Một số biện pháp khắc phục lỗi chính tả cho học sinh lớp 4 trường tiểu học thành kim

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THẠCH THÀNH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆMMỘT SỐ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC LỖI CHÍNH TẢ CHO HỌC SINH LỚP 4 - TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH KIM Người th

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THẠCH THÀNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆMMỘT SỐ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC LỖI CHÍNH TẢ CHO HỌC SINH LỚP 4 - TRƯỜNG TIỂU HỌC THÀNH KIM

Người thực hiện: Lê Thị Luyến Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thành Kim, Thạch Thành, Thanh Hóa SKKN thuộc môn: Tiếng Việt

THANH HÓA, NĂM 2016

2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh

nghiệm

4

3.1 Thống kê các bài tập chính tả cần thay thế 7

3.2 Xây dựng hệ thống bài tập thay thế cho những bài tập chính

tả lựa chọn và cung cấp, mở rộng các quy tắc chính tả

8

3.3 Giáo viên đọc mẫu chính xác và rèn đọc đúng cho học sinh 12

3.6 Giúp học sinh thực hành nói đúng chính tả qua giao tiếp 13

3.7 Tạo hứng thú học tập cho học sinh thông qua hoạt động trò

chơi

14

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

Mặt khác, trong chương trình cấp Tiểu học, môn Tiếng Việt có một vai tròhết sức quan trọng và chiếm thời lượng tương đối nhiều, trong đó phân môn

chính tả với thời lượng 1 tiết/ tuần Phân môn này có nhiệm vụ hình thành vàphát triển kĩ năng viết và kĩ năng nói cho học sinh.

Để giúp học sinh viết đúng chính tả, các chuyên gia giáo dục đã rất coitrọng việc xây dựng chương trình, nội dung sách giáo khoa và các biện pháphình thức dạy học theo hướng đổi mới là lấy người học là trung tâm Song, vấn

đề chính tả luôn là vấn đề khá phức tạp do ảnh hưởng phát âm của từng vùng,miền, do thói quen của người lớn trong gia đình phát âm theo tiếng địa phươngdẫn đến học sinh cũng nói sai theo và dẫn đến viết cũng sai lỗi chính tả theo quyđịnh

Từ ngày 05 tháng 5 năm 2006, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã kí

quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ban hành Chương trình giáo dục phổ thông – cấp Tiểu học, trong đó có hướng dẫn chung chương trình các môn học ở Tiểu

học bằng tài liệu chuẩn kiến thức kĩ năng Phân môn chính tả phần bài tập đượcxây dựng hai loại bài: Bài tập bắt buộc và bài tập lựa chọn Điều này giúp gợi ýcho giáo viên cách chọn bài tập phù hợp với đối tượng học sinh Do đó giáo viên

có thể căn cứ vào lỗi chính tả của học sinh do ảnh hưởng phát âm của địaphương mình để lựa chọn các bài tập chữa lỗi chính tả cho phù hợp hoặc giáoviên có thể tự soạn một bài tập chữa lỗi khác mà học sinh thường sai khi viết,khi nói

Thạch Thành là một huyện miền núi nằm ở phía Bắc tỉnh Thanh Hoá vớiđịa hình tương đối phức tạp, dân di cư ở các huyện khác như Thiệu Hoá, HoàngHoá khá đông với hai dân tộc chủ yếu là Mường và Kinh Cũng giống như nhiềuđịa phương khác trên đất nước ta, vấn đề phương ngữ cũng đang là đề tài nóngcho giáo viên trực tiếp đứng lớp cũng như các nhà quản lí giáo dục Để soạnđược một bài chữa lỗi chính tả thay thế cho sát với đối tương học sinh của mìnhkhông phải giáo viên nào cũng có thể làm được

Song, trên thực tế lại chưa có một hệ thống bài tập cụ thể nào ở địa phươngbàn sâu và cung cấp các dạng bài tập cụ thể cho giáo viên trực tiếp giảng dạyphân môn chính tả

Là giáo viên trẻ có nhiều năm được giao chủ nhiệm và trực tiếp giảng dạyhọc sinh lớp 4, tôi đã luôn trăn trở: “Làm thế nào để khắc phục lỗi chính tảphương ngữ cho học sinh lớp 4?” Sau nhiều năm nghiên cứu, học hỏi kinhnghiệm của đồng nghiệp tôi đã tiến hành xây dựng hệ thống bài tập thay thế chocác bài tập chính tả lựa chọn cho phân môn chính tả lớp 4 Vì những lí do trên,

tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: “ Một số biện pháp khắc phục lỗi chính tả cho

học sinh lớp 4 - Trường Tiểu học Thành Kim huyện Thạch Thành tỉnh Thanh Hóa ” Rất mong nhận được sự góp ý của đồng nghiệp và các cấp quản lí

giáo dục!

