Việc giảng dạy theo quan điểm tích hợp không phủ định việc dạy các tri thức, kĩ năng riêng của từng phân môn, đồng thời đó còn là sự tích hợp liên môn giữaNgữ Văn và các môn học khác như
Trang 11 Mở đầu.
- Lí do chọn đề tài:
Môn Ngữ Văn trước hết là một môn học thuộc nhóm khoa học xã hội,
điều đó nói lên tầm quan trọng của nó trong việc giáo dục quan điểm, tư tưởng,tình cảm cho học sinh Môn Ngữ Văn còn là một môn học thuộc nhóm công cụ.Điều đó nói lên mối quan hệ giữa Ngữ Văn và các môn khác Học môn NgữVăn sẽ có tác động tích cực đến kết quả học tập các môn khác và các môn kháccũng góp phần giúp học tốt môn Ngữ Văn Cho nên tự nó cũng toát lên yêu cầutăng cường tính thực hành giảm lý thuyết gắn với đời sống
Xuất phát từ những căn cứ đó, chương trình đã nêu mục tiêu tổng quát củamôn Ngữ Văn Môn Ngữ Văn có vị trí đặc biệt trong việc thực hiện mục tiêuchung của trường trung học: góp phần hình thành những con người có trình độhọc vấn phổ thông, chuẩn bị cho họ tiếp tục học lên bậc học cao hơn Đó lànhững con người có ý thức tự tu dưỡng, biết thương yêu quí trọng gia đình, bèbạn, có lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, biết hướng tới những tư tưởng, tìnhcảm cao đẹp như lòng nhân ái, tinh thần tôn trọng lẽ phải, sự công bằng, lòngcăm ghét cái xấu, cái ác Đó là những con người biết rèn luyện để có tính tự lập,
có tư duy sáng tạo, bước đầu có năng lực cảm thụ các giá trị chân, thiện, mĩ, cho
nghệ thuật, trước hết là trong văn học, có năng lực thực hành và năng lực sửdụng Tiếng Việt như một công cụ để tư duy và giao tiếp Đó cũng là nhữngngười có ham muốn đem tài trí của mình cống hiến cho sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc trong tương lai
Việc giảng dạy theo quan điểm tích hợp không phủ định việc dạy các tri thức,
kĩ năng riêng của từng phân môn, đồng thời đó còn là sự tích hợp liên môn giữaNgữ Văn và các môn học khác như Lịch sử, Địa lý, GDCD, Âm nhạc Vấn đề
là làm thế nào phối hợp các tri thức, kĩ năng thuộc các môn học đó vào trongbài
dạy thật nhuần nhuyễn nhằm đạt tới mục tiêu chung của môn Ngữ Văn
Tuy nhiên, việc dạy và học Ngữ văn trong trường Trung học cơ sở hiện cònnhững tồn tại là nội dung của nhiều bài giảng Ngữ Văn chưa thực sự tạo đượchứng thú học đối với học sinh Học sinh hiểu một cách rời rạc, hời hợt về kiếnthức Ngữ văn, không nắm được mối liên hệ hữu cơ giữa các tri thức thuộc lĩnhvực đời sống xã hội, về kiến thức liên môn Điều đó không chỉ đòi hỏi ngườigiáo viên giảng dạy bộ môn không chỉ nắm bắt nhuần nhuyễn kiến thức bộ mônmình giảng dạy mà còn phải học hỏi trau dồi kiến thức của những môn học khác
để giúp các em giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học nhanhchóng và hiệu quả nhất Từ đó bài học trở nên sinh động hơn, học sinh có hứngthú tìm tòi, khám phá nhiều kiến thức và được suy nghĩ sáng tạo Đồng thời vậndụng vào thực tế tốt hơn, tích hợp trong giảng dạy sẽ giúp học sinh học tậpthông minh và vận dụng sáng tạo kiến thức, kĩ năng, phương pháp của khốilượng tri thức toàn diện, chống lại hiện tượng con người phát triển thiếu hài hòa
và mất cân đối Việc làm này lâu nay giáo viên chúng ta vẫn làm nhưng chấtlượng chưa cao Xuất phát từ lí do trên, bản thân tôi là một giáo viên giảng dạy
Trang 2
môn Ngữ Văn, tôi thấy tính ưu việt của phương pháp này hơn hẳn nhữngphương pháp trước đây được vận dụng Tính ưu việt của phương pháp thể hiện
rõ qua thái độ, niềm say mê, kết quả tiếp nhận của học sinh trong từng bài học.Người học không chỉ được chiếm lĩnh kiến thức, có kĩ năng đọc-hiểu các kiểuvăn bản thuộc các thể loại văn học mà các em thường đọc từ sách báo hàng ngày
mà còn có khả năng tạo lập văn bản, hiểu thêm nhiều kiến thức về cuộc sống
Chính vì vậy, tôi mạnh dạn chọn đề tài:“Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả của phương pháp tích hợp kiến thức liên môn trong dạy - học Ngữ Văn 6” để nghiên cứu Và dạy thực nghiệm với bài Thánh Gióng.
