Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp 5 học tốt thể loại văn miêu tả

Qua tìm hiểu và trực tiếp giảng dạy, tôi thấy khả năng quan sát, tìm ý và làmvăn của các em học sinh còn nhiều hạn chế, trong khi đó để giúp học sinh học tốt Tậplàm văn, đặc biệt là văn

2.1 Việc dạy văn miêu tả của giáo viên 4

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Tập làm văn là một phân môn được hội tụ tất cả kiến thức và kĩ năng củacác phân môn khác Trong môn Tiếng Việt dạy Tập làm văn cho học sinh là cảmột nghệ thuật, thông qua đó để giáo dục tình cảm, thẩm mĩ và hình thành nhâncách cho học sinh Bên cạnh đó, chúng ta cũng dễ nhận thấy rằng, một học sinh

có năng khiếu làm văn, lại được sự quan tâm, đầu tư của gia đình, sự bồi dưỡng,phát triển của nhà trường thì học sinh đó luôn có sự ứng xử nhanh nhẹn tronggiao tiếp, giàu cảm xúc và mạnh dạn, tự tin khi nói trước đông người Ngược lại,những học sinh không có năng khiếu làm văn thường lúng túng, dùng từ thiếuchính xác trong giao tiếp

Ở tiểu học, phân môn Tập làm văn là nơi thử thách ở học sinh các kĩ năngTiếng Việt, vốn sống, vốn văn học, năng lực cảm thụ văn học một cách tổnghợp Văn miêu tả là loại văn có vị trí quan trọng trong chương trình Tập làm văn

ở Tiểu học Việc dạy học sinh làm tốt bài văn miêu tả là một vấn đề được đặt ra

từ nhiều năm nay Trong đời sống, mọi người ai cũng nhận ra những điều mình

đã thấy nhưng làm thế nào để nói hoặc viết lại những điều đó cho mọi ngườicùng hiểu thì chúng ta phải miêu tả Vì vậy, dạy học văn miêu tả là một vấn đềthiết yếu

Văn miêu tả ở bậc Tiểu học nói chung và ở lớp 5 nói riêng mang tính thông báothẩm mĩ chứa đựng tình cảm của người viết Bài văn miêu tả giúp các em thể hiện tìnhcảm và tổng hợp các kiến thức đã học ở các phân môn như: Tập đọc, Chính tả, Luyện

từ và câu, Kể chuyện, đồng thời tạo đà để các em học tốt các thể loại văn khác Các

em có thể “vẽ lại” các sự vật một cách sinh động về dáng vẻ, tính cách, khung cảnhcủa thiên nhiên phong phú qua ngôn ngữ của mình giúp người nghe, người đọc hìnhdung được các sự vật ấy Bằng cách miêu tả các em trau dồi ngôn ngữ nói và viết chomình từ đó mà phát triển tư duy

Qua tìm hiểu và trực tiếp giảng dạy, tôi thấy khả năng quan sát, tìm ý và làmvăn của các em học sinh còn nhiều hạn chế, trong khi đó để giúp học sinh học tốt Tậplàm văn, đặc biệt là văn miêu tả lại chưa có giải pháp hữu hiệu Từ thực tế trên đây, tôinhận thấy vấn đề bồi dưỡng kiến thức và cách làm văn cho học sinh là rất cần thiết.Bản thân tôi cũng luôn trăn trở về vấn đề dạy như thế nào để học sinh làm văn tốthơn đồng thời phát huy được khả năng làm văn của mình Vì vậy, trong phạm vi hẹpcủa sáng kiến này, tôi xin được mạnh dạn trình bày một số kinh nghiệm nhỏ của

mình về “Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp 5 học tốt thể loại văn miêu tả”.

