Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 ở trường tiểu học yên thọ 1 như thanh

Như vậy việc dạy Tập đọc có một ý nghĩa vô cùng to lớn vì nó luônbao gồm các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển.. Vì vậy rèn cho học sinh đọc diễncảm các bài tập

Trang 1

MỤC LỤC

I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG

III CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN

c Rèn kĩ năng đọc đúng, rõ ràng, rành mạch, lưu loát 5 - 6

2b Tìm hiểu kĩ nội dung bài để đọc diễn cảm tốt 7 - 8

2c Rèn đọc diễn cảm qua việc hướng dẫn HS xác định vị trí

2d Hướng dẫn học sinh đọc đúng tốc độ 11 - 122e Hướng dẫn học sinh phân biệt cách đọc thơ, văn, truyện 12 - 142g Đọc diễn cảm là việc thể hiện kĩ năng 14 - 162h Tổ chức thi đọc diễn cảm lôi cuốn học sinh ham thích luyện

IV HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI

HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC, VỚI BẢN THÂN, ĐỒNG

NGHIỆP VÀ NHÀ TRƯỜNG

19 - 20

I.MỘT SỐ KẾT LUẬN RÚT RA TỪ VẤN ĐỀ NGHIÊN

Trang 2

Môn Tiếng Việt là môn học vô cùng quan trọng trong chương trình dạyhọc ở Tiểu học Nó có nhiệm vụ hình thành năng lực ngôn ngữ cho học sinh.Năng lực đó được thể hiện qua 4 kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết, giúp học sinhhiểu,diễn đạt tư tưởng, tình cảm của mình ngày càng chính xác, phong phú vàsinh động Tiếng Việt còn góp phần bồi dưỡng những tình cảm chân thành, lànhmạnh như tình yêu gia đình, bạn bè, thầy trò, đồng thời cũng hình thành và pháttriển ở các em những phẩm chất tốt đẹp.

Môn Tiếng Việt có nhiều phân môn như: tập viết, chính tả, tập đọc, tậplàm văn, Một trong các phân môn đó thì Tập đọc có vị trí rất quan trọng Nólà môn học công cụ để học tốt các phân môn khác trong Tiếng Việt Chính nó đãtrở thành một đòi hỏi cơ bản đầu tiên đối với người đi học Đọc giúp trẻ chiếmlĩnh được ngôn ngữ để dùng trong giao tiếp và học tập Đồng thời nó cũng tạođiều kiện để học sinh có khả năng tự học và tinh thần học tập cả đời Đọc là khảnăng không thể thiếu được của con người trong thời đại văn minh Đọc một cách

có ý thức sẽ tác động tích cực tới trình độ ngôn ngữ cũng như tư duy của ngườiđọc Việc dạy học sẽ giúp học sinh hiểu biết hơn, bồi dưỡng các em lòng yêu cáithiện, cái đẹp, dạy cho các em biết suy nghĩ một cách lôgic cũng như biết tư duy

có hình ảnh Như vậy việc dạy Tập đọc có một ý nghĩa vô cùng to lớn vì nó luônbao gồm các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển

Qua các bài tập đọc, các em được trau dồi vốn ngôn ngữ và bồi dưỡngnhững kiến thức về đời sống Tập đọc còn giúp học sinh phát triển những nănglực như: phân tích, óc tưởng tượng, so sánh, Vì vậy các năng lực trí tuệ vàphẩm chất tốt đẹp của học sinh được phát triển dần

Đọc diễn cảm chính là thước đo sự cảm nhận của học sinh đối với tácphẩm Nếu các em không hiểu tác phẩm, không nắm bắt được tư tưởng của tác

giả thì rất khó “diễn cảm” được cũng khá khó để thể hiện được thái độ của

mình Đọc diễn cảm là một quá trình sáng tạo tích cực của học sinh khi đọc,khám phá nội dung tư tưởng của tác giả, nắm được biện pháp nghệ thuật , tìmngữ liệu thích hợp thể hiện trong quá trình đọc Vì vậy rèn đọc diễn cảm cho họcsinh là khâu quan trọng trong giờ tập đọc Thông qua đọc diễn cảm học sinh biếtbộc lộ những tình cảm , thái độ của nhà văn trước hiện thực, làm tăng thêm cảmxúc, giúp học sinh cảm nhận sâu sắc hơn bài đọc, giờ đọc sẽ sinh động hơn, các

em thêm hiểu, yêu thích môn học này Đọc diễn cảm còn góp phần làm giàu vốnkiến thức ngôn ngữ đời sống, ngôn ngữ văn học cho học sinh Từ đó góp phầnhình thành ở các em những phẩm chất tốt đẹp Vì vậy rèn cho học sinh đọc diễncảm các bài tập đọc chính là cái đích cuối cùng cần đạt được trong giờ Tập đọccủa giáo viên Xuất phát từ những lí do trên đồng thời muốn có điều kiện tíchluỹ thêm hiểu biết nhằm mở rộng, nâng cao kiến thức cho bản thân, góp phầnbồi dưỡng lòng ham thích môn Tiếng Việt cho học sinh, tôi đã dày công tìm tòi,

nghiên cứu, rút ra kinh nghiệm " Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 ở Trường Tiểu học Yên Thọ 1 huyện Như Thanh"