Với khuôn khổ của đề tài này, tôi không có tham vọng nhiều chỉ nêu một vàikinh nghiệm đã được kiểm chứng và rút ra trong quá trình giảng dạy bộ mônmuốn chia sẻ cùng đồng nghiệp, nhằm bổ sung kiến thức để sự nghiệp giáo dụcthế hệ trẻ của mình được tốt hơn
- Mục đích nghiên cứu:
Tích hợp kiến thức liên môn theo chủ đề để giúp học sinh hiểu sâu các vấn
đề Ngữ Văn và củng cố những kiến thức liên môn khác Ngoài ra còn giúp họcsinh tạo nên những gợi cảm mới, tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm củahọc sinh nhằm đem lại hiệu quả tích hợp sâu sắc Tập dượt cho học sinh vậndụng những kiến thức liên môn để giải quyết tình huống thực tiễn trong đời sống
xã hội, nhằm phát triển năng lực sống tự lập để chuẩn bị làm người công dân cótrách nhiệm
- Đối tượng nghiên cứu
Việc đổi mới phương pháp dạy học đã và đang có nhiều triển vọng và đạt kếtquả cao trong các tiết dạy, đặc biệt việc vận dụng kiến thức liên môn trong dạy-học nói chung, môn Ngữ Văn nói riêng Chính vì thế bản thân tôi chọn đối
tượng nghiên cứu "Nâng cao hiệu quả của phương pháp tích hợp kiến thức liên môn trong dạy - học Ngữ Văn 6”.
- Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết: Phương pháp này, tôinghiên cứu lí thuyết làm cơ sở lí luận cho đề tài
Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: Giúp tôi lấy được nguồn thông tinchính xác và nhanh nhất để qua đó nắm bắt được thực trạng của vấn đề
Phương pháp thực nghiệm: Qua văn bản Thánh Gióng, giúp học sinh nắm
được kiến thức bài học và biết vận dụng tốt những kiến thức của môn học khác
2 Nội dung.
2.1 Cơ sở lí luận.
* Quan điểm tích hợp trong dạy học nói chung.
Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương
trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”.
Trang 3
Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.
Trong dạy học (DH) các bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợpcác nội dung từ các môn học, lĩnh vực học tập khác nhau (Theo cách hiểu truyềnthống từ trước tới nay) thành một “môn học” mới hoặc lồng ghép các nội dungcần thiết vào những nội dung vốn có của môn học, ví dụ: lồng ghép nội dung
GD dân số, GD môi trường, GD an toàn giao thông trong các môn học Đạo đức,Tiếng Việt hay Tự nhiên và xã hội… xây dựng môn học tích hợp từ các mônhọc truyền thống
* Quan điểm tích hợp trong dạy học Ngữ văn:
Quan điểm dạy học tích hợp hay dạy cách học, dạy tự đọc, tự học không coinhẹ việc cung cấp tri thức cho HS Vấn đề là phải xử lí đúng đắn mối quan hệgiữa bồi dưỡng kiến thức, rèn luyện kĩ năng và hình thành, phát triển năng lực,tiềm lực cho HS Đây thực chất là biến quá trình truyền thụ tri thức thành quátrình HS tự ý thức về phương pháp chiếm lĩnh tri thức, hình thành kĩ năng.Muốn vậy, chẳng những cần khắc phục khuynh hướng dạy tri thức hàn lâmthuần tuý đã đành, mà còn cần khắc phục khuynh hướng rèn luyện kĩ năng theolối kinh nghiệm chủ nghĩa, ít có khả năng sử dụng vào đọc hiểu văn bản, vàonhững tình huống có ý nghĩa đối với HS, coi nhẹ kiến thức, nhất là kiến thứcphương pháp
Tóm lại, “Quan điểm tích hợp cần được hiểu toàn diện và phải được quántriệt trong toàn bộ môn học: từ Đọc văn, Tiếng Việt đến Làm văn; quán triệttrong mọi khâu của quá trình dạy học; quán triệt trong mọi yếu tố của hoạt độnghọc tập; tích hợp trong chương trình, tích hợp trong SGK, tích hợp trong phươngpháp dạy học của GV và tích hợp trong hoạt động học tập của HS; tích hợptrong các sách đọc thêm, tham khảo Quan điểm “lấy HS làm trung tâm” đòi hỏithực hiện việc tích cực hoá hoạt động học tập của HS trong mọi mặt, trên lớp vàngoài giờ; tìm mọi cách phát huy năng lực tự học của HS, bồi dưỡng lòng tincho HS thì các em mới tự tin và tự học, mới xem tự học là có ý nghĩa và như vậy