2 Mục đích nghiên cứu.

- Giúp học sinh tiểu học hiểu Tập tập làm văn là một phân môn thực hành.Nhiệm vụ quan trọng của nó là hình thành năng lực viết văn cho học sinh Nănglực đó thể hiện ở các yêu cầu: bài văn có bố cục rõ ràng, chọn chi tiết miêu tảhợp lý, dùng từ chính xác, câu văn viết đúng ngữ pháp, có hình ảnh

- Giúp cho học sinh tiểu học có lòng yêu phân môn tập làm văn, thườngxuyên có thói quen trau dồi ngôn ngữ, biết cách quan sát đối tượng khi miêu tả

- Giúp học sinh hiểu được thế nào là những câu văn hay và cách viết nhữngcâu văn hay, biết sử dụng những biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hóa và bộc

lộ cảm xúc trong khi viết

- Bản thân tôi phải đi sâu tìm hiểu thực tế, thực trạng việc dạy và học cóliên quan đến việc viết văn miêu tả của học sinh lớp 5 để xác định một số khókhăn, hạn chế trong quá trình dạy học, từ đó giúp học sinh phát hiện ra các saisót thường gặp khi viết văn để đưa ra một số biện pháp nhằm giúp học sinh lớp

5 học tốt được thể loại văn miêu tả

- Trau dồi thêm kiến thức cho bản thân và là tài liệu tham khảo cho cácđồng nghiệp

3 Đối tượng nghiên cứu.

Năm học 2016-2017, tôi tìm hiểu, nghiên cứu cách dạy thể loại văn miêu tảcho học sinh lớp 5 Đồng thời áp dụng các giải pháp nhằm giúp học sinh lớp 5học tốt thể lọai văn miêu tả

4 Phương pháp nghiên cứu.

Để tìm ra kinh nghiệm giúp học sinh lớp 5 học tốt thể loại văn miêu tả, tôi

đã sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp thống kê số liệu, nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp phân tích và tổng hợp

II NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận:

Trong chương trình Tiểu học, Tiếng Việt là một môn công cụ Tiếng Việt

nhằm trang bị kiến thức và rèn luyện các kĩ năng làm văn Mỗi đoạn văn các em

sản sinh ra thể hiện cảm xúc, ngôn ngữ riêng của mình về cách nhìn, quan sátthiên nhiên sinh động, làm phong phú tâm hồn các em Quan sát và cảm nhận thếgiới xung quanh là lẽ tự nhiên của con người nhưng tái hiện lại điều đã quan sát

và cảm nhận ấy là chuyện không đơn giản chút nào, nhất là khi phương tiện để táihiện ấy lại là ngôn ngữ, là cách thể hiện ngôn ngữ riêng của mình

Bài văn miêu tả được xây dựng trên cơ sở những hình ảnh, ấn tượng về đốitượng miêu tả mà người viết thu lượm, cảm nhận được, nó mang tính nghệ thuậtcao, tính sáng tạo, tính cá thể của người viết Ngôn ngữ trong văn miêu tả là ngônngữ nghệ thuật, là ngôn ngữ giàu sức gợi tả, gợi cảm, là ngôn ngữ của những biệnpháp tu từ Văn miêu tả mang tính chất thông báo thẩm mĩ, dù miêu tả bất kì đốitượng nào, dù có bám sát thực tế đến đâu thì miêu tả cũng không bao giờ là sự saochép, chụp ảnh lại những sự vật hiện tượng một cách máy móc mà là kết quả của

sự nhận xét, tưởng tượng, đánh giá hết sức phong phú Đó là sự miêu tả thể hiệnđược cái riêng biệt của mỗi người

Nhà văn Phạm Hổ cho rằng: "Cái riêng, cái mới trong văn miêu tả phải gắn

với cái chân thật" Văn miêu tả không hạn chế sự tưởng tượng, không ngăn cản

sự sáng tạo của người viết nhưng như vậy không có nghĩa là cho phép người viết

“bịa” một cách tùy ý Để tả hay, tả đúng thì phải tả chân thật, người giáo viên cầnuốn nắn để học sinh tránh thái độ giả tạo, giả dối, bệnh công thức sáo rỗng, thóigià trước tuổi

Quá trình thực hiện các kĩ năng phân tích đề, tìm ý, quan sát, viết đoạn lànhững cơ hội giúp trẻ mở rộng kiến thức về cuộc sống theo chủ điểm đã học.Việc phân tích đề bài, lập dàn ý, chia đoạn bài văn kể chuyện, miêu tả, biên bản,góp phần phát triển khả năng phân tích, tổng hợp, phân loại cho học sinh Tưduy trừu tượng của trẻ cũng được rèn luyện nhờ vận dụng các biện pháp so sánh,nhân hoá khi miêu tả cảnh và người

