lớp 9 THCS”
Trang 31.2 Mục đích nghiên cứu
Khi viết đề tài này, tôi không mong muốn là đưa ra khuôn mẫu nào đómang tính áp đặt mà tôi hi vọng đồng nghiệp của mình có thể tham khảo,cùng góp tiếng nói để sử dụng linh hoạt nhất trong các bài dạy Lịch sử, đểtiết học, môn học Lịch sử đối với học sinh không còn áp lực, việc ghi nhớthông tin của học sinh cũng trở nên dễ dàng hơn khi gắn liền kiến thức Lịch
sử với kiến thức thực tế và kiến thức các môn học khác
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Liên quan đến đề tài đã lựa chọn, sáng kiến kinh nghiệm này tôi hướngđến những đối tượng sau:
- Học sinh lớp 9 Trung học cơ sở
- Môn Lịch sử bậc Trung học cơ sở
- Một số phương pháp, tư liệu tham khảo; kinh nghiệm của đồngnghiệp; nguồn từ mạng internet
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thành bản sáng kiến kinh nghiệm, tôi sử dụng những phươngpháp nghiên cứu chủ yếu sau:
- Phương pháp xây dựng cơ sở lí thuyết (thực hiện khi nghiên cứu vàhướng dẫn của ngành về công tác viết sáng kiến kinh nghiệm và nghiên cứukhoa học)
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin (sử dụng chủyếu khi thu thập thông tin, khảo sát học sinh để có căn cứ, giải pháp thíchhợp khi triển khai đề tài)
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu (thực hiện trước, trong và sau khithực nghiệm sáng kiến kinh nghiệm để có biện pháp điều chỉnh, bổ sung,vận dụng hợp lý)
và đào tạo xây dựng thành chương trình giáo dục tổng thể, trong đó môn Lịch
sử thuộc về môn khoa học xã hội của sách giáo khoa mới sẽ dự tính thay vàonăm 2018
Thực tế hiện nay, khi môn Lịch sử đang giữ vị trí độc lập, việc tích hợp chỉ
ở mức độ thấp, được thực hiện trong mối quan hệ liên môn Xuất phát từ chứcnăng của môn Lịch sử là cung cấp những kiến thức cơ bản về quá trình pháttriển của xã hội loài người (thế giới và dân tộc), việc nắm vững những sự kiện
Trang 4và quá trình lịch sử đòi hỏi phải nắm kiến thức liên quan nhiều đến lĩnh vựckhoa học xã hội- nhân văn và khoa học tự nhiên Với giáo viên Lịch sử, sự hiểubiết và vận dụng kiến thức liên môn là yếu tố quan trọng đảm bảo thành côngcho bài giảng Dạy học tích hợp liên môn là cần thiết tăng tính hấp dẫn, tạo hứngthú cho học sinh trong học tập Lịch sử
Để đạt hiệu quả cao trong dạy học bộ môn, người giáo viên trực tiếp giảngdạy bộ môn Lịch sử ở trường THCS không nên quá rập khuôn theo nội dungsách giáo khoa, sách giáo viên mà phải tìm tòi, vận dụng vào nội dung bài họcbằng cách kết hợp kiến thức tương đồng giữa các môn học làm cho bài học trở
nên sinh động, nhẹ nhàng, bớt khô khan cứng nhắc Thực tế là không ít tác
phẩm văn học mà tự bản thân nó là một tư liệu lịch sử, nội dung của nó
mang hơi thở của thời đại như: "Bình Ngô đại cáo", "Hoàng Lê nhất thống chí", "Hịch tướng sĩ" Điều này giúp chúng ta khẳng định rằng giữa Lịch sử
và các môn học khác như: Văn học, Địa lý, Âm nhạc, có sự giao hòa, đancài, quan hệ chặt chẽ với nhau: “ Văn – Sử - Triết bất phân”
