SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH LỚP 5 HỌC TỐT VĂN MIÊU TẢ Người thực hiện: Nguyễn Thị H
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP GÂY HỨNG THÚ
CHO HỌC SINH LỚP 5 HỌC TỐT VĂN MIÊU TẢ
Người thực hiện: Nguyễn Thị Hường Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Quảng Thịnh SKKN thuộc môn: Tập làm văn
Trang 2MỤC LỤC
Thứ tự các phần Tên từng mục Trang
PHẦN MỞ ĐẦU 1.Lí do chọn đề tài 1
3 Đối tượng nghiên cứu 3
4 Các phương pháp nghiên cứu 3
Hứng thú có vai trò rất quan trọng trong học tập và làm việc, không có việc
gì người ta không làm được dưới ảnh hưởng của hứng thú M.Goki từng nói:
Trang 3“Thiên tài nảy nở từ tình yêu đối với công việc” Vì vậy, bồi dưỡng hứng thúhọc tập rất quan trọng Hứng thú không tự nhiên nảy sinh và khi đã nảy sinh nếukhông duy trì, nuôi dưỡng cũng có thể bị mất đi.
Hứng thú học tập trước hết được tạo ra bằng cách làm cho học sinh thíchhọc từ đó học sinh ý thức được lợi ích của việc học để có động cơ học tập Ngay
từ những ngày học sinh đến trường, chúng ta cần làm cho các em thích học rồidần dần HS mới nhận thức về lợi ích của việc học một cách tích cực và thiết
thực Chẳng hạn “ Con mà biết chữ thì thật là thú vị Cô có thể viết cho con lời
nhắn, con có thể đọc truyện, …”, “ Con làm được một đồ chơi đẹp, vẽ được một bức tranh đẹp, làm thế nào để mẹ và cô biết là của con Hãy học để viết tên lên
đồ chơi và tranh nhé!”,“ Và đây là một căn nhà đầy đồ chơi Chìa khoá để mở
có ghi một chữ, ai biết đọc sẽ mở được ngay.”, “ Còn đây là một vương quốc thật diệu kì dành cho những người biết đọc, viết”, …
Không có con đường nào khác để làm nảy sinh và duy trì hứng thú của HSvới tiếng Việt và Văn học ngoài cách giúp các em thấy được sự thú vị, vẻ đẹp vàkhả năng kì diệu của chính đối tượng học tập tiếng Việt, văn chương
Từng giờ, từng phút trong giờ tiếng Việt, người giáo viên đều hướng đếnhình thành và duy trì hứng thú cho học sinh Đó có thể là một lời vào bài hấpdẫn cho giờ Tập đọc Đó có thể là việc lựa chọn ngữ điệu nói cho giờ Luyện từ
và câu hay mối quan hệ hợp tác tích cực giữa thầy và trò, hoặc hình thức tổ chứcdạy học hấp dẫn…
Bởi thế, dạy tiếng Việt có vai trò cực kì quan trọng trong đời sống cộngđồng và đời sống mỗi con người Những thay đổi trong đời sống kinh tế xã hội,văn hoá giáo dục, thành tựu nghiên cứu của các ngành khoa học nói chung đãdẫn tới những yêu cầu mới trong dạy Tiếng Việt ở nhà trường, đặc biệt là đối vớibậc Tiểu học
Tiểu học là bậc học nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân Nhữngkiến thức mà các em được tiếp thu ở Tiểu học là cơ sở quan trọng để các em họclên các bậc học cao hơn Ở bậc Tiểu học, môn Tiếng Việt là môn học chủ đạo Môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học được chia thành nhiều phân môn như:Tập đọc,
Kể chuyện, Chính tả, Tập viết, Luyện từ và câu, Tập làm văn