Trong chương trình Tập làm văn lớp 4,5, văn miêu tả là thể loại chiếm tỷ

lệ cao (50% số tiết) Đây là thể loại văn nghệ thuật sử dụng lời văn có hình ảnh

và có cảm xúc làm cho người nghe, người đọc hình dung một cách rõ nét, cụthể, sinh động về sự vật, hiện tượng trong đời sống Có thể nói rằng: Mỗi bàivăn miêu tả là sự kết tinh của những nhận xét tinh tế, là sản phẩm, là sự đúc kếtcủa việc tiếp thu và vận dụng những kiến thức đã học

Quá trình dạy học sinh viết văn miêu tả sẽ mang lại kết quả khả quan nếunhư thầy biết tổ chức đúng đắn và khơi gợi được những hoạt động cần thiết ởcác em, vì tư duy của trẻ ở lứa tuổi tiểu học thường thiên về tính cụ thể Ở lứatuổi này có những yếu tố của tư duy trừu tượng nhưng còn hạn chế nhiều so vớihọc sinh ở các lớp trên Quá trình nhận thức của học sinh lớp 5 khi viết văn miêu

tả đều thông qua thực tiễn các em thấy gì viết nấy.Vì thế người giáo viên cần

phải quan tâm đúng mức và khơi gợi để học sinh cảm nhận được cái hay, cáiđẹp trong viết văn miêu tả

2 Thực trạng việc dạy học văn miêu tả của trường Tiểu học Thịnh Lộc

2 1 Việc dạy văn miêu tả của giáo viên:

Đối với việc dạy văn miêu tả cho học sinh, giáo viên đều cho rằng: Qua hệthống bài tập giáo viên đã giúp học sinh quan sát đối tượng miêu tả, lựa chọnsắp xếp ý, dựng đoạn và viết bài văn miêu tả Song để học sinh biết dùng khảnăng của mình để miêu tả một sự vật, một cảnh đẹp lại là rất khó, đòi hỏi giáoviên phải có biện pháp phù hợp để đạt kết quả cao Qua dự giờ, trao đổi, thống

kê tôi thấy: Các tiết dạy theo chương trình nhìn chung giáo viên luôn chú ý đểđạt được mục tiêu của tiết học Việc đổi mới phương pháp dạy học đã được giáoviên quan tâm, giảm hẳn lối dạy học một chiều

Mặc dù vậy việc dạy văn miêu tả của giáo viên bộc lộ những hạn chế sau:Giáo viên thường coi trọng lý thuyết, xem nhẹ kỹ năng thực hành Trong quátrình dạy, giáo viên chưa chú ý đến việc rèn kỹ năng ở các tiết khác để làm điểmtựa cho tiết Tập làm văn Một số tiết học, GV chưa khơi gợi huy động vốn hiểubiết, cách sử dụng từ ngữ mà bắt HS học nhiều, yêu cầu HS nhớ nhiều để bắtchước rồi “ làm Văn”

2 2 Việc học văn miêu tả của học sinh.

Học sinh hầu như không có hứng thú với phân môn Tập làm văn Qua dựgiờ, khảo sát chất lượng tôi nhận thấy: Số bài làm khá, có bố cục rõ ràng, chọnchi tiết miêu tả hợp lý, câu văn viết đúng ngữ pháp, dùng từ chính xác câu văn

có hình ảnh còn rất ít và có những hiện tượng phổ biến như :

- Học sinh thường dễ dàng thuộc một đoạn văn, bài văn mẫu Khi giáo viênchấm bài rất có thể khen nhầm bài văn của người khác mà cứ tưởng là bài văncủa HS mình Khi đọc bài văn của nhiều em cứ na ná nhau HS còn lúng túngtrong cách viết văn thông thường các em bắt chước theo bạn, theo thầy cô Màbản chất của làm văn không phải là sự bắt chước máy móc, nếu bắt chước mãithì bài văn không còn gì là của riêng mình như vậy dần biến mình thành ngườimáy

- Miêu tả hời hợt, chung chung, không trung thực, không có sắc thái riêngbiệt nào của đối tượng được miêu tả Vì thế bài văn ấy có thể gắn cho đối tượngmiêu tả cùng loại nào cũng được Còn thụ động tiếp thu bài giảng, không sángtạo, còn rập khuôn văn mẫu Kĩ năng liên kết, sắp xếp các ý trong đoạn bài cònrất hạn chế Kĩ năng sử dụng ngôn từ, diễn đạt ý thành câu văn còn vụng về

