Học sinh chưa được rèn luyện nhiều các kĩ năngluyện nói Việc dạy của giáo viên: trong nhận thức của giáo viên cũng xem các tiếtluyện nói là dạy theo khô khan, khó dạy.Tâm lý như vậy nên
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Sự nghiệp giáo dục có vai trò quan trọng trong chiến lược xây dựng conngười, chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước Sự nghiệp giáo dục cónhiệm vụ đào tạo các thế hệ công dân mới có đầy đủ tài năng phẩm chất bản lĩnh
để đưa đất nước tiến lên đuổi kịp trào lưu phát triển của thế giới Không thể thiết
kế chiến lược nếu không đặt giáo dục đúng vào vị trí của nó trong đời sống hiệnđại Việc đào tạo ra những thế hệ trẻ có đầy đủ Đức-Trí-Thể-Mỹ đòi hỏi giáodục phải đồng bộ cả về Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội
Nghị quyết 29 của ban chấp hành Trung ương Đảng khóa 11 về Giáo dụccũng đã chỉ rõ: đổi mới căn bản giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đềlớn, cốt lõi, cấp thiết từ quan điểm chỉ đạo đến nội dung phương pháp, chuyểnquá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện nănglực phẩm chất của người học, phải tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học theohướng tích cực, chủ động sáng tạo, khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều,ghi nhớ máy móc Như vậy, mục tiêu giáo dục đã chuyển từ chủ yếu trang bịkiến thức cho học sinh sang trang bị những năng lực cần thiết cho các em, đặcbiệt là năng lực hành động, năng lực thực tiễn Phương pháp giáo dục phổ thôngcũng được đổi mới theo hướng “phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duysáng tạo của người học” Đào tạo một thế hệ học sinh hiện đại, hiện đại từ tư duy đếncách nói năng ứng xử”
Trên thực tế giảng dạy có rất nhiều hiện tượng và mâu thuẫn đang tồn tại
đó là trong khi trang bị các các kĩ năng nghe –nói – đọc –viết thì người dạy chỉchú trọng đến kĩ năng đọc, viết mà chưa tập trung rèn luyện kĩ năng nói cho họcsinh, dẫn đến tình trang học sinh chưa tự tin trong giao tiếp, hạn chế trong cáchứng xử Rèn luyện kĩ năng nói rất quan trọng nhưng thời lượng giành chochương trình ít Ở mỗi thể loại chỉ có từ 2->3 tiết luyện nói
Bên cạnh đó chưa có nhiều tài liệu nghiên cứu sâu về phương pháp dạykiểu bài này, sách giáo viên cũng chưa có những biện pháp cụ thể để hướng dẫnthực hiện quá trình luyện nói cho học sinh Cũng đã có một số sáng kiến đề cậpđến các biện pháp tuy nhiên khi ứng dụng vào thực tế còn rất nhiều nhữngvướng mắc khi giảng dạy Các chuyên đề nghiên cứu khi áp dụng vào giảng dạychí được một phần nào đó trong bài nói Chưa có một tiến trình cụ thể cho mộtbài luyện nói nhằm phát huy năng lực cho học sinh Tính năng động, hoạt bát, tựtin của học sinh hầu như không được phát huy, tiết học luyện nói diễn ra nặng
nề, khô khan, học sinh với tâm lí học nói cho qua Đây là tồn tại chung trong quátrình dạy- học các tiết luyện nói Xuất phát từ những lí do đó tôi thực hiện sáng
kiến: “Một số biện pháp giúp học sinh học tốt tiết luyện nói thể loại văn biểu
cảm lớp 7 Trường THCS Thiệu Minh”.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Khi nghiên cứu đề tài bản thân tôi muốn chia sẻ kinh nghiệm dạy tiếtluyện nói nhằm mục đích giúp giáo viên có những phương pháp hiệu quả trongviệc tổ chức giờ luyện nói cho học sinh Học sinh hứng thú học tiết luyện nói
Trang 2Rèn luyện kĩ năng nói, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng trình bày một vấn đề Tìm racác nguyên nhân khắc phục ở học sinh những hạn chế trong cách nói năng, sựmất tự tin trong diễn đạt Tạo giờ học thực sự sôi nổi.
1 3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu các nội dung sau:
+ Luyện nói thể loại văn biểu cảm áp dụng là học sinh lớp 7 TrườngTHCS Thiệu Minh
+ Đề tài tổng kết kinh nghiệm dạy và nâng cao chất lượng tiết luyện nóicho học sinh
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Để thực hiện đề tài bản thân tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
- Nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết.