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Trang 3

Tìm ra những biện pháp phù hợp với các em học sinh lớp 5 để các em biếtđọc diễn cảm các bài văn, thơ, trong các tiết tập đọc.

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Trau dồi vốn ngôn ngữ và bồi dưỡng những kiến thức về đời sống, giúphọc sinh phát triển những năng lực như: phân tích, óc tưởng tượng, so sánh,

Từ đó các năng lực trí tuệ và phẩm chất tốt đẹp của học sinh được phát triểndần

Học sinh lớp 5B ở Trường Tiểu học Yên Thọ 1 huyện Như Thanh tỉnhThanh Hóa mạnh dạn hơn trong các hoạt động học tập, tiếp đó là rèn những kĩnăng, thói quen biểu cảm khi đọc, trong các giờ tập đọc của các tiết Tiếng Việttrong chương trình SGK lớp 5 năm học 2015-2016

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

Ngoài việc học hỏi đồng nghiệp tôi còn sử dụng những phương pháp kĩthuật sau:

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp phân tích - tổng hợp

- Phương pháp thực hành luyện tập

- Kĩ thuật lắng nghe và phản hồi tích cực

B NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Với học sinh lớp 5, phân môn tập đọc có nhiệm vụ giúp học sinh:

Củng cố phát triển kĩ năng đọc trơn, đọc thầm đã được hình thành ở cáclớp dưới, tăng cường tốc độ đọc, khả năng đọc lướt để chọn thông tin nhanh,tiếp tục rèn kĩ năng đọc diễn cảm Phát triển kĩ năng đọc hiểu lên mức cao hơn:nắm và vận dụng được một số khái niệm như đề tài, cốt truyện, nhân vật, tínhcách…để hiểu ý nghĩa của bài và phát hiện một vài giá trị nghệ thuật trong cácbài văn, bài thơ

Mở rộng vốn hiểu biết về tự nhiên, xã hội và con người để góp phần hìnhthành nhân cách của con người mới

Ngoài ra môn Tiếng Việt lớp 5 được dạy theo từng chủ điểm Mỗi chủđiểm là một nội dung mới cung cấp những kiến thức bổ ích cho học sinh Phânmôn tập đọc bao gồm các bài tập đọc xoay quanh các chủ điểm đó Để rèn đọcdiễn cảm tốt cho học sinh trong giờ tập đọc, tôi luôn nghiên cứu suy nghĩ, nắmvững nội dung, chương trình từng chủ điểm, từng bài Từ đó lựa chọn phươngpháp dạy học, các hình thức tổ chức sao cho phù hợp

II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

1 Về phía giáo viên:

Dạy một tiết tập đọc để đạt được thành công là một điều rất khó đối vớigiáo viên Nó cần có sự chuẩn bị rất công phu: giáo viên phải nghiên cứu kĩ bàiđọc, tìm giọng đọc phù hợp, bản thân phải tự rèn đọc diễn cảm bài đó, tìm đồdùng dạy học phục vụ bài giảng, soạn giáo án thật chi tiết …Có như vậy mới

Trang 4

mong đạt hiệu quả cao trong giờ dạy Nhưng trên thực tế giảng dạy còn một sốgiáo viên chưa thực sự quan tâm đến tiết dạy, hầu hết chỉ dạy đúng quy trình tiếttập đọc, đủ các bước lên lớp song không chú trọng để dạy sao cho hay Giáoviên còn chưa quan tâm đến khâu rèn đọc nhất là rèn đọc diễn cảm cho học sinh.