Ngay từ thời điểm cuối tháng 9 năm 2016, tôi trực tiếp khảo sát chất lượnghọc sinh Qua khảo sát chất lượng và điều tra về học tập đối với phân môn Tậplàm văn của lớp chủ nhiệm tôi đã thu được kết quả như sau:

Kết quả đạt được của học sinh

Câu văndiễn đạtgãy gọn,

rõ ràng

Sắp xếp

ý phùhợp, cóhình ảnh

Biết sửdụng cácbiện phápnghệ thuật

Bố cụcchặt chẽ

Kết quả khảo sát trên, cho ta thấy một số học sinh chưa thực hiện đượccác yêu cầu của một bài văn như:

- Bố cục bài viết không rõ ràng

- Sắp xếp ý còn lộn xộn, diễn đạt câu văn chưa sáng sủa, dùng từ thiếuchính xác

- Bài văn nghèo ý, sơ sài

- Mắc nhiều lỗi chính tả, sử dụng dấu câu chưa phù hợp

Trước thực trạng này tôi đã tìm tòi, nghiên cứu và sau đây là các giải pháp

mà bản thân đã thực hiện có hiệu quả

3 Các giải pháp đã sử dụng giúp học sinh lớp 5 học tốt thể loại văn miêu tả.

3.1 Xây dựng lòng yêu phân môn Tập làm văn cho học sinh.

Học văn miêu tả, học sinh cũng có điều kiện tiếp cận với vẻ đẹp của conngười, thiên nhiên qua các bài văn, đoạn văn miêu tả điển hình Khi phân tích đềvăn miêu tả, học sinh lại hướng tới cái chân, cái thiện, cái mĩ, được định hướngtrong các đề bài Khi quan sát đối tượng miêu tả, học sinh được rèn luyện cáchnhìn đối tượng trong quan hệ gần gũi giữa con người với thiên nhiên Những cơhội đó làm cho tình cảm yêu mến, gắn bó với thiên nhiên, con người và sự vậtxung quanh của trẻ được nảy nở, tâm hồn, tình cảm của trẻ thêm phong phú Đó

là những nhân tố quan trọng góp phần hình thành nhân cách tốt đẹp của trẻ

Trong quá trình dạy tôi đã đọc cho học sinh nghe một số bài văn mẫu

“miêu tả về cảnh đẹp vào buổi sáng (trưa, chiều) trong vườn cây (hay trong

công viên, trên đường phố, trên cánh đồng, trên dòng sông )”, rồi kể cho học

sinh nghe những câu chuyện xưa, những chuyện về những nhân vật mà các emyêu quý Mặc dù, các em chưa được đến những nơi đó nhưng vẫn cảm nhậnđược những vẻ đẹp đó Và cho học sinh thấy được mặc dù ta không sống cùngthời với những nhân vật đó nhưng ta vẫn biết về họ, được nghe những câu nóirất hay, rất ý nghĩa của họ Lưu giữ được những câu chuyện đó là nhờ có các nhàvăn, nhà thơ Từ đó, các em sẽ yêu môn học, mới ham thích, say sưa học tập,tâm hồn các em được “chất dồn” những lời hay, ý đẹp, những cảm xúc và nhữnghiểu biết trẻ thơ góp phần làm cho các bài văn bay bổng hơn, dễ đi vào lòngngười hơn

3.2 Giúp học sinh biết cách quan sát và ghi nhận những điểm tiêu biểu của đối tượng miêu tả.

Để giúp học sinh viết tốt bài văn miêu tả tôi hướng dẫn học sinh quan sát

từ xa đến gần, từ bao quát đến cụ thể và bằng nhiều giác quan

Việc quan sát này tôi có thể tiến hành bằng nhiều hình thức nhưng quansát trực tiếp vẫn là cơ bản Quan sát thì phải dùng nhiều giác quan thì mới nhìnnhận sự vật đó một cách chính xác và sinh động.