Trong các phân môn nói trên, Phân môn Tập làm văn là một môn có tầmquan trọng trong tất cả các môn học vì chúng quyết định về nhiều mặt Trong tất
cả các môn học đều phải sử dụng đến hành văn để làm: Lịch sử, Địa lí, Khoahọc, Toán và các phân môn khác, …Môn Tập làm văn có một vị trí đặc biệtquan trọng Nó là phân môn hội tụ đầy đủ nhất các yếu tố: nghe, nói, đọc, viết và
là thước đo sự vận dụng kết quả học tập của các phân môn học khác Trong quátrình vận dụng các kĩ năng, kiến thức được hoàn thiện và nâng cao dần Phânmôn Tập làm văn rèn luyện cho học sinh các kĩ năng sản sinh văn bản (nói vàviết) của đề bài ra Nhờ vậy tiếng Việt trở thành một công cụ sinh động trong tưduy phát triển ngôn ngữ và hình thành nhân cách cho học sinh Nó còn có tầmquan trọng cho đến cả sau này khi học sinh không còn học trong mái trường nữa
Trang 4sinh có làm văn tốt thì ăn nói mới lưu loát được, muốn có một bài “diễn thuyết”giỏi mang tính thuyết phục thì cũng phải có hành văn tốt Vậy có thể nói mônTập làm văn có tầm ảnh hưởng rất lớn trong cả một thế hệ con người Vậy thìngay trong nhà trường phải dạy như thế nào để các em có thể lĩnh hội môn nàymột cách tốt nhất, làm sao để phát huy khả năng của học sinh, phát huy ngônngữ của học sinh đó là một vấn đề mà mỗi người giáo viên chúng ta cần phải suynghĩ dạy như thế nào để có chất lượng.
Hơn nữa, tiếng Việt là tiếng nói phổ thông, tiếng mẹ đẻ, tiếng nói dùngtrong giao tiếp chính thức của cộng đồng các dân tộc sống trên đất nước ViệtNam Tiếng Việt là phương tiện giao tiếp, là công cụ trao đổi thông tin và chiếmlĩnh tri thức Đối với học sinh Tiểu học, biết nói cho đúng, đủ, rõ nghĩa là đãkhó; để nói hay, nói có cảm xúc và cảm nhận được cái đẹp trong cuộc sống vàviết thành những bài văn thì lại càng khó khăn hơn nhiều Cái khó ấy lại chính làcái đích cuối cùng mà phân môn Tập làm văn đòi hỏi người học cần đạt tới Kiếnthức Tập làm văn ở Tiểu học tập trung nhiều trong chương trình Tập làm văn lớp
4 - 5 với các kiểu bài như: trao đổi ý kiến; kể chuyện; miêu tả; …Trong đó khónhất đối với học sinh là miêu tả Qua nhiều năm giảng dạy, tôi nhận thấy họcsinh có thể làm tốt các kiểu bài ở thể loại văn miêu tả như: tả đồ vật, tả con vật,
tả người; nhưng trong chương trình Tập làm văn lớp 5 - khi làm văn tả cảnh, thìhọc sinh còn nhiều lúng túng; câu văn thường ngắn ngủn, què quặt, thiếu
bộ phận, thiếu hình ảnh; diễn đạt rối rắm, thiếu cảm xúc Các bài viết thườngrơi vào tình trạng liệt kê, kể mà không tả, khô cứng Hơn nữa, học sinh lại ngạihọc Tập làm văn Do vậy, khi dạy kiểu bài này đòi hỏi giáo viên phải có nhiềusáng tạo cũng như sự nhạy bén, linh hoạt trong quá trình lên lớp tạo hứng thúcho các em học tập Chuẩn bị thật công phu các tình huống có thể gặp ở họcsinh
Chính vì những khó khăn này nên tôi mạnh dạn chọn nghiên cứu đề
tài “Một số biện pháp gây hứng thú cho học sinh lớp 5 học tốt văn miêu tả.”