Ngoài ra, đặc trưng của tiểu học là một giáo viên phải dạy nhiều phânmôn nên thời gian dành để nghiên cứu kĩ bài tập đọc, tìm tòi phương pháp, đồdùng dạy học cho bài đọc gặp nhiều khó khăn Bên cạnh đó một số giáo viêncòn chưa nắm vững phương pháp giảng dạy phân môn tập đọc theo hướng đổimới nên vẫn còn giảng dạy theo phương pháp cũ là sa đà vào giảng nội dung bàinên thời gian dành cho luyện đọc diễn cảm quá ít Ngoài ra một số giáo viên cònchưa biết cách tổ chức giờ học để phát huy tính tích cực, độc lập sáng tạo củahọc sinh

2 Về phía học sinh.

* Đa số các em còn gặp nhiều vướng mắc, hạn chế khi đọc đó là:

- Nhiều em còn đọc ngọng dẫn đến hiểu sai nghĩa của từ

- Nhiều em đọc còn nhỏ, ngắc ngứ, đọc chưa lưu loát rõ ràng

- Thậm chí một số đọc còn đánh vần, ê a do chưa có ý thức đọc

- Có em hiểu bài nhưng diễn đạt tình cảm của mình với nội dung qua đọcchưa cao

- Nhiều em còn phát âm theo tiếng địa phương

Từ những lỗi nêu trên dẫn đến các em rất lúng túng, rụt rè, thiếu tự nhiênkhi thể hiện một văn bản, một bài thơ nào đó …Thiết nghĩ những hạn chế nêutrên xuất phát là do học sinh:

- Ít có thói quen đọc sách báo…

- Trẻ tiểu học còn nhỏ, cái tuổi dễ nhớ, mau quên nên vốn kiến thức cònnghèo nàn

III CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.

1 Rèn đọc đúng:

Để giúp học sinh đọc diễn cảm bài tập đọc trước hết giáo viên phải rènđọc đúng cho các em Học xong tiểu học, học sinh phải nắm được thành thạo haihình thức đọc chính là: đọc thầm và đọc thành tiếng, có các kĩ năng đọc đúng(phát âm đúng, chính xác); đọc nhanh (bao quát được toàn bộ bài đọc, biếtngừng nghỉ theo các dấu câu, không vấp váp ê, a); đọc có ý thức (xác định rõ nộidung, ý nghĩa và các mối quan hệ từ trong bài đọc) và đọc diễn cảm (đọc được

cái “thần thái” của bài văn, diễn tả đúng những tình cảm mà nhà văn gửi gắm

vào tác phẩm) Những kĩ năng này cũng chính là cơ sở tạo nên chất lượng đọc.Xuất phát từ việc nắm vững được nhiệm vụ đó của việc dạy Tập đọc tôi luônquan tâm tới hai hình thức đọc: đọc thầm và đọc thành tiếng

a Rèn kĩ năng đọc thầm:

Đọc thầm là hình thức đọc không thành tiếng của mỗi cá nhân, Đọc hoàntoàn bằng mắt, không mấp máy môi Đọc thầm có ưu thế giúp người đọc dễ cóđiều kiện tiếp nhận thông tin

Trang 5

Đọc thầm một bài văn, bài thơ hoặc một đoạn văn đoạn thơ nào đó trướcvà trong khi tìm hiểu nội dung bài là một việc cần thiết Trong giờ tập đọc, sốlượng học sinh đọc thành tiếng từ 12 đến 15 em thì số lượng học sinh đọc thầm

có thể gấp 5 đến 6 lần

Học sinh được đọc thầm khi nghe thầy giáo đọc, nghe bạn đọc và khi tìmhiểu bài để trả lời các câu hỏi mà thầy giáo đưa ra Việc rèn kĩ năng đọc thầmcho học sinh có thể phối hợp với đọc thành tiếng Học sinh vừa lắng nghe thầygiáo hoặc bạn đọc vừa theo dõi sách giáo khoa, đọc thầm theo để tránh thời gian

“chết”trong tiết học.

Học sinh có thói quen đọc thầm tốt còn giúp các em phát hiện nhanh,đúng ý, kích thích cả lớp chăm chỉ đọc bài, lớp trật tự, tiếp thu bài tốt

Để đánh giá được kết quả của việc đọc thầm tôi thường đặt ra các câu hỏitrước khi đọc

Ví dụ: Nghe bạn đọc (thành tiếng), lớp đọc thầm và chia đoạn bài văn

hoặc tìm câu dài Nghe thầy đọc, lớp đọc thầm và suy nghĩ xem giọng đọc củatừng đoạn có giống nhau không? Hoặc đọc thầm và trả lời câu hỏi sau:

- Bài thơ, bài văn nói về ai?