- Nghiên cứu lý thuyết về tâm lí của học sinh Trung học cơ sở.
- Điều tra,vấn đáp khảo sát tình hình thực tế.
- Phương pháp thống kê, so sánh, phân tích, tổng hợp, số liệu.
HS quan tâm hơn đến việc hình thành năng lực nói và năng lực làm văn Nếunhư nghe, đọc là hai kĩ năng quan trọng của hoạt động tiếp nhận thông tin thì nói
và viết là hai kĩ năng quan trọng của bộc lộ và truyền đạt thông tin Rèn luyệnđược kĩ năng này sẽ dạy đúng theo đặc trưng tính thực hành của phân môn Tậplàm văn đạt đến mục đích dạy học hiệu quả nhất
Có rất nhiều con đường giao tiếp khác nhau để đạt tới mục đích trong đóngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của loài người Nếu ngườithầy đóng vai trò chủ đạo hướng dẫn học sinh chủ động khám phá chiếm lĩnhcác tác phẩm văn chương thì người học phải tự mình bộc lộ hiểu biết phải biết tưduy thành lời- ngôn bản
Trong sự phát triển của xã hội hiện đại bất kì ngành nghề nào cũng cầnphải có có kỹ năng truyền đạt Muốn cho người nghe hiểu được thì phải biếtcách truyền tải cho tốt nội dung không còn con đường nào khác là phải trình bày
kĩ năng nói lưu loát, phải bộc lộ qua nét mặt cử chỉ…Vì thế, luyện nói là quátrình rất quan trọng trong việc dạy học văn, góp phần năng cao việc học tốt bộmôn Ngữ văn
Trang 3Vậy nói là gì? Luyện nói là gì? Luyện nói trong văn biểu cảm như thếnào? Nói là diễn đạt ý định của mình bằng miệng ra Luyện nói là biết dùngngôn ngữ của mình để diễn đạt hướng tới một mục đích nhất định Luyện nóitrong văn biểu cảm là biết dùng ngôn ngữ trình bày những tình cảm, cảm xúccủa mình về nhân vật văn học, về sự việc hay tác phẩm văn học Giờ luyện nói
là thế mạnh của sinh hoạt tập thể Không khí sẽ hứng thú nếu giáo viên kíchthích được các hoạt động của học sinh Về tâm lý con người hoạt động tập thểbao giờ cũng năng động hơn Có thấy rõ đặc thù của hoạt động luyện nói và đặcđiểm tâm lý thì giáo viên mới tổ chức được các hình thức luyện nói có hiệu quả
Đầu chương trình THCS các tiết luyện nói đã được chú trọng.Tuy nhiên ởlớp 6 nói mới chỉ ở mức độ đơn giản Lên lớp 7 các em tiếp tục được làm quen
và thực hành các tiết luyện nói nhưng ở mức độ khó hơn Do vậy mà các biệnpháp cũng như cách thức tổ chức giờ học luyện nói cũng phải phong phú và đadạng hơn Có rất nhiều biện pháp linh hoạt giúp các em vừa truyền tải được nộidung vừa bộc lộ cảm xúc của mình khi nói
Mặc dù thời lượng dành cho tiết luyện nói không nhiều nhưng luyện nói lại
có ý nghĩa quan trọng Luyện nói dẫn đến nói tốt là kĩ năng đầu tiên để tiến tớiphân tích, cảm nhận tác phẩm văn chương