trước hết là giúp nâng cao chất lượng Tập làm văn cho lớp tôi phụ trách Sau đó,mục tiêu quan trọng hơn là góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn TiếngViệt lớp 5 nói chung
1.2 Mục đích nghiên cứu:
- Tìm hiểu mục tiêu, nội dung dạy- học văn tả cảnh lớp 5
- Thực trạng dạy- học văn tả cảnh ở lớp 5
- Một số biện pháp dạy - học văn tả cảnh lớp 5
- Tìm ra những khó khăn, sai sót mà giáo viên và học sinh thường mắc phải khidạy học kiểu bài tập làm văn tả cảnh Qua đó đưa ra giải pháp khắc phục có hiệuquả cho quá trình dạy học kiểu bài này
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Dạy - học nội dung kiểu bài tả cảnh ở lớp 5
Trang 52 Phạm vi nghiên cứu
- Biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 5 làm tốt văn tả cảnh
- Các tiết Tập làm văn về bài văn tả cảnh ở lớp 5
- Thực trạng dạy-học văn tả cảnh của giáo viên, học sinh lớp 5B trường Tiểu họcQuảng Thịnh nơi tôi công tác trong thời gian qua, đặc biệt là năm học 2016-
2017
1.4 Các phương pháp nghiên cứu:
1.4.1 Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí luận
- Đọc các tài liệu giáo dục có liên quan đến tâm lí học sinh, tài liệu, sách giáo khoa liên quan đến nội dung nghiên cứu
- Đọc và tìm hiêu về một số phương pháp dạy Tiếng việt, các tài liệu Bồi
dưỡng học sinh giỏi môn Tiếng Việt
1.4.2 Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế
- Phỏng vấn học sinh các vấn đề có liên quan
- Đọc và phân tích các bài văn của học sinh
- Trao đổi về phương pháp dạy với các giáo viên trong khối
1.4.3 Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
1.4.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm
2 PHẦN NỘI DUNG
2.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Văn tả cảnh là loại văn dùng lời với những hình ảnh, cảm xúc làm cho ngườiđọc, người nghe có thể hình dung được rõ nét và cụ thể về một cảnh vật nào đóxung quanh ta Như vậy văn tả cảnh có thể xem là một văn bản nghệ thuật có sửdụng ngôn ngữ văn chương để miêu tả sự vật hiện tượng một cách cụ thể sinhđộng Bất kì hiện tượng nào trong thực tế đời sống cũng có thể miêu tả được,tuy nhiên bằng những cảm xúc khác nhau của mỗi người, mỗi hiện tượng lạiđược miêu tả với cách thể hiện riêng qua việc quan sát, sử dụng từ ngữ và cáchdiễn đạt khác nhau Đối tượng của bài văn tả cảnh là những cảnh vật quen thuộcxung quanh ta như dòng sông, cánh đồng, hàng cây Khi viết bài văn tả cảnhcần đặc biệt tập trung vào những nét tiêu biểu của cảnh vật đó Để bài văn đượcsinh động và hấp dẫn hơn với người đọc ta có thể lồng vào đó việc tả người, tảvật với những cung bậc cảm xúc khác nhau
Ngôn ngữ trong văn miêu tả cần chính xác, cụ thể, giàu hình ảnh và cónét riêng biệt Chính vì thể để có bài văn hay đòi hỏi người viết phải có hiểu biết
Trang 6về phương pháp làm văn, phải biết dùng từ ngữ, biết vận dụng linh hoạt cácbiện pháp nghệ thuật tu từ được học
2.2 THỰC TRẠNG
2.2.1 Thuận lợi:
- Kiểu bài tả cảnh các em cũng đã được làm quen từ lớp 2,3 Lên lớp 4,5 các emlại tiếp tục rèn kỹ năng làm văn từ dễ đến khó (Rèn kỹ năng viết đoạn, liên kếtđoạn) rất phù hợp nhận thức của học sinh tiểu học Đặc biệt trình tự tả cảnh cũnggiống nhau ở lớp 4 Đối tượng của bài văn tả cảnh trong chương trình lớp 5 hầuhết là những cảnh vật quen thuộc, gần gũi với các em học sinh vùng nông thônnhư dòng sông, cánh đồng, vườn cây, đêm trăng, … vì vậy các em dễ quan sáthơn Học sinh lớp 5 lớn hơn so với các lớp dưới nên nhận thức tốt hơn, cókhả năng tưởng tượng phong phú hơn, biết nhìn nhận và thâu tóm những hìnhảnh vào tri thức và nhớ có hệ thống hơn so với các em lớp dưới Gần như đa sốcác em đã biết sử dụng dùng từ đặt câu, viết như thế nào cho trọn vẹn ý, các emlĩnh hội nhanh và đã biết sử dụng các biện pháp tu từ để đưa vào bài văn củamình
- Ban giám hiệu hết sức quan tâm, tạo mọi điều kiện tốt nhất cho việc dạy và họcđặc biệt là việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáodục
- Đa số học sinh trong lớp có ý thức ham học hỏi, ngoan, biết vâng lời, có ý thứctìm tòi
- Phụ huynh học sinh rất quan tâm đến việc học tập của con em mình
- Học sinh sống ở vùng nông thôn gần gũi với thiên nhiên, đồng ruộng, vườncây, dòng sông, đêm trăng …
- Bản thân là giáo viên nhiều năm liền giảng dạy lớp 5, yêu nghề, nhiệt tình, tâmhuyết với nghề mà mình đã chọn
2.2.2 Khó khăn:
* Đối với học sinh:
- Phần lớn học sinh không thích học phân môn Tập làm văn vì môn này khó nóđòi hỏi sự sáng tạo và năng khiếu của các em
- Thói quen tập ghi chép những hình ảnh, cảm xúc của mình về cảnh là một thóiquen đòi hỏi sự kiên trì và mất nhiều thời gian Nếu như chỉ lơ là trong một thờigian ngắn thói quen đó sẽ dần mất đi Khả năng quan sát của các em học sinhlớp 5 và sự lựa chọn chi tiết để quan sát và miêu tả chưa được tinh tế lắm Các
Trang 7em hầu như chưa biết hình dung bằng hình ảnh, âm thanh, cảm giác về sự vậtmiêu tả khi quan sát Nhiều học sinh ở nông thôn chưa hề được ra thành phố, có
em chưa từng được đến công viên, vườn bách thú hay những danh lam thắngcảnh khác… vì vậy khi làm bài, nhiều học sinh không hề nắm được đặc điểm đốitượng mình đang tả mà phải tưởng tượng qua lời mô tả hết sức chung chung củagiáo viên nên viết không chân thực Do vậy bài văn khó có thể truyền cảm chongười đọc
- Vốn từ ngữ của các em còn hạn chế nên khi viết văn thường bị lặp lại từ, lời văn chưa lưu loát, diễn đạt chưa trôi chảy, thiếu hình ảnh, cảm xúc
- Nhiều em không nắm được cấu trúc ngữ pháp nên sử dụng dấu câu tùy tiện
- Một số học sinh làm theo văn mẫu hoặc chỉ viết theo dàn bài mà giáo viên đã hướng dẫn lập Chưa biết tích hợp các phân môn khác như: Tập đọc, Luyện từ và câu, Chính tả, Khoa học, Lịch sử và Địa lý vào Tập làm văn.Chưa sáng tạo trong khi dùng từ đặt câu
* Đối với giáo viên:
- Hiện nay, thiết bị, đồ dùng dạy học phục vụ cho phân môn Tập làm văn còn rấtít.( nếu như không muốn nói là không có)
- Bản thân giáo viên đôi khi chưa đầu tư đúng mức cho các tiết dạy Tập làmvăn
- Chưa có biện pháp hữu hiệu để dẫn dắt, hướng dẫn học sinh thâm nhập vàothực tế để các em hiểu về thiên nhiên, cảnh vật… xung quanh các em