- Tìm từ tả mầu sắc, âm thanh trong bài

- Tìm ý chính của đoạn

b Rèn kĩ năng đọc thành tiếng:

Đọc thành tiếng là hoạt động chuyển các kí hiệu chữ viết trong văn bảnthành dòng âm thanh vang lên trong không khí yêu cầu của rèn đọc thành tiếnglà đọc đúng, đọc rõ ràng rành mạch, lưu loát và đọc diễn cảm

Để rèn kĩ năng đọc diễn cảm trước hết người giáo viên phải luyện đọcđúng cho các em Đọc đúng là sự tái hiện về mặt âm thanh của bài đọc một cáchchính xác, không có lỗi Đọc đúng là phát âm đúng, chính xác các âm vị tiếngviệt, đúng tiết tấu, ngắt nghỉ hơi đúng chỗ Việc ngắt nghỉ hơi phải phù hợp vớidấu câu: nghỉ ít ở dấu phẩy, nghỉ lâu hơn ở dấu chấm, đọc đúng các ngữ điệucâu: lên giọng ở cuối câu hỏi, hạ giọng ở cuối câu kể, thay đổi giọng cho phùhợp với tình cảm diễn đạt trong câu cảm Với các câu cầu khiến nhấn giọng phùhợp để thấy rõ các nội dung cầu khiến khác nhau Như vậy, đọc đúng đã baogồm một số tiêu chuẩn của đọc diễn cảm

c Rèn kĩ năng đọc đúng, rõ ràng, rành mạch , lưu loát:

c1.Rèn phát âm đúng:

Trong nhà trường tiểu học phát âm đúng tiếng việt là một yêu cầu cấpthiết hàng đầu.Vấn đề đặt ra là chữ viết trong hệ thống ngữ âm chuẩn nhưngcách đọc của học sinh lại thể hiện ngữ âm của phương ngữ và bất kì sự lệch lạcnào ra khỏi các tiêu chuẩn chính âm đều gây trở ngại cho việc tiếp thu nội dungbài đọc, làm cho người nghe không chú ý, mất lòng tin ở người đọc, đôi khi lạigây buồn cười hoặc coi thường người đọc Nếu đi lệch khỏi các tiêu chuẩn vềngữ âm, ngữ pháp thì âm điệu và nhạc tính của văn học sẽ bị phá vỡ, tác dụngthẩm mĩ đối với người nghe bị giảm sút nhiều

c2 Rèn đọc đúng rõ ràng, rành mạch, lưu loát các từ, câu, đoạn, bài:

Trang 6

Phần này tôi thường rèn cho các em đọc trong phần đọc vỡ, khi các emnối tiếp nhau đọc từng đoạn cho đến hết bài Tôi yêu cầu các em phải đọc thậtđúng với hệ thống âm chuẩn.Chẳng hạn:

-Em Nguyễn Văn Đậu, Hoàng Thị Hiền, Lê Thị Khánh Huyền đọc đúng phụ âm đầu:

Không đọc chẻ chung ; phải đọc trẻ trung.

Không đọc dung dinh ; phải đọc rung rinh.

-Em Bùi Anh Nhân, Nguyễn Thị Loan, Quách Văn Hạnh, Quách Thị Thanh Thư đọc đúng các âm cuối:

Không đọc buồng buồng; phải đọc buồn buồn.

Không đọc cuống vở; phải đọc cuốn vở.

Không đọc buông Chư Lênh; phải đọc buôn Chư Lênh

- Em Lê Minh Phong, Phạm Ngọc Hoàn, Đỗ Xuân Trường đọc đúng các vần:

Không đọc xăn xăn; phải đọc xanh xanh

không đọc chước áo; phải đọc chiếc áo

Không dọc liu luyến; phải đọc lưu luyến.

- Em Nguyễn Mạnh Cường, Nguyễn Như Quỳnh, Đặng Văn Công đọc đúng các nguyên âm đôi:

Không đọc tin tín; phải đọc tiên tiến.

Không đọc quả bửi; phải đọc quả bưởi.

Không đọc cây chúi; phải đọc cây chuối.

2 Rèn đọc diễn cảm :

2a Đọc mẫu của giáo viên:

Trong dạy học ở Tiểu học, “làm mẫu” của giáo viên là một trong những

biện pháp có tác dụng tốt nhất Trong dạy Tập đọc, việc đọc mẫu của giáo viên

có vai trò khá quan trọng Bởi vì phương tiện trực quan chủ yếu trong tiết tậpđọc là bài tập đọc và ngôn ngữ của giáo viên Nếu giáo viên đọc hay sẽ tạo đượccảm xúc, hấp dẫn, lôi cuốn các em vào giờ học Nhưng để phát huy tính tíchcực, tự giác của học sinh chúng ta không nên lạm dụng hình thức này Giáo viênchỉ đọc mẫu nếu trong lớp không có học sinh đọc hay và chỉ đọc mẫu cho họcsinh nếu các em đọc chưa tốt hoặc đọc mẫu toàn bài trước khi chuyển sangphần tìm hiểu bài Xác định tầm quan trọng của việc đọc mẫu nên trước khi dạybao giờ tôi cũng đọc rất nhiều lần để không những nắm vững nội dung bài màcòn xác định được giọng đọc chung của cả bài: Đoạn nào cần nhấn mạnh giọng,cần bộc lộ cảm xúc gì, ngắt giọng, nghỉ hơi ra sao để tìm ra giọng đọc diễncảm phù hợp với nội dung bài, đọc mẫu cho học sinh học tập