2 Mục đích nghiên cứu:

Như chúng ta đã biết, ngôn ngữ là hình thức tồn tại, là phương tiện vật chất

để thể hiện tư duy Vì thế mà Tiếng Việt không chỉ là phương tiện nhận thức, tưduy, giao tiếp giữa mọi người trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày mà nó còn làmột công cụ để học tập, nghiên cứu,…Đối với học sinh Tiểu học cũng vây,

Tiếng Việt giúp các em vui chơi, học tập và giao tiếp Ngược lại, trong môitrường học tập các em lại được học những kĩ năng sử dụng Tiếng Việt một cáchthành thạo, đúng quy chuẩn Điều này góp phần giúp các em nói đúng, viết đúng

và sử dụng đúng Tiếng Việt trong mỗi văn cảnh cụ thể Mà khi các em đã biết sửdụng đúng ngữ pháp Tiếng Việt thì các em mới cảm nhận hết được cái hay, cáiđẹp của Tiếng Việt Trong phạm vi đề tài này, tôi muốn xây dựng được một hệthống các bài tập chính tả thay thế cho các bài tập chính tả lựa chọn trongchương trình Tiếng Việt lớp 4 Điều này chắc chắn sẽ giúp học sinh lớp 4 trênđịa bàn huyện Thạch Thành nắm vững hơn các quy tắc chính tả, khắc phục đượcmột số lỗi do thói quen của địa phương

3 Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài này sẽ nghiên cứu về một số lỗi chính tả phổ biến của học sinh do cáchphát âm địa phương và lỗi chính tả do chưa nắm được quy tắc chính tả của họcsinh lớp 4 trên địa bàn huyện Thạch Thành Từ đó xây dựng hệ thống bài tậpthay thế cho các bài tập lựa chọn trong phân môn chính tả lớp 4 phù hợp

4 Phương pháp nghiên cứu:

Để thực hiện được mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài đặt ra, tôi đã

sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

+ Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết

+ Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin

+ Phương pháp quan sát

+ Phương pháp thống kê, xử lí số liệu

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.

1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:

Các nhà ngôn ngữ cho rằng: Thuật ngữ chữ viết chỉ chung hệ thống kí hiệudùng để ghi ngôn ngữ Nếu ngôn ngữ là hệ thống kí hiệu thì chữ viết là hệ thống

kí hiệu của kí hiệu

Tuy nhiên không thể đồng nhất ngôn ngữ và chữ viết Người ta có thể khôngbiết chữ nhưng vẫn có ngôn ngữ như thường Về mặt lịch sử, ngôn ngữ xuấthiện cùng với xã hội loài người, nhưng tới giai đoạn cao của xã hội loài ngườimới có chữ viết Chữ viết là hệ thống kí hiệu ghi lại ngôn ngữ Hiện nay chữ viếttiếng Việt bao gồm 29 chữ cái và được viết theo một kích thước nhất định vớinhững dáng chữ khác nhau ( chữ thẳng, chữ nghiêng, chữ có nét thanh đậm,…).Trong nhà trường, chữ viết tiếng Việt là một phương tiện đẻ giao tiếp giữa thầy

và thầy, thầy và trò, trò và trò Vì vậy, việc rèn luyện kĩ năng viết cho học sinhtrong nhà trường là rất cần thiết Đặc biệt đối với bậc Tiểu học, chữ viết là mộttrong những công cụ dạy học của giáo viên Bên cạnh việc dạy cho học sinh viếtđẹp thì yêu cầu dạy cho học sinh viết đúng rất quan trọng Muốn làm được điều

đó, giáo viên phải nắm được những nguyên tắc chính tả Tiếng Việt sau:

+ Nguyên tắc dạy chính tả theo khu vực: Nghĩa là nội dung giảng dạy vềchính tả phải sát với phương ngữ

+ Nguyên tắc kết hợp chính tả có ý thức với chính tả không có ý thức.Trong nhà trường, giáo viên cần sử dụng và khai thác tối đa phương pháp có ý

thức Muốn vậy, giáo viên cần phải được trang bị những kiến thức về ngữ âmhọc, về từ vựng – ngữ nghĩa học liên quan đến chính tả.