đào tạo mới có kết quả.”(Chương trình THPT môn Ngữ văn-Bộ GD&ĐT, năm
2002)./
2.2 Thực trạng của việc dạy văn.
*Thực trạng chung: Qua nhiều năm giảng dạy tôi nhận thấy phương pháp
giảng dạy truyền thống giữa các phân môn chưa có sự liên kết chặt chẽ với nhautách rời từng phương diện kiến thức, học sinh hoạt động chưa tích cực, hiệu quảđem lại cũng chưa cao
Chính vì lẽ đó, dạy học theo quan điểm tích hợp là một xu hướng tất yếu củadạy học hiện đại, là biện pháp để tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh.Học sinh được rèn luyện thói quen tư duy, nhận thức vấn đề một cách có hệthống và lôgic Qua đó học sinh cũng thấy được mối quan hệ biện chứng giữacác kiến thức được học trong chương trình, vận dụng các kiến thức lí thuyết và
Trang 4
các kĩ năng thực hành, đưa được những kiến thức về văn, Tiếng Việt vào quátrình tạo lập văn bản một cách hiệu quả.
Hình thức tích hợp được các giáo viên vận dụng và hiện đang được đẩy
mạnh là tích hợp liên môn ( gọi là tích hợp ngang) Đây là quan điểm tích hợp
mở rộng kiến thức trong bài học với các kiến thức của các bộ môn khác, cácngành khoa học, nghệ thuật khác, cũng như các kiến thức đời sống mà học sinhtích lũy được từ cuộc sống cộng đồng, qua đó làm giàu thêm vốn hiểu biết vàphát triển nhân cách cho học sinh
Tích hợp bộ môn nói chung, môn Ngữ văn lớp 6 nói riêng, mặc dù quanniệm dạy học tích hợp đã được vận dụng vào giảng dạy, song hiệu quả đạt được
là chưa cao Do đó phần lớn học sinh hiện nay có thái độ bình thường, chưa pháthuy được tính tích cực trong học tập Giáo viên trong các nhà trường chưa thực
sự hiểu hết ý nghĩa, tầm quan trọng của việc dạy học liên môn, đặc biệt là việcdạy học liên môn trong môn Ngữ Văn Quá trình vận dụng tích hợp liên môntrong bài dạy còn gặp nhiều lúng túng nên trong quá trình giảng dạy thường chỉtập trung vào kiến thức đặc thù của bộ môn mà thiếu sự quan tâm, liên hệ vớicác bộ môn khác Về phía học sinh xuất hiện tâm lí coi nhẹ, chủ quan trong việchọc các môn xã hội Các em thường cho rằng kiến thức của các môn xã hộikhông có tác dụng nhiều nên chỉ học qua loa, học cho có cơ số điểm đủ yêu cầu
*Khảo sát thực trạng: Để có cơ sở chính xác, tôi tiến hành điều tra khảo sát
thực tế ở khối 6 qua các năm học, đều cùng đối tượng học sinh như nhau, nộidung bài dạy như nhau với cách dạy thông thường, xem khả năng ghi nhớ, tổnghợp kiến thức và cảm hứng say mê trong giờ học Điều đó được thể hiện quachất lượng bài làm Ví dụ, tôi cho đề bài dưới hình thức trắc nghiệm như sau(Yêu cầu học sinh khoanh tròn vào đáp án đúng nhất)
Câu 1: Giặc Ân xâm lược nước ta vào thời gian nào? (Khi học văn bản Thánh
Gióng)
A Vua Hùng Vương thứ 6 C Vua Hùng Vương thứ 8
B Vua Hùng Vương thứ 16 D Vua Hùng Vương thứ 18
Câu 2: Ý nghĩa của truyền thuyết “ Con Rồng cháu Tiên”?