Như trong bài ‘Tiếng đàn Ba-la-lai-ca trên sông Đà” (Tiếng Việt 5, tập

1) Đây là một bài thơ rất hay ca ngợi vẻ đẹp kì vĩ của công trình thuỷ điện sôngĐà và sự gắn bó hoà quyện giữa con người với thiên nhiên Vì vậy, khi đọc bàinày giáo viên cần đọc với giọng chậm rãi, ngân nga thể hiện niềm xúc động củatác giả khi lắng nghe tiếng đàn trong đêm trăng Ngoài việc đọc đúng nhịp cáccâu thơ, cần nhấn giọng ở các từ trọng tâm tả:

Trang 7

Lúc ấy:

Cả công trường đang say ngủ/ cạnh dòng sông

Những tháp khoan/ nhô lên trời ngẫm nghĩ

Những xe ủi, xe ben/ sóng vai nhau nằm nghỉ

Chỉ còn tiếng đàn/ ngân nga

Với một dòng trăng / lấp loáng/ sông Đà.

2b Tìm hiểu kĩ nội dung bài để đọc diễn cảm tốt:

Ngoài việc trau dồi vốn Tiếng Việt, vốn văn học, phát triển tư duy, mởrộng sự hiểu biết của học sinh về cuộc sống, việc tìm hiểu bài còn phải nhằmmục đích phục vụ cho luyện đọc Các em hiểu nội dung, ý nghĩa của văn bảnmới có thể đọc đúng, hay và diễn cảm được Chính vì vậy trong giờ tập đọc giáoviên cần hướng dẫn học sinh trả lời các câu hỏi để xác định nội dung, hiểu và

cảm thụ cái “ thần thái” của văn bản nhằm kích thích khả năng đọc.

Ví dụ: Khi dạy bài “ Về ngôi nhà đang xây ” (Tiếng Việt 5, tâp 1) Đây là

bài thơ viết theo thể tự do, những câu thơ ngắt không đều, lại không vần nên rấtkhó đọc Vì vậy để giúp học sinh phát hiện ra giọng đọc và đọc hay tôi hướngdẫn học sinh tìm hiểu kĩ nội dung bài bằng một số câu hỏi:

Các em hãy đọc thầm bài thơ nhiều lần để tìm hiểu nội dung và cách đọc(phần này các em thực hiện ở tiết hướng dẫn học hôm trước)

- Các bạn nhỏ quan sát những ngôi nhà đang xây khi nào?

(Học sinh nêu, các em khác bổ sung, giáo viên chốt: Các bạn nhỏ quan sátnhững ngôi nhà đang xây khi đi học về.)

- Những chi tiết nào vẽ lên hình ảnh một ngôi nhà đang xây?

(Học sinh nêu: Những ngôi nhà đang xây với giàn giáo như cái lồng chechở, trụ bê tông nhú lên, bác thợ nề đang cầm bay, ngôi nhà thở ra mùi vôi vữacòn nguyên mầu vôi gạch, những rãnh tường chưa trát.)

Một học sinh đọc đoạn 1 của bài thơ: "Chiều đi học về còn nguyên màu vôi, gạch"

- Tìm những hình ảnh so sánh nói lên vẽ đẹp của ngôi nhà?

(Học sinh nêu những hình ảnh: Giàn giáo tựa cái lồng; trụ bê tông nhú lênnhư một mầm cây; ngôi nhà giống bài thơ sắp làm xong; ngôi nhà như bức tranhcòn nguyên màu vôi, gạch.)

Một học sinh đọc toàn bài thơ

- Tìm những hình ảnh nhân hóa làm cho ngôi nhà được miêu tả sốngđộng, gần gũi?

Học sinh nêu những hình ảnh: Ngôi nhà tựa vào nền trời sẫm biếc, thở ramùi vôi vữa; nắng đứng ngủ quên trên những bức tường; làn gió mang hương, ủđầy những rãnh tường chưa trát; ngôi nhà lớn lên với trời xanh.)