Nhờ có thị giác (mắt) ta nhìn thấy hình khối, màu sắc, đường nét…

Nhờ có thính giác (tai) mà ta nghe được những âm thanh, nhạc điệu

Nhờ có khứu giác (mũi) mà ta phân biệt các mùi thơm khác nhau

Nhờ vào xúc giác (da) mà ta có cảm giác nóng, lạnh

Nhờ vào vị giác (lưỡi) ta thấy vị mặn, ngọt, chua chát

Khi các em sử dụng nhiều giác quan để quan sát một vật nào đó thì chắcchắn vật đó sẽ được nắm bắt rất kĩ, cụ thể, chi tiết thì khi đó các em sẽ có nhiềuthông tin để viết

Tuy nhiên trong khi quan sát, tôi hướng dẫn các em tìm nét riêng biệt vànét tiêu biểu của sự vật, tìm được trọng tâm cần viết, tránh viết lan man khôngđúng trọng tâm mà phải trải qua sự sàng lọc

Ví dụ: Tả bà em

Trong bài: “Tả bà em” các em phải sử dụng nhiều giác quan quan sát để

có được nhiều chi tiết nhất cho bài văn: Dùng mắt để quan sát hình dáng, nước

da mái tóc, khuôn mặt của bà Dùng tai để nghe giọng nói của bà Dùng mũi đểngửi thấy mùi thơm gội đầu bằng lá xả, lá bưởi của mái tóc bà Dùng tay nắmbàn tay bà để thấy sự ấm áp từ đôi bàn tay của bà như truyền thêm sức mạnh chocháu và mỗi khi bà để dành quả chín thơm ngon ta lại dùng lưỡi để thưởng thức

vị ngọt ngào ấy Có được nhiều chi tiết như thế bài văn sẽ hay sinh động và giàuhình ảnh

Ví dụ: Tả quê em khi mùa xuân về.

Tôi hướng dẫn các em sử dụng các giác quan để quan sát và cảm nhận mùaxuân xinh đẹp trên quê em: Dùng mắt để quan sát cảnh vật: cây cối đâm chồi nảylộc, hoa đua nhau khoe sắc Dùng mũi để thấy mùi hoa thoang thoảng bay theo làngió Dùng tai để nghe tiếng chim hót líu lo, tiếng mọi người cười đùa vui vẻ Và qualàn da ta cảm nhận được sự mát mẻ ấm áp khi mùa xuân về

Khi các em sử dụng nhiều giác quan để quan sát các em thu thập đượcnhiều tư liệu và giúp các em làm bài văn tả cảnh mùa xuân hay

Tuy nhiên, quan sát có thể là trực tiếp, cũng có thể là gián tiếp Đó là cóthể các em quan sát và ghi chép luôn kết quả quan sát (một cơn mưa, cảnhtrường em, một cây ăn quả, một bạn học cùng lớp ), phục vụ cho bước tìm ý,lập dàn bài và làm bài hoàn chỉnh Cũng có thể là các em hồi ức lại một cảnh vật(cảnh đẹp đã được đến thăm, một cơn mưa đã qua ), một nhân vật nào đó (thầy,

cô giáo cũ; một bà cụ; một em bé gặp trên đường ) đã từng được quan sát vàgiờ miêu tả lại

3.3 Giúp học sinh viết câu văn hay giàu hình ảnh.

3 3.1.Giúp học sinh hiểu thế nào là câu văn hay và cách viết những câu văn hay.

Thực tế hiện nay phần lớn học sinh viết câu mới đúng ngữ pháp chứ chưahay, câu văn khô khan chưa có hồn.

Ví dụ: - Tả cây: Cây bàng ở sân trường to và cao Lá bàng xanh tốt.

- Tả em bé: Đôi mắt em to và đen Tóc thưa và mỏng.

- Tả ông (bà): Ông em thích nhất uống trà Ông em rất thích uống trà, thích yên tĩnh và không thích ồn ào.

Qua phân tích tôi thấy rõ: Sở dĩ có tình trạng như vậy vì các em chưa biếtcách sử dụng các thủ pháp để tạo ra câu văn hay Vì vậy, những câu văn ấy cònnặng nề về giá trị thông báo, kể lể chứ chưa có giá trị miêu tả và không tạo đượchứng thú cho người đọc, người nghe, chưa diễn tả chính xác được cảnh hoặc sựvật, con người

Từ đó, tôi tiến hành giúp các em khắc phục những nhược điểm đó nhưsau: Để có một bài văn hay tất yếu phải có những câu văn hay Tôi giúp học sinhhiểu như thế nào là câu văn hay, để từ đó các em có thể viết được câu văn hay:Tôi cho học sinh đối chiếu các câu văn cụ thể để các em thấy rõ điều đó:

Ví dụ: - Mùa xuân, bầu trời rất trong và rất cao.