Trong việc học Lịch sử hiện nay, không ít học sinh tỏ ra nhàm chán và cảmthấy khó khăn khi tiếp thu bài học Công việc của chúng ta là phải làm sao đểmỗi giờ dạy học Lịch sử là một giờ học mở, sinh động, học sinh đón nhận kiếnthức một cách hứng thú để các em được cuốn hút mình vào trong giờ học Mộttrong những phương pháp để tạo nên sự khác biệt tích cực chính là đổi mới cáchkhai thác, truyền thụ nội dung bài học Học sinh của chúng ta đã quen nhớ máymóc, gây lãng phí thời gian, khiến học sinh mệt mỏi và chắc chắn không có tácdụng hoàn toàn tích cực bởi nếu cách ghi nhớ này thật sự đem lại lợi ích nhưmong muốn thì nhiều học sinh đã không gặp khó khăn trong việc ghi nhớ bài.Trong khi đó, ghi nhớ bằng những câu thơ có vần điệu, những câu hát sâu lắng,những hình ảnh sinh động giúp cả người dạy và người học đều có hứng thú
Vì thế, với trách nhiệm, tình cảm của giáo viên giảng dạy bộ môn Lịch
sử, bản thân tôi nhận thấy mình cần phải làm thế nào để học sinh có hứng thú,
có sự đam mê đối với bộ môn Lịch sử
2.2 Thực trạng của vấn đề
Những năm qua, việc dạy học Lịch sử đã có những tiến bộ đáng kể, gópphần quan trọng vào sự nghiệp giáo dục của nước nhà Tuy nhiên, đánh giámột cách khách quan chúng ta thấy việc dạy học Lịch sử còn nhiều bất cập,chưa đáp ứng được những yêu cầu mà thực tiễn đòi hỏi Phương pháp dạyhọc lịch sử trong các nhà trường còn chậm đổi mới, thiếu tính cập nhật, sángtạo, trì trệ và lạc hậu Tình trạng dạy chay, lối thuyết trình đơn điệu, truyềnthụ một chiều, đôi khi còn đọc chép, lệ thuộc sách giáo khoa v.v còn phổbiến ở nhiều nơi Chính đây làm cho chất lượng dạy học bộ môn không cao,học sinh không hứng thú, say mê học tập bộ môn Mỗi một kỳ thi quốc gia
đi qua lại là một lần những người làm công tác giáo dục trăn trở và nhữnggiáo viên dạy Lịch sử không khỏi chạnh lòng khi học sinh không đăng ký thihoặc có rất nhiều điểm 0 môn Lịch sử
Trang 5Thực tế trong các nhà trường hiện nay, chỉ có số ít học sinh còn yêuthích và muốn tìm hiểu về các sự kiện lịch sử, đa số học sinh không thíchhọc bộ môn này vì nó quá khô khan với các chuỗi sự kiện, mốc thời gian cầnghi nhớ, đồng nghĩa với việc học thuộc lòng và rất dễ lẫn các sự kiện vớinhau Một số học sinh ghi nhớ không tốt dẫn đến chán học hoặc học bắtbuộc.
Để chứng minh thực tế trên và để có cơ sở thực nghiệm cho đề tài củamình, tôi đã tiến hành khảo sát:
Chất lượng cuối năm học 2012 - 2013 ở trường THCS Thành Tâm, huyệnThạch Thành trước khi nhận giảng dạy môn Lịch sử của khối 9 năm học 2013-
2014 Nội dung khảo sát gồm 2 câu hỏi, bài viết trong vòng 20 phút:
1 Em hãy nêu chính sách khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân
Pháp và sự chuyển biến của xã hội Việt Nam? (kiểm tra kiến thức đã học ở lớp 8).
2 Em có thích học môn lịch sử không? (Câu hỏi khảo sát thăm dò)
Kết quả như sau:
Khối TS
HS
Chất lượng (Điểm cho câu 1) Kết quả thăm dò (câu 2)
2015 Nội dung khảo sát gồm 2 câu hỏi, bài viết trong vòng 20 phút:
1 Em hãy nêu chính sách khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân
Pháp và sự chuyển biến của xã hội Việt Nam? (kiểm tra kiến thức đã học ở lớp 8).