A Giải thích phong tục làm bánh chưng, bánh giầy
B Ý thức và sức mạnh chống giặc Ân của nhân dân ta
C Giải thích , suy tôn giống nòi và thể hiện ý nguyện đòan kết
D Lí tưởng hóa nhân vật theo tiêu chuẩn, nguyện vọng của mình
Câu 3 : Truyện “Sơn Tinh, Thủy Tinh” ra đời vào thời đại lịch sử nào?
A Thời đại Văn Lang-Âu Lạc C Thời nhà Trần
B Thời nhà Lý D Thời nhà Nguyễn
Câu 4: Hồ Tả Vọng mang tên Hồ Gươm khi nào?
A Trước khi Lê Lợi khởi nghĩa C Lê Lợi lượm được chuôi gươm
B Lê Lợi kéo được lưỡi gươm D Khi Lê Lợi hoàn gươm cho Rùa Vàng
Câu 5: Sự tích Hồ Gươm được gắn với sự kiện lịch sử:
Trang 5
A Lê Lợi bắt được gươm thần
B Lê Lợi bắt được chuôi gươm nạm ngọc
C Lê Lợi có báu vật là gươm thần
D Cuộc kháng chiến chống quân Minh của nghĩa quân Lam Sơn
Câu 6: Truyền thuyết Sơn Tinh - Thuỷ Tinh gắn với sự thật lịch sử nào ?
A Hùng Vương kén rể C Công cuộc trị thuỷ của người dân Việt thời cổ
B Tục thách cưới D Không có yếu tố lịch sử nào
Câu 7 : Tên gọi Hội khoẻ phù đổng có liên quan đến chi tiết trong truyện nào?
A Sọ Dừa C Thánh gióng
B Sơn Tinh Thuỷ Tinh D Sự tích hồ gươm
Câu 8 : Chủ đề chính của truyện “ Buổi học cuối cùng” là gì?
A Ca ngợi lòng yêu nước của trò Phrăng
B Yêu nước là phải yêu và bảo vệ tiếng nói của dân tộc
C Tầm quan trọng của tiếng mẹ đẻ
D Ca ngợi lòng yêu nước của thấy Ha-men
Câu 9: Bối cảnh ra đời của bài "Lòng yêu nước" ?
A Chiến tranh lạnh
B Cách mạng tháng Mười Nga
C Chiến tranh vệ quốc của nhân dân Liên Xô chống Pháp xít Đức
D Chiến tranh thế giới thứ nhất
Câu 10 :Danh lam động Phong Nha thuộc tỉnh nào?
A Nghệ An B Quảng Bình C Đà Nẵng D Huế
- Kết quả thu được như sau:
Sau khi điều tra cơ bản, tôi thấy tỉ lệ học sinh khá giỏi ít, học sinh yếu kém
còn tồn đọng Tôi mạnh dạn thực hiện đề tài:“Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả của phương pháp tích hợp kiến thức liên môn trong dạy - học Ngữ Văn 6”.
Từ những băn khoăn, trăn trở của mình về thực trạng học Văn qua các năm,tôi muốn được trao đổi kinh nghiệm cùng bạn bè đồng nghiệp để từng bướcnâng cao hiệu quả dạy và học, giáo dục thế hệ trẻ của mình được tốt hơn, đápứng yêu cầu hội nhập của quốc gia Trong phạm vi đề tài này, tôi xin đi sâu vào
thực nghiệm với văn bản Thánh Gióng.
*Nguyên nhân của thực trạng:
Thứ nhất, giáo viên dạy bộ môn chưa thực sự tâm huyết với bộ môn của
mình giảng dạy, còn truyền thụ kiến thức theo một chiều mà không đặt học sinhvào đối tượng trung tâm, không phát huy được tinh thần tự học của học sinh.Mặt khác việc kiểm tra đánh giá của giáo viên chưa thực sự chặt chẽ, nhiều câu
Trang 6
hỏi mới mang tính nhận biết, thông hiểu, vận dụng ở mức độ thấp mà chưa cócâu hỏi liên hệ với các bộ môn để giải quyết vấn đề đặt ra.