2.2 Thực trạng.
Năm 2015-2016 được BGH nhà trường phân công dạy Ngữ văn lớp 7,trước khi áp dụng đề tài tôi đã tiến hành khảo sát độ tự tin và khả năng truyềnđạt của các em với đề bài: em hãy trình bày cảm nghĩ của em về một người emyêu thích Tôi đã thu được kết quả như sau:
Qua bảng số liệu trên tôi không khỏi không trăn trở về khả năng nói ở các
em Hầu như các em chưa mạnh dạn tự tin trong khi thực hiện hiện bài nói củamình Nhiều em có nội dung bài nói tốt nhưng khi truyền đạt đến người nghecòn ấp úng không trôi chảy Năng lực nói chưa tốt nghĩa là khả năng tư duy chưamạch lạc Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến việc học tập các môn học khác.Bởi lẽ khả năng truyền đạt giao tiếp vô cùng quan trọng đến việc thực hiện mụcđích giao tiếp
Từ kết quả đó đã cho thấy một thực trạng về chất lượng tiết luyện nói chohọc sinh lớp 7 đó là:
Xuất phát từ thực tế khách quan: Do chương trình, thời lượng giành chocác tiết luyện nói chưa nhiều Học sinh chưa được rèn luyện nhiều các kĩ năngluyện nói
Việc dạy của giáo viên: trong nhận thức của giáo viên cũng xem các tiếtluyện nói là dạy theo khô khan, khó dạy.Tâm lý như vậy nên đến tiết luyện nói
Trang 4cũng chỉ dạy qua loa, chiếu lệ với những hoạt động tẻ nhạt Giáo viên chưa đầu
tư, nghiên cứu để tổ chức các hoạt động phong phú Nhiều giáo viên chưa chútrong đến việc rèn luyện kĩ năng nói cho học sinh nên còn lúng túng trong khâusoạn bài cũng như thực hiện các qui trình lên lớp…giờ học thường không gâyđược ấn tượng, học sinh hầu như không hứng thú trong việc học Trong các giờhọc không có phương pháp nào ngoài phương pháp cô gọi học sinh lên bảng họcsinh trình bày dăm câu ba điều, hết em nọ đến em kia trình bày xong xem nhưhoàn thành mục tiêu bài học Đáng tiếc hơn là một số học sinh học tốt, có tư chấtvăn chương lại lúng túng khi trình bày trước lớp, năng lực nói còn rất hạn chếmặc dù từ đầu THCS các em đã được thực hành qua một số tiết luyện nói Điều
đó không phải các em không có khả năng mà vì thầy, cô chưa thực sự khơi gợiđược sự tự tin, tích cực ở các em chưa thật sự giúp các em có thói quen và sựhào hứng trong hoạt động học tập này
Việc học của học sinh: chính vì phương pháp của giáo viên như vậy nênkhông khơi gợi được được hứng thú học của học sinh Phần đông học sinh chỉngồi nghe bạn nói, rồi nếu được thầy cô yêu cầu nhận xét bài nói của bạn thì chỉbiết đưa ra một vài câu chiếu lệ qua loa thậm chí nhiều em còn rất lúng túng,không biết nhận xét như thế nào, chỉ ậm ờ cho qua chuyện Giờ học “luyện nói”với các em thường là ít ấn tượng tất cả đều tẻ nhạt, buốn chán, cứ lặp đi lặp lạigiống hệt nhau
Thực trạng trên chính là vấn đề làm cho giáo viên có tâm huyết cảm thấybăn khoăn và trăn trở Nên làm thế nào để học sinh hứng thú trong giờ học văn,đặc biệt là trong giờ luyện nói? Làm sao để học sinh được học, để thể hiệnnhững hiểu biết bằng ngôn ngữ vốn có của mình trước mọi người? Làm thế nàogiúp các em vừa viết hay vừa nói tốt?
Thực sự đây là một vấn đề mang tính thời sự cấp bách một người thầyphải đổi mới phương pháp dạy hoc Quan trọng nhất trong khi dạy không chỉdạy kiến thức mà ở phương pháp dạy như thế nào để học sinh đạt được hiệu quảcao nhất và hứng thú tiếp thu bài giảng của thầy,cô
Để khắc phục tình trạng trên, tôi mạnh dạn đổi mới, lựa chọn một số cáchthức tổ chức giờ dạy luyện nói văn biểu cảm ở chương trình lớp 7 nhằm phầnnào đó khắc phục được tình trạng mà chúng ta đang quan tâm
2.3 Các giải pháp, biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn nói chung vàphân môn Tập làm văn nói riêng, giờ dạy luyện nói có vai trò quan trọng trongviệc hình thành kĩ năng nói cho học sinh bậc THCS Chúng ta đều biết lứa tuổihọc sinh trung học cơ sở đang ở độ tuổi trưởng thành, vốn ngôn ngữ của các emcòn rất ít ỏi Đặc biệt do yếu tố tâm lí các em hay rụt rè xấu hổ và nhạy cảmtrước thái độ của những người xung quanh Năng lực nói của học sinh lúc nàycòn hạn chế nên điều đầu tiên có ý nghĩa quyết định đó là phải luyện cho họcsinh được nói, được trưởng thành hơn sau mỗi lần trên lớp Đây phải là việc làmthường xuyên hình thành kĩ năng cho học sinh