2 Em có thích học môn lịch sử không? (Câu hỏi khảo sát thăm dò)
Kết quả như sau:
Khối TS
HS
Chất lượng (Điểm cho câu 1) Kết quả thăm dò (câu 2)
9 78
SL TL SL TL SL TL SL TL SL TL SL TL SL TL
2 2.6 8 10.2 28 35.9 25 32 15 19.3 28 35.9 50 64.1
Trang 6Kết quả cho thấy do không có hứng thú học môn Lịch sử dẫn đến chấtlượng môn học không cao, có tới 50% học sinh điểm yếu kém Nguyên nhânchính là học sinh cho rằng môn Lịch sử là một môn học khô khan, khó nhớ vàkhông thích học, ngại học.
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên, song chủ yếu là những lý
do sau đây:
Một là giáo viên dạy Lịch sử chưa nhận thức đúng đắn sự cần thiết phải đổi
mới phương pháp dạy học bộ môn, hoặc có đổi mới nhưng chỉ là chiếu lệ, hiệuquả không cao Các tiết học của nhiều giáo viên đơn thuần chỉ là giáo viên nêucâu hỏi, học sinh nhìn sách giáo khoa trả lời và học sinh ghi bài Nhiều giáo viênchưa đầu tư cả về thời gian và trí tuệ để có tiết dạy tích hợp sinh động phongphú nhằm giúp học sinh tìm hiểu và dựng lại hoạt động của con người trong quákhứ
Hai là trong các nhà trường hiện nay tồn tại quan niệm “môn chính”, “môn phụ”; việc tổ chức thi cử còn nhiều bất cập; sự tính toán trong định hướng nghề
nghiệp sau này của phụ huynh cho con em của mình khi đánh giá vai trò củamôn Lịch sử rất mờ nhạt Điều này dẫn đến học sinh không thích học hoặckhông còn thời gian để học môn Lịch sử
Ba là chương trình, nội dung sách giáo khoa Lịch sử có nhiều hạn chế, bất
cập, nặng tính hàn lâm, chưa khoa học, chủ yếu là kênh chữ, hình ảnh trực quanthiếu tính thẩm mỹ
Bốn là đồ dùng, thiết bị dạy học thiếu thốn nhất là vùng nông thôn, miền
núi Việc ứng dụng công nghệ thông tin còn hạn chế, bình quân mỗi trường chỉđược 1 máy chiếu, nhiều trường chưa có máy chiếu
Thực tế đã cho thấy có mâu thuẫn trong nhận thức về bộ môn Lịch sử Mộtmặt đều nhận thức được rằng Lịch sử là môn học bổ ích về mặt kiến thức; nhưngmặt khác lại có thái độ không thích học, ngại học
2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm, giải pháp
Qua thực trạng và kết quả khảo sát nêu trên, tôi đã tìm hiểu và vận dụngkinh nghiệm để tìm giải pháp khắc phục Các giải pháp cụ thể đó là:
- Khảo sát một số nội dung bài học có thể vận dụng kiến thức liên môn.
- Sưu tầm, lựa chọn các nguồn ngữ liệu phù hợp với nội dung bài học.
- Vận dụng kiến thức liên môn vào một số bài dạy học cụ thể.