Thứ hai, về phía học sinh khi học tập chưa xác định được tầm quan trọng
của môn học, chưa có tư duy sáng tạo, chưa nắm bắt được mối liên hệ giữa thờiđại thông qua các môn học khác Một thực tế đang tồn tại ở trường THCS nữa làhọc sinh bị hổng kiến thức từ các cấp, lớp học dưới, các em học trước quên sau
Vì vậy, khi kiểm tra đánh giá thì sao chép tài liệu một cách máy móc, không xácđịnh dược kiến thức trọng tâm trong từng đơn vị bài học hay làm cho có bài vàchỉ tự xếp mình vào dạng "Trung bình chủ nghĩa" là an toàn
Thứ ba, về phía phụ huynh học sinh họ chưa nhận thức đúng đắn vai trò, ý
nghĩa của môn học Mục đích chính của họ là làm sao cho con em mình học tốtđược các môn như Toán, Lí, Hóa, Tiếng Anh còn các môn còn lại, kể môn NgữVăn(là môn chính) cùng chung số phận đó là chỉ cần biết là đủ, không cần giỏi
2.3 Các biện pháp
2.3.1 Thiết lập mục tiêu bài học.
Trước tiên, giáo viên phải nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, sách giáo viên,tài liệu chuẩn kiến thức, chuẩn kĩ năng, ngoài ra các tài liệu liên quan đến nộidung bài học Xác định phạm vi kiến thức của bài, để từ đó giáo viên lựa chọn
và sử dụng phương pháp dạy cho phù hợp
Để đạt hiệu quả cao với tiết học Văn có tích hợp kiến thức liên môn, giáoviên nhất thiết phải đổi mới phương pháp dạy Ngoài ra, giáo viên cần phảichuẩn bị các câu hỏi, bảng phụ, tài liệu, tranh ảnh, máy chiếu, máy tính xáchtay liên quan đến nội dung bài dạy Cuối cùng, giáo viên phải thiết lập đượcmục tiêu dạy học chung, cốt lõi
2.3.2 Xác định các môn có nội dung kiến thức tích hợp trong từng phần của bài học.
Khi tiến hành tích hợp kiến thức liên môn vào bài học giáo viên cần lựachọn và liên kết các kiến thức, kĩ năng phải nhằm tới mục tiêu giáo dục của lớphọc, bài học Về nội dung phương pháp của những môn học được tích hợp phải
hỗ trợ cho nhau, giúp người học có thuận lợi trong học tập và vận dụng vào cuộcsống Tránh gò ép, ô đồm, dàn trải:
Ví dụ 1: Khi dạy bài “Con Rồng cháu Tiên”, để tạo hứng thú ngay từ lúc bắt
đầu tiết học thì giáo viên sẽ cho học sinh xem video ca nhạc với các chủ đề viết
về cội nguồn dân tộc để giới thiệu bài Những bài hát được có thể sử dụng là:
Lời ru Âu Lạc, Huyền sử Âu Lạc, Dòng máu Lạc Hồng, Nổi trống lên các bạn
ơi…(Tích hợp kiến thức Âm nhạc).
Khi kết thúc phần tìm hiểu nội dung giáo viên có thể cho học sinh xem phim
hoạt hình về truyền thuyết “Con Rồng cháu Tiên” để chuyển sang phần tổng kết.
* Tích hợp kiến thức Lịch sử: Trong quá trình giảng dạy, để giúp học sinh
hiểu được thời đại lịch sử buổi đầu dựng nước thì giáo viên đặt câu hỏi tích hợp với kiến thức môn Lịch sử lớp 6 bài 12 tiết 13 Nước Văn Lang
Trang 7
- Giáo viên hỏi: Hãy cho biết truyền thuyết mà chúng ta đang tìm hiểu nói
về thời đại nào của nước ta?
- Học sinh trả lời: Thời đại Hùng Vương
- Giáo viên hỏi: Đất nước ta thời ấy có tên gọi là gì?
- Học sinh trả lời: Hùng Vương lên ngôi đặt tên nước là Văn Lang.
* Tích hợp môn kiến thức GDCD lớp 6 tuần 7 tiết 7 bài 6 (Biết ơn):
-Giáo viên hỏi: Hằng năm nhân dân ta vẫn nhớ đến ngày giỗ Tổ Hùng
Vương
và rất nhiều người đã hành hương về với đất Tổ, về thăm Đền Hùng Ngày giỗ
Tổ Hùng Vương là ngày nào? Câu ca nào nói đến điều này?