- Mùa xuân, bầu trời trong xanh, cao vời vợi.

Ví dụ: - Nước sông rất trong.

- Nước sông trong xanh như một tấm gương khổng lồ phản chiếu mây trời.

Từ những thực tế đó để các em thấy rõ nếu viết câu văn có hình ảnh, có từ gợi

tả thì câu văn sẽ hay hơn nhiều, qua đó giúp các em thấy được cần phải viết ra sao

Câu văn hay phải là những câu văn diễn tả được một cách sinh động,chính xác những điều mà mình muốn diễn đạt (hình ảnh, màu sắc, có sức truyềncảm…)

Muốn viết được những câu văn hay như vậy thì ta phải biết sử dụngnhững từ gợi tả (gợi hình, gợi thanh) biết sử dụng những biện pháp nghệ thuậtnhư: So sánh, nhân hoá, ẩn dụ, đảo ngữ và dùng những từ bộc lộ rõ cảm xúc,tâm trạng của mình

3.3.2 Giúp học sinh biết cách sử dụng các biện pháp tu từ.

Để bài văn sinh động, tôi thường khuyến khích các em để các em sử dụngcác biện pháp nghệ thuật trong khi miêu tả; rèn cho các em có cách nhìn cảmnhận thiên nhiên như những người bạn thân thiết đáng yêu Sự cảm nhận đó dầntrở nên quen thuộc trong ngôn ngữ và cách sử dụng của các em

Các biện pháp tu từ: nhân hoá, so sánh cũng là thế mạnh đặc trưng, làphương tiện miêu tả hữu hiệu So sánh là biện pháp nghệ thuật tạo hình, khiến

sự vật được so sánh trở nên đẹp đẽ, sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn và gợi liêntưởng cho người đọc So sánh có giá trị gợi âm thanh, hình ảnh Sử dụng so sánhtrong bài văn miêu tả còn là cách thức làm đẹp ngôn từ Trong văn miêu tả có rấtnhiều hình ảnh so sánh, cách so sánh khác nhau Nhân hoá là biện pháp miêu tảsinh động, hấp dẫn, lí thú các sự vật, hiện tượng, làm cho những đối tượng này

không phải là người nhưng lại mang dấu hiệu, thuộc tính của con người Nhânhoá là con đường thú vị nhất, ngắn nhất đưa những vấn đề trừu tượng đến vớinhận thức của con người Khi sử dụng nhân hoá, người viết thả sức vùng vẫy,lựa chọn ngôn từ để làm tăng sự uyển chuyển, mềm mại khi diễn đạt GV cầnhướng dẫn và khuyến khích học sinh có thói quen sử dụng biện pháp nghệ thuậttrong viết văn miêu tả.

Ví dụ 1: “Tả cảnh mùa xuân”:

Tôi cho học sinh nêu câu văn các em miêu tả về mùa xuân

Học sinh 1 nêu: “Mùa xuân đến cây cối đâm chồi nảy lộc.”

Học sinh 2 nêu: “Những hạt mưa xuân thường là mưa nhỏ và lất phất bay”.

Tôi gợi ý câu văn của học sinh 2: Nội dung được, câu văn gọn, rõ ý nhưng đểsinh động hơn ta có thể trình bày như thế nào?

Học sinh khác trả lời có thể sửa là: “ Những hạt mưa xuân bé nhỏ, mềm mại,

rơi mà như đang nhảy nhót trong không gian.” Rõ ràng câu văn này đã hay hơn.

Với cách làm như vậy, tôi thấy cách vận dụng linh hoạt phù hợp với biện phápnghệ thuật khi viết văn miêu tả, góp phần tạo nên sự hòa đồng, vừa dễ nhận thấyvừa gợi tả

Ví dụ 2: Học sinh đã viết: “Hàng cây được trồng xung quanh hồ”.

Đây là một câu đúng ngữ pháp, đúng cả về ý nghĩa nhưng chưa có sức gợicảm Vậy ta có thể sửa lại như thế nào? để hình ảnh của hàng cây, hồ nước hiệnlên cụ thể hơn Giữa hàng cây và hồ nước có sự gắn bó hơn

Tôi gợi ý để học sinh sửa lại bằng cách thêm từ ngữ

- Hàng cây như thế nào?