Trang 5Có rất nhiều các giải pháp, biện pháp khác nhau để rèn luyện các kĩ năngnói cho học sinh Trong quá trình dạy bản thân tôi đúc rút một số giải pháp, biệnpháp sau:
2.3.1 Giải pháp chung: Nghiên cứu kĩ chương trình, nội dung các tiết
luyện nói có trong chương trình sách giáo khoa Ngữ văn THCS
Nghiên cứu kĩ sách giáo viên để nắm được mục tiêu của kiểu bài dạy luyện nói
Nghiên cứu các tài liệu tham khảo để đề ra phương pháp cũng như cácbiện pháp tổ chức cho học sinh trong tiết học các kiểu bài luyện nói
Nắm vững tiến trình các bước đi của tiết luyện nói
Phối hợp giữa vai trò chủ động, tích cực của học sinh và vai trò hướngdẫn của giáo viên
Vận dụng linh hoạt các hình thức tổ chức học tập theo kiểu học sinh đượctrao đổi, thảo luận, trình bày quan điểm cá nhân và được tôn trọng ý kiến cánhân
Tham khảo dự giờ đồng nghiệp và rút kinh nghiệm qua từng tiết dạy
2.3.2 Các biện pháp cụ thể :
2.3.2.1 Biện pháp 1: Hướng dẫn học sinh khâu chuẩn bị bài ở nhà
Trong tất cả các môn học muốn đạt được sự thành công trong học tập thìgiáo viên phải chú trọng đến việc dặn dò học ở nhà của học sinh Đặc biệt vớitiết luyện nói sẽ không thể nào thành công được nếu giáo viên không làm tốtkhâu nhắc nhở học sinh chuẩn bị bài ở nhà Đối với tiết luyện nói khâu chuẩn bị
ở nhà lại càng quan trọng hơn Có nhiều lí do để khẳng định được tầm quantrọng của việc hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà của tiết luyện nói.Thứnhất: khi chuẩn bị bài tốt học sinh đã một lần được tìm hiểu về đối tượng và bắtđầu xuất hiện những trăn trở, tìm tòi đối tượng Thứ hai: Các em như một lầnđược tập dượt trước khi lên “sân khấu” để diễn như vậy tiết luyện nói cũng dễthành công hơn
Tuy nhiên không phải chỉ bằng những câu dặn dò chung chung, qua loađại khái như: Các em về chuẩn bị tiết luyện nói để ngày mai chúng ta học bài.Hay về soạn những nội dung cần nói cho tiết 40 luyện nói văn biểu cảm về sựvật, con người Hay Tiết 55, 56 giáo viên dặn học sinh về nhà các em chuẩn bịbài Cảnh khuya…Những câu nhắc nhở chung chung như vậy không thể tác độnghiệu quả đến sự chuẩn bị ở nhà của học sinh sẽ dẫn đến tiết học nhàm chán vàthậm chí giáo viên không thể tìm được một em có cách nói tốt
Ví dụ : Tiết 40 Luyện nói: văn biểu cảm về sự vật, con người Thông thường
nếu giáo viên không nghiên cứu kĩ thì sẽ tham kiến thức cho học sinh làm cả 4
đề trong sách giáo khoa, 2 đề văn biểu cảm về con người, 2 đề văn biểu cảm về
sự vật Như vậy bài luyện nói của học sinh sẽ không có điểm nhấn và không cóthời gian để so sánh giữa các bài với nhau Không có phép đối chiếu cùng một
đề tài đó học sinh sẽ nói chỗ nào tốt chỗ nào chưa tốt Với bài luyện nói này tôihướng cho học sinh chọn 2 đề một loại đề biểu cảm về sự vật, một loại đề biểucảm về con người tôi hướng dẫn học sinh các bước chuẩn bị Cụ thể:
Trang 6Bước 1: Chọn đề Với tiết 40 Luyện nói: văn biểu cảm về sự vật, con
người các em đều chọn đề 1: Cảm nghĩ về thầy, cô giáo những “người lái đò”
đưa thế hệ trẻ” “cập bến” tương lai Đề 4 : cảm nghĩ về món quà tuổi thơ Tiết
55,56 các em lựa chọn bài “cảnh khuya”
Bước 2: Lựa chọn hình thức nói: lựa chọn cách nói độc lập hay cặp đôi :
đây là biện pháp nhằm đa dạng cách nói để tránh sự nhàm chán cho người nghe
Bước 3: Lưạ chọn nội dung: Lựa chọn những ý chính trong bài luyện nói
cần thể hiện trong bài luyện nói Với đề 1 xác định được đối tượng biểu cảm làthầy cô Những kỉ niệm nào về thầy cô làm em nhớ mãi Từ kỉ niệm đó em bộc
lộ cảm xúc gì với thầy cô của mình
Với đề 4: đó là món quà gì của tuổi thơ, món quà đó do ai tặng? Người
tặng quà đã gửi gắm gì qua món quà? Cảm xúc của em khi nhận được món quà?