- Học sinh trả lời: Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày giỗ Tổ mùng 10 tháng 3
Hay câu ca dao : Ai về Phú Thọ cùng ta
Nhớ ngày giỗ Tổ tháng ba mồng mười
Chính vì vậy, ngày nay Quốc hội quyết định lấy ngày 10/03 hàng năm là ngàyquốc giỗ, nhằm nhắc nhở thế hệ sau luôn nhớ đến người sáng lập ra nhà nước sơkhai đầu tiên của nước ta
* Tích hợp học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh:
- Giáo viên hỏi: Để nhắc nhở về trách nhiệm, lòng tự hào dân tộc, Bác Hồ đã
có câu nói nổi tiếng nào khi đến thăm Đền Hùng ngày 19-9-1954, trong buổi
nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn 308 ( Đại đoàn quân Tiên Phong)?
- Học sinh trả lời: “Ngày xưa các vua Hùng đã có công dựng nước, ngày nay
Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.” Câu nói của Bác có tác dụng giáo dụctruyền thống yêu nước ý thức dân tộc, nâng cao tinh thần đại đoàn kết, nguồnsức mạnh to lớn chi phối toàn bộ quá trình phát triển của lịch sử dân tộc; là độnglực cổ vũ lớn lao tinh thần đoàn kết của nhân dân Việt Nam trong sự nghiệp đấutranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc
Ví dụ 2: Khi dạy bài “Bánh chưng, bánh giầy”, GV tích hợp với môn
GDCD tuần 7 tiết 7 bài Biết ơn
- Giáo viên hỏi: Ý nghĩa của phong tục ngày Tết nhân dân làm bánh chưng,
bánh giầy?
- Khi HS trả lời, GV chốt: Câu chuyện vừa giải thích nguồn gốc của 2 loại
bánh vừa phản ánh thành tựu văn minh nông nhiệp Ngày Tết nhân dân làmbánh chưng, bánh giầy để cúng tổ tiên, Trời Đất thể hiện sự biết ơn thế hệ đitrước, luôn nhớ đến truyền thống, phong tục của tổ tiên Điều đó cũng cho thấytinh thần yêu lao động, yêu nghề nông, yêu những sản phẩm nông nghiệp củacon người Việt Nam
Trang 8
Ví dụ 3: - Khi dạy bài Thánh Gióng, GV tích hợp kiến thức môn Lịch sử
bài 12 tiết 13 bài Nước Văn Lang, tích hợp môn GDCD tuần 7 tiết 7 bài Biết ơn,
tích hợp môn Địa lí để hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản
- Giáo viên hỏi: Việc Gióng đòi ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt cho thấy trình
độ làm vũ khí của nhân dân ta thời đó như thế nào? ( Tích hợp kiến thức môn Lịch sử).
- Học sinh trả lời: Trình độ điêu luyên, thể hiện tài năng, trí tuệ của người thợ
thủ công, đã rèn sắt, đúc đồng phục vụ nhu cầu cuộc sống và chống giặc
- Giáo viên hỏi: Theo em truyền thuyết Thánh Gióng phản ánh sự thật lịch
sử nào của nước ta?
-Học sinh trả lời: Thời đại Hùng Vương, chiến tranh tự vệ đã huy động sức
mạnh của cả cộng đồng cư dân Việt cổ tuy nhỏ nhưng kiên quyết chống mọi đạoquân xâm lược lớn để bảo vệ cộng đồng Hiện còn đền thờ Thánh Gióng tại GiaLâm, Hà Nội, hàng năm có lễ hội Gióng
- Giáo viên hỏi : Việc nhân dân lập đền thờ và hàng năm mở hội Gióng thể
hiện điều gì? ( Tích hợp môn GDCD )
- Học sinh trả lời: Thể hiện lòng biết ơn của nhân dân dành cho người anh
hùng đã xả thân đánh giặc cứu nước
- Giáo viên hỏi : Là một học sinh, em thể hiện lòng biết ơn với Thánh Gióng nói riêng và các anh hùng liệt sĩ nói chung như thế nào? (Tích hợp môn GDCD)
- Học sinh trả lời: Học tập tốt; kêu gọi mọi người bảo vệ các di tích lịch sử,
các đền thờ; giúp đỡ các gia đình thương binh, chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, làmtốt công tác đền ơn đáp nghĩa…
- Giáo viên tích hợp môn Địa lí hỏi : Làng Gióng hay làng Phù Đổng hiện nay
ở đâu?