2.4 Các biện pháp tổ chức thực hiện
2.4.1 Khảo sát một số bài học có thể vận dụng kiến thức liên môn.
Khảo sát nội dung các bài học có thể vận dụng kiến thức liên môn là mộtbước rất quan trọng bởi một bài học bao giờ cũng tập trung xoay quanh mộtphạm vi kiến thức cụ thể nào đó Trọng tâm kiến thức mà chúng ta cần hướngdẫn học sinh khai thác chính là trung tâm mà chúng ta cần khai thác để học sinhghi nhớ, nắm vững Khi vận dụng, giáo viên có thể xác định trọng tâm của nộidung kiến thức thông qua sách hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng,thông qua sách giáo viên, các tài liệu tham khảo và phần ghi nhớ sau mỗi bài
Trang 7học Bản thân tôi đã khảo sát ở chương trình Lịch sử THCS và nhận thấy một sốtiết có thể vận dụng hiệu quả kiến thức liên môn
Cụ thể một số tiết bài như sau:
13 6 Nước Văn Lang Địa lí, Ngữ văn, Kiến thức xã hội,Mĩ thuật, Âm nhạc, GDCD…
15 6 Nước Âu Lạc Địa lí, Ngữ văn, Kiến thức xã hội,Mĩ thuật, GDCD…
19 6 Cuộc khởi nghĩa Hai BàTrưng Địa lí, Ngữ văn, Kiến thức xã hội,Mĩ thuật, GDCD…
23 7 Ba lần kháng chiến chốngMông- Nguyên. Ngữ văn, Địa lí, GDCD…
37 7 Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Ngữ văn, Địa lí, Kiến thức xã hội,GDCD…
49 7 Khởi nghĩa nông dân ĐàngNgoài. Kiến thức xã hội, Ngữ văn, Địa lí,GDCD…
22 8 Cách mạng tháng MườiNga năm 1917. Ngữ văn, Địa lí, GDCD…
42 8 Khởi nghĩa Yên Thế Kiến thức xã hội, Ngữ văn, Địa lí,GDCD…
43 8 Trào lưu cải cách duy tân ởViệt Nam. Kiến thức xã hội, Ngữ văn, Địa lí,GDCD…
6 9 Các nước Đông Nam Á Kiến thức xã hội, Địa lí, GDCD,…
19 9 Những hoạt động củaNguyễn Ái Quốc… Ngữ văn, Địa lí, Kiến thức xã hội,Âm nhạc, GDCD…
39 9 Xây dựng chủ nghĩa xã hộiở miền Bắc… Kiến thức xã hội, Âm nhạc,GDCD…
Ngoài những bài dạy có thể vận dụng kiến thức liên môn đã nêu trên, ngườigiáo viên nếu chịu khó tìm tòi, sáng tạo một chút thì đều ít nhiều tìm ra nhữngbài học có thể vận dụng vào những đơn vị kiến thức cụ thể phù hợp Cách làmnày tạo nên bức tranh nhiều màu sắc, sinh động, tác động mạnh tới tư duy củangười học Không chỉ khiến các em tập trung tại thời điểm giáo viên vận dụngkiến thức khác mà còn gây hứng thú, lôi cuốn các em suốt cả tiết học ấy Điềuquan trọng là người giáo viên phải chịu khó đọc, tìm hiểu các nguồn ngữ liệuthông qua sách báo, mạng internet… rồi từ đó thống kê, khảo sát các bài học cóthể vận dụng Làm được việc này chính là người dạy đã đầu tư chất xám cùng
Trang 8lúc cho chính bản thân mình và các học sinh Hơn nữa việc khảo sát địa chỉ liênmôn còn giúp giáo viên tích hợp đúng địa chỉ, điều này là vô cùng quan trọng để
có giờ dạy đạt hiệu quả cao
2.4.2 Sưu tầm, lựa chọn các nguồn ngữ liệu phù hợp với nội dung bài học
Có ba cách để mỗi giáo viên tự tạo cho mình một kho dữ liệu phong phú,giàu có để chuẩn bị cho mỗi bài dạy
Cách 1: Tra cứu thông tin, dữ liệu trên sách báo, nguồn internet
Cách 2: Hỏi các bậc cao niên và học tập đồng nghiệp
Cách 3: Tự sáng tạo
Cách 4: Dự giờ một số tiết học thuộc môn học liên quan để nắm bắt nộidung chương trình hiện hành, tù đó có địa chỉ tích hợp chính xác
Trong 4 cách làm này, cách 1 là nguồn tài nguyên học liệu giàu có nhất
Chúng ta có thể vào trang web https://www.google.com.vn để tra cứu Bản thân
tôi thường tra cứu trên trang web này bằng cách tìm theo chủ đề