- Hình ảnh những ngôi nhà đang xây nói lên điều gì về cuộc sống trên đấtnước ta?

Học sinh nêu: Đất nước ta đang trên đà phát triển./ Đất nước là một côngtrình xây dựng lớn./ Đất nước đang thay đổi từng ngày, từng giờ

Trang 8

Khi đọc đoạn 1 bài thơ này em cần có giọng đọc ra sao ? Ngắt nhịp thơ,nghỉ lấy hơi, nhấn giọng ở từ nào? Vì sao?

Học sinh nêu: Khi đọc khổ thơ này em cần đọc với giọng chậm rãi, nhẹ

nhàng, tình cảm và nhấn giọng vào một số từ như: xây dở, che chở, nhú lên, huơ huơ … để bộc lộ cảm xúc của các bạn học sinh khi đi qua công trình đang xây

Chiều/ đi học về 

Chúng em qua ngôi nhà đang xây dở//

Giàn giáo tựa cái lồng che chở//

Trụ bê tông nhú lên như một mầm cây  Bác thợ nề ra về còn huơ huơ cái bay:

Tạm biệt!

Ngôi nhà tựa vào nền trời sẫm biếc//

Thở ra mùi vôi vữa nồng hăng//

Ngôi nhà giống bài thơ sắp làm xong//

Là bức tranh còn nguyên màu vôi, gạch.

Sau đó giáo viên cho học sinh luyện đọc cá nhân, đọc theo cặp, theonhóm, thi đọc…

- Vậy theo em bài thơ bộc lộ tâm trạng gì của tác giả?

* Học sinh nêu, giáo viên chốt: Bài thơ bộc lộ niềm vui của tác giả khinhìn thấy đất nước đang từng ngày đổi mới

- Tác giả muốn nói điều gì qua bài thơ ?

* Học sinh nêu: Những công trình đang xây là sự phát triển sự thay đổi vìvậy chúng ta luôn luôn có tình yêu quê hương đất nước Từ những câu hỏi gợi

mở cùng với những lời giảng của giáo viên, các đồ dùng trực quan minh hoạ kếthợp giải thích nghĩa của từ bằng nhiều hình thức học sinh dễ dàng tìm ra nộidung của bài là: Vẻ đẹp của những ngôi nhà đang xây, điều đó thể hiện sự đổimới hằng ngày trên đất nước ta Sau khi hiễu rõ nội dung các em sẽ đưa ra giọngđọc toàn bài là: giọng nhẹ nhàng, chậm rãi, tình cảm, nhấn giọng ở những từngữ gợi tả, gợi cảm

Như vậy, bằng những lời giảng, câu hỏi dẫn dắt, gợi mở của thầy giáocác em học sinh đã hiểu và cảm thụ nội dung bài học, từ đó đưa ra giọng đọcphù hợp

2c Rèn đọc diễn cảm qua việc hướng dẫn học sinh xác định vị trí ngắt giọng:

Để đọc diễn cảm, người ta phải làm chủ được tốc độ, biết ngắt, nghỉ hơihợp lí Nghĩa là khi đọc các bài văn xuôi chỗ ngắt giọng phù hợp ranh giới ngữ

Trang 9

đoạn Khi đọc một bài thơ chỗ ngắt nhịp phải tương ứng với chỗ kết thúc mộttiết đoạn Ngữ đoạn và tiết đoạn là những khái niệm gắn với nghĩa, gắn với quanhệ ngữ pháp nên dạy ngắt giọng đúng cần thống nhất với việc hiểu rõ nội dungbài đọc Nhờ hiểu nghĩa và các quan hệ ngữ pháp mà các em mới đọc đúng chỗngắt giọng và ngược lại, chỗ ngắt giọng cũng là căn cứ để người nghe xác địnhđược ý nghĩa từ vựng, ngữ pháp, nội dung của bài đọc.

Vì vậy, người giáo viên phải là người dẫn dắt, gợi mở để các em tìm đượcđúng chỗ ngắt nghỉ và đọc đúng ngữ điệu của câu

Trong quá trình hướng dẫn học sinh ngắt giọng khi đọc bài tôi đã sử dụng

2 hình thức cơ bản : ngắt giọng logic và ngắt giọng biểu cảm

2c 1 Ngắt giọng lôgic:

Ngắt giọng lô gic: là chỗ dừng để tách các nhóm từ có ý nghĩa liên quanvới nhau Trong thực tế giảng dạy, tôi thấy nhiều học sinh khi đọc ngắt giọngmột cách tuỳ tiện, ngắt giọng chỉ là để lấy hơi mà không tính đến nghĩa

Đối với những bài văn xuôi, học sinh thường mắc lỗi ngắt giọng ở nhữngcâu dài, có cấu trúc ngữ pháp phức tạp hoặc ngay cả ở những câu ngắn nhưngcác em chưa nắm được quan hệ ngữ pháp giữa các từ:

Ví dụ 1: “Sau 80 năm giời / nô lệ làm cho nước nhà bị yếu hèn, ngày nay chúng ta cần phải xây dựng / lại cơ đồ mà tổ tiên đã để / lại cho chúng ta, làm sao cho chúng ta / theo kịp các nước khác trên toàn cầu.”