- Học sinh trả lời: Làng Gióng nay thuộc huyện Gia Lâm, Hà Nội Gia Lâm là
một huyện ngoại thành phía đông của thành phố Hà Nội Đây là cửa ngõ phía đông của thủ đô
Ví dụ 4: Dạy bài “Bài học đường đời đầu tiên”, giáo viên tích hợp với
môn GDCD tuần 10 tiết 10 bài Sống chan hòa với mọi người để giáo dục học
sinh về sự chan hòa, yêu thương với mọi người xung quanh, điều đó vừa giúp ta
có được niềm vui, có được nhiều bạn bè vừa có thể nhờ vả khi gặp phải bất trắc,tai ương trong cuộc sống
Cũng bài học này ta có thể tích hợp với môn GDCD tuần 29,30 tiết 28,29
“Quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, thân thể, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm” đến đoạn văn Dế Mèn trêu chọc chị Cốc để dẫn đến cái chết của Dế
Choắt, giáo viên có thể giáo dục học sinh ý thức về việc bảo vệ bản thân mìnhchưa đủ mà còn phải biết yêu quý tính mạng, thân thể, sức khỏe, danh dự vànhân phẩm của những người xung quanh, tránh làm tổn thương đồng loại.Những gì mình không muốn ai gây ra với mình thì cũng đừng làm với ngườikhác
Ví dụ 5: Dạy bài “Sông nước Cà Mau” giáo viên có thể liên hệ với môn
GDCD bảo vệ môi trường tuần 8 tiết 8 bài“Yêu thiên nhiên sống hòa hợp với
Trang 9
thiên nhiên” để giáo dục học sinh rằng thiên nhiên rất cần thiết với con người,
cần phải biết yêu quý, giữ gìn, mở rộng những gì thuộc về thiên nhiên như:trồng thêm rừng, trồng cây xanh vườn trường, chăm sóc bồn hoa, cây cảnh, giữgìn thiên nhiên trong xanh, sạch sẽ…
Ví dụ 6: Khi dạy bài “Cầu Long Biên chứng nhân lịch sử”, giáo viên tíchhợp kiến thức môn Lịch sử để cung cấp thêm cho học sinh về chiến tranh pháhoại miền Bắc của đế quốc Mĩ, cầu Long Biên cũng đã phải chịu những tàn phánặng nề Trong chiến tranh phá hoại miền Bắc Việt Nam lần thứ 1(1965-1968),cầu bị máy bay Mỹ ném bom 10 lần, hỏng 7 nhịp và 4 trụ lớn Trong chiến tranhphá hoại miền Bắc Việt Nam lần thứ hai của không lực Hoa Kỳ (1972) cầu LongBiên bị ném bom 4 lần, phá hỏng 1500m cầu và hai trụ lớn bị cắt đứt
Ví dụ 7: Dạy bài “ Bức thư của thủ lính da đỏ”, hay là bài “Động phong
Nha” giáo viên tích hợp với môn GDCD tuần 8 tiết 8 bài “Yêu thiên nhiên sống hòa hợp với thiên nhiên” để giáo dục học sinh ý thức bảo vệ tài nguyên thiên
nhiên chính là bảo vệ sự sống của mình…
2.3.3 Thiết kế bài học và tổ chức dạy học
Dựa trên những nội dung có thể tích hợp trong bài giảng để giờ học Văn phảithực sự là một giờ học hấp dẫn, có ý nghĩa giáo dục, giáo dưỡng, bồi dưỡng tâmhồn và thực sự tạo được hứng thú học tập và phát triển toàn diện cho học sinhnhư đã trình bày trên, tôi thực hiện minh họa cụ thể bằng giáo án cho hai tiết:Tiết 5, 6: Văn bản: “Thánh Gióng" (Chương trình Ngữ Văn 6)
- Nắm được nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong tác phẩm thuộc thể loại
truyền thuyết về đề tài giữ nước
- Những sự kiện và di tích phản ánh lịch sử đấu tranh giữ nước của ông cha
ta được kể trong một tác phẩm truyền thuyết
2 Kỹ năng:
- Đọc - hiểu văn bản truyền thuyết theo đặc trưng thể loại
- Thực hiện thao tác phân tích một vài chi tiết nghệ thuật kì ảo trong văn bản
- Nắm bắt tác phẩm thông qua hệ thống các sự việc được kể theo trình tự thờigian
3.Thái độ:
Giáo dục HS lòng tự hào về truyền thống anh hùng trong lịch sử chống giặc
ngoại xâm của dân tộc ta Tinh thần ngưỡng mộ, kính yêu những anh hùng cócông với non sông đất nước
II Chuẩn bị:
1.Giáo viên:- Nghiên cứu SGK, SGV, chuẩn kiến thức chuẩn kĩ năng và tài liệu
có liên quan, bảng phụ, phiếu học tập, tranh ảnh, máy chiếu
Trang 10
2.Học sinh:- Đọc SGK, soạn bài theo định hướng SGK và sự hướng dẫn của GV
- Sưu tầm tranh ảnh, tài liệu liên quan đến nội dung bài học
III.Tổ chức các hoạt động :
1 Hoạt động khởi động
* Ổn định, kiểm tra bài cũ
GV hỏi: Kể tóm tắt truyền thuyết Bánh chưng, bánh giầy? Qua truyền thuyết
ấy nhân dân ta mơ ước điều gì?