* Đối với sách giáo khoa:
Hiện nay theo phân phối chương trình trong sách giáo khoa có 19 tiết tả cảnh, trong đó có 13 tiết lý thuyết kết hợp thực hành, còn lại là kiểm tra và trả bài Nội dung tả cảnh tập trung vào các cảnh: Một buổi trong ngày, một hiện tượng thiên nhiên, trường học, cảnh sông nước,…Với các nội dung trên, yêu cầu viết lại chủ yếu là đoạn văn Do đó, với mỗi cảnh học sinh ít được viết hoàn thiện một bài văn hoàn chỉnh ngay trên lớp để thầy cô và bạn bè trực tiếp góp ý Những nguyên nhân trên đã ảnh hưởng không tốt tới chất lượng giờ dạy, không gây hứng thú học tập cho học sinh Chính vì vậy tôi đã sử dụng một số biện pháp giúp các em biết cách lập dàn ý và viết đoạn văn miêu tả như sau
2.3 CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ DẠY TỐT VĂN TẢ CẢNH Ở LỚP 5:
Biện pháp 1: Giúp học sinh hiểu rõ đặc điểm cơ bản của văn tả cảnh
Đối tượng của bài văn tả cảnh là những cảnh vật quen thuộc xung quanh các em: một cơn mưa, một ngày nắng đẹp, một đêm trăng đẹp, một dòng sông, một cánh đồng, một góc phố,… Bài văn tả cảnh là thể loại văn bản mang tính
Trang 8nghệ thuật cao, mang tính sáng tạo, tính cá thể của người viết Ngôn ngữ trong văn tả cảnh là thứ ngôn ngữ giàu sức gợi cảm và là ngôn ngữ đã được gọt giũa một cách công phu Tả là mô phỏng, là vẽ lại, là so sánh ví von, nhân hóa đối tượng có hình ảnh…chứ không thể là liệt kê các chi tiết
Văn tả cảnh mang tính chất thông báo thẩm mĩ, dù tả bất kì đối tượng nào,
dù có bám sát thực tế đến đâu thì văn tả cảnh không bao giờ là sự sao chép, chụp ảnh máy móc những sự vật hiện tượng mà là kết quả của sự nhận xét, tưởng tượng, đánh giá hết sức tinh tế và phong phú Chẳng hạn khi tả trăng nhà thơ Trần Đăng Khoa cảm nhận một cách tinh tế bằng tình yêu của tâm hồn trẻ thơ, rất đổi hồn nhiên trong sáng:
Trăng hồng như quả chín
Lơ lửng mà không rơi…
“Trăng là cái liềm vàng giữa cánh đồng đầy sao, là cái đĩa bạc trên cái thảm
nhung da trời Trăng tỏa rộng xuống trần gian Trăng tuôn suối mát để những tâm hồn khao khát ngụp lặn”
Như vậy, để tả hay, tả đúng thì phải tả chân thật, giáo viên cần uốn nắn để học sinh tránh thái độ giả tạo, giả dối; bệnh công thức sáo rỗng Mỗi cảnh đềunằm trong một khung không gian và thời gian, đó là cái nền cho cảnh vật đượcmiêu tả Các em cần nêu được khung cảnh chung này, nhưng đặc biệt cần tậptrung tả nét tiêu biểu của cảnh, làm cho nó khác với cảnh khác Khi tả cảnh các
em có thể lồng tả người, tả vật trong cảnh để cho bài văn thêm sinh động
Biện pháp 2: Dạy học sinh nắm vững thể loại và cấu tạo bài.
Văn tả cảnh ở lớp 5 thường yêu cầu học sinh tả những cảnh nhỏ gần nơi các
em đang sống: Ngôi nhà em ở, quang cảnh trường em, con đường đưa em tớitrường, dòng sông với rất nhiều kỉ niệm…
Trang 9Điều quan trọng là giúp học sinh xác định được: Đối tượng miêu tả là gì?Trọng tâm miêu tả của cảnh? Khi xác định được như vậy các em sẽ miêu tả đúngtrọng tâm không bị lạc đề khi miêu tả.