(Thư gửi các học sinh - Tiếng Việt 5, tập 1)Đối với những bài thơ, học sinh mắc lỗi ngắt nhịp là do không tính toánđến nghĩa mà chỉ đọc theo cảm hứng của mình một cách tự nhiên dẫn đến các

em đọc sai

Ví dụ 2: Nối rừng / hoang với / biển xa

Đất nơi/ đâu cũng / tìm ra / ngọt ngào.

(Hành trình của bầy ong - Tiếng Việt 5, tập 1)

Ở những trường hợp trên bị coi là ngắt giọng sai vì đã ngắt nghỉ không

đúng giữa các cụm từ “sau 80 năm giời nô lệ” hoặc “xây dựng lại cơ đồ” ngắt sai vì đã tách từ ra làm hai “rừng hoang”; “nơi đâu”, tách bổ ngữ ra khỏi động từ “cũng tìm ra ngọt ngào” Trong khi đó về ý nghĩa, những

yếu tố trên gắn chặt với nhau, cả tổ hợp mới tạo thành ngữ đoạn Nếu đọc nhưvậy sẽ làm cho người nghe hiểu sai ý nghĩa từ, dẫn đến hiểu sai nội dung mà tác

giả muốn diễn đạt Vì vậy khi đưa ra câu dài ở ví dụ 1 và câu thơ ở ví dụ 2 tôi

tiến hành cho các em tự đề xuất cách ngắt và thể hiện giọng đọc luôn giọng đọccủa mình theo cách ngắt nghỉ đó Nếu học sinh ngắt sai, tôi yêu cầu các em khácnhận xét và sửa lại cho đúng

* Câu văn trên đọc đúng phải là :

“Sau 80 năm giời nô lệ / làm cho nước nhà bị yếu hèn, / ngày nay chúng

ta cần phải xây dựng lại cơ đồ / mà tổ tiên đã để lại cho chúng ta, /làm sao cho chúng ta theo kịp các nước khác / trên toàn cầu.”

* Câu thơ trên đọc đúng phải là:

Nối rừng hoang / với biển xa

Trang 10

Đất nơi đâu / cũng tìm ra ngọt ngào.

Vì vậy để hướng dẫn học sinh biết cách ngắt giọng đúng, trước khi dạymột bài cụ thể tôi thường đọc kĩ bài, xác định những chỗ cần ngắt giọng, đồngthời dự tính những chỗ học sinh hay ngắt giọng sai để xác định điểm cần luyệnngắt giọng cho học sinh

Khi các em đọc ngắt giọng sai, giáo viên phải chỉ ra chỗ sai trong cáchngắt giọng ở câu đó để học sinh sữa chữa Đó là phải dựa vào ý nghĩa, vào quanhệ ngữ pháp giữa các tiếng để ngắt giọng cho đúng Chẳng hạn có thể ngắt giọngtheo cụm từ; ngắt giọng giữa chủ ngữ và vị ngữ

Ngắt giọng lô gic còn là ngắt giọng ở các dấu câu trong bài: nghỉ hơi

ít ở dấu phẩy, nghỉ hơi lâu ở dấu chấm Sau mỗi khổ thơ của một bài thơ hoặcđọc hết đoạn văn của bài văn xuôi, các em nghỉ hơi lâu hơn so với nghỉ hơi ởdấu chấm

Ở những câu văn có sử dụng dấu hai chấm, các em đọc hạ giọng một chútvà ngắt hơi ngắn hơn

Ví dụ: “Ban giám khảo chấm theo ba tiêu chuẩn: cơm trắng, dẻo và không có cháy”

(Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân - Tiếng Việt 5, tập 2) Đối với những câu có sử dụng dấu chấm lửng ( ) hướng dẫn các emkhông đọc liền ngay một mạch mà phải ngừng một chút, giọng vẫn giữ ở mứctrung bình để người nghe chú ý rồi mới đọc tiếp

Ví dụ : “Số tiền này làm người giữ “tay hòm chìa khoá” của Đảng không

khỏi xúc động và sửng sốt bởi lúc bấy giờ, ngân quỹ của Đảng chỉ còn có 24

đồng.”