Chẳng hạn: Với chủ đề “Dạy học Lịch sử bằng thơ”, tôi tìm được khoảng 822.000 kết quả trong 0,29 giây từ trang web https://www.google.com.vn Sau
khi chọn lọc, tôi có thể vận dụng các kiến thức vừa tìm được vào các bài có chủ
đề liên quan… Hay với từ khóa: “Thơ hay về Bác Hồ”, tôi tìm được khoảng
685.000 kết quả trong 0,27 giây và nguồn ngữ liệu này được tôi chọn và sửdụng vào các bài liên quan đến hành trình tìm đường cứu nước của Nguyễn ÁiQuốc, vai trò của Người đối với những thời điểm trọng đại của lịch sử dân tộcnhư: 19/8/1945, 2/9/1945, 7/5/1954,…
Ngoài tra cứu nguồn tư liệu trên mạng, giáo viên có thể đọc sách để tìmhiểu thêm những câu hỏi, kiến thức thú vị về lịch sử dân tộc và thế giới Có thể
kể tên những cuốn sách bổ ích như: “Mười vạn câu hỏi vì sao” của NXB Giáo dục Việt Nam; “Những bí mật của thế giới” (NXB Lao động); “Almanach- Những nền văn minh thế giới” (NXB Văn hóa- Thông tin); “Đại Nam quốc sử diễn ca” (NXB Giáo dục Việt Nam); “Đại Nam thực lục” (NXB Giáo dục Việt Nam); “Từ điển địa danh lịch sử Việt Nam” (NXB Giáo dục Việt Nam); v.v…
Từ những tài liệu tham khảo kể trên, giáo viên có thể sưu tầm và hệ thống đượcmột số câu hỏi, kiến thức thú vị, góp phần hỗ trợ cho tiến trình dạy học Lịch sửTHCS
Trong 4 cách, cách 1 phổ biến, thông dụng, thuận lợi và tiết kiệm được thờigian Ba cách còn lại đòi hỏi người làm cần đầu tư thời gian, công sức nhiềuhơn Đặc biệt cách thứ 3 cần đòi hỏi một chút năng khiếu Nhưng với tinh thầnnhiệt huyết, lòng yêu nghề sâu sắc, tôi tin rằng các đồng nghiệp cũng sẽ tìm thấyniềm vui, sự bổ ích từ những nguồn tư liệu quý giá mà chúng ta chưa khai thác
2.4.3 Vận dụng kiến thức liên môn vào một số bài dạy học cụ thể
Vai trò quan trọng trong việc làm sống lại các sự kiện Lịch sử thuộc
về giáo viên dạy bộ môn nhưng nếu như chỉ dựa vào kiến thức sách giáokhoa thì khó có thể làm cho kiến thức sinh động, dễ nhớ Vì vậy, việc kếthợp kiến thức Văn học, Địa lí, Âm nhạc, Mĩ thuật, v.v vào bài giảng Lịch sử
sẽ làm cho bài học sinh động hơn Sự kiện Lịch sử không còn khô khan mà trở
Trang 9nên quen thuộc, gần gũi, dễ học và dễ nhớ hơn rất nhiều Để minh họa chokinh nghiệm dạy học của bản thân, tôi xin nêu một số ví dụ về việc vận dụngkiến thức liên môn vào dạy đơn vị kiến thức trong chương trình Lịch sử THCStại trường THCS Thành Tâm, huyện Thạch Thành, tỉnh Thanh Hóa trong nămhọc 2013- 2014, và năm học 2014 - 2015 cụ thể:
2.4.3.1 Sử dụng kiến thức môn Ngữ văn trong một số bài Lịch sử:
Văn học và Lịch sử vốn có mối liên hệ khăng khít, trong Văn có Sử trong
Sử có Văn Các trích đoạn thơ văn có tác dụng minh họa, cụ thể hóa sự kiện,giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn một thời kì, một sự kiện lịch sử Các tác phẩmvăn học bằng những hình tượng cụ thể sẽ tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tìnhcảm của người học, góp phần quan trọng làm cho bài giảng sinh động, hấp dẫn,nâng cao hứng thú cho học sinh
Ví dụ : Khi dạy bài 7- Các nước Mĩ- La- tinh Mục II :Cu- ba- hòn đảo anh hùng với những vần thơ rất đep của Tố Hữu:
Anh viết cho em, tự đảo này
Cu- Ba, hòn đảo Lửa, đảo Say
Ở đây say thật, say trời đất
Sóng biển say cùng rượu mật, say
Hay:
Em ạ, Cu- ba ngọt lịm đường
Mía xanh đồng bãi, biếc đồi nương Cam ngon, xoài ngọt vàng nông trại Ong lạc đường hoa, rộn bốn phương.