Giáo viên cần giúp cho học sinh nắm vững bài văn tả cảnh gồm cấu trúc 3phần Học sinh dựa vào cấu trúc 3 phần đó để xây dựng nội dung đoạn văn, bàivăn
• Kết bài: Nêu cảm nghĩ của người viết về cảnh vật (sự yêu thích, sự gắn bó)
* Hướng dẫn học sinh viết các đoạn văn
• Đoạn mở bài: Mở bài cũng giống như lời chào, lời mời gọi người đọc đến với bài viết của mình Cũng như lời chào, lời mời gọi có thể viết rất giản dị, chân thành, tự nhiên, ngắn gọn nhưng cũng có lúc cần dẫn dắt gợi mở khéo léo gây ấn tượng, gây sự hấp dẫn cho người đọc
Chẳng hạn cũng mở bài cho bài văn tả con đường có thể mở bài trực tiếp:
“Từ nhà em đến trường có thể đi theo nhiều ngã đường Nhưng con đường
mà em thích đi hơn cả là con đường Nguyễn Trường Tộ”
Nhưng cũng có thể vào bài gián tiếp:
“Tuổi thơ em có biết bao kỉ niệmgắn bó với cảnh vật của quê hương Đây là
dòng sông nhỏ đầy ắp tiếng cười của bọn trẻ chúng em mỗi buổi chiều hè Kia
là triền đê rộn rã tiếng hát của thanh niên nam nữ những đêm trăng sáng Nhưng gần gũi, thân thiết nhất với em vẫn là con đường từ nhà đến trường - con đường đẹp đẽ suốt những năm tháng học trò của em.”
Như vậy, cũng là giới thiệu con đường từ nhà đến trường mỗi người lại có một cách giới thiệu riêng Với học sinh, sản phẩm này ít nhiều in dấu ấn riêng của từng em trong cách suy nghĩ, giới thiệu, diễn đạt Tuy nhiên chúng ta không nhất thiết phải gò bó học sinh làm mở bài theo một cách nào, mà chỉ dẫn cho
Trang 10học sinh cách vào bài phải bám sát yêu cầu của đề, không lan man, xa đề, không rườm rà nhưng cũng không thô kệch vô duyên
• Thân bài: Có thể gồm một số đoạn văn, là toàn bộ nội dung miêu tả được viết theo từng phần, từng ý đã sắp xếp khi quan sát, khi chuẩn bị bài Trong đó, thể hiện được hình ảnh về đối tượng miêu tả với ngôn từ và các biện pháp nghệ thuật mà người viết vận dụng để tả
Khi liên kết câu văn, đoạn văn các em cần vận dụng các cách liên kết đã học ở Luyện từ và câu như: liên kết bằng từ ngữ nối, thay thế từ ngữ, lặp từ,… Tuy nhiên khi sử dụng những cách liên kết này các em cần lựa chọn từ tránh sử dụng không đúng gây rườm rà
• Đoạn kết bài: Tuy chỉ là một phần nhỏ trong bài nhưng rất quan trọng bởi đoạn kết bài thể hiện được rất nhiều tình cảm của người viết với đối tượng miêu tả Thực tế cho thấy học sinh thường hay liệt kê cảm xúc của mình làm phần kết luận khô cứng, gò bó, thiếu tính chân thực Chủ yếu các em thường làm kết bài không mở rộng Kết bài như vậy không sai nhưng chưa hay, chưa hấp dẫn người đọc Vì vậy giáo viên cần phải gợi ý để học sinh biết cách làm phần kết bài mở rộng bằng cảm xúc tự nhiên của mình
Biện pháp 3: Dạy kĩ năng quan sát.