* Giới thiệu bài: Ca ngơi truyền thống yêu nước chống giặc ngoại xâm của dân
tôc ta, nhà thơ Tố Hữu đã làm sống lại hình tượng nhân vật Thánh Gióng qua
khổ thơ: "Ôi sức trẻ xưa trai Phù Đổng
Vươn vai lớn bỗng dậy ngàn cân
Cưỡi lưng ngựa sắt bay phun lửa
Nhổ bụi tre làng đuổi giặc Ân"
Nhân vật Thánh Gióng hay gọi là Phù Đổng Thiên Vương, là một trong bốn
vị Thánh bất tử trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam (tứ bất tử) Người có côngdẹp giặc Ân đem lại thái bình cho đất nước Đây là một câu chuyện hay và hấpdẫn, lôi cuốn biết bao thế hệ người Việt Nam Điều gì đã làm nên sức hấp dẫn,lôi cuốn của câu chuyện như vậy? Bài học hôm nay sẽ trả lời cho câu hỏi đó
2.Hoạt động dạy học bài mới.
Hoạt động của thầy và trò Yêu cầu cần đạt
Hoạt động 1 : Tìm hiểu chung văn bản
GV đọc mẫu và gọi 3 HS lần lượt đọc
từng đoạn của văn bản Yêu cầu:
+ Đọc đúng ngôn ngữ VB
+ Đọc đúng ngôn ngữ người kể chuyện
GV Hướng dẫn HS tìm hiểu chú thích ở
sgk Văn bản có nhiều từ mượn như:Sứ
giả, thụ thai, hoảng hốt, lẫm liệt, trượng,
+Sự ra đời của Thánh Gióng
+Thánh Gióng biết nói và nhận trách
nhiệm đánh giặc
+Thánh Gióng lớn nhanh như thổi
+Thánh Gióng vươn vai thành tráng sĩ
cưỡi ngựa sắt đi đánh giặc và đánh tan
giặc
I Tìm hiểu chung
1 Đọc 2.Chú thích
3 Kể tóm tắt
Trang 11
+Vua phong Thánh Gióng là Phù Đổng
Thiên Vương và những dấu tích còn lại
- Còn lại: Gióng bay về trời
Hoạt động 2 : Hướng dẫn tìm hiểu chi tiết phần 1
GV hỏi: Phần mở đầu truyện ứng với sự
việc nào?
HS trả lời: (Sự việc: Sự ra đời của Gióng)
GV hỏi: Thánh Gióng ra đời như thế nào?
HS trả lời:
GV chốt ý:
GV hỏi: Sự ra đời của Gióng có bình
thường không? Điều đó có ý nghĩa gì?
HS trả lời
GV chốt ý:
GV giảng: Theo quan niệm của dân gian,
đã là bậc anh hùng thì phi thường, kì lạ
trong mọi biểu hiện, kể cả lúc mới được
sinh ra Thể hiện sự kì vọng vào những
việc làm có ý nghĩa của người đó
GV hỏi: Ra đời kì lạ, nhưng Gióng là con
của một bà mẹ nông dân chăm chỉ làm ăn
1 Sự ra đời của Gióng:
- Bà mẹ ướm chân - thụ thai 12tháng mới sinh
- Cậu bé lên 3 không nói, khôngcười, không biết đi;
-> Sự ra đời kì lạ=>dự báo về sauGióng sẽ thành người anh hùng
=>Xuất thân bình dị nhưng rấtkhác thường, kì lạ, mang sứcmạnh của thần thánh
Hoạt động 3 : Hướng dẫn luyện tập
Sự ra đời của nhân vật Thánh Gióng gợi cho
* Luyện tập
Sự ra đời của nhân vật Thánh gióng