( Từ Cu- ba- Tố Hữu)
Ví dụ khác: Khi dạy bài 16: Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài trong những năm 1919 – 1925 (Lịch sử 9), tôi có thể giới thiệu bài học
bằng cách trích dẫn đoạn thơ:
“Luận cương đến với Bác Hồ
Và Người đã khóc
Lệ Bác Hồ rơi trên chữ Lê-nin
Bốn bức tường im nghe Bác lật từng trang sách gấp
Tưởng bên ngoài đất nước đợi mong tin.”
(Người đi tìm hình của nước- Chế Lan Viên)
Khi dạy bài 22: Cao trào cách mạng tiến tới Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 Để giúp học sinh ghi nhớ sự kiện ngày 28/1/1941, Nguyễn Ái
Quốc về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam (Lịch sử 9), tôi trích đoạn
thơ:
“Ôi sáng xuân nay – xuân 41
Trắng rừng biên giới nở hoa mơ
Bác về… im lặng Con chim hót
Thánh thót bờ lau, vui ngẩn ngơ
Bác đã về đây, Tổ quốc ơi!
Trang 10Nhớ thương hòn đất ấm hơi Người
Ba mươi năm ấy, chân không nghỉ
Mà đến bây giờ mới tới nơi!
(Theo chân Bác, Tố Hữu)
Khi dạy bài " Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945" (Lịch sử 9), để gợi
khí thế cách mạng của khởi nghĩa ở khắp các địa phương trong toàn quốc, tôi đãđọc đoạn trích:
"Đồng cỏ héo đã bùng lên lửa cháy Nước non ơi hết thảy vùng lên!
Bắc Trung Nam khắp ba miền Toàn dân khởi nghĩa chính quyền về tay!"
( Ba mươi năm dời ta có Đảng- Tố Hữu)
Những câu thơ trên đã giúp học sinh thấy rõ không khí cách mạng vàđánh giá đúng về vai trò của quần chúng nhân dân, là động lực chính đưa cáchmạng tiến tới thành công
Trong bài 24: Cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng chính quyền dân chủ nhân dân (1945- 1946), Mục I Tình hình nước ta sau cách mạng tháng Tám.