+ Nguyên tắc phối hợp giữa biện pháp tích cực với biện pháp tiêu cực 9 xâydựng cái đúng, loại bỏ cái sai) Đối với học sinh Tiểu học có ba loại lỗi cơ bảnsau:

- Lỗi chính tả do không nắm được trình tự

- Lỗi chính tả do không nắm được cấu trúc Tiếng Việt

- Lỗi chính tả do viết theo lỗi phát âm địa phương

Việc dạy cho học sinh viết đúng chính tả, đặc biệt là dạy cho các em nắmvững nguyên tắc chính tả để thay cho cách viết theo phương ngữ lại càng khó.Trong khi đó chính tả tiếng Việt lại đang còn một số hạn chế như:

- Để ghi một âm lại dùng nhiều con chữ khác nhau Ví dụ: Ghi âm /k/ dùng 3con chữ (c, k, q),

- Chữ viết còn chưa tốt do những qui định tuỳ tiện Ví dụ: cách viết “i”, “y”,

- Nhiều vần còn chưa hợp lí: nhiều khi cùng một vần nhưng lại viết bằngnhững cách khác nhau Ví dụ: ia/iê, ua/uô, ưa/uô,…

Từ xa xưa, dân tộc ta đã có truyền thống quý trọng, giữ gìn sự trong sángcủa tiếng Việt và đề cao cái hay cái đẹp trong lời ăn tiếng nói Những phẩm chấtcao đẹp trong lời ăn tiếng nói được đánh giá như những tiêu chuẩn thẩm mĩ,đồng thời như là giá trị đạo đức con người Do đó mà việc bảo về tiếng nói, chữviết của dân tộc đã trở thành tư tưởng có tính chất chính thống Giữ gìn sự trongsáng của tiếng Việt là phải có tình cảm yêu quý, có thái độ trân trọng đối vớitiếng nói và chữ viết của dân tộc Muốn vậy thì chúng ta phải nói và viết tiếngViệt một cách chính xác, hơn nữa phải đạt hiệu quả giao tiếp cao Mà sử dụngtiếng Việt trong sáng là sử dụng theo các chuẩn mực của tiếng Việt, trong đóchuẩn mực quan trọng là: Chuẩn mực về chính tả

Thế nhưng, học sinh Tiểu học có đặc điểm là nhanh nhớ nhưng cũng rấtnhanh quên, nếu giáo viên không nhắc, không chú ý sửa sai thường xuyên thìcác em sẽ quên ngay Bên cạnh đó, khi rời trường về nhà các em lại tiếp xúc vớinhững người thân, người xung quanh,… thì những lỗi do phát âm lại hìnhthành.Vì vậy mà đòi hỏi giáo viên phải thường xuyên quan tâm đến học sinh,phải biết lựa chọn các bài tập chính tả chữa lỗi phù hợp với địa phương để giúphọc sinh viết đúng chính tả theo tiếng nói phổ thông của cả nước Điều này cũng

sẽ giúp các em - những chủ nhân tương lai của đất nước góp phần giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt

Mặt khác, xuất phát từ cơ sở tâm lí học, việc dạy học các bài tập chính tả chohọc sinh còn cần phải sử dụng những phương pháp dạy học thích hợp nhằmkhêu gợi và kích thích sự chú ý, tích cực hoá hoạt động tư duy của học sinh,giúp các em thấy được tầm quan trọng về ý nghĩa thực tiễn của việc viết đúngchính tả trong hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ viết Từ đó, các em sẽ thựchiện tốt các yêu cầu của kĩ năng chính tả và tự giác rèn luyện để ứng dụng cóhiệu quả trong thực tiễn

2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

Trong chương trình phân môn chính tả hiện nay của bậc học tiểu học, tuyphần bài tập chính tả, đã được các Nhà nghiên cứu Giáo dục có xây dựngchương trình theo hướng mở để giáo viên có thể vận dụng linh hoạt vào thựctrạng học sinh của địa phương mà soạn những bài tập thay thế phù hợp Songtrên thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy các giáo viên vẫn dạy theo chương trình đãđược biên soạn sẵn như trong sách giáo khoa, mà chưa dành thời gian nghiêncứu, tìm tòi để xây dựng hệ thống bài tập thay thế Như vậy, việc xây dựngchương trình theo hướng mở sẽ không hề có hiệu quả Học sinh viết sai chính tả

do phương ngữ, do chưa nắm vững quy tắc chính tả thì vẫn sai, các bài tập trongchương trình thì không mang lại hiệu quả gì cho học sinh Bởi vì, trên địa bànThạch Thành học sinh không hoặc có chăng cũng rất hạn hữu mắc các lỗi chính

tả như: có âm đầu l/n; có vần uôn/uông; ât/âc; an/ang,… Mà lỗi chính tả cơ bảncủa các em thường mắc do cách phát âm địa phương là các tiếng có thanh hỏi,thanh ngã, các tiếng có nguyên âm đôi, hay những lỗi phổ biến do các emkhông nắm được quy tắc chính tả như: r/ d /gi, s/x, ch/tr, c/q, g/gh, ng/ngh…hay cách viết hoa tên riêng, tên tổ chức chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội,… docác cụm từ biểu thị như: Bộ giáo dục, Đảng cộng sản Việt Nam, Bộ ngoại giao,

Bộ trưởng bộ Ngoại giao, Trường Đại học Hồng Đức,… Trong chương trìnhTiếng Việt lớp 4, phân môn Luyện từ và câu (tuần 7) có dành 2 bài/2 tiết cungcấp cho học sinh: Cách viết tên người, tên địa lí Việt Nam Sang tuần 8 có 1 bài/1tiết cung cấp cho học sinh kiến thức: Cách viết tên người, tên địa lí nước ngoài.Song theo tôi với thời lượng như vậy là quá ít, không đủ để học sinh với nănglực hoàn thành có thể nắm bắt được

Mặt khác, mục đích của việc dạy chính tả là hình thành cho học sinh kĩ năngviết thông thạo tiếng Việt theo các chuẩn chính tả tức là giáo viên phải rèn chohọc sinh viết chính tả một cách tự động hoá, khi viết các em không cần phảitrực tiếp nhớ đến các quy tắc chính tả, không cần đến sự tham gia của lí trí

Là một giáo viên, nhiều năm liền trực tiếp giảng dạy môn Tiếng Việt lớp 4,tôi nắm rất kĩ những vướng mắc của học sinh khi viết sai chính tả Cụ thể, đầunăm học 2014 – 2015 có những bài chính tả viết sai lỗi như sau:

(Bài viết của em: Trịnh Hồng Thêm - Lớp 4A trường TH Thành Kim)

(Bài viết của em: Hoàng Thị Ngọc - Lớp 4A trường TH Thành Kim)

Từ thực trạng trên, để giúp các em tránh được các lỗi phương ngữ, lỗi dochưa nắm vững quy tắc viết chính tả tiếng Việt, tôi đã mạnh dạn xây dựng hệthống các bài tập chính tả thay thế cho phần bài tập lựa chọn trong phân mônchính tả lớp 4 Tôi tin rằng, với hệ thống bài tập này sẽ phần nào giúp các emnói và viết sẽ không mắc lỗi chính tả, sẽ dùng từ, đặt câu, hành văn trong sánggóp phần để học tốt môn Tiếng Việt cũng như những môn học khác đồng thờigóp phần giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt

Để nắm được chính xác, cụ thể những lỗi chính tả mà học sinh trường tôithường mắc phải, tôi đã tiến hành làm một bài khảo sát với học sinh khối lớp 4,năm học 2014- 2015 như sau:

- Tổng số học sinh tham gia khảo sát: 78 em

- Nội dung khảo sát gồm 2 bài tập chính tả sau:

- Thời gian khảo sát: Tháng 10 năm 2014

- Thời gian: 15 phút/ bài

Bài 1:

a, Điền vào chỗ trống l hoặc n để hoàn chỉnh đoạn văn sau:

Điên điển, …oại cây hoang dã, thân mềm mà dẻo, …á nhỏ …i ti, mọc từngchòm từng vạt …ớn trên đồng ruộng đồng bằng sông Cửu Long Từ An Giang,Đồng Tháp dài xuống Cần Thơ, Rạch Giá, Cà Mau, ruộng đồng …ào cũng có

Theo Mai Văn Tạo

b, Điền vào chỗ trống vần an hoặc ang để hoàn chỉnh đoạn văn:

Chuyến ô tô h sơn màu v đ… lê ì ạch trên bờ đê dưới những bụi tre già.Bụi đường và ánh nắng bốc lên đỏ xuộm Trong l bụi, mờ mờ thấy những h cơm, quán nước

Theo Tô Hoài

c, Điền tiếng có vần ât hoặc âc để tạo từ ngữ đúng:

… ngủ … đèn … đống … vả

lật … … chội quả… … thang

d, Điền vào chỗ trống vần ut hoặc uc để hoàn chỉnh đoạn thơ:

Tiếng nhạc v lên cao

Bé lắc người theo nhịp

Tr ngoài vườn xào xạc

Nước trong hồ xôn xao

Hoàng Trang

Bài 2:

a, Điền vào chỗ trống r, d hay gi để hoàn chỉnh truyện sau:

Hai chú bé đang …ủ …ỉ trò chuyện:

- Mẹ cậu là cô …áo mà cậu chẳng biết viết một …òng chữ nào!

- Thế sao cha cậu là bác sĩ …ăng mà em cậu lại không có cái nào?

Theo Trần Mạnh Thường

b, Đặt thanh hỏi hoặc thanh ngã trên các chữ in đậm để hoàn chỉnh đoạn thơ:

Thấy anh mơ sách học

Em lâm châm đến bên

Anh dạy em chư nhé

Chư A này bé ơi.

Nguyễn Thị Hồng Ngát

c, Trong các từ ngữ sau, từ ngữ nào viết sai chính tả? Em hãy viết lại cho đúng.

Sạch sẽ, xanh sao, sang sông, sáng xủa, ngôi xao, sôi gấc, cặp xách, sương đêm, xửa chữa, xức khoẻ

d, Điền vào chỗ trống ch hay tr:

Nền …ời rực hồng Từng đàn én …ao lượn, bay ra phía biển Những con tàusơn …ắng đậu san sát, tung bay cờ đủ màu sắc, …ông …úng như những toà lâu đài nổi ẩn hiện …ong gió ban mai

Nhìn vào bảng kết quả khảo sát trên, tôi nhận thấy học sinh khối lớp 4

trường Tiểu học Thành Kim không viết sai cặp phụ âm l/n nhiều ( cá biệt có 2 học sinh mắc lỗi là do các em nói ngọng) Các cặp vần an/ang, ât/âc, ut/uc sô

học sinh viết sai cũng rất ít, nguyên nhân là những học sinh này không suy nghĩ

kĩ khi làm bài Nên đến khi giáo viên hỏi các em lại biết đưa ra đáp án đúng

Ngược lại, số lượng học sinh viết sai các cặp phụ âm: r/d/gi, thanh hỏi

/thanh ngã, s/x, ch/tr còn sai rất nhiều Mặc dù trong chương trình sách giáo

khoa Tiếng Việt, phần bài tập chính tả cũng có hệ thống bài tập tương đối phongphú giúp học sinh được thực hành để nắm chắc cách viết các phụ âm này Tuynhiên, đa số học sinh ở mức độ hoàn thành cũng chưa nắm được các luật chính

tả này Ngoài ra trong quá trình giảng day, tôi còn thống kê thêm một số lỗichính tả học sinh lớp 4 trường Tiểu học Thành Kim thường nhầm lẫn như:

ng/ngh, g/gh, oc/ooc, iu/uyu.

3 Giải pháp:

3.1 Thống kê các bài tập chính tả lựa chọn cần thay thế:

Sau khi có kết quả khảo sát, tôi tiến hành nghiên cứu nội dung chương trìnhsách giáo khoa hiện hành một cách tỉ mỉ, chi tiết Đặc biệt là nghiên cứu hệthống bài tập lựa chọn của phân môn chính tả Tôi nhận thấy trong chương trình,các nhà viết sách đã có rất nhiều bài tập được xây dựng theo hướng mở để giúpgiáo viên có thế soạn bằng các bài tập thay thế phù hợp với địa phương Trong

đó những bài tập chưa phù hợp với đối tượng học sinh trường Tiểu học Thành

Kim Cụ thể gồm các bài ở một số tuần học sau:

STT Bài/ tuần Nội dung bài tập lựa

chọn

Nội dung thay thế

1 Tuần 1 phân biệt l/n, an/ang phân biệt thanh hỏi/ thanh ngã

2 Tuần 9 phân biệt l/n,uôn/uông phân biệt ch/tr

3 Tuần 14 phân biệt ât/âc phân biệt r/d/gi

4 Tuần 16 phân biệt ât/âc phân biệt r/d/gi

5 Tuần 17 phân biệt l/n, ât/âc phân biệt s/x

6 Tuần 22 phân biệt l/n, ut/uc phân biệt s/x, ch/tr, iu/uyu

7 Tuần 26 phân biệt l/n, in/inh phân biệt ng/ngh, g/gh, oc/ooc

3.2 Xây dựng hệ thống bài tập thay thế cho những bài tập chính tả lựa

chọn và cung cấp, mở rộngcác quy tắc chính tả:

(Hệ thống bài tập và quy tắc chính tả này tôi đã biên soạn và hướng dẫn cho các giáo viên trong khối 4 cùng thực hiện ).

*Tuần 1: Bài tập thay thế là:

Bài tập: Em hãy điền thanh hỏi hoặc thanh ngã trên các chữ in đậm để hoàn

chỉnh truyện sau:

Có một người nôi tiếng bun xin Một hôm, anh ta có khách.Gà, vịt, ngan,

ngông thì đầy sân, nhưng chu thì luôn miệng than là chăng có gì đai khách.

Đến trưa, vẫn chăng thấy động tinh gì dưới bếp, người khách nói: “ Thôi bác giết quách ngựa cua tôi đi Ta làm bưa chen, mấy khi mình gặp nhau”.Chu nhà ngạc nhiên: “ Thế lúc về thì bác đi bằng gì?” Khách than nhiên: “ Bác cho tôi mượn một con ngông to nhất đàn Tôi cươi ngông về cung được”.

Theo truyện cười dân gian Việt Nam

*Tuần 9:

Bài tập: Điền vào chỗ trống tr hoặc ch để hoàn chỉnh đoạn văn:

a) Tôi yêu những cánh đồng vàng rực ngày mùa, thơm vị mía lùi và …ắngxoá sương mù sau Tết Tôi yêu tiếng …uông …ùa ngân thăm thẳm canh khuya.Tôi yêu ánh nắng …iều tà …ải màu vàng …ên rẫy khoai mì, nghiêng nghiêngbên …iền núi

Theo Mai Văn Tạo

b) oáng ngợp bé oắt uệch choạc

chập oạng tối choảnh ọe mở oàng mắt

c) nông ường phù hộ độ ì .ại an dưỡng

ưởng họ .ọng nhau vì tài phong ào

d) én trà .ảo gang .õ đồ xôi ắp vá

áu nội vắt anh bỏ vỏ è bưởi .ớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo

Sau bài tập này tôi lại củng cố, mở rộng thêm cho học sinh về quy tắc chính

tả tr/ch như sau:

+ Chữ tr không đứng trước các tiếng có âm đệm ( oa, oă, oe, uê, oo, eng, en).

Do đó nếu gặp các dạng này ta chọn ch để viết, không chọn tr.

Ví dụ 1:

- choa đèn, chóa lòa, sáng chóa, vỡ choang, choàng dậy, choáng ngợp, chếnh choáng, chăn choắt, choảnh chọe, bảnh chọe, vàng chóe, …

- chòong khoan, đục chòong, nện chòong,

- cheng cheng, chập cheng, cá chẻng, chẹn cổ, chẹn đường, ăn chẹn,

- chuệch choạng,

+ Những từ Hán Việt có thanh nặng hoặc thanh huyền thường có âm đầu tr Do

đó nếu gặp các từ này ta chọn tr để viết, không chọn ch.

- chăn, chiếu, chén, chạn, chảo,… chuối, chanh, chôm chôm, … cháo, chè, chả,

… chạy, chặt, chẻ,… cha, chú, chị, cháu, chắt,… chớ, chưa,…

+ Một số từ có thể thay âm đầu tr bằng âm đầu gi.

Ví dụ 4:

- trồng - giồng, trời - giời, trầu - giầu, trăng – giăng,…

+ Cả tr và ch đều có từ láy âm Do đó nếu gặp từ láy âm đầu thì ta có thể chọn

cả hai tiếng cùng có âm đầu ch hoặc ch.

Ví dụ: chông chênh, chen chúc, chăm chỉ, tròn trĩnh, trùng trục, trăn trở,…

+ Trong các từ láy vần chỉ có tiếng có âm đầu ch ( trừ một số trương hợp đặc

biệt: trét lẹt, trót lọt, trụi lủi, trọc lóc)

Ví dụ: chơi vơi, lừng chừng, chênh vênh, chán ngán, chót vót,

+ Một số từ chỉ vị trí thường viết là tr.

Ví dụ: Trên, trước, trong.

*Tuần 14:

Bài Tập: Điền vào chỗ trông r, d hoặc gi để hoàn chỉnh đoạn thơ sau:

Đồng làng vương chút heo mayMầm cây tỉnh …ấc, vườn đầy tiếng chim Hạt mưa mải miết trốn tìm

Cây đào trước cửa lim …im mắt cười

Quất gom từng …ọt nắng …ơiLàm thành quả - trăm mặt trời vàng mơTháng …iêng đến tự bao …ờĐất trời viết tiếp bài thơ ngọt ngào

Đỗ Quang Huỳnh

Sau bài tập này, tôi lại cung cấp cho học sinh cách phân biệt r/d/gi như sau:

- Chữ r và gi không đứng đầu các tiếng có vần có âm đệm oa, uê, oe, uy Do đó gặp các tiếng dạng này thì chọn d để viết.

Ví dụ: kinh doanh, doạ nạt, hậu duệ, duy nhất, duyệt binh,…

- Trong từ Hán Việt:

+ Các tiếng có thanh ngã hoặc thanh nặng thường viết với âm đầu d.

Ví dụ: diễn viên, hấp dẫn, mậu dịch, kỳ diệu,…

+ Các tiếng có thanh sắc, thanh hỏi thường viết với gi.

Ví dụ: giám sát, giới thiệu, giá cả, tam giác, giảng giải, giải thích,…

+ Các tiếng có thanh huyền hoặc thanh ngang thường viết với âm đầu gi khi vần

có âm đầu a, và viết với âm đầu d khi vần có âm đầu khác a.

Ví dụ: gian xảo, giao chiến, giai nhân, tăng gia,…du dương, do thám, dư dật,

- Trong cấu tạo từ láy:

+ Láy âm: Cả gi, d, r đều có từ láy âm Nếu gặp từ láy âm thì có thể chọn cả hai tiếng cúng có âm đầu gi, r hoặc d.

Ví dụ: giãy giụa, giành giật, giục giã, già giặn,…dai dẳng, dào dạt, dập dìu, … ríu rít, ra rả, rì rào, réo rắt, run rẩy,…

+Láy vần: Tiếng có d thường láy với tiếng có l; tiếng có r thường láy với tiếng

có b, c; Tiếng có gi thường láy với tiếng có n.

Ví dụ: lim dim, lò dò, lai dai,…bịn rịn, cập rập, co ro, cò rò, bủn rủn, gian nan, gieo neo, giãy nãy.

- Trong cấu tạo từ ghép giữa r, d và gi Chỉ có từ ghép có tiếng âm đầu gi và tiếng âm đầu d, không có từ ghép có tiếng âm đầu r và âm đầu d hay âm đầu r

và âm đầu gi.

Ví dụ: già dặn, giáo dục, giao dịch, giả dối, giản dị, giao du, giảng dạy, giận

dữ, gian dối, giận dỗi, giao duyên,….