Tiết 55- 56 Luyện nói phát biểu cảm nghĩ về một tác phẩm văn học tôi yêu
cầu học sinh tìm, hình dung, tưởng tượng khung cảnh thiên nhiên và tình cảmcủa tác giả Hồ Chí Minh Xác định sẽ nêu cảm nghĩ về chi tiết nào? Cảm nghĩ
về tác giả của bài thơ
* Yêu cầu khi hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà
*Đối với giáo viên
Về nội dung: Giáo viên cần định hướng cho học sinh chuẩn bị thật cụ thể,
rõ ràng cả về nội dung và cách thức phải trả lời được câu hỏi: chuẩn bị cái gì?chuẩn bị như thế nào? bằng cách nào?
Cần hướng dẫn học sinh xác định được đề tài nói: Nói cái gì? Xác địnhmục đích giao tiếp, cách thức giao tiếp
Về thời gian: Thời gian để hướng dẫn học sinh chuẩn bị trước bài ở nhà
giáo viên có thể yêu cầu trước từ 3 đến 5 ngày
* Đối với học sinh: học sinh phải chuẩn bị bài theo sự hướng dẫn của cô giáo.
Trên cơ sở chuẩn bị có thể tập dượt nói nhiều lần cho thành thạo
2.3.2.2 Biện pháp 2: Nắm đặc điểm tâm lí của học sinh để rèn luyện kĩ năng nói.
Giống với các tiết dạy Văn, Tiếng việt hay phần lí thuyết của Tập làmvăn Hay cũng như việc học tập các môn học khác, một trong những thành côngcho hoạt động dạy học là giáo viên hiểu tâm lí lứa tuổi học sinh khi dạy học Vớitiết luyện nói có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc nắm tâm lí của học sinh
Có nhiều em viết tốt, học tốt nhưng khi nói lại mất tự tin, nhiều em khi lên trìnhbày thì tâm lý hoảng sợ và không thể nói trước đám đông Hoặc có những emnói dạng văn tự sự tương đối tốt nhưng đến văn biểu cảm lại không thể hiệnđược tâm trạng cảm xúc của mình trong bài nói Chính vì vậy ở đầu mỗi tiếtluyện nói thường khảo sát tâm lý và khả năng diễn đạt của học sinh
*Cách thức tiến hành: Giáo viên có thể nắm tâm lý, bản lĩnh của học sinh bằng
nhiều cách: cho đọc một bài thơ, kể một câu chuyện, nói một đoạn văn biểu cảmSau khi nắm được tâm lí của học sinh, giáo viên phân loại tâm lí, giao cho họcsinh nói những đoạn nhỏ để làm quen Từ đoạn nhỏ đến đoạn lớn và bước tiếptheo là giao tổ trưởng tích cực cho các bạn nói còn nhút nhát, rụt rè được nói
Trang 7nhiều trong nhóm trước sau đó cho các bạn sẽ nói ở lớp Thường xuyên khenthưởng, tán dương dù bước đầu các em nói chưa được nhiều.
Ví dụ Tiết 40 Luyện nói văn biểu cảm về sự vật, con người tôi gợi ý cho
học sinh nhút nhát nói một đoạn về kỉ niệm của em về thầy cô giáo làm em nhớmãi Hay nói một đoạn về món quà mà em nhận được Lúc đó tâm trạng em thếnào, có vui không?