(Nhà tài trợ đặc biệt của cách mạng - Tiếng Việt 5, tập 2) Ngắt giọng còn tuỳ theo cảm xúc nội tại của bài thơ, có khi phải đọc liền

ý hai câu thơ liên quan với nhau hay đọc vắt sang dòng sau

Ví dụ 1: Phải đọc liền mạch ở hai dòng thơ không có dấu ngắt câu như:

Nắng đứng ngủ quên Trên những bức tường.

(Về ngôi nhà đang xây - Tiếng Việt 5, tập 1)

Ví dụ 2: Ở bài “Hạt gạo làng ta” (Tiếng Việt 5 - tập 1) cuối dòng 2, 4, 6

phải đọc vắt sang dòng sau:

Hạt gạo làng ta

Có vị phù sa

Của sông Kinh Thầy

Có hương sen thơm Trong hồ nước đầy

Có lời mẹ hát Ngọt bùi đắng cay

2c 2 . Ngắt giọng biểu cảm:

Nếu như ngắt giọng lô gíc là phương tiện truyền đạt ý nghĩa của tác phẩmthì ngắt giọng biểu cảm là một phương tiện tác động đến tình cảm của người

Trang 11

nghe Vì vậy, bên cạnh việc dạy học sinh đọc ngắt giọng thể hiện đúng quan hệnghĩa, ngữ pháp tôi còn hướng dẫn các em biết đọc ngắt giọng biểu cảm Ngắtgiọng biểu cảm không phụ thuộc vào dấu ngắt câu mà có thể đặt vào bất kì chỗnào trong câu: đầu câu, cuối câu, giữa câu Nó có thể trùng hoặc không trùng vớinhững dấu ngắt câu Đó là chỗ ngừng lâu hơn bình thường hoặc chỗ ngừngkhông lô gíc ngữ nghĩa mà do dụng ý của người đọc nhằm gây ấn tượng về cảmxúc, gây tập trung chú ý của người nghe vào những từ ngữ sau chỗ dừng gópphần tạo nên hiệu quả nghệ thuật cao Đây là một sự ngắt giọng có dụng ý nghệthuật.

Ví dụ: “Hai Long phóng xe về phía Phú Lâm / tìm hộp thư mật.

Người đặt hộp thư / lần nào cũng tạo cho anh sự bất ngờ.”

(Hộp thư mật - Tiếng Việt 5, tập 2)Ngắt giọng đúng và hay của dạy đọc cũng là một trong những phươngtiện giúp học sinh tiếp nhận, chiếm lĩnh văn bản được đọc

2d Hướng dẫn học sinh đọc đúng tốc độ:

Không chỉ việc ngắt giọng mà tốc độ đọc cũng ảnh hưởng đến đọc diễncảm, đặc biệt là chỗ thay đổi tốc độ gây sự chú ý có giá trị biểu cảm tốt Tốc độđọc phải song song với việc tiếp nhận có ý thức bài đọc Đọc nhanh quá hoặcchậm quá không phù hợp với nội dung bài đều có ảnh hưởng đến cảm nhận củangười nghe Vì vậy, Tôi hướng dẫn học sinh đọc tùy theo văn cảnh, hay nói cáchkhác: đọc nhanh hay chậm cho phù hợp với nội dung bài

Ví dụ: Khi hướng dẫn đọc đoạn cuối bài thơ “Đất nước” (Tiếng Việt 5,

tập 2) tôi đưa ra câu hỏi: Để thể hiện lòng tự hào về truyền thống bất khuất anhhùng của dân tộc ta đoạn này ta cần đọc với giọng như thế nào?

Học sinh trả lời, giáo viên chốt cách đọc: giọng chậm rãi, trầm lắng, chứachan tình cảm, sự thành kính

“Nước chúng ta, Nước những người/ chưa bao giờ khuất Đêm đêm rì rầm/ trong tiếng đất

Những buổi ngày xưa/ vọng nói về ”

Trong cùng một bài thơ, tốc độ đọc cũng khác nhau tuỳ theo nội dung củakhổ thơ

Ví dụ: Ở khổ thơ thứ hai của bài thơ “Hạt gạo làng ta” (Tiếng Việt 5, tập

1) đọc nhanh hơn khổ thơ thứ nhất

Hạt gạo làng ta

Có bão tháng bảy

Có mưa tháng ba Giọt mồ hôi sa Những trưa tháng sáu Nước như ai nấu Chết cả cá cờ

Cua ngoi lên bờ

Mẹ em xuống cấy

Định dạng
Số trang	22
Dung lượng	214 KB