Một yêu cầu cơ bản để viết tốt bài văn tả cảnh đó là học sinh phải có kĩ năngquan sát Hướng dẫn học sinh cách quan sát đối tượng miêu tả, cách chọn lựa hình ảnh, nội dung miêu tả
2.3.1 Quan sát đối tượng miêu tả:
Trước hết phải tập cho học sinh quan sát, vì học sinh thường không
có thói quen quan sát Phải có công quan sát để tìm ra những nét nổi bật, độc đáo của đối tượng của quan sát
+ Quan sát tổng thể đối tượng, ở cả trạng thái động và tĩnh, quan sát bằng tất cả các giác quan: thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác, xúc giác… + Lựa chọn điểm đặc trưng, đặc biệt, tiêu biểu của đối tượng để quan sát thật kĩ
+ Quan sát và so sánh điểm giống nhau và khác nhau với các đối tượng khác có ở xung quanh bằng sự liên tưởng hay quan sát trước đó
+ Quan sát hình ảnh, hoạt động và những tác động của đối tượng đến các
sự vật xung quanh
Trang 11+ Có thể ghi nhớ trong đầu, hoặc ghi chép cẩn thận, đầy đủ vào sổ sách + Có thể quan sát trực tiếp cảnh thực, qua video máy chiếu hoặc hồi tưởng bằngtrí nhớ.
Học sinh phải biết cách quan sát và chọn lọc các chi tiết quan sát được Mọikết quả quan sát được thể hiện trong bài văn tả cảnh của các em Quan sát tinh
vi, thấu đáo bài viết sẽ đặc sắc hấp dẫn Quan sát hời hợt phiến diện bài viết sẽkhô khan Khi quan sát chúng ta có thể quan sát trực tiếp cảnh vật hoặc hồitưởng lại những cảnh vật mà mình đã từng quan sát
Kĩ năng quan sát chủ yếu được hình thành trên cơ sở luyện tập Thôngthường học sinh đã sử dụng kĩ năng này nhiều lần và thường là không tự giác, sơlược đơn giản Điều quan trọng là giáo viên giúp học sinh khi học văn tả cảnhbiết tự giác, chủ động có định hướng, mục đích khi quan sát
Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh lựa chọn trình tự quan sát Tốt nhất làmỗi em tự tìm một trình tự quan sát thích hợp Trường hợp học sinh yếu gặp khókhăn giáo viên có thể gợi ý trình tự quan sát
Thông thường có một số trình tự quan sát cảnh vật tương ứng với trình tự miêutả:
- Trình tự không gian: Từ quan sát toàn bộ đến quan sát từng bộ phận hoặcngược lại, từ trái sang phải, từ trên xuống dưới , từ ngoài vào trong
- Trình tự thời gian: Quan sát theo diễn biến thời gian từ bắt đầu đến kết thúc, từmùa này sang mùa khác, tháng này sang tháng khác, tuần này sang tuần khác…
Dù quan sát theo trình tự nào thì học sinh cũng phải biết dừng lại ở bộ phận chủyếu, trọng tâm của cảnh để quan sát kĩ lưỡng
Giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng các giác quan để quan sát Đây là thao tácquan trọng nhất và có tính chất quyết định Thông thường các em chỉ dùng mắt
để quan sát giáo viên cần hướng dẫn các em dùng mũi để ngửi hương thơm củacây cỏ, dùng tai để nghe âm thanh của sự vật, dùng làn da để cảm nhận hơi thở,cảm nhận làn gió thổi, không khí
Khi quan sát học sinh cần phải biết thu nhận đặc điểm đặc sắc hay độc đáo ởcảnh vật do từng giác quan mang lại
Học sinh thu nhận các cảm xúc, các liên tưởng, hồi tưởng, so sánh do các đặcđiểm của cảnh vật mang lại Học sinh tìm tòi các từ ngữ thích hợp để diễn đạtcác điều thu nhận trên