Tiết 55- 56 Luyện nói phát cảm nghĩ về tác phẩm văn học: Tôi bắt đầu
rèn luyện tâm lí cho học sinh bằng cách động viên các em trình bày trọn vẹnphần thân bài hay kết bài
Quan trọng nhất để rèn luyện được tâm lí cho học sinh bản thân người giáo viênphải kiên trì, uốn nắn các em Dù bước đầu các em còn nhút nhát nhưng quátrình tập luyện cũng sẽ thành công để nhân rộng nói tốt không chỉ ở một em mànhiều em
Yêu cầu đối với học sinh: Phải tích cực gần gũi động viên bạn Chịu khó
lăng nghe bạn nói Không cười mỗi khi bạn ấp úng hay rụt rè, e thẹn
2.3.2.3 Biện pháp 3: Tổ chức linh hoạt, sáng tạo các bước trong giờ luyện nói Bước 1: Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh
Thông thường giáo viên xác định đây là tiết thực hành nên sau phần giớithiệu bài là giáo viên gọi học sinh thực hiện tiết luyện nói ngay trước lớp vớiquan niệm nói nhanh để càng nhiều em được tham gia nói càng tốt Nên thườngkhông kiểm tra sự chuẩn bị bài của học sinh dẫn đến tình trạng các em khôngđược thống nhất cách nói chung cũng như không xác định được trọng tâm củabài nói Nên khâu đầu tiên có ý nghĩa quan trọng đó là cho học sinh báo cáophần chuẩn bị và giáo viên cho học sinh xác định lại yêu cầu của đề Tuy nhiênbước này cần làm nhanh, gọn, rõ ràng
Cụ thể tôi tiến hành như sau:
Ví dụ tiết 40 Luyện nói văn biểu cảm về sự vật, con người tôi sẽ kiểm tra
hai vấn đề: Xác định đối tượng biểu cảm trong đề 1 và đề 4 ( Theo phần các em
đã đăng kí chuẩn bị) thì các em sẽ xác định đối tượng để biểu cảm trong bàiluyện nói của mình là thầy cô, trong đề 4 là món quà Và đối tượng này sẽ xuyênsuốt trong quá trình thực hành bài nói Kiểm tra sự chuẩn bị dàn bài ở nhà củahọc sinh
Hay tiết 55-56 Luyện nói phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học Tôi
cho học sinh xác định đối tượng để phát biểu cảm nghĩ là một tác phẩm văn học
cụ thể theo sự đăng kí lựa chọn của học sinh là bài: Cảnh khuya Kiểm tra phầntriển khai một số đoạn văn của các em
Bước 2 Thống nhất dàn bài trước khi luyện nói
Đây là bước rất quan trọng trong quá trình luyện nói Dàn bài được xemnhư là xương sống, mạch máu của toàn bài Tuy nhiên đây là tiết luyện nói vàgiáo viên cũng đã dặn dò học sinh ở nhà lập dàn bài và tập nói một vài lần khi ởnhà Nên trên lớp dàn bài chỉ mang tính chất thống nhất và bổ sung Không nênthay đổi quá nhiều, học sinh sẽ bị xáo trộn trong bài nói của mình Nhiều giáoviên thường chuẩn bị trước bài nói của mình, sau đó viết vào giấy dán lên bảng
Trang 8hay trình chiếu lên máy chiếu yêu cầu học sinh nói theo Với cách làm này theotôi nghĩ bài nói sẽ mang tính áp đặt, học sinh sẽ bị thay đổi tất cả những gì các
em đã chuẩn bị Và chắc chắn rằng bài nói khó thành công Quá trình luyện nói
ở nhà của các em hoàn toàn bị thay đổi dẫn đến sự bị động khi nói trên lớp
Cách thức tiến hành :Với bước này đầu tiên tôi cho học sinh trình bày
phần chuẩn bị dàn bài Ở mỗi phần mở bài, thân bài, kết bài tôi đều bổ sungnhững ý nhỏ để các em hoàn thành dàn bài của mình Vẫn có sự góp ý của côgiáo và vẫn trên cơ sở tôn trọng dàn bài của các em
Ví dụ : Dạy tiết 40 Luyện nói văn biểu cảm về sự vật, con người Sau khi
học sinh trình bày dàn bài ở nhà Lên trên lớp cùng thống nhất dàn bài với giáoviên Kết quả là dàn bài hoàn chỉnh
Dàn ý đề 1: Cảm nghĩ về thầy, cô giáo những “người lái đò” đưa thế hệ trẻ” “cập bến” tương lai.
* Mở bài:
Nêu hoàn cảnh nảy sinh cảm xúc về thầy, cô
* Thân bài:
- Hồi tưởng kỉ niệm về thầy cô, sự chăm sóc của thầy cô
- Suy nghĩ về hiện tại : thầy cô không những truyền đạt tri thức mà còn
là người có tình yêu thương với thế hệ học sinh.Thầy cô được ví như người chở
đò, buồn, vui theo sự trưởng thành của học trò
- Khẳng định vai trò không thể thiếu của thầy, cô giáo
* Kết bài :
- Tình cảm với thầy cô giáo
Dàn ý đề 4 : Cảm nghĩ về món quà mà em đã nhận được thời thơ ấu
- Khẳng định lại ý nghĩa của món quà
Với tiết 55- 56 thì phần dàn bài đã có sẵn tôi sẽ cho học sinh thực hiện lại bắtđầu từ phần tìm hiểu đề, tìm ý Bổ sung các ý chi tiết trong phần mở bài, thânbài, kết bài
Bước 3: Nêu yêu cầu của tiết luyện nói
Đây là một bước nhỏ trong bài luyện nói nhưng cũng góp phần khôngnhỏ đến sự thành công của bài luyện nói Bởi học sinh có tìm ra được yêu cầucủa bài luyện nói thì mới nói đúng được theo yêu cầu Để tiến hành tìm ra yêucầu luyện nói tôi thường cho học sinh xem một đoạn video về cách nói giữa mộtbạn nói tốt và một bạn không nói tốt để từ đó học sinh rút ra những yêu cầuchung nhất khi luyện nói Phần lớn yêu cầu của bài luyện nói thường có nhữngyêu cầu chung như sau:
Trang 9Về hình thức: Đủ ba phần.