Tôi đã dẫn ra một đoạn trong tác phẩm “ Lão Hạc” của nhà văn Nam Cao: “
Luôn mấy hôm tôi thấy lão Hạc chỉ ăn khoai Rồi khoai cũng hết Bắt đầu từ đấy, lão chế tạo được món gì, ăn món ấy Hôm thì lão ăn củ chuối, hôm thì lão
ăn sung luộc, hôm thì ăn rau má, với thỉnh thoảng một vài củ ráy, hay bữa trai ốc” Cảnh chị Dậu bán con trong tác phẩm “ Tắt đèn” của Ngô Tất Tố: Chị Dậu thuộc loại cùng đinh nhất hạng đinh đang lâm vào tình cảnh bức bách của sưu thuế Chồng đang ốm lại bị đánh đập khổ sở, một thân, một mình chị Dậu chạy vạy ngược xuôi để lo cho anh Dậu Đường cùng chị phải dứt ruột, gạt nước mắt bán con cho Nghị Quế Một đứa con lên bảy, một ổ chó cộng với mấy hào bán khoai mới đủ nộp sưu để chồng được tha về Những câu văn trên
đã khắc họa một cách sinh động hình ảnh người nông dân nước ta và cuộcsống của họ sau cách mạng Điều này sẽ giúp học sinh khắc sâu và ghi nhớkiến thức, liên hệ kiến thức khi làm bài
Trong bài "Cuộc kháng chiến toàn quốc chống Thực dân Pháp xâm lược kết thúc", sau khi trình bày về chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ, tôi đã trích dẫn
những câu thơ ngập tràn niềm vui chiến thắng của Tố Hữu:
“Hoan hô chiến sĩ Điện Biên
Chiến sĩ anh hùng
Đầu nung lửa sắt
Năm mươi sáu ngày đêm
Khoét núi, ngủ hầm, mưa dầm, cơm vắt
Máu trộn bùn non
Gan không núng,
chí không mòn!
Những đồng chí, thân chôn làm giá súng
Đầu bịt lỗ châu mai
Trang 11Băng mình qua núi thép gai
Ào ào vũ bão
Những đồng chí chèn lưng cứu pháo
Nát thân, mắt nhắm, còn ôm
Những bàn tay xẻ núi, lăn bom
Nhất định mở đường cho xe ta tiến lên chiến trường tiếp viện”
Hay những lời thơ rất đẹp:
"Chín năm làm một Điện Biên Nên vành hoa đỏ, nên thiên sử vàng."
Những câu thơ ấy cũng giúp học sinh ghi nhớ luôn về khoảng thời giandiễn ra cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược lần thứ hai (1946-1954)- Hay còn gọi là thời kỳ “ 9 năm” trong lịch sử
Bài 29: Cả nước trực tiếp chiến đấu cống Mỹ cứu nước (1965-1973).
Trong thơ chúc tết xuân Mậu Thân (1968) Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã viết:
Xuân này hơn hẳn mấy xuân qua.
Thắng trận tin vui khắp nước nhà,
Nam Bắc thi đua đánh giặc Mỹ.
Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta!
Bài 30: Hoàn thành giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước 1975: Tinh thần bất khuất, anh dũng “ Quyết tử cho Tổ Quốc quyết sinh của
1973-dân tộc ta trong kháng chiến chống Mỹ qua thơ của Phạm Tiến Duật, Tố Hữu,Bùi Minh Quốc
Ôi buổi trưa nay, tuyệt trần nắng đẹp
Bác Hồ ơi! Toàn thắng về ta.
Chúng con đến, xanh ngời ánh thép
Thành phố tên Người lộng lẫy cờ hoa.
Bài 32 Xây dựng đất nước, đấu tranh bảo vệ tổ quốc (1976-1985).
Chặn sông Đà, ta làm ra thác điện
Cho sáng núi rừng, sáng đến mai sau
Sắt Thái Nguyên, hãy làm ra sắt luyện
Cho tay ta vươn tới mạnh giàu
2.4.3.2 Sử dụng kiến thức môn Địa lí trong một số bài Lịch sử
Bên cạnh bộ môn Văn học thì những bộ môn khác như Địa lý, Âm nhạc,Tiếng Anh, dù dung lượng kiến thức liên hệ vào môn Lịch sử ít hơn nhưngcũng góp phần làm cho bài giảng thêm phong phú, ấn tượng Tuy mỗi môn học
có mục tiêu riêng (Lịch sử chú ý đến quá trình hình thành và phát triển của xãhội còn Địa lý chú ý đến tính không gian lãnh thổ của các sự vật, hiện tượngđang diễn ra hiện nay) nhưng giữa chúng có mối liên hệ tác động qua lại vớinhau bởi các sự kiện lịch sử bao giờ cũng diễn ra trong một khoảng không giannhất định với thời gian cụ thể
Ví dụ: