Chữa lỗi và nhận xét cho học sinh khi nói viết ở phân môn TLV lớp 3

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓAPHÒNG GD & ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM CHỮA LỖI VÀ NHẬN XÉT CHO HỌC SINH KHI NÓI - VIẾT Ở PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN LỚP 3 Người thực hiện: N

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GD & ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

CHỮA LỖI VÀ NHẬN XÉT CHO HỌC SINH KHI NÓI - VIẾT Ở PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN LỚP 3

Người thực hiện: Nguyễn Thị Ân

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác : Trường TH Thiệu Dương

SKKN thuộc lĩnh vực ( môn ): Tiếng Việt

THANH HÓA NĂM 2016

MỤC LỤC

I Lý do chọn sáng kiến kinh nghiệm

II Mục đích nghiên cứu

III Đối tượng nghiên cứu

IV Phương pháp nghiên cứu

B Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

I Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

I II Thực trạng của việc chữa lỗi và nhận xét khi học sinh nói - viết

ở phân môn Tập làm văn lớp 3

1 Thực trạng, nguyên nhân

2 Thực trạng của học sinh

III Các giải pháp hướng dẫn chữa lỗi và nhận xét khi học sinh

nói - viết ở phân môn Tập làm văn lớp 3

1 Chữa lỗi ở bài nghe - kể

2 Chữa lỗi ở bài nói – viết bằng nhiều câu gợi ý

3 Chữa lỗi bằng cách hướng dẫn tìm ý

4 Chữa các loại lỗi chính tả

5 Các lỗi về dùng từ:

5.1 Chữa lỗi bằng cách hướng dẫn sửa chữa từ

5.2 Chữa lỗi dùng từ thiếu chính xác

5.3 Chữa lỗi thừa từ, lặp từ

5.4 Chữa lỗi dùng sai từ tượng hình, tượng thanh

6 Sai cả về ngữ pháp, ngữ nghĩa

7 Chữa lỗi đoạn văn quá ngắn, chưa hoàn chỉnh, ý rời rạc

IV Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

C Kết luận và kiến nghị

I Kết luận

II Kiến nghị

1 Đối với Nhà trường

2 Đối với các cơ quan giáo dục cấp trên

Trang 2Trang 3Trang 4Trang 4Trang 5Trang 5Trang 5

Trang 5Trang 7Trang 7

Trang 8Trang 9Trang 10Trang 11Trang 12Trang 12Trang 12Trang 13Trang 13Trang 14Trang 15Trang 16Trang 18Trang 18Trang 20Trang 20Trang 20

A MỞ ĐẦU

I LÍ DO CHỌN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Có rất nhiều cách tiếp cận và nghiên cứu khác nhau trong những lĩnh vựckhác nhau Còn tôi là một giáo viên trực tiếp giảng dạy thì luôn mong muốn gópsức mình nâng cao chất lượng và sự hiểu biết cho học sinh để bắt nhịp với thờiđại công nghiệp hóa, hiện đại hóa của thế kỉ 21 Đồng thời đáp ứng được mụctiêu giáo dục đào tạo của nước ta là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàndiện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe và thẩm mĩ Với nhiệm vụ trọng tâm nóitrên Bộ giáo dục đã tiếp tục đổi mới chương trình, nội dung và phương phápgiáo dục, nhằm từng bước nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục Là ngườigiáo viên tôi cũng muốn mình phát triển toàn diện cùng với sự nhiệt tình, yêunghề, đặc biệt là nâng cao năng lực trí tuệ và năng lực thực tiễn, trau dồi kiếnthức, nghiệp vụ sư phạm, cải tiến phương pháp dạy học phù hợp với tình hìnhthực tế của học sinh lớp mình Tôi đã phát huy được tính tích cực, tổ chức chomọi đối tượng trong lớp đều được hoạt động và học tập có hiệu quả nhằm giúphọc sinh chiếm lĩnh hệ thống kiến thức khoa học, hình thành hệ thống kỹ năng,

kỹ xảo, thực hành sáng tạo, tác động đến tình cảm đem lại niềm tin, hứng thúhọc tập

Đối với học sinh lớp 3 thì phân môn Tập làm văn là một phân môn khó.Bởi ở lứa tuổi của các em, vốn kiến thức và hiểu biết còn hạn hẹp Bên cạnh đó

còn có một số khó khăn khách quan như điều kiện, hoàn cảnh sống, địa bàn dân

cư lao động, nhiều gia đình không có điều kiện để quan tâm đến các em Việcdiễn đạt ngôn ngữ kém, dẫn đến việc tiếp thu kiến thức nhiều em còn chậm,

nghèo vốn từ ngữ Điều này ảnh hưởng nhiều đến việc học tập nói chung, học

phân môn Tập làm văn nói riêng của các em Tập làm văn còn mang tính hiệnthực sáng tạo vì một bài tập làm văn thể hiện sự suy nghĩ, tư duy của cá nhân, làtác phẩm không trùng lặp của mỗi em Muốn làm bài tập làm văn hay thì khảnăng tiếp nhận của các em sẽ nhân lên nhiều lần Mỗi em sẽ tự tìm hiểu, đánhgiá cuộc sống, nhận thức các quan hệ tự nhiên, xã hội, tư duy Nhưng với lứatuổi còn nhỏ, vốn kiến thức và kĩ năng giao tiếp còn hạn hẹp các em sẽ mắcnhiều lỗi khi nói và viết văn Vậy làm thế nào để giúp các em sửa được các lỗinày thì mỗi một giáo viên đứng lớp như tôi phải hiểu rõ được nguyên nhân, pháthiện lỗi sai, nhận xét và chữa lỗi Để tránh hiện tượng học sinh luôn bị mặc cảm

là mình làm bài không tốt hoặc mình không có năng khiếu với phân môn Tậplàm văn

Vậy việc chữa lỗi và nhận xét cho học sinh khi nói, viết đoạn văn hay bàivăn ở phân môn Tập làm văn chính là giúp học sinh nắm được yêu cầu cơ bản

về sử dụng Tiếng Việt, hiểu được nguyên nhân mình mắc lỗi và giúp các embiết cách sửa lỗi

Là một người giáo viên trực tiếp giảng dạy lâu năm, với tinh thần tráchnhiệm, lương tâm nghề nghiệp, tình thương yêu đối với học sinh của mình tôi

đã thực hành chữa lỗi và nhận xét cho học sinh trong các tiết dạy ở phân mônTập làm văn Sau đây tôi xin trình bày một số kinh nghiệm mà bản thân đã đúc

kết được trong thời gian giảng dạy như sau: “Chữa lỗi và nhận xét cho học

sinh khi nói – viết ở phân môn Tập làm văn lớp 3.”

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Việc dạy cho học sinh nắm được cách nghe - kể lại được nội dung câuchuyện hay nói - viết về một chủ đề có hiệu quả trong phân môn Tập làm văn ởlớp 3 là rất quan trọng Mỗi giáo viên nên chỉ ra cho học sinh đúng, sai, yêu cầuphát huy cái hay và về nhà chữa lại lỗi mình còn sai Làm như vậy sẽ giúp các

em thấy được cái sai mà không lo sợ khi làm bài tập làm văn

Hướng dẫn học sinh chữa lỗi, nhận xét cách làm bài, trình bày bài mộtđoạn văn một cách cụ thể giúp học sinh mạnh dạn, tự tin và ham thích họcphân môn Tập làm văn Mục đích nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm này củatôi là tập trung vào các nội dung chủ yếu sau:

- Tìm hiểu các bài tập, chủ đề có trong chương trình tập làm văn lớp 3

- Thực trạng việc dạy của giáo viên và việc học của học sinh về phân môn Tậplàm văn lớp 3 ở trường tiểu học hiện nay

- Nghiên cứu tìm ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả qua việc chữa lỗi

và nhận xét cho học sinh khi nói - viết ở phân môn Tập làm văn lớp 3.

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Sáng kiến kinh nghiệm này tôi đã nghiên cứu và áp dụng qua thực tế giảng dạy

tại các lớp 3 trường Tiểu học Thiệu Dương.

- Tham khảo ý kiến đồng nghiệp và những người có tâm huyết với sự nghiệptrồng người

- Thời gian nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm bắt đầu thực hiện từ tháng 9 năm

2014 đến tháng 3 năm 2016

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Trong quá trình nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm, tôi đã áp dụng một sốphương pháp sau:

1 Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin

2 Phương pháp thống kê, xử lý số liệu

3 Phương pháp luyện tập, thực hành

B NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Hiện nay trong các trường Tiểu học, chất lượng học tập môn Tiếng Việtnói chung và phân môn tập làm văn nói riêng chưa cao Ở trường, học sinh đãđược học phân môn môn Tập làm văn, được cô giáo hướng dẫn làm văn nhưngkhi làm bài học sinh vẫn mắc nhiều lỗi như: sai chính tả, dùng từ không chínhxác, viết câu không đúng ngữ pháp Tiếng Việt, chưa biết xây dựng đoạn văn,chưa hoàn chỉnh, ý rời rạc

Nguyên nhân dẫn đến chất lượng học tập phân môn tập làm văn lớp 3 chưacao là do hạn chế vốn từ, tốc độ tiếp thu bài của học sinh, về thời gian của tiếthọc, về trang thiết bị dạy học và sự chuẩn bị bài của cô giáo còn sơ sài Nêntrong tiết học ít có thời gian cho việc đánh giá kiến thức, chữa các lỗi, nhận xét.Nhiều em còn học lệch, thích học toán hơn làm một bài tập làm văn Nhiều họcsinh còn lười học, sao chép bài trong văn mẫu chưa thật sự say mê với môn học,làm bài một cách máy móc, thiếu sáng tạo, chưa chịu quan sát, thiếu hiểu biếtthực tế, trong khi đó phân môn tập làm văn là môn đòi hỏi tư duy hình tượng, tưduy sáng tạo, liên hệ

Việc chữa lỗi và nhận xét cho học sinh khi nói – viết ở phân môn Tập làm

văn là một bước hoàn thiện cho bài làm của các em tốt hơn Giúp các em tự tin,

có kinh nghiệm để làm bài sau đạt kết quả cao hơn Để hạn chế các lỗi trong bàilàm văn của học sinh, người giáo viên cần tìm hiểu kĩ đề, có câu hỏi gợi ý, có

đồ dùng, tài liệu, phim tài liệu, tranh ảnh mô phỏng để dễ liên hệ với thực tếgiúp học sinh xây dựng tốt bài làm của mình Vì vậy việc chữa lỗi và nhận xétkhi học sinh nói – viết ở phân môn tập làm văn là việc làm thường xuyên màmỗi giáo viên khi trực tiếp giảng dạy như tôi cần phải thực hiện nghiêm túc, tựgiác và có tâm huyết với học sinh

II THỰC TRẠNG CỦA VIỆC CHỮA LỖI VÀ NHẬN XÉT KHI HỌC

SINH NÓI - VIẾT Ở PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN LỚP 3

thức diễn đạt, dùng từ trong bài làm

- Bên cạnh một số giáo viên tận tụy chữa các lỗi và nhận xét khi học sinh nói,viết đoạn văn, bài văn kỹ lưỡng, số đông giáo viên vẫn chưa có đầy đủ tinh thầntrách nhiệm trong việc hướng dẫn các em làm bài, chữa lỗi Nhiều giáo viên chỉnhận xét qua loa, nhận xét chung chung, bỏ qua nhiều lỗi trong bài làm, nặng vềthông báo Thậm chí cả lớp làm bài dập khuôn theo giáo viên

- Nhiều giáo viên chưa tâm huyết với nghề, trân trọng bài làm của học sinh, nênchưa nhận xét khách quan, chỉ ra những sai sót Đồng thời cũng phải tùy từngđối tượng mà người giáo viên nhận xét hay nâng đỡ để giúp học sinh khôngnản lòng Ví dụ đối với học sinh học tốt hay có năng khiếu làm văn thì chỉ rathiếu sót giúp làm bài hay hơn nhưng đối với học sinh chưa biết diễn đạt, dùng

từ ngữ diễn đạt chưa hợp lí thì vừa chữa lỗi vừa động viên để học sinh ham học

- Khi học sinh nói - viết chưa đủ ý, sai chính tả, dùng từ chưa hợp lí thì giáoviên chưa kịp thời chữa lỗi, nhận xét Lời nhận xét thường có hai phần: được vàchưa được về nội dung lẫn hình thức Giáo viên không nên nhận xét chungchung, nên tránh những lời phê thiếu thận trọng Lời nhận xét vừa biểu dươngmặt tốt, vừa chỉ ra thiếu sót tiêu biểu của học sinh (nếu có) Lời nhận xét cầnghi cẩn thận, chu đáo, câu chữ ngay ngắn, mẫu mực

- Chưa có nhiều bài làm hoàn chỉnh để đọc cho học sinh tham khảo Chấm bàichưa có ghi chép tỉ mỉ những sai sót của học sinh, thống kê sai sót phổ biến đểsửa chữa chung cho cả lớp Giáo viên chưa vận dụng nhiều thông tư 30 về việcchữa lỗi, theo dõi và có biện pháp hướng dẫn các em học tốt hơn

- Vẫn còn nhiều giáo viên nhận xét theo kiểu mặc định sẵn trong đầu Cũngchính vì kiểu nhận xét mặc định lướt qua như vậy nên không ít cha mẹ khi xembài của con mình đã ngã ngửa với những lời nhận xét “rất hay” của cô nhưng cótới sáu, bảy lỗi chính tả đã tìm thấy Và không ít học sinh có sức học trung bình

dù cố gắng học tập thì vẫn luôn bị cô nhận xét là bài làm “chưa hay” Học sinhkhông biết mình thiếu gì ? Sai gì? Và phải làm lại ra sao ? Vì thế việc chữa cáclỗi và nhận xét cho học sinh khi nói - viết có thể làm thay đổi tinh thần và thái

độ học tập của các em

2 Thực trạng của học sinh :

Năm học 2014 - 2015 tôi được Ban giám hiệu phân công chủ nhiệm lớp3B và năm học 2015 - 2016 là lớp 3A Tôi đã tìm hiểu các mặt của lớp thấy điều

kiện gia đình các em rất khó khăn, cùng với trình độ nhận thức của phụ huynh

còn thấp, ít quan tâm đến việc học tập của con em mình, một số gia đình chủ

yếu là “trăm sự nhờ cô” vì đi làm ăn xa ( đi Lào, Căm - pu- chia, đi Miền Nam,

Hà Nội, ) nên việc học tập của các em chủ yếu là trên lớp

- Do đặc điểm tâm lí lứa tuổi nên đa số các bài văn của học sinh lớp 3 chưa có ý

tưởng phong phú, sáng tạo, các em thường trình bày trong khuôn khổ nhất định

- Trong quá trình làm bài, tôi nhận thấy trình độ học sinh trong lớp không đồng

đều Nhiều học sinh có ý thức phấn đấu chưa cao, bằng lòng với học lực của

mình Một số em còn học tập lơ là, ham chơi chưa tập trung nghe giảng, thụ

động Các em còn viết câu thiếu thành phần, dùng từ chưa chuẩn xác, diễn đạt

chưa mạch lạc, hấp dẫn, lúng túng, thiếu tự tin Có những tiết học khi yêu cầu

trả lời hoặc củng cố kiến thức các em mất bình tĩnh vì sợ trả lời sai

- Vẫn còn nhiều học sinh làm bài chưa đạt yêu cầu Các em thường lặp lại câu

đã trả lời, sử dụng dấu câu còn hạn chế

- Có em viết không đúng yêu cầu của đề bài hoặc có những bài làm đảm bảo về

số câu nhưng ý diễn đạt lủng củng, ý tưởng nghèo nàn…không có sự logic

Và thế tôi đã tiến hành một số tiết dạy để khảo sát chất lượng học tập phân

môn Tập làm văn của học sinh lớp tôi chủ nhiệm

Điểm khảo sát chất lượng học sinh đầu năm (tháng 9) của năm học 2014 - 2015

10

Điểm 9

Điểm 8

Điểm 7

Điểm 6

Điểm 5

Điểm dưới 5

S L

% S L

III CÁC GIẢI PHÁP HƯỚNG DẪN CHỮA LỖI VÀ NHẬN XÉT KHI

HỌC SINH NÓI - VIẾT Ở PHÂN MÔN TẬP LÀM VĂN LỚP 3

Năm học 2015 – 2016 là năm thứ 2 thực hiện Thông tư 30, theo tôi nghĩ

thông tư đã kế thừa và phát huy được những ưu điểm về đánh giá học sinh Tiểu

học Thông tư đã giúp giáo viên, học sinh và phụ huynh có một mối liên kết

chặt chẽ Giúp học sinh phát huy được nội lực và tiềm năng của mình để hoànthành tốt nội dung môn học Sau khi tìm hiểu lớp, áp dụng thông tư vào từngtiết dạy tôi đã trăn trở và tìm ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng chohọc sinh ở tiết dạy phân môn tập làm văn như sau :

1 Chữa lỗi ở bài nghe - kể:

- Phân môn tập làm văn là một môn khó, nhiều học sinh còn ngại học văn, lườisuy nghĩ nên ở các giờ học còn ngại phát biểu, kể qua loa cho xong chuyện.Cách dùng từ chưa đúng làm bài kể còn nghèo ý

- Việc tổ chức học tập trên lớp của giáo viên cần phát huy được vốn ngôn ngữcủa học sinh, cũng như khơi dậy ở học sinh sự mạnh dạn, tự tin trong học tập.Giáo viên cần dùng lời khen khi các em kể tốt, kể hay, kể đúng yêu cầu, biểudương học sinh trước lớp Khi học sinh mắc lỗi người giáo viên phải nhẹ nhàngnhận xét, chữa lỗi hoặc cho học sinh khác nhận xét để các em nhận biết lỗi củamình Cũng có thể cho học sinh tự sửa lỗi sau khi nghe bạn nhận xét Ngườigiáo viên không nên nhận xét một cách gay gắt, mà nên dùng từ khuyến khíchhọc sinh nhớ nội dung câu chuyện, cốt chuyện để kể

- Nếu như học sinh vẫn còn ngập ngừng chưa kể (nói) được thì giáo viên nêncho học sinh xem tranh và đoán nội dung truyện Giáo viên ghi vài điều cơ bản

về nhân vật, một vài sự kiện để học sinh đoán được (cho học sinh làm việc cánhân hay nhóm ) Học sinh sẽ nhớ lại nội dung chuyện vừa được nghe với nộidung mình đã đoán để kể tốt hơn

- Giáo viên nên bao quát lớp, kèm cặp thêm cho học sinh chưa hiểu đề, chưamạnh dạn, tiếp thu bài chậm

- Cho học sinh trao đổi về một điều thú vị trong truyện hay nêu ý nghĩa truyện.Cho vài nhóm học sinh thể hiện lại trước lớp rồi tổ chức trao đổi nhận xét và rútkinh nghiệm về cách nói phù hợp với yêu cầu của nội dung và thể loại của đềbài Giáo viên nhận xét bổ sung, tuyên dương những em có cố gắng, hiểu và kểtốt câu chuyện

2 Chữa lỗi ở bài nói – viết bằng nhiều câu hỏi gợi ý:

Trong cuộc sống hằng ngày tất cả những nghi thức lời nói (kể) luôn xảy

ra Tuy nhiên có học sinh mạnh dạn thì hay nói, còn những học sinh nhút nhátthì ít nói nên khi nói hay viết các em dễ bị sai, diễn đạt chưa thành câu, còn mơ

hồ, chưa tự nhiên khi nói

Giáo viên không nên nhận xét luôn mà cần gợi ý bằng nhiều câu hỏi nhỏ

để giúp học sinh có những ý tưởng phong phú, hồn nhiên Việc chia thành nhiềucâu hỏi nhỏ sẽ có nhiều học sinh được rèn kĩ năng nói, thêm tự tin và giáo viên

dễ dàng sửa chữa sai sót cho học sinh Như vậy qua hệ thống câu hỏi, giúp họcsinh bày tỏ được thái độ, tình cảm, ý kiến nhận xét đánh giá của mình về vấn đềnêu ra trong bài học Song song với quá trình đó giáo viên cần hỏi ý kiến nhậnxét của học sinh về câu trả lời của bạn để các em rút ra được những câu trả lờiđúng, cách diễn đạt hay Từ đó giúp học sinh mở rộng vốn từ, rèn cách diễn đạtmạch lạc, lôgíc, câu văn có hình ảnh, có cảm xúc Trên cơ sở đó bài luyện nóihay viết của học sinh sẽ trôi chảy, sinh động, giàu cảm xúc đồng thời hình thành

cho học sinh cách ứng xử linh hoạt trong cuộc sống

Ví dụ:

Đề bài: Kể lại buổi đầu đi học (Bài tập 1, tuần 6, trang 52, Tiếng Việt 3 tập 1)

- Với đề bài này các em sẽ phải kể về buổi đầu đến trường của mình vậy giáoviên cần lưu ý:

+ Đọc và xác định yêu cầu của bài tập ( Giúp các em hiểu được đề bài yêu cầu

gì ? Để tránh nói sai đề, nói tràn lan, chung chung, )

+ Giáo viên nêu yêu cầu: Nhớ lại buổi đầu đi học của mình để lời kể chân thật,

có cái riêng Không nhất thiết phải kể về ngày tựu trường, có thể kể về ngàykhai giảng hoặc buổi đầu cắp sách đến lớp

+ Giáo viên gợi ý: Buổi đầu tiên em đến lớp là buổi sáng hay buổi chiều? Thờitiết thế nào? Ai dẫn em đến trường? Lúc đầu em bỡ ngỡ ra sao? Buổi học kếtthúc thế nào? Cảm xúc của em về buổi học đó?

- Một học sinh kể mẫu Cả lớp và giáo viên nhận xét

- Từng cặp kể cho nhau nghe về buổi đầu đi học của mình

- Ba, bốn học sinh thi nhau kể trước lớp

Giáo viên đã tổ chức cho các em tham gia nhận xét vì đây không phải làhoạt động riêng của cô giáo Các em được trực tiếp tham gia nhận xét bạn đểhiểu bài hơn và dễ dàng chấp nhận việc đánh giá của cô, biết tự sửa chữa lờivăn cho mình Đối với những em có năng khiếu, giáo viên gợi ý nhiều câu hỏi

mở rộng thêm cảm xúc Khuyến khích các em tự đặt thêm câu hỏi mở rộng.Khi các em kể giáo viên chăm chú lắng nghe để tìm và phát hiện cái hay, sự tiến

bộ trong đoạn kể Đồng thời khen các em bằng những nhận xét lạc quan, dù đó

là một cố gắng nhỏ nhất Ví dụ: “ý kiến của em rất thú vị.”; “Câu văn của em có