Nội dung
* Mở đầu : - Giới thiệu tên, lớp, bài nói
* Nội dung chính : Biểu cảm về sự vật, con người (tiết 40)
- Cảm nhận chung về hình ảnh trong bài Và cảm nhận về từng câu thơ(tiết 55 -56)
* Kết thúc : Lời cảm ơn
* Vận dụng các yếu tố tưởng tượng, hồi tưởng, liên tưởng để biểu cảm
* Khi nói kết hợp với giọng điệu ánh mắt của chỉ phù hợp, tư thế tácphong chững chạc
Bước 4 Phát phiếu nhận xét đánh giá bài nói
Phiếu nhận xét đánh giá bài nói được tiến hành ngay phần nêu yêu cầu.Mục đích của phiếu học tập là tất cả các học sinh đều được tham gia vào cáchoạt động học tập, tránh tình trạng trong lớp chỉ một số em học được tham giahọc tập còn lại là không chú ý.Trong các phiếu nhận xét này tôi đã soạn sẵn cácyêu cầu cụ thể và được coi là các tiêu chí đánh giá trong bài luyện nói để họcsinh dựa vào đó để đánh giá, nhận xét bài nói của bạn Để có những cách đánhgiá chính xác và thuyết phục người nghe học sinh phải vận dụng các lí thuyết đãhọc về kiểu bài để có cơ sở đánh giá bài nói của bạn Phiếu nhận xét đánh giánày cũng sẽ là cơ sở để đánh giá tất cả thành viên tham gia vào quá trình học tập
từ hoạt động nhóm đến hoạt động trình bày bài nói trước lớp
c Ví dụ
Trong tiết “Luyện nói: văn biểu cảm về sự vật ,con người” tôi đã sử dụng
phiếu nhận xét, đánh giá với nội dung như sau:
PHIẾU NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ BÀI NÓI
Tổ Bố cục Nội dung
Các yếu
tố tự
sự ,miêu tả
Hình thức biểu cảm
Phong cách
Ngôn ngữ,
cử chỉ, điệu bộ…
1
2
….
Lời nhận xét của học sinh sau từng nhóm trình bày có thể là:
Tổ Bố cục Nội dung Các yếu tố tự sự ,miêu tả, Hình thức biểu cảm Phong cách
Ngôn ngữ, cử chỉ, điệu bộ…
Trang 10- Đúng đối tượng biểu cảm
- Kể kỉ niệm
về người thầy
- Có yếu tố miêu tả : Hình ảnh
Trực tiếp thể hiện những tình cảm với thầy cô giáo
- Sử dụng hình
ảnh so sánh :Người thầy như người lái đò đò
- Đúng đối tượng biểu cảm Món quà tuổi thơ
Tự sư: Kể về món quà được nhận của hai bạn Miêu tả: đặc điểm của món quà
Hồi tưởng về món quà Sử dụng so sánh, liên tưởng
Tự tin
Với tiết 55- 56 Phiếu nhận xét đánh giá dự kiến sẽ là:
Tổ Bố cục Nội dung
Cảm nhận chung về hình ảnh trong bài
Cảm nhận theo từng câu
Phong cách
Ngôn ngữ,
cử chỉ, điệu bộ…
1
2
…
Với hình thức học tập này ngay từ đầu buổi học tôi đã thu hút toàn bộ các
em học sinh trong lớp cùng vào làm việc Trước đây khi không có hình thức nàythường thì chỉ có một em lên bảng trình bày là làm việc còn các em ở dưới cónghe, có theo dõi nhưng cũng chỉ tràng màng, gọi nhận xét bài của bạn cũng chỉqua loa, chiếu lệ Nhưng khi sử dụng phiếu nhận xét đánh giá và theo dõi hoạtđộng học tập của học sinh tôi thấy học sinh đều chủ động nghe và vận dụng kiếnthức lí thuyết để nhận xét bài nói của bạn.Tất cả học sinh đều được làm việcnghiêm túc, có chất lượng
Bước 5: Bắt thăm hình thức nói
Thông thường trong một giờ luyện nói thì giáo viên chỉ chọn hình thứccho học sinh nói cá nhân Gọi hết em này đến em kia lên bảng trình bày Nhưng
để tiết luyện nói phong phú, sôi nổi tôi đã hướng học sinh tới hình thức nóinhóm đôi và hình thức nói độc lập Nên sau khi thống nhất phần dàn ý, học sinh
Trang 11sẽ bắt thăm hình thức nói cho tổ mình để có thể chỉnh sửa dàn bài cho phù hợpvới hình thức nói.