*Tuần 16:

Bài tập: Điền vào chỗ trống tiếng chứa âm đầu r, d hoặc gi để hoàn chỉnh

đoạn văn sau:

Sang ngày 24 tháng chạp, chợ Bưởi mới … thật đông vui Người ta chennhau vào chợ … súc, … cầm Ai cũng muốn mua … ba con gà Ít … thì cũngphải có lấy một chú trống choai để cúng … thừa

* Tuần 17:

Bài tập: Điền vào chỗ trống s hay x:

a) Người hái củi van vỉ …in cây cho một nhánh nhỏ Cây tốt bụng cho ngay.

Người đó liền lấy ngay nhành cây ấy làm cán rìu và đốn luôn cây Chỉ đến lúc bịngã …uống, cây mới thật …ự hối hân Nó thốt lên: “Tại …ao mình lại ngu …iđến thế, cấp cho người ta chính cái để hại mình!”

b) Vừa đánh vừa oa tóc oăn làm không uể

Tóc òa xuống mắt .òe bàn tay cung chúc tân uân

c) xập ệ lôi xềnh ệch săm oi

xa ỉ cười ằng sặc sặc ỡ

d) lạo ạo .áng láng lệch ệch

lấc ấc đồ ộ liêu iêu

Theo Mạnh Linh

Sau bài tập tôi cung cấp cho học sinh kiến thức phân biệt s/x:

- Chữ s không đứng đầu các tiếng có âm đệm (oa, oă, oe, uê, uâ) ngoại trừ các

trường hợp: soát, soạt, soạng, soạn, suất Do đó gặp các tiếng dạng này thì ta

chọn x để viết, không chọn s.

Ví dụ:

- xoa xuýt, xùm xòa, xuề xoà, xoay xở, xoành xoạch, xuềnh xoàng, xoăn xoe, xuân, xí xóa, xoai xoải, xuệch xoạc, xoắn ốc, xập xòe, tròn xoe, xuê xoa, du xuân, xuất bản, trục xuất,…

- Trong cấu tạo từ láy:

+Láy âm: Cả x và s đều có từ láy âm Do đó nếu gặp từ láy âm đầu thì có thể chọn cả hai tiếng cùng có âm đầu s hoặc x.

Ví dụ: xệu xạo, xềnh xệch, xềnh xoàng, sậm sịch, sặc sụa, sèn sẹt, sắc sảo, suy suyễn, sục sạo, sung sướng, số sàng, sáng sủa, sôi sục, suồng sã, sường sượng,

… xao xuyến, xôn xao, xì xào, xí xoá, xấp xỉ, xồm xộp,

+ Láy vần: Tiếng có x thường láy với tiếng có l, trừ một số trường hợp: lụp sụp,

lè sè, sinh linh, sáng láng Do đó nếu gặp láy vần thì ta chọn tiếng chứa âm đầu

x.

Ví dụ: lao xao, lăng xăng, lì xì, lếch xếch, lỉnh xỉnh, liểng xiểng, loăn xoăn, loà xoà, lộn xộn, lao xao, xoi mói, xích mích, loảng xoảng, lộc xộc, lúp xúp, lười xười, lăng xa lăng xăng,

*Tuần 22:

Bài tập: Điền vào chỗ chấm:

a, Tiếng chứa âm đầu s hay x để hoàn chỉnh đoạn thơ sau:

Mùa … chia cho bé Chiếc kẹo bi tròn …

Và mở trang … mới

Rủ bé cùng … tranh

Ý Nhi

b, Tiếng chứa ch hay tr để hoàn chỉnh đoạn thơ sau:

Thăm thẳm … xanh lộng đáy hồMùi hoa thiên lí thoảng … thuCon cò bay lả … câu hát Giấc … say dài nhịp võng ru

Sau bài tập này giáo viên lưu ý HS: vần iu và vần uyu giống ở âm chính và

âm cuối i (y) – u, khác nhau ở chỗ vần vần iu không có bán âm đầu vần, vần

uyu có bán âm đầu vần Khi viết thêm chữ u đầu vần Khi đọc, tròn môi trong

tiếng Việt vần uyu chỉ có trong các từ: khuỷu tay, khúc khuỷu, khuỵu chân, ngã

khuỵu.