(Hàng cây xanh tốt Hàng cây cao vút Hàng cây sum sê cao vút)

- Hồ nước thế nào? Mặt hồ thế nào?

(Mặt hồ như một tấm gương cực lớn Mặt hồ trong xanh Mặt hồ lấp lánh mặt trời Mặt hồ trong veo).

Và cuối cùng sửa lại cả câu:

- Một hàng cây xanh tốt, cành lá sum sê ôm lấy mặt hồ trong xanh gợn sóng

- Hàng cây xanh tốt nghiêng mình soi bóng xuống hồ nước trong veo.

Ví dụ 3: Khi tả con đường có học sinh viết:“Con đường rất thẳng, rất rộng, rất

dài”.

Tôi gợi ý để các em có thể tìm những từ ngữ thay thế cho từng nhóm từtrong câu sao cho gợi tả hơn

Thay “rất thẳng” bằng “thẳng tắp”

Thay “rất rộng” bằng “rộng rãi ”, “rộng thênh thang”.

Thay “rất dài” bằng “chạy xa mãi nhưng không có điểm cuối cùng”, “chạy

tít mãi đến chân trời”, “vươn dài mãi về phía Bắc”.

Cuối cùng từ những gợi ý để các em hoàn chỉnh câu:

- Con đường nhựa thẳng tắp, rộng thênh thang, chạy mãi về phía chân trời phía Bắc.

- Con đường nhựa rộng rãi vạch một đường thẳng tắp về phía chân trời.

- Con đường nhựa rộng thênh thang như một đường kẻ vươn mãi đến chân trời phía xa.

Ví dụ 4: Trong một câu văn học sinh đã viết: “Lá tràm nhỏ, cong cong màu xanh”.

Tôi đã gợi ý để các em tìm ra được sự lên tưởng, so sánh:

Nhìn lá tràm nhỏ, cong cong em liên tưởng tới những vật gì?

Học sinh: Liên tưởng tới: Quả chuối còn non Vầng trăng khuyết Trăng

đầu tháng Cái lưỡi liềm Con thuyền.

Từ những liên tưởng ấy em đã dùng phương pháp so sánh để viết lại câuvăn trên sao cho hay hơn

Học sinh viết:

- Lá tràm màu xanh, cong cong như một vành trăng khuyết.

- Lá tràm giống hệt như một vầng trăng đầu tháng màu xanh.

- Lá tràm như những vầng trăng đầu tháng treo lơ lửng trên cành cây.

- Mỗi chiếc lá tràm là một lưỡi liềm xanh bé xíu.

Tương tự như vậy, học sinh đưa ra những suy nghĩ, nhận xét, cảm xúc củamình trước sự vật, sự việc Bài văn sẽ không đơn giản là sự liệt kê nữa Nó thấmđẫm suy nghĩ, cảm xúc của người viết tạo nên cái “hồn” chất văn của bài làm

3.3.3 Giúp học sinh biết cách thể hiện tình cảm, cảm xúc.

Giúp học sinh viết được những câu văn bộc lộ cảm xúc, tâm trạng củangười viết cũng là một cách để góp phần thông báo chính xác điều mà các emnói, muốn diễn tả, muốn thể hiện Không chỉ có vậy, đây là một biện pháp tạosức nặng, sức rung động cho bài văn, muốn viết được những câu văn như thếhọc sinh có thể dùng nhiều cách khác nhau Bộc lộ qua một từ ngữ nào đó có giátrị tương đương nhưng có sắc thái biến cảm

Ví dụ: Cũng là“ nhìn” ta có thể dùng các từ khác để bộc lộ thái độ khác

nhau: + Yêu thích: Ngắm.

+ Tò mò hoặc thờ ơ: Ngó, liếc

+ Bình thường: Nhìn, trông.

- Bộc lộ bằng cách thêm một từ chỉ tâm trạng, trạng thái

Ví dụ: + “Nói”: bình thường không có sắc thái.

+ “Ân cần nói”: sự quan tâm.

+ “Dịu dàng nói”: yêu thương.

- Bộc lộ bằng cách thêm một tập hợp từ diễn tả cụ thể trạng thái, tình cảm củangười viết

Ví dụ: Nhìn nước da ngày một sạm đi của mẹ, tôi càng thương mẹ hơn Hàng ngày mẹ phải nắng mưa vất vả làm lụng vì anh em tôi.