Bước 6:Tổ chức thảo luận nhóm.
Trong giờ học tập, học sinh không chỉ học kiến thức ở thầy mà còn họckiến thức ở bạn của mình Học bạn là bước đầu cần thiết cho trò Để học bạnbiện pháp tốt nhất là học sinh được tham gia vào nhóm học tập Học nhóm chính
là sự chia sẻ kinh nghiệm, không chỉ học sinh học ở bạn kiến thức mà còn học ởbạn kinh nghiệm, khả năng trình bày.Thông qua việc trình bày, bảo vệ sản phẩmmình trước tập thể lớp học, trao đổi, tranh luận với bạn cùng lớp, nhóm, tổ kiếnthức chủ quan của học sinh mới tự nâng cao
Tiết luyện nói tuy là sự trình bày của cá nhân trước tập thể lớp, song cần
sự bàn luận trong tổ, nhóm để học sinh tranh thủ ý kiến bổ sung của bạn bè, từ
đó bài nói sẽ hoàn chỉnh cả về nội dung và hình thức
Hoạt động nhóm trong tiết luyện nói cũng diễn ra trong thời gian ngắnnên chủ yếu các nhóm tập trung cho một cá nhân nói trong tổ nói Tuy nhiênphần này được thực hiện sau phần phát phiếu nhận xét đánh giá giờ dạy nên họcsinh sẽ căn cứ vào phiếu nhận xét để nói có trọng tâm trọng điểm Trong một sốphút quy định thì tổ sẽ chọn người lên trình bày trước lớp, các thành viên khác
sẽ tập làm ban giám khảo Những ý kiến đóng góp trong nhóm sẽ tao tạo điềukiện để cả nhóm hoạt động bởi góp ý cho bạn trong nhóm sẽ là điều kiện đểcác em trao đổi một cách dễ dàng thoải mái nhất Thu hút được cả nhóm cùngtham gia vào quá trình học tập
Với hoạt động này qua quá trình theo dõi tôi thấy học sinh hào hứng làmviệc Đặc biệt là tất cả các thành viên trong tổ đều cùng thực hiện, các em nhútnhát cũng có thể đưa ra được ý kiến của mình hay nói cách khác phần còn thiếucủa mình sẽ được bạn bổ sung.Trong dạy học văn nói riêng và các môn học khácnói chung thảo luận nhóm xuất hiện khi bắt gặp những câu hỏi khó nhưng điểmmới trong quá trình tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm của tôi là tôi yêu cầuhọc sinh luyện nói trước tổ để chọn một bạn lên nói thi với các tổ khác Bởi tiếtluyện nói không thể tất cả các thành viên trong lớp lên trình bày được mỗi tiếtđược khoảng 4 đến 5 em trình bày là hết giờ thì cách thảo luận nhóm đã khắcphục được nhược điểm này.Tất cả các em đề được tham gia nói trong tổ, đượctrình bày trong tổ Khi một bạn đại diện tổ lên nói trước lớp thì bài nói cá nhân
đã mang tiếng nói chung của tập thể
Bước 7: Diễn đạt bằng ngôn ngữ nói
Đây là sản phẩm cuối cùng của học sinh sau khi thảo luận nhóm trong tổ.Nhiều học sinh nói trong tổ tốt nhưng khi trình bày trên lớp thường rụt rè, e ngạinên đến phần diễn đạt này tôi thường xuyên khuyến khích các em mạnh dạnbằng những hình thức thưởng điểm số hay những phần thưởng bằng tinh thần.Yêu cầu học sinh ở dưới nghe bài nói của các bạn tất cả đều đã có trong tayphiếu nhận xét đánh giá bài nói học sinh theo dõi và đánh giá qua phiếu đó
Sau mỗi bài nói của mỗi học sinh tôi thường cổ vũ tinh thần các em bằngbằng cách vỗ tay để động viên, khuyến khích các em
